13. SS oružana brdska divizija Handžar

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sh">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>shwiki</dbname>
    <base>https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mediji</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Posebno</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Razgovor</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Korisnik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Razgovor s korisnikom</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Razgovor o Wikipediji</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Datoteka</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Razgovor o datoteci</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Razgovor o MediaWikiju</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Razgovor o šablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoć</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Razgovor o pomoći</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Razgovor o kategoriji</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Razgovor o portalu</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Nacrt</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Razgovor o nacrtu</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Razgovor o modulu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>13. SS oružana brdska divizija Handžar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2838</id>
    <revision>
      <id>42714744</id>
      <parentid>42714701</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Aca|Aca]]</comment>
      <origin>42675419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18648" sha1="5eryyttugwicbhtx23rduwx0noho4mz" xml:space="preserve">{{Infokutija vojna jedinica
|naziv_jedinice= &lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;'''13. SS oružana gorska divizija &quot;Handžar&quot;'''
|zemlja = {{flag|Njemačka|Nazi}}
|dio= '''[[Vafen-SS|SS trupa]]''' ({{jez-nem|Wafen SS}})
|slika= [[Datoteka:13rd SS Division Logo.svg|200px]]
|o slici=
|datumi= [[9. mart]] [[1943]]. - [[8. maj]] [[1945]].
|mesto= [[Francuska]]
|komandna_struktura={{komandna struktura|
ime=13. SS oružana brdska divizija Handžar
|datum=1943-45
|podređene=
*27. SS brdski lovački puk (3. hrvatski)
*28. SS brdski lovački puk (4. hrvatski)
*13. SS brdski lovački artiljerijski puk
*13. SS izviđački bataljon
*13. SS bataljon oklopnih lovaca
*13. SS divizion flakova
*13. SS inženjerijski bataljon
}}
|veličina= 21.000 vojnika i oficira
|znameniti_komandanti={{ubl|SS-štandartenfirer [[Herbert von Obwurzer]]; [[9. mart]] [[1943]] - [[9. avgust]] [[1943]].)|SS-oberfirer [[Karl-Gustav Sauberzweig]]; [[9. avgust]] [[1943]] - [[19. jun]] [[1944]])|SS-oberfirer [[Desiderius Hampel]]; [[19. jun]] [[1944]] - [[8. maj]] [[1945]])}}
|oficir2=
|oficir3=
|oficir4=
|bitke=[[Operacija Wegweiser]]&lt;br /&gt;[[Operacija Sava]] ([[pokolj u Rači]])&lt;br /&gt;[[Operacija severoistočna Bosna marta 1944.]]&lt;br /&gt;[[Operacija Osterei]]&lt;br /&gt;[[Operacija Maibaum]]&lt;br /&gt;[[Operacija Hakflajš]]&lt;br /&gt;[[Operacija Majbaum]]&lt;br /&gt;[[Operacija Kornblume]]&lt;br /&gt;[[Operacija Roze]]&lt;br /&gt;[[Operacija Fliegenfänger]]&lt;br /&gt;[[Operacija Rezlajn]]&lt;br /&gt;[[Operacija Ribecal]]}}

'''13. oružana brdska divizija SS-a Handžar''' (njem. ''13. Waffen-Gebirgs-Division der SS Handschar''), skraćeno '''Handžar divizija''', bila je [[divizija]] [[Njemačka|njemačkog]] [[Schutzstaffel|Waffen SS]]-a formirana uglavnom od [[muslimani (religija)|muslimana]] iz [[NDH]]. Nazvana je &quot;[[Handžar]]&quot; prema tradicionalnom oružju te regije.&lt;ref name=&quot;Malcolm&quot;&gt;[http://utickibosnjaci.com/video/media/document/393.pdf Povijest Bosne - Noel Malcolm]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Bila je poznata i kao '''1. hrvatska''' (''kroatische Nr. 1'') jer je prikupljena sa područja [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]].

Načelo stvaranja SS divizija od &quot;dobrovoljaca&quot; okupiranih zemalja bilo je provjerena njemačka praksa, odnosno takve divizije su postojale u Francuskoj, Belgiji, Nizozemskoj i Danskoj.&lt;ref name=&quot;Malcolm&quot; /&gt; Na području Jugoslavije su postojale i SS-jedinice sastavljene od kosovskih Albanaca ([[albanische Nr. 1]]) i [[Jugoslavija|jugoslovenskih]] [[folksdojčeri|folksdojčera]] ([[Princ Eugen-divizija]]).

Handžar-divizija je nastala [[1943]]. godine nakon [[Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče|pokolja u istočnoj Bosni]] počinjenih od strane [[četnici|četnika]], nakon čega su muslimani od njemačkih vlasti tražili oružje ili zaštitu. Osnovna namjena jedinice je prvobitno trebala biti zaštita domova i obitelji, ali taj dogovor nije ispoštovan, već su poslati van zemlje. ''Prva Hrvatska'' je poznata kao jedina jedinica SS-a koja je digla pobunu protiv Nijemaca i nacističkog režima nakon što je poslana u Francusku. Tom prilikom je ubijeno osam njemačkih [[časnik]]a. Oni koji su pobjegli pokušali su se pridružiti [[Francuski pokret otpora|francuskom pokretu otpora]], ali su ubrzo uhvaćeni i pogubljeni.&lt;ref name=&quot;Stephen Schwartz: The Jews, the Serbs, and the Truth&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.frontpagemag.com/Articles/ReadArticle.asp?ID=17416|title=Stephen Schwartz: The Jews, the Serbs, and the Truth|3=}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Handžar divizija spada među najneobičnije, ali ujedno i najkontroveznije vojne formacije koje su djelovale na prostorima Bosne i Hercegovine tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. U proteklih pola stoljeća uz ovu vojnu jedinicu vezao se pridjev &quot;zloglasna&quot;, najčešće u srpskoj literaturi, te su joj na teret stavljani [[ratni zločin]]i odnosno kršenja zakona i običaja rata.

== Regrutacija u Bosni ==
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1978-070-04A, Amin al Husseini bei bosnischen SS-Freiwilligen.jpg|mini|210p|Veliki muftija Jerusalimski [[Mohammed Amin al-Husseini]] obilazi jedinice 13. SS divizije sastavljene od bosanskih muslimana ]]

[[Novačenje]] je započelo u travnju [[1943]]., a Nijemci su iskoristili boravak u Sarajevu pronjemackog Velikog muftije iz Jeruzalema da pozove muslimansko svecenstvo na suradnju u tom poslu. Veliki muftija [[Mohammed Amin al-Husseini]] je bio poznat po svojoj silnoj mržnji na Britance. Nakon Balfourove deklaracije o Palestini 1917. godine pozvao je Arape da osnuju arapskomuslimansko-njemački savez protiv britanske politike.

Neki od bosanskih muftija i imama pomogli su novačenje, a svaka jedinica u diviziji dobila je mladog muftiju za duhovnoga savjetnika; časnici su gotovo svi bili Nijemci, a u čitavoj je divizi bilo osam muslimanskih časnika.&lt;ref&gt;Redžic, ''Muslimansko autonomaštvo'', str. 87, 119-120, 155, 189, u fusnoti.&lt;/ref&gt; Do kraja travnja unovačeno je 12 000 mladića, a divizija je na kraju imala 21 000 boraca. Novačenje je većinom bilo dobrovoljno, ali su mnogi regruti imali prilicno pogrešnu predodžbu o svrsi same divizije.&lt;ref&gt;Redžic, Muslimansko autonomaštvo, str. 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sundhaussen, &quot;Zur Geschichte der Waffen-SS in Kroatien&quot;, str. 193.&lt;/ref&gt; Bosanski muslimani su bili razočarani jer su povjerovali da će ta divizija braniti njihove gradove i sela, a umjesto toga su u ljeto 1943. upućeni na dugotrajnu izobrazbu u Njemačku i Francusku. Mnogi od njih su poslani da se pridruže hrvatskim inženjercima u centru za izobrazbu u [[Villefranche-de-Rouergue]], nedaleko od [[Toulouse]]a.&lt;ref name=&quot;Malcolm&quot;/&gt;

== Pobuna u Francuskoj ==
{{main|Pobuna u Villefrancheu}}
U [[Villefranche-de-Rouergue]] su, u noći 17. rujna, pod vodstvom muslimana [[Ferid Džanić|Ferida Džanića]] i Hrvata [[Božo Jelenek|Bože Jeleneka]] regruti pohvatali svoje njemačke oficire, na brzinu ih osudili na [[smrt]] i strijeljali. Namjeravali su pobjeći i pridružiti se francuskom pokretu otpora, ali je jedan časnik digao uzbunu pa su ih napale njemacke postrojbe. Jelenek im je umaknuo, ali su petnaestorica pobunjenika poginula, a još je 141 ubijen u kasnijoj operaciji čišcenja terena. Obljetnica ove pobune slavi se i dan-danas u Villefranche-de-Rouergueu pod nazivom ''La révolte des Croates'' (&quot;Pobuna Hrvata&quot;).

== Povratak u Bosnu ==
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1973-116-11, Waffen-SS, 13. Gebirgs-Div. &quot;Handschar&quot;.jpg|mini|desno|Pripadnici 13. SS divizije Handžar]]

Pošto je &quot;Handžar divizija&quot; upućena na daljnju izobrazbu u još dalje mjesto u Šleskoj, u Bosni je nezadovoljstvo sve više raslo. Mnogi su muslimani počeli osnivati lokalne obrambene jedinice poznate pod nazivom &quot;[[Zeleni kadar]]&quot;. Ta je organizacija imala svoga političkog vodu, profesora Nešada Topčića, koji se zalagao za autonomiju Bosne i Hercegovine. Slicno je poduzeo i stariji clan Islamskog vijeca u Sarajevu Muhamed Pandža, koji je u studenom 1943. pozvao muslimane da zbace ustaški jaram i osnuju autonomnu bosansku državu s jednakim pravima za sve gradane, bez obzira na vjersku pripadnost. Vijest o njegovu apelu snažno je odjeknula u Handžar diviziji jer je on bio jedan od predvodnika kampanje za novacenje muslimana.&lt;ref&gt;Redžic, Muslimansko autonomaštvo, str. 140, 147, 177-178.&lt;/ref&gt; Istodobno su, međutim, muslimani sve više stupali u partizanske redove, privuceni stvaranjem &quot;[[Šesnaesta muslimanska brigada|Šesnaeste muslimanske brigade]]&quot;, u rujnu 1943.&lt;ref&gt;Purivatra, Nacionalni i politicki razvitak, str. 114.&lt;/ref&gt;

Nakon višekratnih zahtjeva za povratak Handžar divizije, [[Hitler]] ju je najposlije vratio u Bosnu u ožujku 1944. radi operacija za &quot;održavanje mira&quot;. Razmještena je po sjevernoj i istočnoj Bosni ([[Tuzla]], [[Gradačac]], [[Brčko]], [[Bijeljina]] i [[Zvornik]]), gdje je u proljeće i ljeto iste godine izvršila niz okrutnih odmazdi - ubojstava i drugih zločina - nad srpskim pučanstvom.&lt;ref&gt;Redžic, Muslimansko autonomaštvo, str. 166-167, 183.&lt;/ref&gt;

Iako je prema izvješćima njemačkih zapovjednika divizija zabilježila niz uspjeha u borbama s partizanima u istočnoj Bosni, pri čemu je zabilježena i dobra suradnja s [[JVUO|četničkim]] formacijama, od ljeta se bilježi stalno osipanje ljudstva i prelaženje u partizanske redove. Dijelom i zbog toga je divizija povučena iz Bosne u Hrvatsku. Tamo je u mjestu [[Cerna]] kraj Vinkovaca 21. listopada - dan nakon vijesti o [[Beogradska operacija|padu Beograda u partizanske ruke]] - divizijski imam [[Abdulah Muhasilović]] podigao pobunu i sa 100 sljedbenika samovoljno otišao u Bosnu, gdje se predao partizanima. Do studenog je divizija - u kojoj su na početku godine 95 % ljudstva činili ne-Nijemci bila sastavljena od 50 % Nijemaca. Povučena je u [[Mađarska|Mađarsku]] gdje se borila protiv [[Crvena armija|Crvene armije]]; kraj rata je dočekala u [[Austrija|Austriji]] gdje se 15. svibnja predala [[UK|Britancima]]. Ljudstvo joj je poslano u zarobljenički logor u [[Rimini]]ju; odatle se najveći dio vratio u domovinu, dok je dio, uglavnom časnika, izručen jugoslavenskim vlastima te osuđen na smrt ili dugogodišnje zatvorske kazne.

== Zločini ==
{{main|Pokolj u Rači}}
Prema raspoloživoj sačuvanoj dokumentaciji, 13. SS „Handžar“ divizija je za period od marta meseca do oktobra [[1944]]. godine izvršila velik broj posebno svirepih zločina u [[Srem]]u&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/3_3_1.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE, Bedford Books, London 1946 (THE ART OF INFILTRATION)]&lt;/ref&gt;, te u severoistočnom delu [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. O tome pred narodnim sudom [[1945]]. godine svedoči [[Matias Franja]], komandant 28. puka te divizije, a kasnije član divizijskog štaba. U svom iskazu (govoreći o jednoj akciji) kaže: 
{{izdvojeni citat|„U ovom maršu ovi su ljudi klali sve na što su nailazili, a što nije nosilo [[fes]]. Bilo je slučajeva da je oficir koji je bio na čelu kolone video kako ljudi rade na njivi. Kad se docnije okrenuo, mogao je videti da ti ljudi koji su maločas radili na njivi više nisu bili živi. Albanci, čim bi primetili, jednostavno bi izlazili iz kolone i klali ih.“ &lt;ref&gt;Šire izvode o zločinima ove jedinice videti: [[Vladimir Dedijer]]: „Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita“ (str. 1219 – 1227).&lt;/ref&gt;}}

U periodu od šest meseci na području [[Brčko]]g, [[bijeljina|Bijeljine]], [[Zvornik]]a, [[Opština Ugljevik|Ugljevika]], [[šekovići|Šekovića]], [[vlasenica|Vlasenice]], [[gradačac|Gradačca]], [[Šamac|Bosanskog Šamca]], [[Lopare|Lopara]], [[Tuzla|Tuzle]], [[Lukavac|Lukavca]] i [[Opština Kladanj|Kladnja]] pobijeno je najmanje 1.803 lica, s tim da je na području [[Šid]]a, [[Sremska Rača|Sremske Rače]] i [[vinkovci|Vinkovaca]] stradalo preko 700 civila. U bestijalnosti, pripadnici ove jedinice posebno su se istakli u masakriranju ranjenih, zarobljenih partizana. Ubijali su starce, žene i decu, te odrasle muškarce. Naročito su svirepi bili prema mladim ženama, koje su silovali do nesvesti, zatim ih masakrirali rezanjem delova tijela (dojki i polnih organa) i na zverski način ubili. Svedočeći o zločinima pripadnika ove jedinice u Loparskom srezu, jedan zarobljenik daje iskaz: 
{{izdvojeni citat|„Nakon ubistva partizana iz baze trupe 13. SS divizije pohapsile su 218 lica, što ljudi, što žena i izvestan broj dece a svi stanovnici sela [[Jablanica (Čajetina)|Jablanice]] (oko 70), [[Mačkovci|Mačkovaca]] (33), [[Tobut]]a (4), sela [[Vukosavci (Lopare)|Vukosavci]] i [[lopare|Lopara]] (23). Ista lica su pohapšena kao Srbi a uz to i kao meštani partizanskih sela. Tako pohvatana grupa ljudi je dovedena u Lopare, jedan deo je zatvoren u prostorije kafane Milana Žarkića, a jedan deo je držan pred kafanom. Kad je pala noć, a to je bilo tačno na treći dan pravoslavnog [[Uskrs|Vaskrsa]] [[1944]]. godine, nekako oko 9 sati uveče, započela je krvava klanica nedužnih ljudi. Kako su svi pohapšeni bili vezani žicom na rukama iza leđa, to su [[SS]]-ovci uzimali jednog po jednog i stavljali mu omču oko vrata i podizali na jednu granu, na lipu. Pošto su žrtvu dvojica obesili, nekoliko njih su je mlatili po prsima gvozdenim šipkama i štanglama. Kada je izgledalo da žrtva pokazuje znake života, onda su je skidali, a zatim je neki pripadnik 13. SS divizije s nadimkom 'krvavi' iz Čelića uzimao nož i probadao žrtvi ispod grkljana. Posle toga ostali zločinci pripadnici 13. SS divizije stavljali bi žrtvi zapaljenu cigaretu u usta, a 'krvavi' ostavljao nož zaboden u vrat i pušio cigaretu. Popušivši cigaretu dopola ponovo se laćao posla, a kad se žrtva počela u samrtničkom ropcu koprcati, 'krvavi' ju je konačno priklao“.&lt;ref&gt;ibid., str. 1225.&lt;/ref&gt;}}

Komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, [[Stevan-Leko Damjanović]], i njegov pomoćnik, vojvoda majevičkih četnika [[Radivoje Kerović]] sastajali su se tokom marta i aprila sa članovima štaba „Handžar“ divizije&lt;ref&gt;Ljubo Kerović, Popis srpskih žrtava i bilješke za istoriju, 1995.&lt;/ref&gt;, sa kojima su se dogovorili o saradnji u otkrivanju i uništavanju partizanskih saradnika i partizanskih bolnica koje su ostale u severoistočnoj Bosni. Četnici i esesovci uspeli su da otkriju većino sakrivenih bolnica, masakrirajući pri tome bolničko osoblje, ranjenike, civile osumnjičene za vezu asa partizanima i članove njihovih porodica.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/103.htm Radivoje Kovačević; Sjeveroistočna Bosna 1944-1945. Prilog istoriografiji, Brčko 2005]&lt;/ref&gt;

== Saradnja sa četnicima ==
Tokom delovanja u istočnoj Bosni, divizija je uspostavila veze sa četnicima, i redovno ih uključivala u svoje akcije.
{{izdvojeni citat|Nakon potiskivanja od strane naših trupa, partizane u povlačenju su često napadale iz zasede četničke jedinice u potrazi za oružjem... Tokom poslednjih operacija, četničke snage su se borile dobro. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja.&lt;ref&gt;After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons.... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. (Privatni dnevnik Jerga Dea, (Jörg Deh) 4. jun 1944, Lepre, HIMMLER'S BOSNIAN DIVISION, strana 199)&lt;/ref&gt;}}
Predstavnici 27. SS puka pozvani su da prisustvuju četničkoj svečanosti kod manastira Tavna 4. juna,{{sfn|Lepre|1997|pp=199}} a u julu se komandant divizije [[Deziderius Hampel]] sastao se sa četničkim vojvodom [[Radivoje Kerović|Radivojem Kerovićem]].{{sfn|Lepre|1997|pp=231}}

I u ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta pomenuta je naklonost komandanta divizije SS-oberführera [[Karla Gustava Sauberzweiga]] četnicima:
{{izdvojeni citat|Pored Vermahta i nemačke SS-vojne formacije nastojale su da stvore sopstvene jedinice u Hrvatskoj. 13. SS-brdska dobrovoljačka divizija bila je sastavljena od bosanskih muslimana i istakla se u borbama sa Titovim snagama. Ova divizija posedovala je posebnu kasarnu u Zagrebu i hrvatska vlast ju je posmatrala sa određenim nepoverenjem. Njen komandant je bio Zaubercvajg. 13. SS-diviziji i njenom komandantu Zaubercvajgu Hrvati su zamerili da favorizuju pravoslavni elemenat i četnike.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (SS-divizija &quot;Kama&quot;)}}

== U popularnoj kulturi ==
[[Datoteka:Spomenik u Villefranche de Rouergueu.jpg|mini|Grob &quot;hrvatskih boraca&quot; u [[Villefranche-de-Rouergue|Villefancheu]].]]

Handžar divizija se relativno slabo spominjala u [[SFRJ|bivšoj Jugoslaviji]], najvećim dijelom zbog toga što je djelovala u kasnoj fazi rata te nije mogla ostaviti dojam kao neke druge [[kvislinzi|kvislinške]] i kolaboracionističke formacije. To se odrazilo i na prikaze u popularnoj kulturi; jedan do rijetkih izuzetaka je igrani film ''[[Veliki transport]]'' iz 1983. godine.

S druge strane, u vrijeme neposredno pred i za vrijeme [[raspad SFRJ|raspada Jugoslavije]] se često koristila u propagandne svrhe. Srpski nacionalisti su postojanje divizije, pogotovo pred međunarodnom javnošću, koristili kao ključni argument za sklonost Bošnjaka fašizmu. Hrvatski nacionalisti su, pak, isticali Handžar diviziju kao &quot;svijetli primjer&quot; Hrvata islamske vjere, pa su se za vrijeme [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] mnoge hrvatske vojne i paravojne postrojbe sa velikim udjelom Bošnjaka kolokvijalno nazivale &quot;Handžar divizijom&quot;, uključujući i jednu neformalnu grupu kojoj se pripisuju [[ubojstva Srba u Sisku 1991 - 1992]].

== Literatura ==
* {{Cite book|last= Lepre|first=George |authorlink=|title=HIMMLER'S BOSNIAN DIVISION - The Waffen-SS Handschar Division 1943-1945|year=1997|url=https://www.znaci.org/00002/374.pdf|publisher=Schiffer Publishing|location=Atglen, PA, USA|id=|ref = harv}}
* ''&quot;Vremeplov&quot;'', ''&quot;Nedjeljni Glas Slavonije&quot;'', 85 (3!), 125, 33 - [[Osijek]], 11. IX. 2005.
* ''[[Izvori#HER|Hrvatski enciklopedijski rječnik]]''

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Povezano ==
* [[Huskina vojska]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|13th Waffen Mountain Division of the SS Handschar (1st Croatian)}}
* [http://emperors-clothes.com/bosnia/svijet.htm Stranica na engleskom o SS Handžar diviziji]
* [http://www.feldgrau.com/croatia.html Croatian Volunteers in the German Wehrmacht in WWII by Allen Milcic - feldgrau.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212005640/http://www.feldgrau.com/croatia.html |date=2017-02-12 }} {{en}}
* [http://www.kip.ba/2011/05/08/jedinu-pobunu-u-historiji-njemacke-vojske-izazvao-biscanin-a-istu-ugusio-krupljanin/ Jedinu pobunu u historiji njemačke vojske izazvao Bišćanin a istu ugušio Krupljanin]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{SS divizije}}
{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}

[[Kategorija:Vojne formacije u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Historija Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]]
[[Kategorija:SS divizije]]
[[Kategorija:Nemačke jedinice na jugoslovenskom ratištu u Drugom svetskom ratu]]
[[Kategorija:Kvislinške formacije u Jugoslaviji]]</text>
      <sha1>5eryyttugwicbhtx23rduwx0noho4mz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisabon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4786</id>
    <revision>
      <id>42714804</id>
      <parentid>42708752</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>396758</id>
      </contributor>
      <comment>/* Znamenitosti */ West facade of Lisbon Cathedral (retouched).jpg</comment>
      <origin>42714804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72904" sha1="o0hyrop9stx2cun26i0d9mgcw5c1jyt" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime                  = Lisabon
| ime_genitiv          = Lisabona
| izvorno_ime          = Lisboa
| nadimak              = Rainha Do Mar
| geslo                =

| slika_panorama       = Lisbon view (35066730526).jpg
| veličina_slike       = 350px
| opis_slike           =

| slika_zastava                = Lisboa.PNG
| slika_zastava_veličina       = 120px
| slika_pečat                  = 
| slika_pečat_veličina         = 
| slika_grb                    = Crest of Lisboa.png
| slika_grb_veličina           = 120px
| slika_amblem_prazno          = 
| slika_amblem_prazno_veličina = 
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_karta          = 
| veličina_karte       = 
| opis_karte           = 
| slika_karta1         = 
| veličina_karte1      = 
| opis_karte1          = 
| slika_lokacijska_karta_država = Portugal
| slika_lokacijska_karta_opis   = Lisabon na karti Portugala

| širina-stupnjevi = 38
| širina-minute = 42
| širina-oznaka = N
| dužina-stupnjevi = 9
| dužina-minute = 10
| dužina-oznaka = W

| lokacija_ime = [[Spisak država|Država]]
| lokacija_info = {{flag|Portugal}} 
| lokacija1_ime = [[Portugalske regije|Regija]]
| lokacija1_info = [[Lisabon (regija)|Lisabon]]
| lokacija1_ime  =[[Distrikti Portugala|Distrikt]]
| lokacija1_info =[[Lisabon (distrikt)|Lisabon]]

| utemeljenje_ime      = 
| utemeljenje_datum    = 
| osnivač              = 
| nazvan_po            =

| dijelovi             = 
| vrsta_dijelova       = 
| d1                   = &lt;!-- do d50 --&gt;

| vrsta_vlasti         = 
| vlast_bilješke       = 
| titula_vođe          = 
| ime_vođe             = 
| stranka_vođe         = 
| titula_vođe1         = 
| ime_vođe1            =

| površina_bilješke    = 
| površina_ukupna      = 84.8  km²
| površina_kopna       = 
| površina_vode        = 
| postotak_vode        =

| visina               = 2 - 199 m
| visina_izvor         = 
| visina_max           = 
| visina_min           =

| stanovništvo_godina  = 2011.
| stanovništvo_bilješke= 
| stanovništvo         = 545.254&lt;ref name=municipio/&gt;&lt;br/&gt;3.035.000 (šire)
| stanovništvo_gustoća =

| vremenska_zona       = 
| utc_pomak            = 
| vremenska_zona_DST   = 
| utc_pomak_DST        = 
| poštanski_broj       = od br. 1000 do br. 1990 
| pozivni_broj         = (+351) 21 XXX-XXXX
| gradovi_prijatelji   =

| web_stranica         = [http://www.cm-lisboa.pt/ Município de Lisboa]

| bilješke             = 
}}

'''Lisabon''' ([[portugalski jezik|port]]. ''Lisboa'', [[Međunarodna fonetska abeceda|IPA]]: [liʒˈβoɐ]{{IPA audio link|Pt-pt_Lisboa_FF.ogg}}) je glavni grad [[Portugal]]a i istoimenog distrikta, najveći grad i najveća luka u zemlji sa 545 254 stanovnika.&lt;ref name=municipio/&gt; Grad se smjestio na zapadnoj obali [[Pirinejski poluotok|Iberskog poluotoka]], nešto prije samog ušća rijeke [[Tajo|Tejo]] u [[Atlantik|Atlantski ocean]].

Lisabon je administrativni, kulturni i privredni centar Portugala, u kom su smješteni vlada sa većinom ministarstava sa sudstvom. Lisabon je i važan edukacijski centar, sjedište [[eparhija|nadbiskupije]] i značajan vjerski centar sa nizom većih i manjih crkvi, samostana i vjerskih škola.

== Historija ==
=== Od neolitika do vladavine Rima ===
Lisabon je jedan od najstarijih gradova na svijetu. Za [[neolit]]ika, na prostoru grada živjeli su drevni [[Iberi]], a u okolici grada ostali su njihovi [[dolmen]]i i [[menhir]]i. [[Kelti]] su naselili Pirinejski poluotok oko [[1. milenijum pne.|1. milenija pne.]], vremenom se izmješali sa starosjedilačkim stanovništvom i iz te simbioze razvilo se pleme Cempsi.

Po jednoj od teorija o nastanku Lisabona, prvo naselje na prostoru grada osnovali su [[Fenikija|Feničani]], na što ukazuju neki pronađeni [[Arheologija|arheološki]] artefekti porijeklom iz oko [[1200-e pne.|1200. pne.]] Neki [[historičar]]i smatraju da se feničko naselje nalazilo na južnom obronku brda, kod utvrde [[Castelo de São Jorge|São Jorge]]. Po toj teoriji, Feničanima je prirodna luka u [[estuarij]]u rijeke [[Tajo]] bila idealna međustanica na plovidbi do sjevera Evrope, a koristili su je i za trgovinu sa stanovnicima uzvodno uz rijeku Tajo. Njihovo naselje se navodno zvalo ''Allis Ubbo'' (sigurna luka), to je jedna od hipotetskih teorija o [[Etimologija|etimologiji]] imena grada.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.eorc.jaxa.jp/en/imgdata/topics/2008/tp081105.html |author=Japan Aerospace Exploration Agency |title= Lisbon, Portugal – Where the Land Ends and the Sea Begins  |date=November 5, 2008 |accessdate=16. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; 
[[Datoteka:LisbonCathedral-Cloisters1.jpg|thumb|right|260px|Ostaci feničkih građevina otkriveni u klaustru lisabonske [[Katedrala|katedrale]]]]
U novije vrijeme, fenički ostaci iz [[8. vijek pne.|8. vijeka pne.]] pronađeni su i na nalazištu ispod katedrale ''Sé de Lisboa'', ali većina suvremenih historičara&lt;ref&gt;José Mattoso: ''História de Portugal. Primeiro Volume: Antes de Portugal'', Lisboa, Círculo de Leitores, 1992. {{pt icon}}&lt;/ref&gt; misli da tu nije bilo nikakvog feničanskog naselja, već smatraju da je tu postojalo naselje autohtonog stanovništva - ''[[opidum]]'', kako su to Rimljani uobičajeno zvali - koje je imalo razvijenu trgovinu s Feničanima, zbog čega ima dosta feničke keramike na arheološkim nalazištima.

Antički [[geograf]] [[Pomponije Mela]], rodom iz [[Hispanija|Hispanije]], zabilježio je ime tog naselja na [[Latinski jezik|latinskom]], kao ''Ulyssippo''. Kasnije je [[Plinije Stariji]] naveo to naselje kao ''&quot;Olisippo&quot;'', misleći da je to legendarni ''Olissipo (Ολισσιπο)'' ili ''Olissipona (Ολισσιπόνα)'',&lt;ref&gt;William Smith's Dictionary of Greek and Roman Geography&lt;/ref&gt; koju je u nekim verzijama [[mit]]a o [[Odisej]]u, osnovao sam Odisej, lutajući nakon osvajanja [[Troja|Troje]] prema rodnoj [[Itaka|Itaci]]. Po toj verziji Odisej je jedan dio svoje kalavarije imao na [[Atlantik]]u (tu teoriju danas zagovara Théophil Cailleux&lt;ref&gt;Pays Atlantiques décrits par Homère, Th. Cailleux, 1879, Paris&lt;/ref&gt;).

=== Od rimske do maurske vladavine ===
Poslije poraza [[Hanibal]]a, za [[Punski ratovi|punskih ratova]], [[Antički Rim|Rimljani]] su zauzeli [[Hispanija|Hispaniju]], nakon pobjede [[Scipion Afrikanac|Scipiona Starijeg]] nad [[Kartaga|Kartažanima]] u istočnoj Hispaniji. Pacifikaciju zapada proveo je [[konzul]] [[Decim Junije Brut Kalaik]]. On je dogovorio savez sa gradom ''Olissipom'', koji je poslao vojsku da se uz rimske [[Legija|legije]] bori protiv keltskih plemena na sjeverozapadu. Zauzvrat je ''Olissipo'' uključen u imperij kao [[municipijum|municipium]] u novoosnovanu [[Rimske provincije|privinciju]] [[Luzitanija|Luzitaniju]] (glavni grad - ''Emerita Augusta'', današnja [[Mérida (Španija)|Mérida]] u [[Španija|Španjolskoj]]). Oko [[205. pne.]] grad je prezvan u ''Felicitas Julia'' (''Municipium Cives Romanorum''), sa statusom [[civitas]]a, a to je značilo samoupravu u radiusu od 50&amp;nbsp;km, izuzeće od poreza i rimsko građanstvo za njegove stanovnike.&lt;ref name=hista&gt;{{cite web
 | url =http://www.lisbon-guide.info/about/history_lisbon
 | title =''Brief History of Lisbon''
 | accessdate =14. 11. 2011
 | language =engleski
 | publisher =Travel Services
 | archivedate =2009-01-18
 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20090118085157/http://www.lisbon-guide.info/about/history_lisbon
 | deadurl =yes
 }}&lt;/ref&gt;
Napadi Luzitanaca tokom čestih pobuna idućih vijekova iscrpljivali su grad te su zbog izgrađene zidine.
U vrijeme vladavine cara [[August (rimski car)|Augusta]], u gradu je izgrađen veliki [[teatar]], [[rimske terme|terme]] (ispod današnje ''Rua da Prata''), hramovi [[Jupiter (mitologija)|Jupitera]], [[Dijana (mitologija)|Dijane]], [[Tetija (mitologija)|Tetije]] i [[Kibela|Kibele]], hram posvećen caru, veliku nekropolu ispod ''Praça da Figueira''; veliki forum i druge građevine kao insule (višekatne stambene zgrade) u području današnjeg kvarta Alfama i Baixe. Dobar dio tih arheoloških nalaza, otkriven je sredinom [[18. vijek]]a, nakon velikog potresa, kad su se raščišavale porušene zgrade za izgradnju novih, a i zbog mode koja je tad zahvatila svijet, nakon otkrića [[Pompeji|Pompeja]].

Rimskim gradom ''Felicitas Julia'' upravljao je [[Oligarhija|oligarhijski]] savjet u kojim su dominirale dvije porodične dinastije, Juliji i Kasiji. ''Olissipo'' je bio bogat grad, nadaleko čuven po garumu, ribljem umaku kojeg je cijenila rimska elita, on se izvozio [[amfora]]ma u [[Rim]] i druge gradove carstva. Vino, sol, i čuveni brzi [[domaći konj|konji]] također su bili cijenjeni proizvodi. ''Felicitas Julia'' bila je dobro povezana s ostala dva velika grada zapadne Hispanije, ''Bracarom Augustom'' (današnja [[Braga]] u Portugalu) i glavnim gradom Luzitanije ''Emeritom Augustom''. Luka ''Felicitas Julie'' postala je posrednik u trgovini s novim rimskim provincijama u [[Britanija|Britaniji]] (naročito s [[Cornwall]]om) i [[Rajna|Porajnju]] i duž rijeke Tajo duboko u unutrašnjost Hispanije. U tadašnjoj ''Sretnoj Juliji'' živjela je i velika [[Grci|grčka]] kolonija trgovaca i robova.

''Olissipo'' je kao i većina velikih rimskih gradova, bio je središte širenja [[hrišćanstvo|kršćanstva]], iz tog vremena zna se za nekoliko [[mučenik]]a ubijenih za vrijeme progona kršćana, među kojima su najpoznatiji Maxima, Verissimus i Julia. Prvi poznati [[episkopos|biskup]] u gradu bio je São Manços (oko [[36]].) a najpoznatiji São Gens koji je umro kao mučenik oko [[300]].

Pred kraj rimske vladavine, ''Olissipo'' je trpio od učestalih provala [[Sarmati|sarmatskih]] [[Alani|Alana]] i [[Germani|germanskih]] [[Vandali|Vandala]], koji su zavladali tim djelom od [[409]]. do [[429]]. Germanski [[Svevi]], osnovali su svoje kraljevstvo ''Gallaecia'' (pretežno na teritoriju današnje [[Galicija (Španija)|Galicije]]) s glavnim gradom u Bragi od [[409]]. do [[585]]., također su duže vrijeme kontrolirali Lisabonsku regiju. [[585]]., Kraljevstvo Sveva priključeno je germanskom [[zapadni Goti|vizigotskom]] Kraljevstvu Toleda, koje je obuhvaćalo cijeli [[Pirinejski poluotok]]. Lisabon se tada zvao ''Ulishbona''.
=== Maurska vladavina ===
[[Datoteka:CastleSaintGeorgeSmall.jpg|thumb|left|220px|Utvrda São Jorge]]
''Ulishbonu'' su osvojili [[Mauri]] [[6. 8.|6. augusta]] [[711]]., za njihove vladavine grad se zvao zvao '''al-Išbunah''' ([[Arapski jezik|arapski]]: ''الأشبونة''). ''Išbunah'' je bio prosperitetan trgovački grad, njegovi maurski gospodari, izgradili su brojne [[Džamija|džamije]], kojekakve druge građevine i nove zidine na utvrdi [[Castelo de São Jorge|São Jorge]], danas poznate kao ''Cerca Moura''. Grad je zadržao raznoliko stanovništvo, uključujući [[Hrišćanstvo|Kršćane]], [[Berberi|Berbere]], [[Arapi|Arape]], [[Jevreji|Židove]] i [[Sakalibi|Sakalibe]].
[[Datoteka:Cerco de Lisboa 1147 (Gameiro).jpg|thumb|right|260px|Opsada Lisabona 1147.]]
Maurski utjecaj je još vidljiv u ''Alfami'', najstarijem dijelu grada, koji je ostao djelomično neoštećen nakon [[Potres u Lisabonu 1755.|potresa 1755.]] i samo ime tog kvarta ima porijeklo u arapskom ''&quot;al-hamma&quot;'' (hamam, kupatilo, fontana).

Nakratko za vrijeme vladavine emirata tzv - [[taifa]], ''Išbunah'' je bio glavni grad ''Regulo Eslavo'' Taife [[Badajoz]]a, a nakon tog i nezavisna taifa kojom su vladali Abd al-Aziz ibn Sabur i Abd al-Malik ibn Sabur, sinovi Sabura al-Jatiba (Sabura -[[Slaveni|Slavena]] koji je ranije bio u službi kalifa iz [[Córdoba, Španija|Cordobe]] [[Al-Hakam II|Al-Hakama II]].
Za vrijeme portugalske [[Reconquista|reconquiste]], kralj [[Afonso I od Portugala|Afonso I]] oslobodio je Lisabon [[1147]]. Većina maursko - arapskih stanovnika pobjegla je iz grada, a oni koji su ostali preobraćeni su na [[Rimokatolička Crkva|katolicizam]] ili prognani, dok su džamije pretvorene u [[hrišćanska crkva|crkve]].

=== Od srednjeg vijeka do portugalskog kraljevstva ===
[[Datoteka:Lisboa, Praça dom Pedro IV.jpg|thumb|right|260px|Pogled na trg Rossio (Praça dom Pedro IV.)]]
Prvi kraljevski ''foral'' (povelju o osnivanju lokalne vlasti), Lisabon je dobio [[1179]]. Slijedećih gotovo tri stotina godina, Lisabon je stalno trpio od iznenadnih pljačkaških napada, koji su dolazili brodovima iz [[Al-Andalus]]a. U jednom od takvih napada [[1189]]., [[Almohadi|almohadski]] kalif Jakub al-Mansur (1184.-1199.) zarobio je 3 000 žena i djece.&lt;ref&gt;[http://libro.uca.edu/rc/rc1.htm Ransoming Captives in Crusader Spain: The Order of Merced on the Christian-Islamic Frontier]&lt;/ref&gt; Radi svoje geografske pozicije u sredini zemlje, Lisabon je postao [[1255]]. glavni grad Portugala, i od tada glavno političko, ekonomsko i kulturno središte zemlje.

Prvi portugalski [[univerzitet]], osnovan je [[1290]]. u Lisabonu za vladavine [[Dinis od Portugala|Dinis]] kao ''Estudo Geral'' (opći studij). On se nekoliko puta seljakao u [[Coimbra|Coimbru]], pa nazad u Lisabon, dok nije definitivno premješten u Coimbru [[16. vijek]]u.
[[Datoteka:Rossio-Braun-1598.jpg|thumb|left|220px|Ilustracija Trga Rossio iz 1598.]]
Pri kraju srednjeg vijeka, grad se znatno proširio i postao značajna luka između sjeverne Evrope i [[Sredozemno more|Mediterana]].

Većina portugalskih ekspedicija u doba [[Velika geografska otkrića|velikih otkrića]] od [[15. vijek|15.]]. do [[17. vijek]]a, kretala je iz Lisabona , uključujući i put [[Vasco da Gama|Vasca da Game]] u [[Indija|Indiju]]. Lisabon je u dva navrata [[1497]]. i [[1506]]., bio poprište velikog židovskog egzodusa, tad je na hiljade ''marana'' ([[Sefardi|Sefarda]] nasilno preobraćenih na kršćanstvo) masakrirano.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thejewishweek.com/viewArticle/c55_a8585/Editorial__Opinion/Opinion.html A 500-Year-Old Memory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121094746/http://www.thejewishweek.com/viewArticle/c55_a8585/Editorial__Opinion/Opinion.html |date=2008-11-21 }}&quot;. The Jewish Week. April 21, 2009.&lt;/ref&gt; Zlatno doba Lisabona bio je [[16. vijek]] , tad su se u punom sjaju vratili sva ulaganja i sve plovidbe poduzete u prijašnjim vremenima. Grad je postao evropski centar za trgovinu s Afrikom, Indijom, dalekim istokom i kasnije [[Brazil]]om, zarađujući enormno na egzotičnim mirodijama, slonovači, robovima, šećeru, svili i drugoj rijetkoj robi. Lisabon je zamjenio [[Venecija|Veneciju]] i postao najbogatiji grad Evrope. To je bilo doba kićenog [[Manuelinski stil|Manuelinskog stila]], u kom su podignuta dva značajna spomenika iz [[16. vijek]]a [[Torre de Belém]] i [[Mosteiro dos Jerónimos]], oba uvrštena na popis mjesta [[svetska baština|svjetske baštine]] [[UNESCO]]-a.

Sretno razdoblje nije dugo trajalo, nakon dinastičke krize, Portugal je [[1580]]. izgubio svoju nezavisnost i ponovno postao vazalna [[španija|španjolska]] zemlja. Nakon revolta iz [[1640]]. koji je izbio u Lisabonu, zbačen je s trona [[Filip IV, kralj Kastilje|Filip IV.]] i obnovljena portugalska samostalnost. Početkom [[18. vijek]]a, Portugal više nije imao monopol na trgovinu sa dalekim istokom, njegove kolonije jednu za drugom otimali su [[Nizozemci|Holanđani]] i [[Englezi]], ali su još uvijek imali [[Brazil]], tako da je zlato iz te zemlje omogućilo kralju [[João Vod Portugala|Joãu V]] financiranje gradnje nekoliko [[barok]]nih crkava i teatara u gradu.

=== Potres 1755. ===
{{main|Potres u Lisabonu 1755.}}
[[Datoteka:Lisbon1755hanging.jpg|thumb|right|260px|Bakrorez sa prikazom posljedica potresa u Lisabonu 1755.]]
I prije tog velikog [[potresa, Lisabon se više puta tresao, nekoliko puta [[1. vijek]]u, zabilježeno je da se 8 puta zatresao u [[14. vijek]]u, 5 puta u [[16. vijek]]u ([[1531]]. je srušeno 1500 zgrada a [[1597]]. su nestale tri ulice), ali pravi katastrofalni pogodio ga je [[1. 11.|1. novembra]] [[1755]]., u tom [[Potres u Lisabonu 1755.|potresu]] je grad doslovno uništen. Procijenjenjuje se da je poginulo između 30 000 i 40 000 ljudi u samom gradu&lt;ref&gt;[http://www.york.ac.uk/res/cherry/docs/Alvaro3.pdf Pereira, A.S. &quot;The Opportunity of a Disaster: The Economic Impact of the 1755 Lisbon Earthquake,&quot; Discussion Paper 06/03, Centre for Historical Economics and Related Research at York, York University, 2006 (pdf), str. 8.]&lt;/ref&gt; od tadašnjih 200 000 - 275 000 stanovnika &lt;ref&gt;[http://www.york.ac.uk/res/cherry/docs/Alvaro3.pdf Pereira, &quot;The Opportunity of a Disaster,&quot; str. 8, estimates a population of 200,000.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nisee.berkeley.edu/lisbon/index.html |title=Historical Depictions of the 1755 Lisbon Earthquake, citing an unreferenced estimate of 275,000. |access-date=2011-11-18 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311082423/http://nisee.berkeley.edu/lisbon/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; a 85% zgrada porušeno.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nisee.berkeley.edu/lisbon/index.html |title=Historical Depictions of the 1755 Lisbon Earthquake |access-date=2011-11-18 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311082423/http://nisee.berkeley.edu/lisbon/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Lisabon je u to vrijeme bio jedan od najvećih gradova Evrope. U potresu je srušena kraljevska palača ''Ribeira'' i bolnica ''Hospital Real de Todos os Santos''. Ta katastrofa šokirala je ondašnju Evropu, [[Voltaire]] je ubrzo nakon tog napisao dugačku poemu, ''&quot;Poême sur le désastre de Lisbonne&quot;'', koju spominje u svom romanu ''[[Candide]]'' iz [[1759]]. (mnogi smatraju da je njegova kritika optimizma bila nadahnuta potresom u Lisabonu). Potres i cunami nakon njega, nije pogodio samo Lisabon, već i gotovo cijeli južni Portugal. U [[Setúbal]]u, 30 km južno od Lisabona, voda je dosegla prvi kat zgrada. Velikog razaranja bilo je i kod [[Algarve]] u južnom Portugalu, gdje je cunami razrušio neka od obalnih utvrđenja, a u nižim predjelima srušio kuće. U nekim predjelima valovi su bili viši od 30 m. 
[[Datoteka:Lisbon Pombal Sqaure P1000837.JPG|left|thumb|220px|Spomenik markizu Pombalu na istoimenom trgu]]

Nakon potresa, Lisabon je obnovljen po zamisli tadašnjeg kraljevog prvog ministra [[Sebastião José de Carvalho e Melo|Markiza de Pombala]] koji je iz temelja podigao novi centar grada na ravnici - Baixu (bajšu) zbog tog se on zove i ''Baixa Pombalina'' . Umjesto obnove srednjevjekovnih građevina, Pombal je odlučio srušiti sve preostale polusrušene objekte i izgraditi središte grada u skladu s tadašnjim modernim ([[barok]]nim) urbanističkim pravilima i podigao ravne široke avenije, a uz njih nanizao skladne palače.
=== 19. vijek ===
Na početku [[19. vijek]]a Portugal su kao i cijeli [[Pirinejski poluotok|Iberijski poluotok]] okupirale [[napoleon]]ske trupe, natjeravši kralja [[João VI od Portugala|Joãa VI]] u privremeni egzil u [[Brazil]]. Nakon tog je uslijedio period borbe za oslobođenje, na kraju tog vijeka grad se počeo širiti izvan Baixe, prema sjevero zapadu, tad je po uzoru na pariški Champs-Élysées [[1879]]. izgrađena široka Avenida da Liberdade (na prostoru starog gradskog parka) i otpočela era kavana i kazališta.&lt;ref name=municipio/&gt;

Od [[1880]]. počelo se trgovačko i kulturno središte seliti iz Baixe na obližnje brdo Chiado, po njegovim strmim ulicama nicali su novi dućani i klubovi, kao Grémio Literário kojeg su posjećivali kniževnici Almeida Garrett, Ramalho Ortigão, Guerra Junqueiro, Oliveira Martins i Alexandre Herculano, istovremeno nicale su i velike robne kuće sa luksuznom robom, nalik na londonski [[Harrods]] ili parišku Galeri Lafayette i otmjene kavane (''Tavares'', ''Coffee Chiado'')&lt;ref name=municipio/&gt;

=== 20. vijek ===
U Lisabonu je [[1908]]. ubijen kralj [[Carlos I od Portugala|Carlos I]], a nakon dvije godine izveden republikanski [[Puč|udar]], nakon kojeg je raspuštena [[monarhija]] i osnovana [[republika]]. 
[[Datoteka:Engracia-IPPAR1.jpg|thumb|left|220px|Pogled iz zraka na crkvu Santa Engrácia]]
Lisabonski univerzitet je reobnovljen [[1911]]., u njega su uključene sve dotad već reformirane vjerske i sve dotadašnje više škole (kao ''Escola Politécnica''').

Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Lisabon je bio jedna od rijetkih neutralnih i otvorenih evropskih atlantskih luka, tako da je preko nje izbjeglo oko 100 000 ljudi u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjene Države]] &lt;ref&gt;&quot;[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Portugal.html Portugal]&quot;. The Virtual Jewish History Tour.&lt;/ref&gt; ali i mjesto žive špijunske aktivnosti. Lisabon je bio scena gdje se dogodila [[Revolucija karanfila|Revolucije karanfila]] - [[1974]]., koja je označila kraj portugalskog korporativnog režima ''[[Estado Novo]]''. Veliki požar u kvartu Chiado [[1988]]., dobrano je uzdrmao život metropole. Lisabon je bio [[evropski glavni grad kulture]] - [[1994]]. i pozornica [[Svjetska izložba|Svjetske izložbe]] ''[[Expo '98]]'' na 500. godišnjicu plovidbe [[Vasco da Gama|Vasca da Game]] u [[Indija|Indiju]].
U Lisabonu je potpisan [[Lisabonski ugovor]] 13. decembra 2007., koji je stupio na snagu 1. decembra 2009.
[[Datoteka:Rua Augusta, Lisbon.jpg|thumb|right|260px|Glavna ulica Baixe ''Rua Augusta'', neposredno do trga ''Praça do Comércio'']]
== Geografija ==
Lisabon je najzapadniji glavni grad Evrope, koji se nalazi u središnjem dijelu Portugala, nedaleko ušća rijeke [[Tajo|Tejo]] u [[Atlantik]].
Centar Lisabona poput Rima, leži na sedam brežuljaka, s desne strane rijeke [[Tajo|Tejo]], ali se današnji Lisabon sa svojim novim predgrađima rastegnuo nekih 20 km duž uske ravnice uz obalu i na brežuljcima iznad rijeke, i nekih 15 km u brdovitu unutrašnost. [[Tajo|Tejo]] kod Lisabona ima estuarij koji liči na pravi morski zaljev (širine do 30 km) u koji mogu uploviti i najveći brodovi, tako da se uz rijeku (još uvijek) nalaze brojna lučka postrojenja i skladišta, a na brežuljcima rezidencijalna zona.
Na zapadu Lisabona prostire se veliki park ''Park Monsanto'' (Parque Florestal de Monsanto) na površini od 10 km² , što je skoro 10% Lisabona, zbog tog on spada u veće evropske parkove. 
=== Administrativna podjela grada ===
[[Datoteka:Lisboa - Bairros e Freguesias.svg|thumb|left|240px|Karta administrativne podjela Lisabona]]
Lisabon je administrativno podjeljen na 4 bairra (kvarta) koji imaju brojeve od 1- 4. i 53 [[Parohija (administrativna jedinica)|freguesia]]; Ajuda (ex [[Ajuda|Nossa Senhora da Ajuda]]), Alcântara, Alto do Pina, Alvalade, Ameixoeira (ex Funchal), Anjos, Beato, Benfica, Campo Grande, Campolide, Carnide, Castelo, Charneca, Coração de Jesus (ex Camões), Encarnação, Graça, Lapa, Lumiar, Madalena, Mártires, Marvila, Mercês, Nossa Senhora de Fátima, Pena, Penha de França, Prazeres, Sacramento, Santa Catarina, Santa Engrácia (ex Monte Pedral), Santa Isabel, Santa Justa, [[Belém (Lisabon)|Santa Maria de Belém]], Olivais (ex Santa Maria dos Olivais), Santiago, Santo Condestável, Santo Estêvão, Santos-o-Velho, São Cristóvão e São Lourenço (ex São Lourenço), São Domingos de Benfica, São Francisco Xavier, São João, São João de Brito, São João de Deus, São Jorge de Arroios, São Jose4, São Mamede, São Miguel, São Nicolau, São Paulo (ex Marquês de Pombal), São Sebastião da Pedreira, São Vicente de Fora (ex Escolas Gerais), Sé i Socorro.

Lokalno, stanovnici svoje djelove grada najčešće zovu po njihovim starim kvartovskim (''bairros'') imenima, koji nisu imali jasno određene granice već ih povezivala zajednička [[historija]], [[kultura]], znamenitosti, životni standard ili lokalne istaknute ličnosti.
=== Demografija ===
Strogi (historijski) centar grada prostire se na relativno malom terenu od 84 km² i ima 545 254 stanovnika&lt;ref name=municipio/&gt;, ali se Grande Lisboa (Metropolski Lisabon) prostire na 2 750 km², i ima 2 100 000 stanovnika sa gradovima oko Lisabona; [[Almada]], [[Amadora]], [[Cascais]], [[Loures]], [[Odivelas]], [[Oeiras]], [[Sintra]] i [[Vila Franca de Xira]],&lt;ref name=municipio&gt;{{cite web
 | url =http://www.cm-lisboa.pt/?idc=4
 | title =''Município''
 | accessdate =14. 11. 2011
 | language =portugalski
 | publisher =Câmara Municipal de Lisboa&lt;
 | archive-date =2010-04-20
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100420202721/http://www.cm-lisboa.pt/?idc=4
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt; svi oni zajedno sa Lisabonom formiraju širu administrativnu jedinicu Podregiju Lisabon.

Obližnji [[Cascais]] i [[Estoril]] poznati su po noćnom životu i kojekakvoj zabavi. Građevine i spomenici, prirodne ljepote i spomenici historijskog značaja karakteriziraju [[Sintra|Sintru]] i [[Mafra|Mafru]].

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto; width:500px&quot;
|+  colspan=&quot;8&quot; | Rast stanovnika grada Lisabona od [[1801]]. do [[2004]].
|-
!1801.
!1849.
!1900.
!1930.
!1960.
!1981.
!1991.
!2001.
!2004.
|-
| 203 999
| 174 900
| 350 919
| 591 939
| 801 155
| 807 937
| 663 394
| 564 657
| 564 477
|}

=== Klima ===
Lisabon ima [[Suptropi|suptropsko]]-[[mediteranska klima|sredozemnu klimu]] s blagim zimama i toplim ili vrućim ljetima, on ima najtoplije zime, od svih evropskih metropola, s prosječnim dnevnim temperaturama od decembra do februara - iznad 15.2&amp;nbsp;°C i noćnim 8.9&amp;nbsp;°C. Ljeto traje oko šest mjeseci, od maja do oktobra, premda su i u novembru, martu i aprilu temperature ponekad iznad 20&amp;nbsp;°C. Prosječna godišnja temperatura je 17&amp;nbsp;°C (21&amp;nbsp;°C danju i 13&amp;nbsp;°C noću). Prosječna godišnja temperatura [[More|mora]] kod [[Cascais]]a je 17.5&amp;nbsp;°C. U januaru je najhladnije, tad se temperatura kreće od 8 - 17&amp;nbsp;°C po danu, do noćnih 4 - 12&amp;nbsp;°C, čak je i tad prosječna temperatura mora 15&amp;nbsp;°C (ali to je ocean, pa nema velikih oscilacija temperature).&lt;ref name=weather2travel&gt;{{cite web|url=http://www.weather2travel.com/climate-guides/portugal/lisbon.php|title=Weather2Travel.com: Lisbon Climate Guide|accessdate=}}&lt;/ref&gt; U augustu je najtoplije, tad se temperatura kreće od 26 - 32&amp;nbsp;°C (ponekad i iznad), do 18&amp;nbsp;°C, po noći, tad je prosječna temperatura mora - 20&amp;nbsp;°C.&lt;ref name=weather2travel /&gt; Broj sati dnevnog svjetla varira od 10 sati u decembru do 15 sati u junu i julu,&lt;ref name=weather2travel /&gt; što je optimalni evropski omjer. Sunčanih sati godišnje je oko 2800, od prosječnih 4,6 sati dnevno u decembru do 11,4 sati dnevno u julu. Uobičajena ljetna sezona traje oko 6 mjeseci, od maja do oktobra, s prosječnom temperaturom od 25&amp;nbsp;°C tokom dana i 16,2&amp;nbsp;°C po noći. Tri su mjeseca, novembar, mart i april, prelazni mjeseci, s temperaturama koje povremeno prelaze 20&amp;nbsp;°C, i prosječnim temperaturama od dnevnih 18,5&amp;nbsp;°C i noćnih 11,2&amp;nbsp;°C. Decembar, januar i februar su najhladniji, s prosječnim dnevnim temperaturama od 15,2&amp;nbsp;°C i noćnim od 8,9&amp;nbsp;°C. Kiše padaju uglavnom zimi, a ljeta su najčešće sušna.

{{Infobox vrijeme
|mjesto =&lt;!--Lisabon|--&gt;Lisabon
|Jan-Sij_sr_maks=14.5
|Feb-Velj_sr_maks=15.9
|Mar-Ožu_sr_maks=18.2
|Apr-Tra_sr_maks=19.2
|Maj-Svi_sr_maks=21.4
|Jun-Lip_sr_maks=24.8
|Jul-Srp_sr_maks=27.5
|Aug-Kol_sr_maks=27.8
|Sep-Ruj_sr_maks=26.2
|Okt-Lis_sr_maks=22.1
|Nov-Stu_sr_maks=18.0
|Dec-Pro_sr_maks=15.2
|God_sr_maks=20.9

|Jan-Sij_sr=11.3
|Feb-Velj_sr=12.6
|Mar-Ožu_sr=14.3
|Apr-Tra_sr=15.4
|Maj-Svi_sr=17.4
|Jun-Lip_sr=20.4
|Jul-Srp_sr=22.7
|Aug-Kol_sr=23.0
|Sep-Ruj_sr=21.8
|Okt-Lis_sr=18.4
|Nov-Stu_sr=14.8
|Dec-Pro_sr=12.4
|God_sr=17.0

|Jan-Sij_sr_min=8.1
|Feb-Velj_sr_min=9.2
|Mar-Ožu_sr_min=10.4
|Apr-Tra_sr_min=11.5
|Maj-Svi_sr_min=13.3
|Jun-Lip_sr_min=15.9
|Jul-Srp_sr_min=17.9
|Aug-Kol_sr_min=18.1
|Sep-Ruj_sr_min=17.3
|Okt-Lis_sr_min=14.6
|Nov-Stu_sr_min=11.5
|Dec-Pro_sr_min=9.5
|God_sr_min=13.1

|Jan-Sij_obo=96.8
|Feb-Velj_obo=90.2
|Mar-Ožu_obo=51.2
|Apr-Tra_obo=64.7
|Maj-Svi_obo=55.6
|Jun-Lip_obo=17.2
|Jul-Srp_obo=6.1
|Aug-Kol_obo=6.8
|Sep-Ruj_obo=28.5
|Okt-Lis_obo=79.8
|Nov-Stu_obo=107.1
|Dec-Pro_obo=121.8
|God_obo=725.8
|Izvor=Instituto de Meteorologia&lt;ref name=weather&gt;{{cite web |url=http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais/ |title=Lisboa - Geofísico, 1971-2000 |publisher=Instituto de Meteorologia |accessdate=15. 11. 2011 |archive-date=2009-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619155901/http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
}}
== Izgled ==
{{Panoramica|Lisbon 3 of 3.jpg|1200px|Centar Lisabona (pogled s druge obale). Dolje lijevo je ''Praça do Comércio'', gore lijevo ''Castelo de São Jorge'', desno kvart Alfama sa samostanom ''São Vicente da Fora'' i crkvom ''Santa Engrácia''}}
Lisabon je neobični grad, stara [[Kolonijalizam|kolonijalna]] metropola izbjedjelog sjaja - sa modernim interpolacijama, ali neosporno velikog šarma. U pojedinim dijelovima liči na [[Afrika|afričke]] gradove sa šareno dekoriranim zgradama u azulezu keramici, i zbog velikog broja crnih stanovnika iz bivših portugalskih [[kolonija]] (koji još uvijek rade najteže poslove). Ali Lisabon ima i svoje brojne portugalske [[Kinezi|Kineze]] iz [[Makao|Macaa]] tako da je pravi kozmopolitski grad.
=== Arhitektura ===
Lisabon je prije svega [[Barokna arhitektura|barokni]] grad, jer je njegov veći dio podignut nakon potresa, ali nije sve nastradalo u potresu, tako da ima nešto [[Romanika|romaničkih]], [[Gotika|gotičkih]] i [[Manuelinski stil|manuelinskih]] građevina, kao i [[Historicizam|historicističkih]] građevina koje su podignute u 19. vijeku, i [[Modernizam|modernističkih]] i [[postmodernizam|postmodernističkih]] objekata dignutih posljednjih 20-tak godina.. Ističu se i veliki bulevari ukrašeni spomenicima, posebno u novim kvartovima podignutim od 19. vijeka, kao ''Avenida da Liberdade, ''Avenida Fontes Pereira de Melo'', ''Avenida Almirante Reis'' i ''Avenida da República''. 
=== Kvartovi ===
==== Alcântara ====
[[Datoteka:Flickr - nmorao - Comboio de Volta, Sete Rios, 2009.11.05.jpg|thumb|right|260px|Pogled na ceste i pruge u Alcântari]]
Premda je danas blizu središta grada, Alcântara je nekad bila samo predgrađe s farmama i palačama. U [[16. vijek]]u, tu je bio potok kojeg su aristokrati koristili za izlete čamcima. Pri kraju [[19, vijek]]a, Alcântara postaje industrijska zona, s mnogo malih tvornica i skladišta. Tokom vremena Alcântara je izgubila sav svoj šarm, većinu starih zgrada i potok.

Od [[1990-e|1990-ih]], kvart postaje središte pubova i diskoteka, jer je to trgovačka zona sa malo stanara, kojima bi noćna buka smetala. Međutim se danas, radi blizine centru grada i pogleda na rijeku (zaljev u tom dijelu), i tu grade stanovi.
==== Alfama ====
[[Datoteka:Alfama (by Awersowy) 2.jpg|thumb|240px|left|Žuti tramvaj u Alfami]]
Alfama je najstariji kvart Lisabona, koji leži na brdu, ispod utvrde ''São Jorge'' sve do rijeke Tajo. To je splet krivudavih uličica, malih parkova sa azulejama iz kojih puca lijepi pogled na Tejo i Baixu, puna relativno malih kuća ukrašenih keramikom (ažuležu), koje su očigledni arapski uticaj. Do Alfame vozi i tramvaj, ali samo jedna kola jer je uspon strm. Kvart ima ime od [[Arapski jezik|arapske]] riječi ''Al-hamma'' - hamam / kupalište. Po Alfami ima brojnih historijskih mjesta i spomenika, i dosta [[fado]] barova i restorana. Za maurske vladavine, Alfama se spuštala do Baixe. Nakon tog u Alfamu se naselio siromašniji sloj, te i danas ima status sirotanskog dijela grada. Veliki potres iz 1755. nije pogodio Alfamu (jer je građena na stabilnom brdu), tako da je ona ostala slikovit labirint uskih uličica i malih trgova. Na vrhu Alfame nalazi se utvrda ''São Jorge'', a nešto niže ispod nje katedrala, ostale znamenitosti Alfame su samostan ''São Vicente de Fora'', crkva ''Santo António'', vidikovac ''Santa Luzia Belvedere'' i ulica ''Largo das Portas ao Sol''.
==== Bairro Alto ====
[[Datoteka:Elevador da Glória 01.JPG|thumb|right|260px|Uspinjača Glória u kvartu Bairro Alto]]
''Bairro Alto'' (gornji kvart) nalazi se na istoimenom brežuljku u centru Lisabona, to je nekad bila rezidencijalno-trgovačka zona, a danas je pretvorena u centar noćnog života i okupljalište mladih, jer su se tu od [[1990-e|1990-ih]] počeli otvarati barovi i kafeji za mlade. Za [[António de Oliveira Salazar|salazarovih]] vremena, po ''Bairro Altu'' bili su smješteni uglavnom restorani, koji su imali programom u kojem je bio nastup nekog [[Fado]] orkestra sa pjevačem / pjevačicom, i nastupom portugalskih plesača, ali i kvart jeftinih krčmi. Takvih lokala još uvijek ima po ''Bairru Altu'' ali oni polako uzmiču pred lavinom lokala za mlade.
==== Baixa (Bajša) ====
[[Datoteka:Equestrian statue of King José I with Arco Triunfal da Rua Augusta 45.jpg |thumb|right|260px|Konjanički spomenik kralja Joséa I na trgu ''Praça do Comércio'']]
Sentare grada je [[barok]]ni kvart ''Baixa'' (Bajša) ili ''Baixa Pombalina'' (Pombalova Bajša - jer je izgrađena za njegovog mandata). To je lisabonski donji grad izgrađen većim djelom nakon katastrofalnog potresa [[1755]]. 
''Baixa Pombalina'' je jedan od prvih primjera gradnje otporne na potres. Izdržlivost budućih građevina na potres, ispitivana je tako, da su građene makete, pored kojih su stupali vojnici - tako se simulirala trešnja. Pombalinske građevine imaju i &quot;Pombalinski kavez&quot;, simetrični drveni okvir za raspršivanje snage potresa, i međukatne zidove, građene više od krovnih greda radi onemogućavanja širenja požara.
[[Datoteka:Alfama-CCBY.jpg|thumb|left|220px|Panorama Alfame]]
Od [[7. 12.|7. decembra]] [[2004]]. Baixa je na ''pristupnoj listi'' Unesca kao potencijalna lokacija [[Svetska baština|Svjetske baštine]]. Glavna atrakcija ''Baixe'' su dva velika [[Sebastião José de Carvalho e Melo|pombalovska]] trga ''Praça do Comércio'' (Trgovački trg na samom ulazu u kvart i grad sa rijeke) i ''Rossio''. Pored ta dva trga, tu su i crkve; ''Nossa Senhora da Conceição Velha'' sa lijepom manuelinskom fasadom, ''São Domingos'', trg ''Restauradores'' i [[Gustave Eiffel|ajfelijanski]] željezni toranj sa liftom i vidikovcem - [[Elevador de Santa Justa]], izgrađen [[1900]]. - [[1902]]. koje povezuje Baixu i Chiado (gornji grad).

==== Chiado ====
[[Datoteka:Largo Camoes in Chiado district.jpg|thumb|right|260px|''Praça de Luís de Camões'' u Chiadu]]
Chiado je trgovački kvart sa nizom starih i novih robnih kuća, dućana i kavana, koncentriranih u ulicama Carmo i Garrett podignut krajem [[19. vijek]]a zapadno od Baixe. Najpoznatija kavana u Chiadu je ''A Brasileira'', čuvena po tome jer je u nju navraćao pjesnik [[Fernando Pessoa]]. U Chiadu ima dosta muzeja i teatara. Nekoliko zgrada uništeno je u požaru [[1988]]., događaju koji je duboko pogodio zemlju. Desetgodišnjim projektom obnove, pod koordinacijom arhitekta [[Álvaro Siza Vieira|Álvara Siza Vieire]], opožarena zona je danas potpuno obnovljena. U Chiadu se nalazi i bogato ukrašena crkva ''São Roque''.
==== Estrela ====
Estrela je kvart na zapadu Lisabona, u kojem je najveća znamenitost velika [[barok]]no-neoklasička ''Basílica da Estrela'' sa svojom ogromnom kupolom, smještena je na brdu s pogledom na grad. Stilom podsjeća na ''Palácio Nacional de Mafra''. Druga znamenitost Estrele je palača ''São Bento'' u kojoj zasjeda portuglaski [[parlament]].
==== Belém ====
{{main|[[Belém (Lisabon)|Santa Maria de Belém]]}}
Službeno ime ovog kvarta je ''Santa Maria de Belém'' ali ga svi zovu skraćeno ''Belém'', on je udaljen oko 6 km od centra grada u pravcu zapada. Njegovo ime ''Belém'' je [[Portugalski jezik|portugalski]] naziv za daleko slavniji [[Betlehem]] u [[Palestina|Palestini]] po kome je dobio ime.

''Belém'' je u [[15. vijek|15.]] i [[16. vijek]]u bio [[Hodočašće|hodočasničko]] mjesto, daleko od grada poznat kao kultno mjesto, na koje su mnogi portugalski moreplovci bacili posljednje poglede napuštajući domovinu u riskantnim ekspedicijama, među njima se posebno ističe put [[Vasco da Gama|Vasca da Game]] u [[Indija|Indiju]] [[1497]]. U ''Belému'' se nalaze i bivše kraljevske palače ''Palácio Nacional de Belém'' ([[17. vijek|17.]]-[[18. vijek]]), i ''Palácio Nacional da Ajuda'' započet [[1802]]. ali nikada dovršen, danas su rezidencija [[predsjednik]]a Portugala i [[muzej]]. Najveća atrakcija Beléma bez premca je ''[[Torre de Belém]]'', koji je postao [[ikona]] - Lisabona. Izgrađen je pri kraju vladavine kralja [[Manuel I od Portugala|Manuela I]] (1515]].-[[1520]].) na malom otoku u rijeci Tejo kao utvrda za odbranu lisabonske luke i grada.
[[Datoteka:Jerónimos April 2009-4.jpg|thumb|left|220px|''Praça do Império'' i [[Mosteiro dos Jerónimos]], lokalitet svjetske baštine [[UNESCO]]-a]]
[[Mosteiro dos Jerónimos]] je druga velika atrakcija ''Beléma'' (uvrštena na listu svjetske baštine), njegova gradnja započela je [[1502]]. po nalogu kralja Manuela I, kao spomenik na uspješnu ekspediciju Vasca da Game u Indiju (koji je u samostanu i pokopan), financirana je od poreza na trgovinu istočnjačkim mirodijama koje su nosile odličan profit. Danas su u krilima samostana smješteni su Nacionalni arheološki muzej (''Museu Nacional de Arqueologia'') i Pomorski muzej (''Museu da Marinha'').
[[Datoteka:Padrão Descobrimentos April 2009-3c.jpg|thumb|left|240px|Salazarovski ''Padrão dos Descobrimentos'' (Spomenik otkrića)]]
Nedaleko od ''Torre de Beléma'' na samoj obali rijeke nalazi se ''Spomenik otkrića'' (Padrão dos Descobrimentos) betonski monolit od 52 metra, podignut za [[António de Oliveira Salazar|salazarovog]] režima [[1960]]. povodom 500. godišnjice smrti [[Henrik Moreplovac|Henrika Moreplovca]]. Na monolitu se nalazi stilizirani pramac broda sa statuama brojnih portugalskih pomoraca-istraživača, koje predvodi osobno Henrik Morepolovac. Centar Beléma je ''Praça do Império'', park s velikom središnjom fontanom podignut [[1940]]. Zapadno od parka smješten je moderni Kulturni centar Belém (''Centro Cultural de Belém''), izgrađen povodom portugalskog predsjedanja [[Evropska unija|Evropskom unijom]] [[1992]]., u kojem se nalazi i Muzej dizajna (''Museu do Design''). Drugi veći trg u Belému, ''Praça Afonso de Albuquerque'', nalazi se oko 500 m istočno. Dobar dio muzeja u Belému osnovan je za vladavine [[António de Oliveira Salazar|Salazara]] povodom izložbe ''Belém Expo'' 1940., između ostalih i ''Museu do Centro Científico e Cultural de Macau'' (Kulturni centar Macao) i ''Museu de Arte Popular'' (Muzej narodne umjetnosti) Museu da Electricidade (Muzej struje), Museu do Centro Científico e Cultural de Macau (Macau Cultural Museum), Museu de Arte Popular (Folk Art Museum) i Museu Nacional dos Coches (Muzej kočija). 
Iz Beléma je najstariji portugalski sportski klub [[Belenenses]] osnovan [[1919]].
''Rua de Belém'' je glavna ulici u kvartu po kojoj vozi tramvajska linija 15, u njoj se nalazi 160 godina stara slastičarna u kojoj se može nabaviti poznati kolač ''pastel de Belém'' (lisnato tijesto ispunjeno kremom). 
==== Park Nações (Park nacija) ====
[[Datoteka:Oriente station.jpg|thumb|right|260px|Stanica ''Gare do Oriente'' u kvartu Parque das Nações]]
''Parque das Nações'' je najnoviji lisabonski kvart izgrađen za [[Expo '98]] na mjestu starih lučko industrijskih postrojenja uz rijeku, to je ujedno bio program urbanističke obnove tog dijela Lisabona, kvart je dobio ime tek nakon Expa. On je i podizan tako da su svi izložbeni paviljoni, nakon izložbe dobili druge javne namjene, dok je jedan dio zadržan za Lisabonski sajam, tako da se na tom prostoru danas nalazi trgovački centar, par multifunkcionalnih dvorana za velike sportske i koncertne spektakle, Teatro Camões, nekoliko hotela, brojne poslovne zgrade, čitav sklop stambenih zgrada i obiteljskih kuća u nizu, sportsko rekreacijski centar sa bazenima i marina sa 600 vezova. Jedna je od glavnih atrakcija ovog kvarta je postoderna stanica metroa ''Gare do Oriente'', španjolskog arhitekta - [[Santiago Calatrava|Santiaga Calatrave]].

=== Znamenitosti ===
[[Datoteka:West facade of Lisbon Cathedral (retouched).jpg|thumb|right|260px|Katedrala ''Sé de Lisboa'']]
[[Datoteka:LisbonCastle.jpg|thumb|right|260px|Tvrđava ''[[Castelo de São Jorge|São Jorge]]'']]
Među brojnim znamenitostima vrijedi istaknuti tvrđavu ''[[Castelo de São Jorge|São Jorge]]'', koja dominira vizurom grada na vrhu brda od 110 m. Na istom je mjestu postojala utvrda još u doba [[Rimsko Carstvo|Rimljana]], kasnije je pregrađuju i koriste [[Mauri]], a od [[1300]]. godine pa do [[1511]]. bila je i sjedište portugalskih kraljeva. Tvrđava je pretrpjela velika oštećenja u potresu [[1755]]. godine, te je restaurirana tek za [[António de Oliveira Salazar|salazarove]] vladavine od [[1938]]. do [[1940]].

Posebno je zanimljiv stari maurski kvart ''Alfama'' s [[Romanika|romaničko]]-[[Gotika|gotičkom]] [[katedrala|katedralom]] ''Sé Patriarcal'' iz [[12. vijek]]a, [[Renesansa|kasnorenesansnom]] crkvom ''Igreja de São Vicente de Fora'' i Panteonom. 
Za Lisabon su karakteristične kuće sa šarenim [[fasada]]ma od dekorativnih keramičkih pločica - ''[[azulejo]]'' kojima su po arapskoj modi prekrivene fasade cijelih zgrada. Neobični su i podni mozaici od granitnih kocaka u dvije tri nijanse

U donjem gradu - Baixa, reprezentativni su trgovi ''Praça do Comércio'' veliki ulazni trg na južnom ulazu u grad i ''Praça de Dom Pedro IV'' zvana ''Rossio'' s monumentalnom zgradom Nacionalnog teatra (1842.-1846.) i obližnjim kolodvorom Rossio, gdje se smjestio poslovni i bankarski centar grada. U neposrednom se susjedstvu nalazi i pitoreskni kvart - ''Chiado''. 
[[Datoteka:Lisboa-Elevador de Santa Justa.jpg|thumb|left|220px|Neogotički toranj-lift ''Santa Justa'']]
Jedan od zaštitnih znakova Lisabona (uz Torre de Belém) je ''[[Elevador de Santa Justa]]'', lift u obliku tornja, izgrađen prema projektu Raoula Mesniera du Ponsarda (suradnika [[Gustave Eiffel]]a) koji spaja donji grad (''Baixu'') s gornjim gradom ''Bairro Alto'' - boemskom četvrti prepunom restorana, kavana, galerija i trgovina. U tom dijelu grada interesantna je crkva ''São Roque'' s kapelom ''São João Baptista'' ([[ivan Krstitelj|sv. Ivan Krstitelj]]) .

Spomenik Kristu kralju - ''Cristo-Rei'' stoji na suprotnoj strani rijeke u novom kvartu [[Almada]]. Raširenih ruku, s pogledom na cijeli grad, podsjeća na [[Kip Krista Iskupitelja]] u [[Rio de Janeiro|Rio de Janeiru]]. Izgrađen je nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] kao znak zahvalnosti Portugala što je bio pošteđen ratnih razaranja.

''Parque Eduardo VII'', je drugi najveći park u gradu nakon ''Parque Florestal de Monsanto'', on se nalazi u produžetku ''Avenide da Liberdade''. Ispočetka se zvao ''Parque da Liberdade'', preimenovan je u novo ime u čast [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] [[kralja]] [[Edvard VII.|Edvarda VII.]] koji je Lisabon posjetio [[1903]]. Park ima vrlo egzotično i raznoliko bilje u zimskom vrtu (''Estufa Fria'').

Izvan grada u predgađu Belém nalazi se kraljevska ljetna rezidencija - dvorac ''Queluz'' iz [[1747]]. i dva spomenika na [[UNESCO]]-voj listi svjetske kulturne baštine; bivši hijeronimitski samostan iz [[16. vijek]]a [[Mosteiro dos Jerónimos]] i slavni [[Torre de Belém]] iz [[1515]]. - [[1521]].

== Kultura ==
[[Datoteka:Rossio 2 - Jul 2009.jpg|thumb|right|260px|''Teatro Nacional D. Maria II.'' na trgu Rossio]]
U Lisabonu djeluje Teatro Nacional de São Carlos od [[1793]]. u sklopu tog teatra djeluje i gradska [[Opera]], Teatro Nacional D. Maria II. od [[1846]]. , te niz manjih klasičnih i suvremenih teatarskih kuća za svačiji ukus. Muzeji i galerije su svjetskog ranga, posebno su vrijedni; privatna zbirka iz ostavštine [[Gulbenkiana]] sa antologijskim djelima suvremene [[umetnost|umjetnosti]] [[20. vijek]]a, te muzeji Museu Nacional de Arte Antiga i Museum Calouste. Poznati lisabonski muzeji su; Nacionalni muzej antičke umjetnosti (''Museu Nacional de Arte Antiga''), Nacionalni muzej Azuleja - tradicionalna portugalska keramika (''Museu Nacional do Azulejo''), Muzej Calouste Gulbenkian (''Museu Calouste Gulbenkian'') s raznim kolekcijama antičke i moderne umjetnosti, Lisabonski oceanarij (''Oceanário de Lisboa''), drugi najveći oceanarij na svijetu, Nacionalni muzej nošnji i [[Moda|mode]] (''Museu Nacional do Traje e da Moda''), Muzej zbirke Berardo (''Museu Colecção Berardo'') pri Kulturnom centru Belém, Muzej elektrike (''Museu da Electricidade''), Nacionalni muzej kočija (''Museu Nacional dos Coches'') s najvećom kolekcijom kraljevskih kočija u svijetu, Muzej farmaceutike (''Museu da Farmácia'') i Muzej orijenta (''Museu do Oriente'').
[[Datoteka:Teatro Nacional São Carlos.jpg|thumb|left|220px|''Teatro Nacional de São Carlos'']]
Svakog se juna se na uličnim narodnim proslavama od pet dana, slavi uspomena na [[Antun Padovanski|Svetog Antuna Padovanskog]] (''Santo António''), sveca rođenog u Lisabonu. Za razliku od njega stvarni lisabonski svetac zaštitnik [[Vincent iz Zaragoze]], čije se relikvije čuvaju u lisabonskoj katedrali, nema procesije.

U Lisabonu se održava Međunarodni festival dokumentarnog filma,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.doclisboa.org/ |title=::: doclisboa 2009 ::: |publisher=Doclisboa.org |date= |accessdate=16. 11. 2011 |archive-date=2009-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707070832/http://www.doclisboa.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Arte Lisboa – 
sajam moderne umjetnosti,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.artelisboa.fil.pt/ |title=ARTE LISBOA 2009 – Feira de Arte Contemporânea |publisher=Artelisboa.fil.pt |date= |accessdate=30. 04. 2010. |archive-date=2010-06-03 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20100603030417/http%3A//www.artelisboa.fil.pt/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Festival dos Oceanos,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Webcomum |url=http://www.festivaldosoceanos.com/ |title=Festival Dos Oceanos |publisher=Festival Dos Oceanos |date= |accessdate=16. 11. 2011 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516115429/http://www.festivaldosoceanos.com/ }}&lt;/ref&gt; Festivais de Órgão - međunarodni festival orgulja,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmp.pt/ |title=Juventude Musical Portuguesa |publisher=Jmp.pt |date= |accessdate=16. 11. 2011 |archive-date=2011-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125120408/http://www.jmp.pt/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; MOTELx – međunarodni festival Horror Filma,&lt;ref&gt;{{cite web|author=two |url=http://www.motelx.org |title=MOTELx – Festival Internacional de Cinema de Terror de Lisboa = {LISBON INTERNATIONAL HORROR FILM FESTIVAL} |publisher=Motelx.org |date= |accessdate=16. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; Lisbon Village Festival,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lisbon.villagefestival.net/ |title=lisbon village festival |publisher=lisbon village festival |date= |accessdate=16. 11. 2011 |archivedate=2009-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710010357/http://lisbon.villagefestival.net/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Festival Internacional de Máscaras e Comediantes, Lisboa Mágica – svjetski festival ulične magije, Monstra – festival animiranog filma, Lisabonski sajam knjiga,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.feiradolivrodelisboa.pt |title=Feira do Livro de Lisboa |publisher=Feiradolivrodelisboa.pt |date= |accessdate = 30. 04. 2010.}}&lt;/ref&gt; Peixe em Lisboa – kulinarski sajam,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.peixemlisboa.com |title=Peixe em Lisboa |publisher=Peixemlisboa.com |date= |accessdate=16. 11. 2011 |archivedate=2009-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213234235/http://peixemlisboa.com/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Feira Internacional do Artesanato - međunarodni sajam rukotvorina,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.artesanato.fil.pt/ |title=Feira Internacional do Artesanato |publisher=Artesanato.fil.pt |date= |accessdate=30. 04. 2010. |archive-date=2010-06-03 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20100603031107/http%3A//www.artesanato.fil.pt/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Photo Marathon, IndieLisboa – međunarodni festival nezavisnog filma,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indielisboa.com |title=Festival IndieLisboa |publisher=Indielisboa.com |date= |accessdate=16. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; Alkantara Festival,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alkantara.pt |title=alkantara |publisher=Alkantara.pt |date= |accessdate=16. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; Temps d´Images Festival&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tempsdimages-portugal.com/ |title=Festival Temps d'Images Portugal |publisher=Tempsdimages-portugal.com |date= |accessdate=16. 11. 2011 |archive-date=2011-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110202031442/http://tempsdimages-portugal.com/ }}&lt;/ref&gt; i Jazz in August festival.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.musica.gulbenkian.pt/ |title=Calouste Gulbenkian Foundation / Music Department |publisher=Musica.gulbenkian.pt |date= |accessdate=16. 11. 2011}}&lt;/ref&gt;

U Lisabonu je četiri puta (2004., 2006., 2008., i 2010.) održan ''Rock in Rio'', jedan od najvećih svjetskih pop-rock festivala. Godišnji glazbeni događaji u metropolitanskoj zoni uključuju i festivale Optimus Alive! i Super Bock Super Rock.

U gradu se također održava i Lisabonski arhitektonski trienale (''Trienal de Arquitectura de Lisboa''),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.trienaldelisboa.com |title=Trienal de Arquitectura de Lisboa |publisher=www.trienaldelisboa.com |date= |accessdate=16. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; Moda Lisboa,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.modalisboa.pt/ |title=ModaLisboa – LisboaFashionWeek – Semana oficial da moda portuguesa |publisher=Modalisboa.pt |date= |accessdate=16. 11. 2011}}&lt;/ref&gt;
ExperimentaDesign – bienale dizajna&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.experimentadesign.pt/ |title=Experimentadesign |publisher=Experimentadesign.pt |date= |accessdate=16. 11. 2011 |archive-date=2009-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090710013202/http://www.experimentadesign.pt/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; i LuzBoa – bijenale svjetla.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.luzboa.com |title=Luzboa 2008 |publisher=Luzboa.com |date= |accessdate=16. 11. 2011}}&lt;/ref&gt;

=== Fado ===
{{main|Fado}}

Fado znači sudbina, to je muzički žanr - po mnogočemu sličan američkom bluesu, neraskidivo vezan uz Lisabon, u kom je nastajao od [[1820e]] (ali je vjerojatno imao raniju genezu). Danas ima status portugalske narodne muzike, karakteriziraju ga sjetne melodije i melankolični tekstovi, o nedaćama malog čovjeka, kao i nostalgični tekstovi o moru, svijetu koji nestaje. Usko je vezan uz ''saudade'', teško prevodivu portugalsku riječ koja se uglavnom tumači kao mučna nostalgija ili čežnja. Neki analitičari tvrde da je fado nastao kao mješavina muzičkih uticaja koje su donijeli afrički robovi sa tradicionalnom muzičkom ostavštinom Portugala, na koju su veliki uticaj ostavili [[Mauri]].

Generalno postoje dvije linije fada, lisabonski i onaj iz [[coimbra|coimbre]]. Lisabonski stil je popularniji dok je onaj iz Coimbre profinjeniji. Fado je i danas popularan u Portugalu i izvode ga mnogi poznati muzičari poput Misie.

=== Fikcija ===
Slijedi izbor knjiga i književnih djela vezanih za grad:
* {{en}} [[Henry Fielding]], ''Journal of a Voyage to Lisbon'' (1755)
* {{fr}} [[Voltaire]], ''[[wikisource:fr:Poème sur le désastre de Lisbonne/Édition Garnier|Poème sur le désastre de Lisbonne, ou examen de cet axiome, tout est bien]]'' (1756)
* {{pt}} [[Eça de Queiroz|José Maria de Eça de Queiroz]]: ''A Tragédia da Rua das Flores'' (1877)
** ''O Primo Basílio'' (1878) 
** ''Os Maias'' (1888)
* {{pt}} [[Fernando Pessoa]], ''Livro do Desassossego '' (posmr. 1982)
* {{pt}} [[Miguel Torga]], ''Contos da Montanha'' (1941-1944)
* {{de}} [[Erich Maria Remarque]], ''Die Nacht von Lissabon'' (1962)
* {{pt}} [[José Saramago]]: ''Memorial do Convento'' (1982)
** ''O Ano da Morte de Ricardo Reis'' (1984)
** ''História do Cerco de Lisboa'' (1989)
** ''Todos os Nomes'' (1997)
* {{pt}} [[António Lobo Antunes]], ''As Naus'' (1988)
* {{nl}} [[Cees Nooteboom]], ''Het volgende verhaal'' (1991)
* {{it}} [[Antonio Tabucchi]], ''Sostiene Pereira'' (1994)
* {{de}} [[Peter Bieri (pisac)|Pascal Mercier]], ''Nachtzug nach Lissabon'' (2004)
* {{pt}} [[José Luís Peixoto]], ''Cemitério de Pianos'' (2006)
* {{pt}} Dulce Maria Cardoso, ''O Retorno'' (2012)
* [[Dejan Tiago-Stanković]], ''Estoril, ratni roman'' (2015)
* {{en}} [[Yann Martel]], ''The High Mountains of Portugal'' (2016)

=== Poznati sugrađani ===
[[Datoteka:Cloisters of Sé de Lisboa - Jun 2009.jpg|thumb|right|260px|Klaustar katedrale]]
* Fernando Martins de Bulhões, kasnije [[Antun Padovanski|Sv. Antun Padovanski]] (oko 1195–1231), [[Katolička crkva|Katolički]] [[svetac]];
* [[Ivan XXI.|Pedro Julião]] (oko 1210-1277), svećenik, kasnije [[papa]] (1276-1277), odnosno [[Popis papa Rimokatoličke crkve#Od 1055. do 1417.|jedini portugalski papa]];
* [[Isaac Abrabanel]] (1437–1508), filozof;
* [[Francisco de Almeida]] (oko 1450–1510), [[hidalgo]], vojskovođa i istraživač, savjetnik kralja [[João II od Portugala|Joãa II]] i prvi vicetkralj Portugalske Indije;
* [[Duarte Barbosa]] (oko 1480–1521), pisac i moreplovac;
* [[António Galvão]] (oko 1490–1557), moreplovac, vojnik i pisac;
* [[Francisco de Holanda]] (1517–1585), književnik;
* [[Luís de Camões]] (1524-1580), pjesnik, autor djela ''[[Luzijade|Os Lusíadas]]'';
* [[António Ferreira (pjesnik)|António Ferreira]] (1528–1569), pjesnik;
* [[Diogo do Couto]] (oko 1542–1616), historičar;
* [[Luís de Sousa]] (1555–1632), pisac;
* [[Antonio de Encarnação]] (1595–1665), svećenik i [[teolog]];
* [[António Vieira]] (1608-1697), [[jezuit]], pisac i misionar;
* [[Veríssimo de Lencastre]] (1615-1692), svećenik, kardinal i [[Inkvizicija|Generalni inkvizitor]];
* [[Katarina od Braganze]] (1638–1705), supruga [[Popis engleskih i britanskih vladara|engleskog kralja]] [[Charles II od Engleske|Charlesa II]];
* [[João de Brito]] (1647– 1693), svećenik i misionar u Indiji;
* [[Henry Fielding]], engleski književnik, preminuo je u Lisabonu u [[1754]], sahranjen je na [[Cemitério dos Ingleses (Lisabon)|Englenskom groblju]];
* [[Marija I Portugalska|Marija Portugalska]] (1734–1816), kraljica Portugala, Brazila i Algarva;
* [[Giuseppe Troni]] (1739-1810), slikar;
* [[Alexandre Herculano]] (1810–1877), romanopisac;
* [[Veloso Salgado]] (1864-1945), slikar;
* [[Calouste Gulbenkian]], (1869–1955), tursko-[[Armenci|jermenski]] poduzetnik, [[tajkun]] i [[filantrop]], umro u Lisabonu;
* [[Fernando Pessoa]] (1888-1935), pjesnik, pisac, književni kritičar i prevodioc, jedan od najznačajnijih književnika [[20. vijek]]a;
* [[Mily Possoz]] (1888-1968), umjetnica;
* [[Raquel Gameiro]] (1889–1970), umjetnica i akvarelistica;
* [[António de Oliveira Salazar|António Salazar]] (1889–1970), političar i [[diktator]], umro u Lisabonu;
* [[Mário de Sá-Carneiro]] (1890–1916), pjesnik i pisac;
* [[Francisco Stromp]] (1892–1930), nogometaš i osnivač [[Sporting Clube de Portugal|Sportinga]];
* [[Sarah Affonso]] (1899–1983), umjetnica;
* [[Jorge Ferreira Chaves]] (1920-1982), arhitekt;
* [[Amália Rodrigues]] (1920-1999), pjevačica zvana ''Rainha do Fado'' (kraljica [[Fado|fada]]), napravila je [[fado]] popularnim širom svijeta;
* [[Alexandre O'Neill]] (1924-1986), pjesnik i pisac;
* [[Mário Soares]] (1924–2017), političar, [[premijer Portugala|premijer]] (1976–1978; 1983–1985) i [[predsjednik Portugala]] (1986–1996);
* [[Mário Cesariny]] (1923-2006), [[Nadrealizam|nadrealistički]] pjesnik i slikar;
* [[Paula Rego]] (1935–2022), slikarica, ilustratorica i grafičarka;
* [[Jorge Sampaio]] (1939-2021), [[Socijalistička partija (Portugal)|socijaldemokratski]] političar, gradonačelnik Lisabona ([[1989]]–[[1995]]), [[predsjednik Portugala]] (1996–2006), i visoki predstavnik Ujedinjenih naroda za [[Alijansa civilizacija|Savez civilizacija]];
* [[Gonçalo Byrne]] (r. 1941), arhitekt;
* [[Antonio Tabucchi]] (1943-2012), knjiženik;
* [[António Damásio]] (r. 1944), neuroznanstvenik;
* [[António Guterres]] (r. 1949), [[Socijalistička partija (Portugal)|socijaldemokratski]] političar, [[premijer Portugala]] (1995–2002), [[Visoki komesarijat Ujedinjenih nacija za izbeglice|Visoki predstavnik Ujedninjenih naroda za izbjeglice]] (2005–2015) i [[Glavni tajnik Ujedinjenih nacija|Generalni tajnik Ujedinjenih nacija]] od [[2017]];
* [[José Manuel Barroso]] (r. 1956), [[Socijaldemokratska partija (Portugal)|socijaldemokratski]] političar, [[premijer Portugala]] (2002–2004), i [[predsjednik]] [[Evropska komisija|Evropske komisije]]  (2004–2014);
* [[Joaquim de Almeida]] (r. 1957), glumac;
* [[José Mourinho]] (r. 1963), fudbalski trener;
* [[Maria de Medeiros]] (r. 1965), glumica;
* [[Rui Costa]] (1972), nogometaš;
* [[Luís Figo]] (1972), nogometaš;

== Ekonomija ==
[[Datoteka:Porto de Lisboa (2).jpg|thumb|right|260px|Dokovi duž rijeke u Alcântari]]
Lisabonska regija je najbogatija regija u Portugalu, sa [[Bruto domaći proizvod|BDP]]-om koji je čak iznad prosjeka [[Evropska unija|EU]] [[Bruto domaći proizvod|BDP]]-a po glavi stanovnika, stvara 45% portugalskog BDP-a. Lisabonska ekonomija uglavnom se temelji na uslugama. Većina sjedišta multinacionalnih kompanija koncentrirano je u podregiji Velikog Lisabona, posebno u [[Oeiras, Portugal|Oeirasu]]. Lisabonska metropolitanska zona vrlo je industrijalizirana, posebno na južnoj obali rijeke Tejo. Stalni ekonomski rast regije, svake godine rezultira većim BDP-om po glavi stanovnika: 22 745 [[Euro|€]] (2004.)&lt;ref&gt;{{cite web| title= GDP per inhabitant in 2004| publisher= Eurostat| url= http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007_MONTH_02/1-19022007-EN-AP.PDF| access-date= 2011-11-18| archivedate= 2009-03-26| archiveurl= https://web.archive.org/web/20090326210729/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007_MONTH_02/1-19022007-EN-AP.PDF| deadurl= yes}}&lt;/ref&gt;, 23 816 € (2005.)&lt;ref&gt;{{cite web|title= GDP per inhabitant in 2005| publisher= Eurostat| url= http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_02/1-12022008-EN-AP.PDF}}&lt;/ref&gt;, 25 200 € (2006.)&lt;ref&gt;{{cite web|title= GDP per inhabitant in 2006| publisher= Eurostat| url= http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2009/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2009_MONTH_02/1-19022009-EN-AP.PDF}}&lt;/ref&gt;, 26 100 € (2007.).&lt;ref&gt;{{cite web| title= GDP per inhabitant in 2007| publisher= Eurostat| url= http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/1-18022010-AP/EN/1-18022010-AP-EN.PDF| access-date= 2011-11-18| archivedate= 2014-11-09| archiveurl= https://web.archive.org/web/20141109234659/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/1-18022010-AP/EN/1-18022010-AP-EN.PDF| deadurl= yes}}&lt;/ref&gt;

Kao glavna luka u zemlji, zbog jednog od najvećih regionalnih tržišta na Pirinejskom polutoku, Lisabon se zajedno sa svojom gusto naseljenom okolicom razvijao proteklih 20-setak godina (potpuno pogrešno) uglavnom kao bankarski, tehnološki (uglavnom IT i telefonija) i [[masovni mediji|medijski]] centar Portugala, u kojem su vodeće nacionalne [[Televizija|televizijske]], [[Radio|radijske]] i [[Novine|novinske]] kuće.
[[Datoteka:ParqueDosNacioes.JPG|left|thumb|260px|Nove poslovne zgrade u kvartu ''Parque das Nações'']]
[[Burza]] Euronext Lisboa, zajedno s burzama u [[Amsterdam]]u, [[Bruxelles]]u i [[Pariz]]u, dio je sveuropskog sisema [[Euronext]], kojii je od 2007. povezan s [[Njujorška burza|Njujorškom burzom]] u multinacionalnoj grupi burza dionica NYSE Euronext.

Realni [[Industrija|industrijski]] sektor koji se prostirao duž obale rijeke prema sjeveru i obuhvaćao tradicionalne grane, kao što su [[brodogradnja]], željezare, rafinerije nafte, [[tekstil]]na industrija, kemijska industrija, proizvodnja [[šećer]]a, [[Pivo|piva]], [[Keramika|keramike]], [[lijek]]ova, [[duhan]]a, [[tekstil]]a, prerade [[riba|ribe]] i drugo, se drastično smanjio za proteklih 20 godina, mnogi pogoni su zatvoreni

U planu su mnoge (''nerealne'') investicije i projekti, kao što je izgradnja novog [[aerodrom]]a, novi most još veći most dug 30 km, proširenje mreže [[metro]]a, izgradnja centralne bolnice, izgradnja dvije željezničke pruge velike brzine za [[Madrid]], [[Porto]], [[Vigo]] i ostatak Evrope, obnovu glavnog dijela grada (između ''Praça do Marquês de Pombal'' i ''Praça do Comércio''), izgradnja velikog broja biciklističkih staza i slične stvari koje bi se trebale financirati iz budžetskog deficita.&lt;ref&gt;[http://www.cm-lisboa.pt/?idc=4 &quot;Pequeno Resumo Histórico de Lisboa&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420202721/http://www.cm-lisboa.pt/?idc=4 |date=2010-04-20 }} – Câmara Municipal de Lisboa&lt;/ref&gt;

== Obrazovanje ==
[[Datoteka:UNL Faculty Economics.jpg|thumb|left|240px|Ekonomski fakultet univerziteta NOVA]]
Lisabon je važan [[univerzitet]]ski centar sa više [[univerzitet]]a i akademija. Najstariji univerzitet osnovan je još [[1290]]. (to je danas ''Univerzitet Coimbra'') njegov nasljednik je ''Universidade de Lisboa'' osnovan ''1911''., Tehnički univerzitet (''Universidade Técnica de Lisboa'') osnovan je [[1931]]., Novi univerzitet (''Universidade NOVA de Lisboa'') [[1973]]., četiri privatna univerziteta (Universidade Católica Portuguesa, Lusíada, Lusíada, Universidade Autónoma de Lisboa) osnovana od [[1985]]. do [[1988]]. godine. Lisabon je i sjedište; Portugalske akademije nauka (Academia das Ciências de Lisboa -[[1779]].) i Akademije umjetnosti (''Academia Nacional de Belas-Artes''), Historijska akademija (''Academia Portuguesa da História'', [[1936]].), Nacionalni [[konzervatorij]] (''Conservatório Nacional de Lisboa'', [[1836]].), Vojna akademija (''Academia Militar'', [[1640]].), te veliki niz drugih značajnih naučnih institucija nacionalnog karaktera, kao što su Nacionalna biblioteka (''Biblioteca Nacional de Portugal'', [[1796]].) i brojni instituti.

U gradu djeluje više privatnih i državnih [[Osnovna škola|osnovnih]] i [[Srednja škola|srednjih škola]], U Velikom Lisabonu djeluju i međunarodne škole kao ''Saint Julian's School, Carlucci American International School of Lisbon, Saint Dominic's International School, Deutsche Schule Lissabon, Instituto Español de Lisboa'' i ''Lycée Français Charles Lepierre''.

Ukupni broj studenata u Lisabonu za studijsku godinu [[2007]].–[[2008]]. bio je 125 867.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.estatisticas.gpeari.mctes.pt/archive/doc/insc07_08__difusao_.xls |access-date=2011-11-18 |archivedate=2009-06-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090623084110/http://www.estatisticas.gpeari.mctes.pt/archive/doc/insc07_08__difusao_.xls |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Transport ==
[[Datoteka:Estação de Telheiras.jpg|thumb|right|260px|Stanica metroa ''Telheiras'']] 
Danas je [[metro]], najznačajniji za lisabonski javni transport, on sa svojih 4 linija dugih 39 povezuje centar grada s gornjim i istočnim kvartovima i predgrađima. U planu je projekt proširenja, za trećinu, tad bi trebalo povezati i [[aerodrom]], kao i sjeverne i zapadne dijelove grada. [[Autobus]]ni i [[tramvaj]]ski transport kao i par [[uspinjača]] već više od vijeka održava komunalno transportno poduzeće ''Companhia de Carris de Ferro de Lisboa'' (Carris).

Tradicionalno sredstvo javnog prijevoza po centru je [[tramvaj]] uveden u promet krajem [[19. vijek]]a, sa kolima uveženim iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]] zvani kolokvijalno ''americanos''. Prvi originalni tramvaji još se mogu vidjeti u ''Museu da Carris'' (Muzej javnog transporta)&lt;ref&gt;[http://www.carris.pt Carris]&lt;/ref&gt; Osim na novoj liniji 15, na svim drugim linijama još uvijek se koriste mala žuta vozila s početka [[20. vijek]]a, koji su i danas jedna od turističkih atrakcija grada, svojim dimenzijama izvrsno prilagođenima strmim usponima i uskim ulicama starog dijela grada.&lt;ref&gt;[http://www.carris.pt/index.php?area=servicos&amp;subarea=servicos_ascensores_bica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103194107/http://www.carris.pt/index.php?area=servicos&amp;subarea=servicos_ascensores_bica |date=2007-01-03 }} Information from Carris, Lisbon transportation company.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.personal.u-net.com/~luso/listrams.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515002830/http://www.personal.u-net.com/~luso/listrams.htm |date=2011-05-15 }} Details of Lisbon's trams, from Luso Pages&lt;/ref&gt;

Velik dio javnog transporta odvija se [[autobus]]ima, od koje održavaju firme ''Vimeca'',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vimeca.pt |title=vimeca |publisher=Vimeca.pt |date= |accessdate=17. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; ''Rodoviaria de Lisboa'',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rodoviariadelisboa.pt |title=Bem vindo ao site da RodoviÃ¡ria de Lisboa |publisher=Rodoviariadelisboa.pt |date= |accessdate=17. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; ''Transportes Sul do Tejo'',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tsuldotejo.pt |title=TST – Transportes Sul do Tejo |publisher=Tsuldotejo.pt |date= |accessdate=17. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; ''Boa Viagem'',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boa-viagem.pt |title=Boa Viagem |publisher=Boa-viagem.pt |date= |accessdate=17. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; Barraqueiro,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.barraqueirotransportes.pt |title=Barraqueiro Transportes |publisher=Barraqueirotransportes.pt |date= |accessdate=17. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; koja imaju brojne terminale po gradu kao polazne stanice.

U Lisabonu, svoje polazne stanice imaju četiri prigradske [[Željeznica|željezničke]] linije: Cascais, Sintra i Azambuja (''Comboios de Portugal'', CP) i Setúbal (''Fertagus'') koja prelazi preko mosta ''25 de Abril''. Odvojena CP linija za Setúbal završava na obali Teja i potom se [[trajekt]]om prebacuje u Lisabon. Glavne su željezničke stanice Santa Apolónia, Rossio, Gare do Oriente i Cais do Sodré.
Lisabon za sada nema gradsku željeznicu (tramvajska linija 15, premda koristi nove i brze tramvaje, ne spada u tu kategoriju), ali u planu je izgradnja nekoliko linija prema naseljima u periferiji. 
[[Datoteka:Airport Lisbon a.JPG|left|thumb|240px|Aerodrom ''Portela'']]
Preko rijeke Tejo, koja je tu izuzetno široka, izgrađena su dva velika [[most]]a: Željezni viseći most ''Ponte 25 de Abril'' (Most 25. aprila), svečano je otvoren [[6. 8.|6. augusta]] [[1966]]. kao ''Ponte Salazar'', i kasnije je preimenovan po datumu [[Revolucija karanfila|revolucije karanfila]], on je dugo vremena bio najduži [[viseći most]] u Evropi. Povezuje grad s novim kvartovima koji su izgrađeni na lijevoj obali Teja. Radi slične boje, i željezne konstrukcije, često ga uspoređuju s [[sjedinjene Američke Države|američkim]] mostom [[Most Golden Gate|Golden Gate]] iz [[San Francisco|San Francisca]]. Sličnost nije slučajna, jer je most izgradilo američko poduzeće ''American Bridge Company'', koje je izgradilo i most [[San Francisco – Oakland Bay Bridge|San Francisco – Oakland Bay]] u San Franciscu. Drugi most ''[[Vasco da Gama (most)|Ponte Vasco da Gama]]'', otvoren u maju [[1998]]., je armirano betonski na nosačima koji se protežu preko jezera koje tu tvori rijeka, tako da ima raspon od 17,2 km, donedavno je bio najduži evropski most.

Usluge prijevoza [[trajekt]]om održava poduzeće ''Transtejo-Soflusa'',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.transtejo.pt |title=Transtejo e Soflusa |publisher=Transtejo.pt |date= |accessdate=16. 11. 2011}}&lt;/ref&gt; s polascima iz raznih mjesta u gradu za Cacilhas, Seixal, Montijo, Porto Brandão i Trafariu.

Lisabon je dobro povezan sa svojim predgrađima i ostatkom Portugala, gustom mrežom [[autoput]]a, oko grada ima tri prstena ''2ª Circular, CRIL'' i ''CREL''. Međunarodni [[aerodrom]] Portela, na sjeveru grada, sjedište je domaćih avio kompanija; [[TAP Portugal|TAP]] i [[Portugalia]], s redovnim linijama za Evropu, Afriku i obje Amerike.

== Sport ==
[[Datoteka:Luz-Stadion während des EM-Finales.jpg|thumb|right|260px|''Estadio da Luz'', stadion nogometnog kluba ''Benfica'']]
Lisabon ima bogatu i dugu sportsku tradiciju, a [[fudbal|nogomet]] je najpopularniji sport. Grad je bio jedan od domaćina [[Europsko nogometno prvenstvo Portugal 2004.|Evropskog prvenstva u nogometu 2004.]] i domaćin finala [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Portugal 2003.|Svjetskog prvenstva u rukometu 2003.]] U Lisabonu je bio start [[Reli Dakar|Relija Dakar]] 2006. i 2007..

[[S.L. Benfica|Sport Lisboa e Benfica]] (poznatiji kao ''&quot;Benfica&quot;'' ili ''&quot;Benfica Lisabon&quot;'') je klub poznat širom svijeta po svom [[fudbal|nogometnom]] timu, jednom od najznačajnijih u Europi, dvostrukom pobjedniku i peterostrukom finalisti [[UEFA Liga prvaka|UEFA Lige prvaka]], finalisti [[UEFA Europska liga|UEFA Europske lige]] i [[Interkontinentalni kup|Interkontinentalnog kupa]].
Drugi veći klubovi iz Lisabona su [[Sporting Clube de Portugal]] (poznatiji kao ''&quot;Sporting&quot;'' ili ''&quot;Sporting Lisabon&quot;''), pobjednik je [[UEFA Kup pobjednika kupova|UEFA Kupa pobjednika kupova]] 1964. i finalist [[UEFA Europska Liga|Kupa UEFA]] 2005, i [[C.F. Belenenses]] (poznatiji kao ''&quot;Belenenses&quot;'' ili ''&quot;Belenenses Lisabon&quot;''). Ta tri kluba, zajedno su osvojili 57 naslova prvaka i 51 drugo mjesto u [[Portugalska Superliga|Portugalskoj prvoj ligi]], 52 Portugalska kupa i 11 portugalskih superkupova. Sportski klubovi iz Lisabona osvojili su mnoge naslove i u drugim sportovima. Popularni su također i [[Futsal|dvoranski nogomet]] (''Futsal''), [[rukomet]], [[košarka]] i [[hokej na koturaljkama]]. U Lisabonu je mnogo sportskih objekata, od [[Atletika|atletskih]] staza i [[Jedrenje|marina]] do [[golf]] terena i [[Brdski biciklizam|mountain-bike]] staza. Svakog marta u gradu se održava Lisabonski [[Maraton|polumaraton]], dok je u septembru Portugalski polumaraton.

Lisabon ima dva stadiona sa pet zvjezdica, prema [[UEFA|Uefinoj]] standardima: ''[[Estádio da Luz]]'' kapaciteta preko 65 000 gledatelja i ''[[Estádio José Alvalade]]'', kapaciteta preko 50 000 gledatelja. Ostali su stadioni ''Estádio do Restelo'', kapaciteta više od 30 000 i ''Estádio Nacional'' u Oeirasu, kapaciteta više od 37 000.

== Gradovi prijatelji ==
Lisabon ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima :&lt;ref name=twin/&gt;
{| cellpadding=&quot;10&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* {{flag|Španjolska}}, [[Madrid]] od [[1979]].&lt;ref name=twin/&gt;
* {{flag|Brazil}}, [[Rio de Janeiro]] od [[1980]]. 
* {{flag|Mozambik}}, [[Maputo]] od [[1982]]. 
* {{flag|Zelenortska Republika}}, [[Praia]] od [[1983]].
* {{flag|Malezija}}, [[Malaca]] od [[1984]]. 
* {{flag|Gvineja Bisau}}, [[Guiné]] od [[1985]].
||
* {{flag|Sao Tome i Principe}}, [[São Tomé]] od [[1985]].
* {{flag|Angola}}, [[Luanda]] od [[1988]].
* {{flag|Maroko}}, [[Rabat]] od [[1988]].
* {{flag|Gvineja Bisau}}, [[Cachéu]] od [[1988]].
* {{flag|Mađarska}}, [[Budimpešta]] od [[1992]].
* {{flag|Portugal}}, [[Guimarães]] od [[1993]].
* {{flag|Brazil}}, [[São Salvador]] od [[1995]].
|}
I ugovore o suradnji sa; &lt;ref name=&lt;ref name=twin&gt;{{cite web
 | url =http://www.cm-lisboa.pt/?idc=34&amp;idi=31828
 | title =''Município''
 | accessdate =12. 11. 2011
 | language =portugalski
 | publisher =Município de Lisboa
 | archive-date =2011-05-21
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110521224641/http://www.cm-lisboa.pt/?idc=34&amp;idi=31828
 }}&lt;/ref&gt;
{| cellpadding=&quot;10&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* {{flag|Hrvatska}}, [[Zagreb]] od [[1977]].
* {{flag|Gvineja Bisau}}, [[Bissau]] od [[1983]].
* {{flag|SAD}}, [[Miami]] od [[1987]].
* {{flag|Kanada}}, [[Toronto]] od [[1988]].
* {{flag|Indija}}, [[Pangim]] od [[1989]].
* {{flag|Argentina}}, [[Buenos Aires]] od [[1992]].
* {{flag|Urugvaj}}, [[Montevideo]] od [[1993]].
* {{flag|Tunis}}, [[Tunis (grad)|Tunis]] od [[1993]].
||
* {{flag|Palestinska samouprava}}, [[Betlehem]] od [[1995]].
* {{flag|Rusija}}, [[Moskva]] od [[1997]].
* {{flag|Zelenortska Republika}}, [[Santa Catarina (Zelenortska Republika)|Santa Catarina]] od [[1997]].
* {{flag|Francuska}}, [[Pariz]] od [[1998]].
* {{flag|Alžir}}, [[Argel]] od [[1998]].
* {{flag|Ukrajina}}, [[Kijev]] od [[2000]].
* {{flag|Bugarska}}, [[Sofija]] od [[2001]].
* {{flag|Brazil}}, [[Curitiba]] od [[2005]].
* {{flag|Kina}}, [[Qingdao]]  od [[2010]].
* {{flag|Kina}}, [[Peking]] od [[2010]]. 
|}

== Reference ==
{{reflist}}
{{Panoramica|Lisboa-lisbon- panorama.jpg|1200px|Panorama Lisabona}}

{{Commonscat|Lisbon}}
== Vanjske veze ==
* [http://lisboa.do.sapo.pt/page4.html História de Lisboa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206210133/http://lisboa.do.sapo.pt/page4.html |date=2011-12-06}} {{pt icon}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=qC31v_HKtHQ &quot;Lisabon&quot;], serijal ''72+'', [[Al Jazeera Balkans]], 16. 2. 2024. ([[YouTube]])

{{Glavni gradovi evropskih država}}
{{Evropski gradovi kulture}}

[[Kategorija:Lisabon| ]]
[[Kategorija:Gradovi u Portugalu]]
[[Kategorija:Glavni gradovi u Evropi]]</text>
      <sha1>o0hyrop9stx2cun26i0d9mgcw5c1jyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CD uređaj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25593</id>
    <revision>
      <id>42714771</id>
      <parentid>41304474</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2468" sha1="49jdckxjik72rjascxgnl803t5ijfw3" xml:space="preserve">{{Infokutija hardver
| ime        = CD uređaj
| slika       =
| okvir     = Unutrašnjost CD uređaja
| kon1       = Matičnu ploču
| preko1_1      = [[IDE]]
| preko1_2 = [[SCSI]]
| preko1_3 = [[SATA]]
| kon2 = Vanjsko kućište
| preko2_1 = [[USB]]
| preko2_2 = [[Firewire]]
| prozv1      = [[LG]]
| prozv2 = [[Samsung]]
| prozv3 = [[Pioneer]]
| prozv4 = [[Plextor]]
| prozv5 = [[Sony]]/[[NEC]]
}}

'''CD''' ([[Kompaktni disk|'''''C'''ompact '''D'''isc'']]) '''uređaj''' služi za reprodukovanje sadržaja koji se nalaze na DVD mediju. Neki mogu samo prikazivati sadržaj, dok imamo i uređaje koji su u mogućnosti i snimati nove podatke sa [[kompjuter|računara]] ili s drugog CD medija. 

== CD-ROM ==
'''CD-ROM''' ('''''C'''ompact '''D'''isc '''R'''ead-'''o'''nly '''m'''emory'') je uređaj koji može čitati bilo koju vrstu [[CD]] medija. CD-ROM se obično spaja na [[IDE]] [[sabirnica|sabirnicu]] na [[Matična ploča|matičnoj ploči]] koja služi za protok podataka. Najčešće što zapažamo je brzina jednog uređaja, a koja se meri u kilobajtima u sekundi. Prvobitna brzina CD uređaja je bila 150 kilobajta po sekundi, odnosno 1x brzina. Tehnološkim napretkom današnja brzina (teoretska) čitanja CD medija je 52x odnosno 7.62 megabajta po sekundi. 
== CD/RW ==
'''CD/RW''' ('''''C'''ompact '''D'''isc '''R'''ead/'''W'''rite'') je uređaj koji može snimati podatke na CD medij. Upravo je to najbitnija razlika između CD/RW-a i običnog CD čitača. Brzina pisanja na medije je obično 48x ili 52x, no to nije uvijek ostvarivo.
== Vanjske veze ==
* [http://computer.howstuffworks.com/cd.htm ''Kako CD radi?'' HowStuffWorks.com] {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [https://web.archive.org/web/20220331215443/http://www.osta.org/technology/cdqa.htm Kako razumjeti CD-R i CD-RW] {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [http://www.pcnineoneone.com/howto/cdburnadv1.html Vodič za snimanje podataka na CD] {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [http://www.cdrfaq.org Često postavljena pitanja vezana za CD snimanje] {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [http://www.cdfreaks.com Portal koji objavljuje recenzije i novosti vezane za CD] {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [http://www.pcdoctor-guide.com/wordpress/?p=1396''Unutar CD-ROM uređaja'' The PC Doctor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060329090611/http://www.pcdoctor-guide.com/wordpress/?p=1396 |date=2006-03-29 }} {{Simboli jezika|en|Engleski}}

{{Hardver}}

[[Kategorija:Pohranjivanje podataka]]</text>
      <sha1>49jdckxjik72rjascxgnl803t5ijfw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Dickens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33454</id>
    <revision>
      <id>42714800</id>
      <parentid>42659352</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46823" sha1="39bi0hfmmblwwv55t8mr113zb6axbmd" xml:space="preserve">{{Infokutija pisac &lt;!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --&gt;
| ime = Charles Dickens
| slika = Charles Dickens 3.jpg
| širina slike = 200px
| opis = Charles Dickens se smatra jednim od najvećih svjetskih romanopisaca
| birth ime = Charles John Huffam Dickens
| datum_rođenja = {{birth date|1812|2|7|df=yes}}&lt;br /&gt;[[Portsmouth]], [[Engleska]]
| datum_smrti = {{death date and age|1870|6|9|1812|2|7|df=yes}}&lt;br /&gt;[[Gad's Hill Place]], [[Higham (Kent)|Higham]], England
| zanimanje = [[roman]]opisac
| znamenita_djela = ''[[Oliver Twist]]'', ''[[A Christmas Carol]]'', ''[[A Tale of Two Cities]]''
| uticaj_od = [[Honoré de Balzac]], [[Miguel de Cervantes]], [[Victor Hugo]], [[Washington Irving]], [[William Shakespeare]]
| uticaj_na = [[T. Coraghessan Boyle]], [[Fjodor Mihajlovič Dostojevski|Fjodor Dostojevski]], [[George Gissing]], [[Thomas Hardy]], [[John Irving]], [[Edgar Allan Poe]], [[Tom Wolfe]], [[Gilbert Keith Chesterton|G. K. Chesterton]], [[George Orwell]], [[Ray Bradbury]]
| potpis = Charles Dickens Signature.svg
}}

'''Čarls Dikens''' (''Charles Dickens'') ([[7. 2.|7. februar]] [[1812]]. - [[9. 6.|9. jun]] [[1870]].) je najznačajniji engleski [[roman]]opisac XIX vijeka. Njegova djela pripadaju ranoj fazi [[realizam|realizma]].&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{harvnb|Black|2007|p=735}}.&lt;/ref&gt; Dok je bio djete njegova porodica je često mjenjala mjesto boravka u potrazi za poslom. Na kratko se školovao u privatnoj školi. Nakon što mu je otac uhapšen zbog nevraćanja dugova, Čarls 10 sati dnevno radi u fabrici laštila za cipele.

Kad je odrastao počeo je da radi kao novinar. Napisao je više obimnih romana. O tome koliko je njegov rad bio popularan u njegovo vrijeme govori to da se sva njegova dela, od prvog objvljivanja, stalno nadoštampavaju.

Novela [[Oliver Twist|Oliver Tvist]] je najpoznatije Dikensovo djelo. Iako govori o jako ozbiljnoj temi, Oliver Tvist je pun sarkazma i crnog humora. Dikens je za svoje najbolje djelo smatrao [[David Copperfield|Dejvida Koperfilda]], roman koji sadrži dosta autobiografskih elemenata. Zagonetnost i tajanstvenost fabula njegovih romana tragovi su prethodne stilske formacije [[romantizam|romantizma]].

Dickens je slikar engleskog srednjeg i nižeg građanskog staleža i osnivač socijalnog romana. Njegova djela odražavaju sklonost humoru i satiri, ali i primjesama romantičnog i sentimentalnog.&lt;ref&gt;{{harvnb|Mazzeno|2008|p=76}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Chesterton|2005|pp=100–126}}.&lt;/ref&gt;

== Rani život ==
Rođen je 07. veljače 1812. u Landportu, Portsea, kao drugo od osmero djece Johna i Elizabeth Dickens. Otac mu je bio činovnik. Ubrzo nakon Charlesova rođenja obitelj se seli u Norfolk Street, Bloomsbury, te kada mu je bilo četiri godine u Chatham, pa u Kent, gdje je boravio sve do dobi od 11. Puno vremena je provodio vani, ali je i vrlo rado čitao, naročite romane Tobias Smolletta i Henry Fielding. Kratko vrijeme u kome je otac radio kao činovnik u mornaričkom uredu za plaće (engl. &quot;Navy Pay Office&quot;), školovao se u privatnim školama.

Njegovo školovanje u privatnim školama naglo je prekinuto, zbog financijski problema u obitelji zbog kojih se obitelj preselila iz Kenta u Camden Town u London 1822. Sklon životu iznad svojih mogućnosti John Dickens je zatvoren zbog dugova u Southwarku u Londonu 1824. Ubrzo su s njime zatvorena njegova supruga i najmlađa djeca, kao što je bio običaj u to vrijeme. Charles tada star 12 godina dodijeljen je obiteljskoj prijateljici Elizabeth Roylance u Camden Townu. Kasnije je stanovao na tavanu kuće agenta za insolvenciju Archibald Russella. Oboje su mu kasnije poslužili kao predlošci za likove.

Nedjelje je sa sestrom Frances, kada je bila slobodna od obaveza na Kraljevskoj glazbenoj akademiji, provodio u zatvoru Marshalsea. Da bi platio svoj smještaj i pomogao obitelji bio je primoran napustiti školu te raditi po 10 sati na dan u tvornici ljepeći naljepnice na posude crnila za cipele, za 6 šilinga tjedno. Teški, a često i okrutni radni uvjeti ostavili su trajan trag na Dickensu što je kasnije utjecalo na njegove romane i eseje, te postalo osnova za njegov interes u socioekonomsku reformu i uvjete rada.

Nakon nekoliko mjeseci u zatvoru Marshalsea, umrla je Elizabeth Dickens, baka John Dickensa po ocu i ostavila mu imetak od 450 £. Zbog preuzimanja John je pušten iz zatvora. Podmiriviši svoja dugovanja, obitelj Dickens napustila je zatvor.

Iako je Charles počeo pohađati školu Wellington House Academy u sjevernom Londonu, majka ga nije odmah izvukla iz tvornice. Taj događaj razvio je kod Dickensa osjećaj da bi očevi morali vladati obitelji, dok bi majke svoj dio utjecaja trebale zadržati unutar doma. Odbijanje njegovog zahtjeva da se vrati iz tvornice bio je značajan faktor u njegovom odnosu prema ženama. Pravednički gnjev prema situaciji i uvjetima u kojima je radna klasa ljudi živjela postala je glavna tema njegovih djela.

Radio je u pravnom urednu odvjetnika Ellisa i Blackmorea, kao mlađi činovnik od svibnja 1827. do studenoga 1828. Tada je napustio ured i postao izvjestitelj. Dalji rođak Thomas Charlton, bio je izvjestitelj na sudu engl. &quot;Doctors' Commons&quot; (građanski sud), te je Dickens s njime dijelio mjesto, te pisao četiri godine izvještaje sa suda. Ova iskustva prenio je u svojim djelima (romani &quot;Nicholas Nickleby&quot;, &quot;Dombey and Son&quot;, te posebno &quot;Bleak House&quot;), te u njima prikazao makinacije i birokraciju pravnog sustava širem broju ljudi, te prenio svoje stavove o teškom teretu koje čeka siromašne ljude ako su primorani ići na sud.

Godine 1830., Dickens je upoznao svoju prvu ljubav, Mariu Beadnell, za koju se smatra da je bila model za lik Dore u romanu &quot;David Copperfield&quot;. Marijini roditelji nisu odobrili udvaranje, te su Mariju poslali na školovanje u Pariz što je prekinulo vezu.

== Novinarstvo i rani romani ==
Godine 1832., u dobi od 20 godina, Dickens je bio energetičan, pun dobrog humora, uživao u poplarnim zabavama, bez jasne vizije što bi želio postati, ipak je znao da želi biti slavan. Privlačilo ga je kazališe, te je uspio dobiti audiciju u Covent Garden, za koju se je dobro pripremio, ali je i propustio zbog prehlade, čime su prekinute aspiracije o karijeri na pozornici. 
Godinu dana kasnije predao je svoju prvu priču &quot;A Dinner at Poplar Walk&quot; u londonski časopis &quot;Monthly Magazine&quot;. Stanova je u iznajmljenoj sobi u prenoćištu &quot;Furnival's Inn&quot;, postao novinar koji prati politiku, izvještavajući sa parlamentarnih rasprava i putujući Britanijom prateći izborne kampanje za novine &quot;Morning Chronicle&quot;.

Njegovo novinarstvo u obliku crtica u časopisima, oblikovano je u njegovu prvu zbirku djela engl. &quot;Sketches by Boz&quot; 1836. (Boz je bio njegov obiteljski nadimak koji je koristio kao [[pseudonim]]). Dickens je navodno pseudonim preuzeo od nadimka Moses koji je on dao najmlađem bratu Augustusu Dickensu, prema liku iz djela Olivera Goldsmitha engl. &quot;The Vicar of Wakefield&quot;. Kada je netko prehlađen htio izgovoriti &quot;Moses&quot; izgovorio bi &quot;Boses&quot;, što je kasnije skraćeno u &quot;Boz&quot;. Naime Dickens je korišteno u to vrijeme u smislu engl. &quot;What the Dickens!&quot; u kojem Dickens zamjenjuje riječ &quot;devil&quot;, što bi se moglo prevesti na hrv. kao &quot;Koga vraga!&quot; (prvi je to koristio Shakespeare u komediji &quot;Vesele žene windsorske&quot;). Koristilo se i u frazi engl. &quot;to play the Dickens&quot; (kao &quot;to play havoc/mischief&quot;) što bi se na hrv. moglo prevesti kao &quot;biti nestašan/podmukao&quot;. Časopisima je pisao i uređivao ih do kraja života.

Nakon uspjeha skica izdavač &quot;Chapman and Hall&quot; ponudili su Dickensu da piše tekst uz ilustracije Roberta Seymoura u mjesečniku. Nakon drugog izdanja Seymour je počinio samoubojstvo, te je Dickens zaposlio Hablot Knight Browne (Phiz) da radi ilustracije. Iz te suradnje nastao je roman &quot;The Pickwick Papers&quot; koji se izdavao u nekoliko poglavlja  mjesečno, te je u zadnjem nastavku prodan u 40000 kopija.

U studenom 1836. Dickens je prihvatio radno mjesto urednika u &quot;Bentley's Miscellany&quot;, koje je radio tri godine dok se nije posvadio sa vlasnikom. Godine 1836. kada je izdao zadnji nastavak Pickwicka počeo je raditi dijelove &quot;Oliver Twista&quot;, uz sav posao u Bentleyu koji je obuhvaća pisanje četiri predstave i nadgledanje njihove produkcije.

&quot;Oliver Twist&quot;, objavljen 1838. postao je jedna od bolje poznatih Dickensovih priča, koje se je dobro adaptirala za kazalište, te je bila prvi viktorijanski roman u kojem je dijete bilo glavni lik.

Dana 02. travnja 1836. oženio je Catherine Thomson Hogarth (1816–1879), kćerku George Hogartha, urednika &quot;Evening Chronicle&quot;. Nakon kratkog medenog mjeseca u Chalk, Kent, vratili su se u Furnival's Inn. U siječnju 1837. dobio je prvo od desetero djece, sina Charleya, a nekoliko mjeseci kasnije obitelj se smjestila u Bloomsburyu, na adresi 48 Doughty Street, London (Charles je imao trogodišnji najam za 80 £ godišnje, od 25. ožujka 1837. do prosinca 1839.). Dickensov mlađi brat Frederick i Catherinina 17-godišnja sestra Mary doselili su k njima. Dickens se vrlo vezao uz Mary, koja je umrla u njegov naručju nakon kratke bolesti 1837. Dickens je Mary idealizirao, te se smatra da su prema njoj stvoreni kasniji opisi likova Rose Maylie, Little Nell i Florence Dombey. Njegova tuga je bila tolika velika da je zakasnio sa pisanjem lipanjskih odlomaka Pickwick Papers i morao je otkazati nastavke Oliver Twista za taj mjesec.

U isto vrijeme se je nastavio njegov uspjeh sa djelima &quot;Nicholas Nickleby&quot; (1838–39), &quot;The Old Curiosity Shop&quot; i &quot;Barnaby Rudge: A Tale of the Riots of 'Eighty&quot; kao dio &quot;Master Humphrey's Clock&quot; serije (1840–41) - koji su se izdavali u nastavcima, a kasnije su izdani kao knjige.

== Prvi posjet SAD-u ==
Godine 1840. sa suprugom je prvi put posjetio [[SAD]] i [[Kanada|Kanadu]]. U to vrijeme još jedna mlađa sestra njegove supruge Catharine,  Georgina Hogart, uselila se kako bi brinula o mladoj obitelji dok su roditelji na putu. Sa njima je ostala sve do Dickensove smrti.

Svoja zapažanja i dojmove zabilježio je u putopisu engl. &quot;American Notes for General Circulation&quot;. U djelu je u nekoliko navrata oštro osudio robovlasništvo, koje je i ranije napao u djelu &quot;The Pickwick Papers&quot;. U New Yorku se zadržao mjesec dana, te je držao brojna predavanja. Često je postavljao i pitanje međunarodnog prava o autorstvu zbog svojih djela koja su objavljivana u američkim novinama. Po povratku u Englesku počeo je raditi na svojim božićnim pričama (1843. napisao je &quot;A Christmas Carol&quot;, 1844. &quot;The Chimes&quot;, a 1845. &quot;The Cricket on the Hearth&quot;).

Nakon što je kratko živio u Italiji (1844), putovao je u Švicarsku (1846) gdje počeo raditi na djelu &quot;Dombey and Son&quot; (1846–48). To djelo i &quot;David Copperfield&quot; (1849–50) učinili su značajan umjetički biljeg u Dickensovoj karijeri i njegovi romani postali su ozbiljniji u temi i brižnije planirani od ranijih djela.

== Čovjekoljublje ==
U svibnju 1846. Angela Burdett Coutts, nasljedinica bogatstva bankarske obitelji Coutts, predložila je Dickensu izgradnju prihvatlišta za &quot;posrnule žene&quot; (prostitutke) iz radne klase. Iako je prvotno odbio, Dickens je osnovao utočište &quot;Urania Cottage&quot; kojim je upravljao deset godina.

== Srednje godine ==
U studenom 1851. Dickens se preselio u engl. &quot;Tavistock House&quot; gdje je napisao &quot;Bleak House&quot; (1852–53), &quot;Hard Times&quot; (1854) i &quot;Little Dorrit&quot; (1857).
U novom domu zabavljao se amaterskim kazalište. Godine 1856. njegova primanja od pisanja bila su dovoljna da kupi &quot;Gad's Hill Place&quot; u Highamu, Kent, gdje je kao dijete često prolazio i sanjao da će jednom živjeti na takvom mjestu. Neki događaji iz Shakespeareova &quot;Henry IV&quot;, prvi dio, odvijala su se na tome mjestu što je Dickensa također veselilo.
 
Godine 1857. Dickens je unajmio profesionalne glumice za predstavu &quot;The Frozen Deep&quot; koju je napisao njegov štićenik Wilkie Collins. Dickens se je zaljubio u jednu od njih. Ljubav prema Ellen Ternan trajala je do kraja života. Dickens je bio star 45 godina, dok je Ternan imala 18 kada se je Dickens 1858. odlučio odvojiti od supruge, što je po tadašnjim viktorijanskim konvencijama bilo vrlo neprimjereno, dok je razvod bio nezamisliv. Kada je Catherine otišla iz doma povela je jedno dijete, supruga nije više nikada vidjela, a djecu je povjerila sestri Georgini koje odlučila ostati u Gad's Hillu.

U to vrijeme iako se premišljao o javnim čitanjima, Dickensa su iz jedne bolnice (Great Ormond Street Hospital) zamolili da sudjeluje u prikupljanju sredstava kako bi izvukao bolnicu iz financijske krize. Charles West, Dickensov prijatelj koji je bio u upravnom odboru bolnice, zamolio ga je za pomoć, na što je Dickens pristao, te svojim javnim čitanjima prikupio dovoljna sredstva da osigura financijsku stabilnost bolnice za duže vrijeme. Tako je npr. samo 9. veljače 1858. prikupio 3000 £.

Nakon odvajanja od Catherine, Dickens je započeo niz vrlo popularnih turneja kroz Englesku, Škotsku i Irsku na kojima je čitao svoja djela, što je u sljedećem desetljeću zaokupilo veći dio njegove energije, te je u to vrijeme napisao samo dva romana.

Važnija djela &quot;A Tale of Two Cities&quot; (1859) i &quot;Velika očekivanja&quot; (&quot;Great Expectations&quot; - 1861.) bila su veliki uspjeh. U to vrijeme bio je urednik, izdavač i autor u časopisima &quot;Household Words&quot; (1850–1859) i &quot;All the Year Round&quot; (1858–1870).

U rujnu 1860. u polju iz doma Gad's Hill, Dickens je naložio veliku lomaču u koje je spalio većinu pisama, preživjela su samo ona poslovne prirode. Kako je Ellen Ternan također spalila sva Dickensova pisma trajanje i dubina njihove veze nije poznata. Thomas Wright se je tijekom 1930-ih prisjetio da je Ternan možda imala ljubavnu vezu sa Canonom Benhamom, a da je par imao i sina koji je umro kao novorođenče napomenula je Kate Perugini, Dickensova kćerka, u razgovoru pred smrt 1929., koji je objavljen. Dokazi ne postoje. Na smrti Dickens je odredio isplatu anuiteta za Ternan koji ju je učinio financijski neovisnom. U knjizi Claire Tomalin &quot;The Invisible Woman&quot;, navodi se da je Ternan tajno žvjela sa Dickensom barem 13 godina. Knjiga je kasnije pretvorena u predstavu &quot;Little Nell&quot; autora Simona Graya. U to vrijeme Dickens je pokazivao pojačano zanimanje za paranormalno, te je postao jedan od prvih članova organizacije engl. &quot;The Ghost Club&quot;.

== Kasne godine ==
Dana 9. lipnja 1865. na povratku iz Pariza sa Ternan, vlak u kojem je Dickens putovao je sudjelovao u prometnoj nesreći. Prvih sedam vagona skliznulo je sa željeznog mosta koji je bio u popravku. Jedino je na tračnicama ostao vagon prvog razreda u kojem je bio Dickens. Prije nego što su stigli spasioci, Dickens je pomagao unesrećenima sa vodoma i brandyem. Prije odlaska sjetio se rukopisa za nedovoršeno djelo &quot;Our Mutual Friend&quot; koje mu je ostalo u vagonu, te se vratio po njega. To iskustvo je kasnije iskoristio u kratkoj priči o duhovima &quot;The Signal-Man&quot;, u kojoj glavni lik predosjeća vlastitu smrt u željezničkoj nesreći. Priča se bazira i na nekoliko prijašnjih željezničkih nesreća.

Dickens je uspio izbjeći da se pojavi pred istragom o nesreći, jer kako je putovao sa Ternana i njenom majkom, to saznanje bi izazvalo skandal. Iako nije zadobio nikakve ozljede, Dickens se nikada nije oporavio od traume željezničke nesreće. Njegov rad se se sveo na završavanje započetog &quot;Our Mutual Friend&quot; i započimanje nikad završenog &quot;The Mystery of Edwin Drood&quot;.

== Drugi posjet SAD-u ==
Dana 09. studenoga 1867. Dickens je iz Liverpoola zaplovio na drugu američku turneju. 
Nakon što se iskrcao u Bostonu veći dio mjeseca posvetio je brojnim večerama sa uglednicima kao što su npr. Ralph Waldo Emerson, Henry Wadsworth Longfellow i njegov američki izdavač James Thomas Fields.

U prosincu su započela čitanja, trebao je održati 76 nastupa uz zaradu od 19000 £, a trebala su trajati do travnja 1868. Turneja je bila naporna, te iako bolestan, uspio je održati čitanje, te 23. travnja isplovio na put kući.

== Oproštajna čitanja ==
Između 1868. i 1869. Dickens je organizirao turneju &quot;oproštajnih čitanja&quot; u Engleskoj, Škotskoj i Irskoj. Uspio je odraditi 75 od dogovorenih 100 čitanja. Zbog napada vrtoglavice i paralize, na savjet liječnika, turneju je otkazao 22. travnja 1869. Nakon što se dovoljno oporavio dogovorio je posljednji niz čitanja, kako bi nadoknadio sponzorima ono što su izgubili zbog prekida turneje. Zadnje čitanje u turneji bilo je u Londonu &quot;St. James's Hall&quot;. Zadnji javni nastup mu je bio na banketu Kraljevske akademije uz prisutvu Prica i Princeze od Walesa, gdje je odao počast pokojnom prijatelju, ilustratoru Danielu Macliseu.

== Smrt ==
Dana 8. lipnja 1870. Dickens je u svome domu doživio još jedan moždani udar, nakon cijelog dana rada na djelu &quot;Edwin Drood&quot;. Nije se osvjestio te je sljedećeg dana 9. lipnja, točno pet godina nakon željezničke nesreće umro. Suprotno željama nije pokopan u jeftinom, skromnom, i strogo privatnom pogrebu u katedrali u Rochesteru, već u [[Westminsterska opatija|Westminsterskoj opatiji]].

== Djela ==
{{wikicitat}}
* &quot;[[Oliver Twist]]&quot;,
* &quot;[[David Copperfield]]&quot;,
* &quot;[[Posmrtni spisi Pickwickova kluba]]&quot;,
* &quot;[[Život i pustolovine Martina Chuzzlewita]]&quot;,
* &quot;[[Staretinarnica]]&quot;,
* &quot;[[Cvrčak na ognjištu]]&quot;,
* &quot;[[Veliko očekivanje]]&quot;,
* &quot;[[Božiċna priča]]&quot;.

== Reference ==
{{Reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
*{{Cite book
  |title = Dickens
  |last = Ackroyd
  |first = Peter
  |authorlink = 
  |publisher = Sinclar-Stevenson
  |location = London
  |year = 1990
  |isbn = 1-85619-000-5
  |url = http://books.google.com.au/books?id=uKYmAQAAMAAJ
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The Ethnographic Imagination: Textual Constructions of Reality
  |last = Atkinson
  |first = Paul
  |publisher = Routledge
  |location = London
  |year = 1990
  |isbn = 978-0-415-01761-9
  |url = http://books.google.com.au/books?id=yAQOAAAAQAAJ&amp;pg=PA48
  |ref = harv
  }}
*{{Cite journal
  |series = New Series (Charles Dickens Obituary)
  |journal = Eclectic magazine: foreign literature, science and art
  |editor-last = Bidwell
  |editor-first = Walter Hilliard
  |publisher = E.R.Pelton
  |location = New York
  |date = July–December 1870
  |volume = 12
  |pages = 222–224
  |url = http://books.google.com/books?id=8F-PGJKgFvwC&amp;pg=PA223
  |ref = harv
  |title = The Eclectic Magazine: Foreign Literature
  }}
*{{Cite book
  |chapter = Charles Dickens
  |title = The age of romanticism. The Victorian era. The twentieth century and beyond
  |series = The Broadview Anthology of British Literature
  |last = Black
  |first = Joseph Laurence
  |editor-last = Black
  |editor-first = Joseph Laurence
  |publisher = Broadview Press
  |year = 2007
  |volume = 2
  |pages = 735–743
  |isbn = 978-1-55111-869-7
  |url = http://books.google.it/books?id=pteWGN_oCV4C&amp;pg=PA735
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |chapter = London in the Victorian Novel
  |title = The Cambridge Companion to the Literature of London
  |last = Bodenheimer
  |first = Rosemarie
  |editor-last = Manley
  |editor-first = Lawrence
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 2011
  |pages = 142–159
  |isbn = 978-0-521-72231-5
  |url = http://books.google.it/books?id=jOjpxQAhk7AC&amp;pg=PA147
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Dickens, family, authorship: psychoanalytic perspectives on kinship and creativity
  |last = Cain
  |first = Lynn
  |publisher = Ashgate Publishing
  |year = 2008
  |isbn = 978-0-7546-6180-1
  |url = http://books.google.com.au/books?id=HwgI8nb4sCQC&amp;pg=PA1
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Dickens' Christmas: A Victorian Celebration
  |last = Callow
  |first = Simon
  |publisher = Frances Lincoln Ltd
  |year = 2009
  |isbn = 978-0-7112-3031-6
  |url = http://books.google.com.au/books?id=fFtX209ghqUC&amp;pg=PA39
  |ref = harv
  |access-date = 2015-05-02
  |archivedate = 2012-12-08
  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121208040252/http://books.google.com.au/books?id=fFtX209ghqUC&amp;pg=PA39
  |deadurl = yes
  }}
*{{Cite book
  |title = Charles Dickens: A Critical Study
  |last = Chesterton
  |first = G. K.
  |authorlink = 
  |publisher = Kessinger Publishing
  |year = 2005
  |origyear = 1906
  |isbn = 978-1-4179-1996-3
  |url = http://books.google.it/books?id=4m2UoEO7If0C
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Appreciations and Criticisms of the Works of Charles Dickens
  |last = Chesterton
  |first = G. K.
  |authorlink = 
  |publisher = J. M. DentForgotten Books
  |year = 1911
  |isbn = 978-1-4400-9125-4
  |url = http://books.google.com.au/books?id=zxYVsd2CtyYC&amp;pg=PA54
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Wordplay: origins, meanings, and usage of the English language
  |last = Cochrane
  |first = Robertson
  |publisher = University of Toronto Press
  |year = 1996
  |isbn = 978-0-8020-7752-3
  |url = http://books.google.com.au/books/about/Wordplay.html%3Fid%3DlepZAAAAMAAJ
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Charles Dickens and His Original Illustrators
  |last = Cohen
  |first = Jane R.
  |publisher = Ohio State University Press
  |year = 1980
  |isbn = 978-0-8142-0284-5
  |url = http://books.google.com.au/books?id=2UhBswddDsEC&amp;pg=PA206
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = God and Charles Dickens
  |last = Colledge
  |first = Gary L
  |publisher = Baker Books
  |year = 2009
  |isbn = 978-1-4412-3778-1
  |url = http://books.google.com.au/books?id=2GlYRaShK6oC&amp;pg=PA87
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Charles Dickens A to Z
  |url = https://archive.org/details/charlesdickensaz0000davi
  |last = Davis
  |first = Paul
  |publisher = Facts on File, Inc
  |year = 1998
  |isbn = 978-0-8160-2905-1
  |ref = harv
}}
*{{Cite book
  |title = Charles Dickens and The House of Fallen Women
  |last = Hartley
  |first = Jenny
  |publisher = Methuen
  |location = London
  |year = 2009
  |isbn = 978-0-413-77643-3
  |url = http://books.google.com.au/books?id=6OkOAQAAMAAJ
  |ref = harv
  }}
*{{cite news
 |title        = Champion of the little people
 |last         = Morrison
 |first        = Richard
 |work         = The Australian
 |date         = 3 February 2012
 |url          = http://www.theaustralian.com.au/news/world/champion-of-the-little-people/story-fnb64oi6-1226261249458
 |accessdate   = 22 April 2012
 |ref          = harv
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20120202234120/http://www.theaustralian.com.au/news/world/champion-of-the-little-people/story-fnb64oi6-1226261249458
 |archive-date = 2012-02-02
 |url-status   = dead
}}
*{{Cite book
  |title = John Forster, a Literary Life
  |last = Davies
  |first = James A.
  |publisher = Rowman &amp; Littlefield
  |year = 1983
  |isbn = 978-0-389-20391-9
  |url = http://books.google.it/books?id=T-FLlXaZ2-4C&amp;pg=PA169
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Oscar Wilde
  |last = Ellmann
  |first = Richard
  |authorlink = 
  |publisher = Penguin Books
  |location = London
  |year = 1988
  |origyear = 1987
  |isbn = 978-0-14-009661-3
  |url = https://archive.org/details/oscarwilde0000ellm_p1o8
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |chapter = The middle novels: ''Chuzzlewit'', ''Dombey'' and ''Copperfield''
  |title = The Cambridge Companion to Charles Dickens
  |last = Flint
  |first = Kate
  |editor1-last = Jordan
  |editor1-first = John O
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 2001
  |pages = 
  |isbn = 978-0-521-66964-1
  |url = https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_f3z3
  |accessdate = 
  |ref = harv
}}
*{{Cite book
  |title = Life of Charles Dickens
  |last = Forster
  |first = John
  |authorlink = 
  |publisher = Diderot Publishing
  |location = London
  |year = 2006
  |origyear = 1872–1874
  |isbn = 978-90-77932-03-2
  |url = http://books.google.com/books?id=P6q4kaimO0AC&amp;pg=PA27
  |ref = harv
  |access-date = 2015-05-02
  |archivedate = 2015-09-21
  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150921155109/https://books.google.com/books?id=P6q4kaimO0AC&amp;pg=PA27
  |deadurl = yes
  }}
*{{Cite book
  |title = The Making of Addiction: The 'Use and Abuse' of Opium in Nineteenth-Century Britain
  |last = Foxcroft
  |first = Louise
  |publisher = Ashgate Publishing
  |year = 2007
  |isbn = 978-0-7546-5633-3
  |url = http://books.google.com.au/books?id=mKgsr7whohoC&amp;pg=PA53
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |chapter = Childhood
  |title = Dickens in Context
  |last = Furneaux
  |first = Holly
  |editor1-last = Ledger
  |editor1-first = Sally
  |editor2-last = Furneaux
  |editor2-first = Holly
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 2011
  |pages = 186–193
  |isbn = 978-0-521-88700-7
  |url = http://books.google.com.au/books?id=j5c9GqZ_7BMC&amp;pg=PA186
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Student Companion to Charles Dickens
  |last = Glancy
  |first = Ruth
  |publisher = Greenwood Publishing Company
  |location = Westport, Connecticut
  |year = 1999
  |isbn = 978-0-313-30611-2
  |url = http://books.google.com.au/books?id=Ct3ZwTkTK8cC&amp;pg=PA34
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Charles Dickens's Networks: Public Transport and the Novel
  |last = Grossman
  |first = Jonathan H.
  |publisher = Oxford University Press
  |location = Oxford
  |year = 2012
  |isbn = 978-0-19-964419-3
  |url = http://books.google.it/books?id=6qrqjMVit_wC&amp;pg=PA54
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The Social History of Art: Naturalism, impressionism, the film age
  |series = The Social History of Art
  |last = Hauser
  |first = Arnold
  |authorlink = 
  |publisher = Routledge
  |location = London
  |year = 1999
  |origyear = 1951
  |volume = 4
  |isbn = 978-0-415-19948-3
  |url = http://books.google.com.au/books?id=DbBDUSyWJakC&amp;pg=PA116
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Who's Who in Dickens
  |last = Hawes
  |first = Donald
  |publisher = Psychology Press
  |year = 1998
  |isbn = 978-0-415-13604-4
  |url = http://books.google.com.au/books?id=Af6ChENaR9cC&amp;pg=PA158
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |chapter = 'In the Natural Course of Physical Things': Ghosts and Science in Charles Dickens's ''All the Year Round''
  |title = Culture and Science in the Nineteenth-Century Media
  |last = Henson
  |first = Louise
  |editor1-last = Henson
  |editor1-first = Louise
  |editor2-last = Cantor
  |editor2-first = Geoffrey
  |editor3-last = Dawson
  |editor3-first = Gowan
  |editor4-last = Noakes
  |editor4-first = Richard
  |editor5-last = Shuttleworth
  |editor5-first = Sally
  |editor6-last = Topham
  |editor6-first = Jonathan R.
  |publisher = Ashgate Publishing
  |year = 2004
  |pages = 113–124
  |isbn = 978-0-7546-3574-1
  |url = http://books.google.com.au/books?id=w6eitkUw2GEC&amp;pg=PA113
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = A reader's guide to Charles Dickens
  |last = Hobsbaum
  |first = Philip
  |authorlink = 
  |publisher = Syracuse University Press
  |year = 1998
  |origyear = 1972
  |isbn = 978-0-8156-0475-4
  |url = http://books.google.com.au/books?id=79JLBmzw_bQC&amp;pg=PA270
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = A week's tramp in Dickens-Land: together with personal reminiscences of the 'Inimitable Boz'
  |last = Hughes
  |first = William Richard
  |publisher = Chapman &amp; Hall
  |location = Oxford
  |year = 1891
  |url = http://books.google.com.au/books?id=ynZaAAAAMAAJ&amp;q
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The Stations of the Sun: A History of the Ritual Year in Britain
  |last = Hutton
  |first = Ronald
  |authorlink = 
  |publisher = Oxford University Press
  |year = 2001
  |isbn = 978-0-19-285448-3
  |url = http://books.google.com/books?id=Tb0CmbFokF4C&amp;pg=PT188
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The Encyclopedia of New York City
  |url = https://archive.org/details/isbn_9780300055368
  |last = Jackson
  |first = Kenneth T.
  |publisher = Yale University Press
  |year = 1995
  |isbn = 978-0-300-05536-8
  |ref = harv
  }}
*{{cite book
 |title      = Charles Dickens: An Introduction to His Novels
 |series     = Random House Studies in Language and Literature
 |last       = Johnson
 |first      = E.D.H.
 |publisher  = Random House
 |year       = 1969
 |asin       = B0011BLL8W
 |url        = http://www.victorianweb.org/authors/dickens/edh/chronology.html
 |accessdate = 22 April 2012
 |ref        = harv
}}
*{{Cite book
  |title = Walking Dickensian London
  |series = Globetrotter walking guides
  |last = Jones
  |first = Richard
  |publisher = New Holland Publishers
  |location = London
  |year = 2004
  |isbn = 978-1-84330-483-8
  |url = http://books.google.it/books?id=YrgJ_aPwahAC
  |ref = harv
  }}
*{{cite news
 |title      = Ebenezer Scrooge named most popular Dickens character
 |last       = Jones
 |first      = Sam
 |work       = The Guardian
 |date       = 6 February 2012
 |url        = http://www.guardian.co.uk/books/2012/feb/06/ebenezer-scrooge-most-popular-dickens-character
 |accessdate = 22 April 2012
 |ref        = harv
}}
*{{Cite book
  |chapter = Race
  |title = Dickens in Context
  |last = Joshi
  |first = Prithi
  |editor1-last = Ledger
  |editor1-first = Sally
  |editor2-last = Furneaux
  |editor2-first = Holly
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 2011
  |pages = 292–300
  |isbn = 978-0-521-88700-7
  |url = http://books.google.it/books?id=j5c9GqZ_7BMC&amp;pg=PA292
  |ref = 
  }}
*{{Cite book
  |chapter = Charles Dickens
  |title = The Oxford Encyclopedia of British Literature, Volume
  |last1 = Kucich
  |first1 = John
  |last2 = Sadoff
  |first2 = Dianne F.
  |editor-last = Kastan
  |editor-first = David Scott
  |publisher = Oxford University Press
  |year = 2006
  |volume = 1
  |pages = 154–164
  |isbn = 978-0-19-516921-8
  |url = http://books.google.it/books?id=DlMUSz-hiuEC&amp;pg=RA1-PA154
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Consciousness and the Novel
  |last = Lodge
  |first = David
  |authorlink = 
  |publisher = Harvard University Press
  |location = Harvard, Massachusetts
  |year = 2002
  |isbn = 978-0-674-00949-3
  |url = http://books.google.com.au/books?id=IuPzOOXEBJQC&amp;pg=PA118
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Life of Charles Dickens. by R. Shelton Mackenzie. With Personal Recollections and Anecdotes;--Letters by 'Boz', Never Before Published;--And&amp;nbsp;... Prose and Verse. With Portrait and Autograph
  |last = Mackenzie
  |first = Robery Shelton
  |publisher = T. B. Peterson &amp; Brothers
  |location = Philadelphia
  |year = 1870
  |isbn = 978-1-4255-5680-8
  |url = http://archive.org/details/lifeofcharlesdic02mack
  |accessdate = 10 June 2012
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Charles Dickens: The Uses of Time
  |last = Marlow
  |first = James E.
  |publisher = Susquehanna University Press
  |year = 1994
  |isbn = 978-0-945636-48-9
  |url = http://books.google.com.au/books?id=p7wvLUBMt1wC&amp;pg=PA150
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The Dickens industry: critical perspectives 1836–2005
  |series = Studies in European and American literature and culture. Literary criticism in perspective
  |last = Mazzeno
  |first = Laurence W.
  |publisher = Camden House
  |year = 2008
  |isbn = 978-1-57113-317-5
  |url = http://books.google.com.au/books?id=4k3ZL8Pf0SQC&amp;pg=PA76
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The Cambridge Introduction to Charles Dickens
  |series = Cambridge Introductions to Literature
  |last = Mee
  |first = Jon
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 2010
  |isbn = 978-0-521-67634-2
  |url = http://books.google.com.au/books?id=VxPryDIAQXAC&amp;pg=PA20
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Dickens and Empire:Discourses of Class, Race and Colonialism in the Works of Charles Dickens
  |last = Moore
  |first = Grace
  |publisher = Ashgate Publishing
  |year = 2004
  |isbn = 978-0-7546-3412-6
  |url = http://books.google.com.au/books?id=ZUxw0x84cGwC&amp;pg=PA53
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The other Dickens: a life of Catherine Hogarth
  |last = Nayder
  |first = Lillian
  |publisher = Cornell University Press
  |year = 2011
  |isbn = 978-0-8014-4787-7
  |url = http://books.google.com.au/books?id=fb9Dn3yHmJMC
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Dickens &amp; Ellen Ternan
  |last = Nisbet
  |first = Ada
  |publisher = University of California Press
  |year = 1952
  |url = http://books.google.com.au/books?id=jZsFp7cE82MC&amp;pg=PA37
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Charles Dickens:Family History
  |last = Page
  |first = Norman
  |authorlink = 
  |publisher = Routledge
  |year = 1999
  |isbn = 978-0-415-22233-4
  |url = http://books.google.com.au/books?id=xf2QqVI19b8C&amp;pg=PA261
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |chapter = From ''Sketches'' to ''Nickleby''
  |title = The Cambridge Companion to Charles Dickens
  |last = Patten
  |first = Robert L.
  |editor1-last = Jordan
  |editor1-first = John O
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 2001
  |pages = 
  |isbn = 978-0-521-66964-1
  |url = https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_f3z3
  |accessdate = 
  |ref = harv
}}
*{{Cite book
  |chapter = Aporias of Retribution and questions of responsibility: the legacy of incarceration in Dickens's ''Bleak House''
  |title = Literature and Legal Discourse: Equity and Ethics from Sterne to Conrad
  |last = Polloczek
  |first = Dieter
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 1999
  |pages = 124–201
  |isbn = 978-0-521-65251-3
  |url = http://books.google.com.au/books?id=d4HI0Man5qUC&amp;pg=PA124
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book |title = Charles Dickens 1812–1870
  |last = Pope-Hennessy
  |first = Una
  |authorlink=
  |publisher = Chatto and Windus
  |year = 1945
  |ref = harv
}}
*{{Cite book
  |title = Dickens and the Dialectic of Growth
  |last = Raina
  |first = Badri
  |publisher = University of Wisconsin
  |5 = University of Wisconsin Press
  |year = 1986
  |isbn = 978-0-299-10610-2
  |url = http://books.google.it/books?id=GxKRxDP4ujkC&amp;pg=PA25
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Disordered personalities
  |last = Robinson
  |first = David J.
  |publisher = Rapid Psychler Press,
  |year = 2005
  |edition = 3
  |isbn = 978-1-894328-09-8
  |url = http://books.google.com.au/books?id=7s9rAAAAMAAJ
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |chapter = Modern screen adaptations
  |title = Dickens in Context
  |last = Sasaki
  |first = Toru
  |editor1-last = Ledger
  |editor1-first = Sally
  |editor2-last = Furneaux
  |editor2-first = Holly
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 2011
  |pages = 67–73
  |isbn = 978-0-521-88700-7
  |url = http://books.google.com.au/books?id=j5c9GqZ_7BMC&amp;pg=PA67
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Oxford Reader's Companion to Dickens
  |url = https://archive.org/details/oxfordreaderscom0000unse_s6m0
  |editor1-last = Schlicke
  |editor1-first = Paul
  |publisher = Oxford University Press
  |year = 1999
  |isbn = 978-0-19-866213-6
  |ref = harv
}}
*{{Cite book
  |title = Dickens and Women
  |last = Slater
  |first = Michael
  |publisher = Stanford University Press
  |year = 1983
  |isbn = 978-0-8047-1180-7
  |url = http://books.google.com.au/books?id=GyuH6-eZZaQC&amp;pg=PA47
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Charles Dickens
  |last = Smiley
  |first = Jane
  |publisher = Penguin
  |location = New York
  |year = 2002
  |isbn = 0-670-03077-5
  |url = https://archive.org/details/charlesdickens00smil_0
  |accessdate = 
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |chapter = The Life and Times of Charles Dickens
  |title = The Cambridge Companion to Charles Dickens
  |last = Smith
  |first = Grahame
  |editor1-last = Jordan
  |editor1-first = John O
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 2001
  |pages = 
  |isbn = 978-0-521-66964-1
  |url = https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_f3z3
  |accessdate = 
  |ref = harv
}}
*{{Cite book
  |chapter = Dean Stanley on Charles Dickens
  |title = Speeches, letters, and sayings of Charles Dickens
  |last = Stanley
  |first = Arthur Penrhyn
  |authorlink = 
  |publisher = Harper
  |year = 1870
  |url = http://books.google.com.au/books?id=90ApAQAAIAAJ&amp;pg=PA146
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Dickens' working notes for his novels
  |last = Stone
  |first = Harry
  |publisher = University of Chicago Press
  |location = Chicago
  |year = 1987
  |isbn = 978-0-226-14590-7
  |url = http://books.google.com.au/books?id=85bNed2YLcIC&amp;pg=PA268
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The Stanford Companion to Victorian Fiction
  |last = Sutherland
  |first = John
  |authorlink = 
  |publisher = Stanford University Press
  |location = Stanford, California
  |year = 1990
  |isbn = 978-0-8047-1842-4
  |url = http://books.google.com.au/books?id=QzJ3yNVVqtUC&amp;pg=PA185
  |ref = harv
  }}
*{{Cite news
  |title = What the Dickens?
  |last = Swift
  |first = Simon
  |work = The Guardian
  |date = 18 April 2007
  |url = http://www.guardian.co.uk/books/2007/apr/18/classics.travelnews
  |accessdate = 21 April 2012
  |ref = harv
  }}
*{{cite book
 |title=Charles Dickens: A Life
 |url=https://archive.org/details/charlesdickensli0000toma_a7a2
 |last=Tomalin
 |first=Claire
 |publisher=Viking
 |year=2011
 |isbn=978-0-670-91767-9
 |ref=harv
 }}
*{{Cite book
  |title = The invisible woman: the story of Nelly Ternan and Charles Dickens
  |last = Tomalin
  |first = Claire
  |authorlink = 
  |publisher = Vintage Books
  |year = 1992
  |isbn = 978-0-679-73819-0
  |url = http://books.google.com.au/books?id=yJDWAAAAMAAJ
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |chapter = Charles Dickens
  |title = Charles Dickens
  |series = Bloom's Classic Critical Views
  |last = Trollope
  |first = Anthony
  |authorlink = 
  |editor-last = Bloom
  |editor-first = Harold
  |publisher = Infobase Publishing
  |year = 2007
  |isbn = 978-0-7910-9558-4
  |url = http://books.google.com.au/books?id=gW0hlzvh_RMC&amp;pg=PA62
  |ref = harv
  |editor-link = 
  }}
*{{Cite book
  |title = Reminiscences
  |last = Van De Linde
  |first = Gérard
  |publisher = Ayer Publishing
  |year = 1917
  |isbn = 978-0-405-10917-1
  |url = http://books.google.com.au/books?id=B9MGcnbvkD0C&amp;pg=PA75
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = Dickens, Novel Reading, and the Victorian Popular Theatre
  |series = Cambridge Studies in Nineteenth-Century Literature and Culture
  |last = Vlock
  |first = Deborah
  |publisher = Oxford University Press
  |year = 1998
  |volume = 19
  |isbn = 978-0-521-64084-8
  |url = http://books.google.com.au/books?id=StwqgB7C9cYC&amp;pg=PA30
  |ref = harv
  }}
*{{cite news
 |title      = Exhibition in focus: Dickens and London, the Museum of London
 |last       = Werner
 |first      = Alex
 |work       = The Daily Telegraph
 |date       = 9 December 2011
 |url        = http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/uk/london/exhibition-in-focus/8946072/Exhibition-in-focus-Dickens-and-London-the-Museum-of-London.html
 |accessdate = 22 April 2012
 |ref        = harv
}}
*{{Cite book
  |title = The World of Charles Dickens
  |last = Wilson
  |first = Angus
  |authorlink = 
  |publisher = Penguin Books
  |year = 1972
  |isbn = 978-0-670-02026-3
  |url = http://books.google.com.au/books?id=FaoqMLuK1HkC
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The Essays of Virginia Woolf: 1925–1928
  |last = Woolf
  |first = Virginia
  |authorlink = 
  |editor-last = McNeillie
  |editor-first = Andrew
  |publisher = Hogarth Press
  |edition = 2
  |year = 1986
  |isbn = 978-0-7012-0669-7
  |url = http://books.google.com.au/books?id=UEIqAQAAIAAJ
  |ref = harv
  }}
*{{Cite book
  |title = The Writing Workshop Note Book: Notes on Creating and Workshopping
  |last = Ziegler
  |first = Alan
  |publisher = Counterpoint Press
  |year = 2007
  |isbn = 978-1-933368-70-2
  |url = http://books.google.com.au/books?id=JLUGpnm3wVAC&amp;pg=PA46
  |ref = harv
  |access-date = 2015-05-02
  |archivedate = 2015-05-05
  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150505214402/http://books.google.com.au/books?id=JLUGpnm3wVAC&amp;pg=PA46
  |deadurl = yes
  }}
* {{cite book
  |title = Other Dickens: Pickwick to Chuzzlewit
  |last = Bowen
  |first = John
  |publisher = Oxford University Press
  |year = 2003
  |edition = 2
  |isbn = 978-0-19-926140-6
  |url = http://books.google.it/books?id=dAXP68lqcr0C&amp;pg=PA37
  |ref = 
  }}
* Douglas-Fairhurst, Robert, &quot;[http://www.amazon.co.uk/dp/0674050037 Becoming Dickens 'The Invention of a Novelist]'&quot;, London: Harvard University Press, 2011
* {{cite book
  |title = Studies in Etymology and Etiology: With Emphasis on Germanic, Jewish, Romance and Slavic Languages
  |last = Gold
  |first = David L.
  |editor1-last = González
  |editor1-first = Félix Rodríquez
  |editor2-last = Buades
  |editor2-first = Antonio Lillo
  |publisher = Universidad de Alicante
  |year = 2009
  |isbn = 978-84-7908-517-9
  |url = http://books.google.it/books?id=l015C5vm1XkC&amp;pg=PA783
  |ref = 
  }}
* {{cite news
|title = What, the Dickens World?
|last = Hart
|first = Christopher
|work = The Sunday Times
|location = UK
|date = 20 May 2007
|url = http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/holiday_type/family/article1803247.ece
|accessdate = 21 April 2012
|ref = 
|archive-date = 2008-07-05
|archive-url = https://web.archive.org/web/20080705055120/http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/holiday_type/family/article1803247.ece
}}
* {{cite book
  |chapter = The Outcast as Villain and Victim: Jews in Dickens ''Oliver Twist'' and ''Our Mutual Friend''
  |title = Jewish Presences in English Literature
  |last = Heller
  |first = Deborah
  |editor1-last = Cohen
  |editor1-first = Derek
  |editor2-last = Heller
  |editor2-first = Deborah
  |publisher = McGill-Queen's Press
  |year = 1990
  |pages = 40–60
  |isbn = 978-0-7735-0781-4
  |url = http://books.google.com.au/books?id=Z98ixsptZNMC&amp;pg=PA40
  |ref = 
  }}
*{{Cite book | last = Jarvie | first = Paul A. | year = 2005 | title = Ready to Trample on All Human Law: Finance Capitalism in the Fiction of Charles Dickens | url = https://archive.org/details/readytotrampleon0000jarv | series = Studies in Major Literary Authors | location = New York, NY | publisher = Routledge | isbn = 978-0-415-97524-7 | ref = harv }}
* Johnson, Edgar, ''Charles Dickens: his tragedy and triumph'', New York: Simon and Schuster, 1952. In two volumes.
* {{cite book
  |chapter = Race
  |title = Dickens in Context
  |last = Joshi
  |first = Prithi
  |editor1-last = Ledger
  |editor1-first = Sally
  |editor2-last = Furneaux
  |editor2-first = Holly
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 2011
  |pages = 292–300
  |isbn = 978-0-521-88700-7
  |url = http://books.google.it/books?id=j5c9GqZ_7BMC&amp;pg=PA292
  |ref = 
  }}
* {{cite book
  |title = The merchant of modernism: the economic Jew in Anglo-American Literature, 1864–1939
  |last = Levine
  |first = Gary Martin
  |publisher = Routledge
  |location = London
  |year = 2003
  |isbn = 978-0-415-94109-9
  |url = http://books.google.com/books?id=5NflN2bI9KkC&amp;pg=PA23
  |ref = 
  }}
* Manning, Mick &amp; Granström, Brita, ''Charles Dickens: Scenes From An Extraordinary Life'', Frances Lincoln Children's Books, 2011.
* {{cite book
  |title = Literary Strategies: Jewish Texts and Contexts
  |series = Studies in Contemporary Jewry
  |last = Mendelsohn
  |first = Ezra
  |publisher = Oxford University Press
  |year = 1996
  |volume = 12
  |isbn = 978-0-19-511203-0
  |url = http://books.google.com.au/books?id=4k3ZL8Pf0SQC&amp;pg=PA76
  |ref = 
  }}
* {{cite journal |title = Reappraising Dickens's 'Noble Savage'
  |last = Moore
  |first = Grace
  |work = The Dickensian
  |volume = 98
  |year = 2002
  |pages = 236–243
  |ref = 
  |issue = 458
}}
* {{cite book
  |title = Unequal Partners: Charles Dickens, Wilkie Collins, and Victorian Authorship
  |last = Nayder
  |first = Lillian
  |publisher = Cornell University Press
  |year = 2002
  |isbn = 978-0-8014-3925-4
  |url = http://books.google.com/books?id=2Ah4gw9lZwgC&amp;pg=PA96
  |ref = 
  }}
* {{cite book
  |chapter = Introduction
  |title = The Pickwick Papers
  |last = Dickens
  |first = Charles
  |editor-last = Patten
  |editor-first = Robert L.
  |publisher = Penguin Books
  |year = 1978
  |isbn = 978-0-415-22233-4
  |url = http://books.google.com.au/books?id=xf2QqVI19b8C&amp;pg=PA261
  |ref = 
  }}
* {{cite book
  |title = Charles Dickens on the screen: the film, television, and video adaptations
  |last = Pointer
  |first = Michael
  |publisher = Scarecrow Press
  |year = 1996
  |isbn = 978-0-8108-2960-2
  |url = http://books.google.com.au/books?id=031aAAAAMAAJ
  |ref = 
  }}
* {{cite book
  |title = Charles Dickens: A Life Defined by Writing
  |last = Slater
  |first = Michael
  |publisher = Yale University Press
  |location = New Haven/London
  |year = 2009
  |isbn = 978-0-300-11207-8
  |url = http://books.google.com.au/books?id=GPHkiefalPUC&amp;dq
  |ref = 
  }}
* {{cite book
  |title = Writers, Readers, and Reputations: Literary Life in Britain, 1870–1918
  |last = Waller
  |first = Philip J.
  |publisher = Oxford University Press
  |year = 2006
  |isbn = 978-0-19-820677-4
  |url = http://books.google.com.au/books?id=FOFzHA5-G8oC&amp;pg=PA194
  |ref = 
  }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Charles Dickens}}
* [http://www.dickens-literature.com/ Works by Charles Dickens] at Dickens Literature (HTML)
* [http://www.djo.org.uk/ Journalism] at [http://www.djo.org.uk/ Dickens Journals Online], an online edition of ''Household Words'' and ''All the Year Round''
* [http://www.dickensfellowship.org/ The Dickens Fellowship], an international society dedicated to the study of Dickens and his Writings
* [http://archiveshub.ac.uk/data/gb206-brothertoncollectionms19cdickens Correspondence of Charles Dickens, with related papers, ca. 1834–1955]
* [http://www.dickensmuseum.com/ Dickens Museum] Situated in a former Dickens House, 48 Doughty Street, London, WC1
* [http://www.charlesdickensbirthplace.co.uk/ Dickens Birthplace Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709094440/http://www.charlesdickensbirthplace.co.uk/ |date=2011-07-09 }} Old Commercial Road, Portsmouth
* [http://www.vam.ac.uk/dickens Victoria and Albert Museum] The V&amp;A's collections relating to Dickens
* [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/batchelder.00181 Charles Dickens's Traveling Kit] From the [http://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/024.html John Davis Batchelder Collection] at the Library of Congress
* [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/batchelder.55200.1 Charles Dickens's Walking Stick] From the [http://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/024.html John Davis Batchelder Collection] at the Library of Congress
* Charles Dickens Collection: First editions of Charles Dickens' works included in the Leonard Kebler gift, (dispersed in the Division's collection). From the [http://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress]

{{Lifetime|1812|1870|Dickens, Charles}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Charles Dickens| ]]
[[Kategorija:Engleski pisci]]</text>
      <sha1>39bi0hfmmblwwv55t8mr113zb6axbmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38903</id>
    <revision>
      <id>42714754</id>
      <parentid>42462211</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panasko</username>
        <id>178920</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>dodana kategorija [[:Kategorija:Albumi The Beatlesa|Albumi The Beatlesa]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>42714754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7470" sha1="ttqi7pmkic42z6ym7ydelni70z8p1qi" xml:space="preserve">{{Album 
| Name             = Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band
| Type             = 
| Longtype         = 
| Izvođač/ica      = Bitlsi
| image            = Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band.jpg
| Veličina_slike   = 220px
| Caption          = 
| Datum            = [[4. jun]] [[1967]].
| Snimanje         = [[decembar]] [[1966]]  – [[maj]] [[1967]].
| Žanr             = [[rok muzika]], [[psihodelični rok]]  
| Trajanje         = 
| Jezik            = engleski
| Izdavač          = [[Kapitol]], [[Parlofon]], [[EMI]]
| Producent        = [[Džordž Martin]]
| Recenzije        = 
| Kompilovao       = 
| Hronologija      = 
| Album_prije      = [[Revolver]]
| Ime_albuma       = Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band
| Album_poslije    = [[Magical Mystery Tour]]
| godina0          = [[1966.]]
| godina           = [[1967.]]
| godina2          = [[1967.]]
| Misc             = 
}}
'''Sgt. Peper`s Lonely Hearts Club Band''' je osmi album britanske rok-grupe [[Bitlsi]]. Sniman je sa pauzama od kraja [[1966.]] do sredine [[1967.]] godine i objavljen [[14. juna]] [[1967.]] godine. Producent je bio [[Džordž Martin]], a studijski inženjer Geof Emerik. Ovaj album, ujedno, ima i najslavniji omot u istoriji [[rokenrol]]a.
 
== Početak psihodelične ere ==
Nakon odustajanja od rok-turneja [[avgust]]a [[1966.]] godine, popularnost „Bitlsa“ počela je naglo da opada, a mediji su počeli da špekulišu da je grupa idejno „presušila“ pod naletom nove generacije rok-umetnika, pre svega žanrovski opredeljeni za psihodelični rok, vrstu rok end rola koja nastaje pod uticajem halucinogenih droga, pre svega [[LSD]]-a .

„Bitlsi“ su još od ranije koristili ove droge, međutim uticaj istih na njihovu muziku nije bio preterano izražen (izuzev na nekolicinu pesama sa albuma [[Revolver]], među kojima je i prva psihodelična pesma ove grupe-Tomorrow Never Knows).
Krajem [[1966.]] godine, na nagovor menadžera [[Brajan Epštajn]]a, „Bitlsi“ objavljuju singl “Strawberry Fields Forever/Penny Lane”, koji je zauzeo drugo mesto na top-listama i nakon čitavog niza godina, to je okarakterisano kao neuspeh. 
Međutim, nakon ovoga, grupa nije nekoliko meseci ni izlazila iz studija.

== Studijski rad ==
Uz dozvolu producenta [[Džordž Martin]]a da i u studiju koriste izvesne količine droge, „Bitlsi“, prvi put predvođeni Polom Makartnijem, jer je dotadašnji frontmen, Džon Lenon bio u depresiji zbog porodičnih problema. Makartni je bio autor većine pesama na albumu (pa i naslovne pesme), međutim i Lenon je značajno doprineo ovom projektu pesmama kao što su “Being for Benefits of Mr. Kite” i „A Day in the Life”, čiji je deo snimio i Makartni za sopstvenu pesmu, međutim [[Džordž Martin|Martin]] ga je pridodao Lenonovoj. Sve pesme ovog dvojca su kasnije, po ranijem dogovoru, obeležene tradicionalno- Lenon/Makartni, međutim svaki autor je glavni vokal u svojoj pesmi, izuzev u slučaju pesme “With a Little Help of My Friends”, koju je otpevao bubnjar, Ringo Star.
Što se tiče studijske tehnike, korišćena je dotadašnja mašina za snimanje sa 4 kanala, ADT (Auto Double-Tracking) mašina za udvajanje nečijeg glasa. U narednom periodu, ova mašina će biti sve popularnija, kako u grupi bude rasla individualnost članova, koji će želeti da sami snime veći deo ili čak i cele svoje pesme.

== Omot ==
Prema različitim izvorima, i omot je bio Makartnijeva ideja.
„Bitlsi“, u gardijskim uniformama, sa duvačkim instrumentima, prvi put sa brkovima i bradom sastavni je deo svih verzija ovog albuma.
Međutim u [[Sjedinjene Američke Države|američkom]] izdanju, na tome se sve i završava, jer se iza grupe nalazi samo žuti zid.
U [[Velika Britanija|britanskom]] (evropskom) izdanju, iza „Bitlsa“ se nalazi gomila ljudi, značajnih u tadašnjem i prošlom vremenu- među njima su [[Albert Ajnštajn]], [[Karl Marks]], [[Oskar Vajld]], [[Merilin Monro]],... pa čak i sami „Bitlsi“ sa izgledom od pre ovog albuma. „Bitlsi“ su željeli da i [[Adolf Hitler]], [[Mahatma Gandhi]] i [[Isus]] budu na omotu, međutim, prijedlog je bio neuspješan, a u slučaju Isusa smatralo se da bi to moglo izazvati kontroverze među brojnim kršćanima, s obzirom na Lenonov intervju dat jednom britanskom časopisu objavljenom marta [[1966.]], u kojem je, u svom ironičnom stilu, izjavio da su Bitlsi &quot;popularniji od Isusa&quot; kao i &quot;da će hrišćanstvo nestati&quot;, što je (izvučeno iz konteksta i objavljeno u SAD nakon pet mjeseci) izazvalo burne reakcije tokom njihove posljednje američke turneje avgusta te godine - prevashodno u izrazito konzervativnim sredinama, tj. u saveznim državama na jugu - praćene masovnim bojkotima koncerata, prijetnjama smrću od strane Ku Klux Klana, čak i ritualnim spaljivanjem na lomačama Lenonovih knjiga, te ploča i fotografija &quot;čuvene četvorke&quot;.
 
Ispod članova grupe je cvetni dekor sa natpisom “The Beatles”.
Ovakav album, bio je mamac za mnoge teoretičare zavere, pa je ovo ujedno i jedan od najmisterioznijih omota svih vremena, ponajviše zato što je jedan od prvih „dokaza“ da je Pol Makartni mrtav. Neki od navoda za tu tezu uključuju da, dok su preostala tri Bitla trodimenzionalni, Pol izgleda kao obični karton, kao i to da se pored cvetnog dekora s natpisom “The Beatles” nalazi drugi cvetni dekor koji prikazuje bas, te da je kip Šive usmeren prema Polu.

Fundamentalistički kršćani su primetili da se na omotu albuma (druga osoba prvi red, s izrazitom ćelom) nalazi [[Aleister Crowley]] što je izazvalo njihovo nezadovoljstvo pošto se Crowley bavio okultizmom te ih je navelo na ideju da su „Bitlsi“ bili sotonisti.

== Konačni koncept ==
Ceo album vezuje jedna tema, što je bio svojevrsni presedan i time su „Bitlsi“ postali tvorci „koncept-albuma“. Glavni junak dotične priče je izvesni Bili Širs (koga, zahvaljujući činjenici da mu je pozajmio glas u pesmi “With a Little Help of My Friends”, tumači Ringo Star), koji nakon pompeznog nastupa orkestra „Kluba Usamljenih Srca Narednika Pepera“ skromno najavljuje nastup više „usamljenih srca“, tvrdeći da mu je nakon napornog dana dovoljna „mala pomoć prijatelja“. Potom, u narednim pesmama, „Bitlsi“ komentarišu razne egzistencijalne probleme- od normalnog radnog dana (“Good Morning, Good Morning”) do starosti (“When I`m 64”). Među poznatijim pjesmama je “Lucy in the Sky With Diamond” koja maštovito govori o djevojčici Lucy u zemlji mašte. 
Album zatvara nešto izmenjena (“reprise”) verzija prve pesme, koja se nadovezuje na poslednju, [[bis (muzika)|„bis“]] pesmu- “A Day in the Life”.
Ceo album prate studijski pridodate ovacije publike i aplauzi.

== Nakon objavljivanja ==
Album je doživeo veliki uspeh i mnogi ga i danas smatraju najuspešnijim LP-om grupe.
Pozitivnu kritiku je dobio čak i od kritičara klasične muzike, kada su Lenon i Makartni upoređeni sa Šostakovičem i proglašeni najvećim kompozitorima u periodu posle [[Ludvig Van Betoven|Betovena]]. Grupa se zavetovala da više neće koristiti narkotike, jer je svoj novi unutrašnji mir pronašla u novom duhovnom, indijskom vođi, Mahareši-Maš Jogiju, koji je tvorac transcedentalne meditacije. Izvesno je, međutim, da su drogu svi članovi nastavili da koriste.

{{The Beatles}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:The Beatles]]
[[Kategorija:Albumi 1967.]]
[[Kategorija:Albumi The Beatlesa]]</text>
      <sha1>ttqi7pmkic42z6ym7ydelni70z8p1qi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Columbo (TV serija)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43195</id>
    <revision>
      <id>42714855</id>
      <parentid>42445143</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3944" sha1="rju4s6bc320xpazjn6ucxyh51aip8m1" xml:space="preserve">{{Infokutija televizija
| naziv_emisije          = Columbo
| slika              = [[Datoteka:Peter Falk Richard Kiley Colombo 1974.JPG|280px]]
| opis            = 
| format             = [[Detektivski žanr|Detektivsko]]-[[Policijski žanr|policijska]] TV-serija
| kamera             = [[Jedna kamera]]
| slika_format     = [[Film]]
| audio_format       = [[Monaural]]&lt;br /&gt;[[Stereofonija|Stereofonski zvuk]]
| trajanje            = 30 x 73 min.&lt;br /&gt;39 x 98 min.
| kreator            = [[Richard Levinson]]&lt;br /&gt;[[William Link]]
| izvršni_producent = [[Philip Saltzman]]&lt;ref name=lat&gt;{{cite news |first=|last=|title=Philip Saltzman, Producer of 'Barnaby Jones' |url=http://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-passings22-2009aug22,0,3124034.story |work=[[Los Angeles Times]]|publisher= |date = 21. 08. 2009.|accessdate = 23. 08. 2009.}}&lt;/ref&gt;
| nastupaju           = [[Peter Falk]]
| zemlja            = SAD
| jezik           = engleski
| mreža            = [[NBC]]
| početak        = 20. februar 1968. 
| kraj         = 30. januar 2003.
| br_epizoda       = 69
| lista_epizoda      = Popis epizoda Columbo
}}

'''''Columbo''''' je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[kriminalistički žanr|kriminalistička]] [[Televizijska serija|TV serija]] u kojoj [[Peter Falk]] nastupa kao poručnik Columbo, [[detektiv]] Odjela za krvne delikte pri [[Policija Los Angelesa|Policiji Los Angelesa]].

Serija je poznata po tome što je popularizirala koncept [[invertirana detektivska priča|invertirane detektivske priče]]; skoro svaka epizoda je počela s opisom zločina i prikazom identiteta počinitelja, ali je gledatelje u napetosti držao način na koji će detektiv, odnosno poručnik Columbo, uspjeti raskrinkati naizgled savršeni zločin.

Lik Columba se prvi put pojavio godine 1960. u epizodi [[Televizijska antologija|TV-antologije]] ''The Chevy Mystery Show''. Ta je epizoda adaptirana u kazališnu predstavu, da bi se [[1968]]. pojavila kao [[TV-film]] koji će poslije postati pilot za TV-seriju. Serija se prvi put snimala od 1971. do 1978, a potom od 1989. do 2003.

Columbo je skromni, neugledni i naizgled ne baš previše bistar policajac koji je obično potcijenjen kako od zločinaca, tako i od svojih kolega. Međutim, usprkos svega, on uvijek uspijeva povezati konce i na temelju naizgled nevažnih detalja pronaći dokaze koji će optužiti počinitelja. To se obično događa tako da uspije izvući informacije od zločinaca koje je uspio uvjeriti u svoju prividni nedostatak inteligencije.

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.columbo-site.freeuk.com/ Ultimate Columbo Site]
* [http://columbo.freeukisp.co.uk/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505115359/http://columbo.freeukisp.co.uk/index.html |date=2008-05-05 }}
* [http://www.columbo-site.freeuk.com/firstnamecourt.htm Ultimate Columbo Site: article about $300 million lawsuit over Columbo's first name]
* [https://web.archive.org/web/20160930100632/http://www.peterfalk.com/ Peter Falk's website]
* [http://www.museum.tv/archives/etv/C/htmlC/columbo/columbo.htm Encyclopedia of Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804233153/http://www.museum.tv/archives/etv/C/htmlC/columbo/columbo.htm |date=2011-08-04 }}
* [http://www.columbodvd.com/ Columbo on DVD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224202417/http://www.columbodvd.com/ |date=2011-12-24 }}
* [http://speechification.com/2007/11/10/just-one-more-thing-columbo/ 'Columbo: Just One More Thing' - BBC Radio 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100911195235/http://speechification.com/2007/11/10/just-one-more-thing-columbo/ |date=2010-09-11 }}
* [http://therapsheet.blogspot.com/2006/04/oh-im-just-another-cop-my-name-is.html 'I'm just another cop, my name is Columbo']

{{Zlatni globus TV drama}}

[[Kategorija:TV serije]]
[[Kategorija:Serije nagrađene Zlatnim globusom za najbolju dramsku seriju]]</text>
      <sha1>rju4s6bc320xpazjn6ucxyh51aip8m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moonlighting</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45686</id>
    <revision>
      <id>42714761</id>
      <parentid>42606553</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <origin>42714761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2589" sha1="qo73ktj9bq6kvex0umnkl1rchiam2xk" xml:space="preserve">{{otheruses}}
{{For|TV-seriju u sezoni 2007/08|Moonlight (TV series)}}
{{Infokutija TV
| naziv_emisije = Moonlighting
| slika = 
| caption = 
| format = [[humoristička serija|humorističko]]-[[detektivski žanr|detektivsko]]- [[romantična komedija|romantična]] [[Televizijska serija|TV serija]]
| trajanje = 42-44 minuta po epizodi
| kreator = [[Glenn Gordon Caron]]
| uloge  = [[Cybill Shepherd]]&lt;br /&gt;[[Bruce Willis]]&lt;br /&gt;[[Allyce Beasley]]&lt;br /&gt;[[Curtis Armstrong]]
| zemlja = {{flag|SAD}}
| kanal = [[American Broadcasting Company|ABC]]
| početak = [[3. 3.]] [[1985]].
| kraj = [[14. 5.]] [[1989]].
| br_sezona = 5
| br_epizoda = 67
| lista_epizoda = Popis epizoda Moonlighting
| imdb_id = 0088571
| tv_com_id = 301
}}
'''''Moonlighting''''' je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[dramska serija|TV serija]] koja se prvotno emitirala na programu [[American Broadcasting Company|ABC]]-a od 1985. do 1989. Ukupno je snimljeno 67 epizode. Glavne su uloge tumačili [[Bruce Willis]] i [[Cybill Shepherd]] kao par privatnih detektiva. Serija je doživjela veliku popularnost, ali i pohvale od strane kritike zbog inventivnog miješanja žanrova kao što su drama, komedija i melodrama. Na prostoru bivše SFRJ je prvi put emitirana od 23. oktobra 1989, od strane [[Radio-televizija Srbije|TV Beograd]] u okviru programa [[Jugoslavenska radiotelevizija|JRT]] pod nazivom '''Slučajni partneri'''.

== Vanjske veze ==
* [http://www.museum.tv/archives/etv/M/htmlM/moonlighting/moonlighting.htm Encyclopedia of Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211142437/http://www.museum.tv/archives/etv/M/htmlM/moonlighting/moonlighting.htm |date=2008-12-11 }}
* [http://www.davidandmaddie.com/ DavidandMaddie.com: A ''Moonlighting'' fansite]
* [http://members.tripod.com/sarahk15/index.htm ''Virtual Moonlighting'']
* [http://moonlighting21.com/ ''Moonlighting'' Strangers Magazine]
* [https://web.archive.org/web/20090422164334/http://www.m-lighting.by.ru/ Moonlighting - ''Russian site about The TV series Moonlighting'']
* [http://www.tvfetish.net/TVGold/Drama/Moonlighting Moonlighting at Stage 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926134153/http://www.tvfetish.net/TVGold/Drama/Moonlighting/ |date=2008-09-26 }}
* [http://www.ociolog.net/index.php?content=luzdeluna Moonlighting at Ociolog.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704103829/http://www.ociolog.net/index.php?content=luzdeluna |date=2008-07-04 }}

{{TVSvijek|1985|1989}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američke TV serije]]
[[Kategorija:Dramedijske serije]]</text>
      <sha1>qo73ktj9bq6kvex0umnkl1rchiam2xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Commodore 64</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66281</id>
    <revision>
      <id>42714857</id>
      <parentid>42655290</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9818" sha1="9q5pprxcqqlqkbupzyt1p9ly55lqnig" xml:space="preserve">[[Datoteka:Commodore64.jpg|thumb|350px|Commodore 64 (1982)]]
[[Datoteka:C64_startup_animiert.gif|right]]
[[Datoteka:C64_Interfaces.jpg|thumb|desno|Commodore 64, pogled na međuspojnike]]

'''Commodore 64''' (ili '''C64''') je jedno od dva najpopularnija 8-bitna računala osamdesetih godina [[20. vijek|20. stoljeća]]. Prodan je u 17 milijuna primjeraka. Kod nas su ga od milja nazivali i &quot;debeljko&quot; zbog njegova simpatičnoga, zaobljenoga izgleda.

C64 je proizvela tvrtka [[Commodore International|Commodore]]. Sa 64 KB memorije (38911 bajtova slobodnih za programe u [[BASIC|BASIC-u]]), te zvučnim čipom [[MOS 6581]] ''(SID)'' i [[procesor]]om [[MOS 6502]] bio je prodavaniji od takmaca [[ZX Spectrum]]a 48, [[Apple II|Applea II]] te [[Atari 8-bit obitelj|Atarija 400 i 800]].

Zahvaljujući čipu SID C64 se isticao kao kućno računalo izvrsnog zvuka. Bila je to jedna od njegovih glavnih prednosti pred konkurentima, posebice Spectrumom. Imao je vrlo dobru tipkovnicu. Rani modeli iz 1982. godine imali su nešto drugačiju boju (i danas imaju najveću kolekcionarsku vrijednost), kasnije su modeli postali poznato &quot;smećkasti&quot;, a pri kraju proizvodnje pojavio se model C64C ili C64 II, (kako je nazvan u Njemačkoj) koji je imao kućište poput snažnijega [[C128]] (ujedno danas ima najmanju kolekcionarsku vrijednost). Zadnji model C64 zvao se C64G, na tržištu se pojavio krajem 80-ih i trajao do 1990. i izvana je nalikovao prethodniku, dok je unutarnja arhitektura bila znato drugačija, kako bi se pojeftinila proizvodnja (kompatibilnost je sačuvana). Takav jefitni model bio je prvenstveno namijenjen kao jeftina [[igraća konzola]] za zemlje koju se netom izlazile iz socijalističkoga bloka, ali je poslužila i mnogim entuzijastima u njima koji jednostavo do tada nisu imali pristup zapadnom tržištu, a bili su željni programiranja na kućnim računalima.

Također, sredinom 80-tih dobar broj korisnika C64 zamijenio je originalni [[kazetofon]] vanjskim [[disketni pogon|disketnim pogonom]] za diskete veličine 5,25&quot; (model 1541). Bila je to velika jedinica, gotovo poput računala, a i slične cijene. Kasnije se pojavio elegantniji model diska 1541II, a na kraju i model 1571 prvenstveno napravljen za C128. U vrijeme uporabe RAM-a od 1 do 128 KB, bez unutarnjeg [[tvrdi disk|tvrdoga diska]], taj korak je predstavljao revoluciju. Uglavnom svi kasniji modeli kućnih računala zamijenili su kazetofon s mekim (engl. &quot;floppy&quot;) diskom.

Zanimljiv je model Commodore SX64 koji je predstavljao prijenosni C64, naravno u dosezima tadašnje tehnologije. I danas je najveći raritet, velike kolekcionarske vrijednosti C65 ili (Commodore DX64), kojih je proizvedeno i prodano 1990.-1991. tek nekoliko stotina (?) primjeraka u obliku prototipa, s novim [[BASIC]]-om, ugrađenim 3,5&quot; mekim diskom i drugim poboljšanjima.

U drugoj polovici 1980.-tih tvrtka Commodore je nastavila uspješan niz Commodore računala, prvo uvodeći [[GEOS]], grafički [[operativni sistem|operativni sustav]] prve te vrste uopće, koji je u potpunosti zaživio na nasljedniku C64 računala - [[Amiga 500|Amigi 500]] i [[Amiga 1000|1000]]. Slično grafičko sučelje razvio je i Apple za [[Macintosh]]e, te [[Microsoft]] za [[Osobni kompjuter|PC]]-je ([[Microsoft Windows|Windows]]).

== Tehnički podaci ==
Računalo C64
* [[Procesor|Mikroprocesor]] - [[MOS Technology]] 6510/8500, inačica [[MOS 6502]] sa ugrađenim 6-bitnim U/I portom
** Takt: 1,023 [[Herc|MHz]] (NTSC) ili 0,985&amp;nbsp;MHz (PAL)
* [[RAM]] - 64Kb
* [[ROM]] - 20Kb (9Kb [[BASIC]] 2.0, 7Kb Kernel ([[operativni sistem|operacijski sustav]]), 4Kb znakovi (2 niza od 2Kb))
* Grafika: posebni integrirani krug VIC II 6567/8567 (NTSC), 6569/8569 (PAL)
** Tekst: 40x25 u 16 boja
** Bitmapna grafika: 320x200 (2 boje u svakom 8x8 bloku točkica), 160x200, u 3 boje + pozadina
** 8 hardverskih likova (sprajtovi)
** hardversko pomicanje ekrana, i rasterski interrupti
* Zvuk: MOS Technology 6581/8580 SID
** 3 kanala
** 8 oktava
** Generator valova i šuma
** 4 programbilna filtera
* Ulazno/Izlazne jedinice
** Rubni spojnik za proširenje
** Ulaz za memorijsku kasetu
** DIN-8 izlaz za zaslon
** DIN-6 serijski ulaz/izlaz za disk jedince i pisać
** rubni spojnik za kasetofon PET Datassete od 300 bauda
** 2 x Atari ulaza za igraću palicu
** Izlaz za televiziju

== Cena 1987. godine ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; width:60%;&quot;
!Kompjuteri 8-bit
! class=&quot;background: red; color: purple&quot; | [[Atari 130XE]]
! class=&quot;background: red; color: white&quot; | [[Amstrad CPC|CPC 464]]
! class=&quot;background: red; color: white&quot; | [[Amstrad CPC|CPC 6128]]
! class=&quot;background: red; color: white&quot; | Commodore 64
! class=&quot;background: red; color: white&quot; | [[Commodore 128]]
! class=&quot;background: red; color: white&quot; | [[ZX Spectrum]]
|-
|class=&quot;hintergrundfarbe6&quot;| '''Količina memorije'''
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 128 kilobajta
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 64 kilobajta
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 128 kilobajta
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 64 kilobajta
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 128 kilobajta
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 48 kilobajta
|-
|class=&quot;hintergrundfarbe6&quot;| '''dodaci'''
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| Ništa
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| Ništa
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| crnobeli monitor
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| Ništa
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| Ništa
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| Ništa
|-
|class=&quot;hintergrundfarbe6&quot; | '''Cena u Nemačkoj XII 1987'''
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 295 DM
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 295 DM
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 798 DM
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 295 DM
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 598 DM
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 295 DM
|}

== Vanjske veze ==
''Napomena:'' Većina poveznica vodi na internet stranice na engleskom jeziku.

=== Emulatori ===
* [http://vice-emu.sourceforge.net VICE emulator] &amp;ndash; Emulator C64 za operacijske sustave (UNIX, BeOS, Windows)
* [http://www.computerbrains.com/ccs64/ CCS64] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080211102119/http://www.computerbrains.com/ccs64/ |date=2008-02-11 }} &amp;ndash; By Håkan Sundell
* [https://web.archive.org/web/20091026194217/http://www.geocities.com/SiliconValley/Park/6558/win64.htm Win64] &amp;ndash; Emulator C64 za [[Microsoft Windows|Windows]]
* [http://www.infinite-loop.at/Power64/index.html Power 64] &amp;ndash; Emualtor C64 za Mac [[OS X]] i [[Mac OS 9]]
* [http://www.students.uni-mainz.de/bauec002/FRMain.html Frodo - Besplatni prijenosni emulator C64] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619212534/http://www.students.uni-mainz.de/bauec002/FRMain.html |date=2006-06-19 }}

=== Arhive ===
* [ftp://ftp.scs-trc.net The Digital Dungeon (TDD)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426032355/http://ftp.scs-trc.net/ |date=2012-04-26 }} &amp;ndash; FTP poslužitelj s mnogo softvera za C64
* [http://www.c64.ch/ www.c64.ch] &amp;ndash; Arhiva demo programa za C64
* [http://www.gamebase64.com/ GameBase 64] &amp;ndash; Podaci o igrama za C64
* [http://www.lemon64.com/ Lemon 64] &amp;ndash; Poslužitelj sa mnogo općih podataka o C64
* [http://www.c64hq.com C64HQ] &amp;ndash; Poslužitelj s mnogo razgovora sa raznim stvaraoicma za računalo Commodore 64
* [http://c64.tin.at/ C64 Walkthrough Site] &amp;ndash; Prohodi i solucijske arhive za C64 avanturističke igre sa diskusijskim forumom
* [https://web.archive.org/web/20060202004347/http://project64.c64.org/ Project 64] &amp;ndash; Priručnici za C64/128 igre i software
* [http://tapes.c64.no/ The Ultimate C64 Tape Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050831050742/http://tapes.c64.no/ |date=2005-08-31 }} &amp;ndash; Veliki preservaciski preservation arhiv C64 kazeta. Također sadrži skenirane korice kazeta i priručnika
* [http://www.the-commodore-zone.com/ The-Commodore-Zone] &amp;ndash; Arhiva C64 igara, speech box, legends of the 64, diskusijski forum, online baze podataka, linkovi

=== Historija ===
* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/c64hist/ Kronologija o Commodoru 64] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116090147/http://www.islandnet.com/~kpolsson/c64hist/ |date=2010-01-16 }} &amp;ndash; autor Ken Polsson
* [http://www.doyouremember.co.uk/memory.asp?memID=4023 Commodore 64 memories and memorabilia] &amp;ndash; Fond memories written by Commodore 64 users
* [http://www.pc-history.org/comm.htm The History of the Commodore 64] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200703151548/http://www.pc-history.org/comm.htm |date=2020-07-03 }} &amp;ndash; From Stan Veit's PC history website
* [http://www.dicecca.net/english/c64/ Commodore 64 Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080305004002/http://www.dicecca.net/english/c64/ |date=2008-03-05 }} &amp;ndash; An Italian photo collection of C64s and peripherals
* http://www.commodore.ca/products/c64/commodore_64.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905050650/http://www.commodore.ca/products/c64/commodore_64.htm |date=2012-09-05 }} - Commodore 64 history, manuals, and photos
* [http://www.youtube.com/watch?v=rdGIaIimK-Y commodore 64 nostalgia video tribute]

=== Razno ===
* [http://www.protovision-online.com PROTOVISION - Creating the Future] &amp;ndash; A crew of enthusiasts who still produce &amp; distribute new games and hardware for the C64
* [http://rittwage.com/c64pp/ Commodore 64 Preservation Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424060826/http://rittwage.com/c64pp/ |date=2006-04-24 }} &amp;ndash; Goal of archiving pristine versions of original Commodore 64 software, including copy protection

=== SID ===
* [http://c64music.blogspot.com/ SID muzika]

{{Računala CBM}}

{{Commonscat}}

[[Kategorija:Kompjuteri]]
[[Kategorija:Commodore International]]</text>
      <sha1>9q5pprxcqqlqkbupzyt1p9ly55lqnig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brownovo kretanje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66941</id>
    <revision>
      <id>42714756</id>
      <parentid>42694874</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6990" sha1="a8yzwyq00s2go1d42otxmk4dxdacbwb" xml:space="preserve">[[datoteka:Brownianmotion5particles150frame.gif|mini|250px|Simuliranje Brownovog gibanja za 5 čestica (žuto) koje se sudaraju s 800 čestica. Žute čestice ostavljaju 5 plavih tragova slučajnog kretanja i jedna od njih ima crveni [[vektor]] brzine.]]

[[datoteka:Wiener process 3d.png|mini|250px|Prikaz trodimenzionalnog Brownovog gibanja tijekom dvije [[sekunda|sekunde]]. Svaka točka prikazuje položaj promatrane čestice 0,0001 sekunde nakon prethodne točke.]]

'''Brownovo gibanje''' je nasumično [[gibanje]] čestica koje su mnogo veće nego [[atom]]i i obične [[molekule]], ali premalene da bi bile vidljive golim okom u nekom [[fluid]]u, kao primjerice čestice [[dim]]a u [[zrak]]u ili [[pelud]]ne čestice u [[voda|vodi]].

Škotski botaničar [[Robert Brown]] otkrio je oko [[1820.]] s pomoću [[mikroskop]]a da čestice [[polen]]a raspršene u tekućini neprekidno nasumce idu amo-tamo. Pojava je po njemu nazvana Brownovo gibanje. Ona je izravan dokaz [[kinetička teorija plinova|kinetičke teorije plinova]]. Po toj teoriji, molekule fluida neprestano se nasumce gibaju, udaraju u čestice vidljive mikroskopom i potiskuju ih amo-tamo. Konačan rezultat je gibanje čestice po izlomljenoj crti. Što su čestice veće, manja je razlika između broja molekula koje sudaraju čestice s pojedinih strana i manje se ističe njihovo Brownovo gibanje. Ono se i ne opaža za čestice vidljive golim okom. Promjer čestica koje pokazuju intenzivno Brownovo gibanje je oko 10&lt;sup&gt;−7&lt;/sup&gt; do 10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;[[metar]]a, što je približno tisuću puta više od promjera molekula.&lt;ref name=&quot;enciklopedija.hr&quot;/&gt;

Teoriju Brownova gibanja razvio je [[Albert Einstein]] [[1905.]] godine. Godine [[1908.]] [[Jean Baptiste Perrin]] pokusom s pomoću Brownova gibanja odredio je vrijednost&amp;nbsp;[[Avogadrov broj|Avogadrovog broja]] i potvrdio atomsku građu tvari.&lt;ref name=&quot;enciklopedija.hr&quot;&gt;'''Brownovo gibanje''', [http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=9755] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160910143253/http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=9755 |date=2016-09-10 }} &quot;Hrvatska enciklopedija&quot;, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2015.&lt;/ref&gt; [[Vinerov proces]] je matematička formulacija Braunovog kretanja.&lt;ref&gt;[https://www.quantstart.com/articles/Brownian-Motion-and-the-Wiener-Process Braunovo kretanje i Vinerov proces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509111900/https://www.quantstart.com/articles/Brownian-Motion-and-the-Wiener-Process/ |date=2021-05-09 }}, Michael Halls-Moore, 2012, pristupljeno: 29. januar 2017.&lt;/ref&gt;

== Objašnjenje ==

Čestice se [[fluid]]a kreću potpuno kaotično, zbog čega primjerice ne možemo predvidjeti ponašanje kapljice [[tinta|tinte]] u čaši vode. Ako u neki fluid stavimo neko veliko tijelo, [[promjer]]a na primjer 50 [[centimetar|cm]], čestice će fluida na to tijelo djelovati potpuno jednoliko, zbog velikog broja čestica koje se u svakom trenutku sudaraju s tijelom. No, ako umjesto tog tijela u fluid stavimo mnogo manje tijelo koje je od čestica fluida veće do nekoliko tisuća puta (na primjer zrnce peluda u vodu), čestice će se fluida sudarati s tim tijelom neravnomjerno, te će se ono pod utjecajem njihove kinetičke [[energija|energije]] polako kretati u potpuno kaotičnom režimu, nestalnog smjera i [[brzina|brzine]]. Gibanje tog tijela zove se Brownovo gibanje.

== Historija ==
[[Jan Ingenhousz]] je opisao nepravilno gibanje čestica [[ugljen]]e prašine na površini [[etanol|alkohola]] [[1785]]. Pa ipak, otkriće se Brownovog gibanja tradicionalno pripisuje Robertu Brownu, koji je [[1827]]. [[mikroskop]]irao čestice [[pelud]]a kako plutaju u [[voda|vodi]]. Nakon toga promatrao je sićušne čestice unutar [[vakuola]] zrna peluda koje se kreću &quot;drhtavo&quot;. No, uzrok takvog gibanja još nije imao objašnjenje.

Torvald N. Thiele [[1880.]] je godine prvi matematički opisao Brownovo gibanje. Nezavisno od toga, Louis Bachelier je [[1900]]. učinio isto u svom doktoratu. No, [[Albert Einstein]] je [[1905]]. došao do objašnjenja i pokazao da je Brownovo gibanje način da se indirektno potvrdi [[atomska teorija]], odnosno postojanje [[atom]]a i [[molekula]].

U to vrijeme atomska priroda [[tvar]]i još uvijek nije bila priznata. Einstein i [[Marian Smoluchowski]] primijetili su da, ako je [[Kinetička teorija plinova|kinetička teorija fluida]] točna, molekule vode bi se gibale nasumično. Dakle, čestica bi se slučajnom snagom iz slučajnog smjera sudarila sa slučajnim brojem molekula vode u kratkom vremenskom [[interval]]u. Takvo bi sudaranje molekula vode s dovoljno malom česticom prouzrokovalo jednako gibanje čestice kakvo je opisao Brown. [[Theodor Svedberg]] je demonstrirao Brownovo gibanje u [[koloid]]ima, a Felix Ehrenhaft s česticama [[srebro|srebra]] u [[zrak]]u. [[Jean Baptiste Perrin]] proveo je pokuse kojima je ispitao nove matematičke modele te su njegovi rezultati konačno dokazali postojanje atoma i molekula.

== Fraktalna svojstva ==
{{main|Fraktal|Brownovo drvo}}
[[Datoteka:Brownian hierarchical.png|mini|250p|Svetloplavom je prikazano Braunovo kretanje u 2048 koraka, tamno plavom u 256 i crnom u 32 koraka. Kretanje izgleda samoslično na različitim skalama veličine.]]

Ako Brownovo gibanje preslikamo na graf, dobit ćemo [[fraktal]]nu strukturu. Fraktalnu strukturu možemo promatrati ako za različite iteracije uzmemo grafove u kojima je položaj čestice označen u različitim vremenskim intervalima (te su položaji spojeni ravnim crtama). Na slici desno vidimo tri &quot;iteracije&quot;. Povećavanjem nekog dijela druge iteracije dobit ćemo strukturu koja uvelike sliči strukturi prve iteracije, i tako unedogled.

Treba primijetiti da ove strukture nisu potpuno samoslične, nego se neka njihova svojstva ne mijenjaju sa stupnjem povećanja. Drugim riječima, ako pogledamo graf nekog Brownovog gibanja na području od 100&amp;nbsp;cm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; kroz vrijeme od 100 s i graf na području od 1&amp;nbsp;cm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; kroz vrijeme od 1 s, nećemo ni na koji način moći prepoznati koji graf označava koje vrijeme promatranja (i koju površinu). Kao i svi ostali [[Stohastika|stohastični]] fraktali, ovi se fraktali odlikuju samo svojstvom da njihova [[fraktalna dimenzija]] pri svakom uvećanju ostaje ista.

== Reference ==
{{izvori}}

== Poveznice ==
*[[Brownovo drvo]]

== Vanjske veze ==
*[https://web.archive.org/web/20090407060354/http://www.ap.stmarys.ca/demos/content/thermodynamics/brownian_motion/brownian_motion.html Opis brownovog gibanja i video isječak] {{eng oznaka}}
*[http://galileo.phys.virginia.edu/classes/109N/more_stuff/Applets/brownian/brownian.html ''Java'' simulacija Brownovog gibanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604215957/http://galileo.phys.virginia.edu/classes/109N/more_stuff/Applets/Brownian/brownian.html |date=2020-06-04 }} {{eng oznaka}}

{{Historija fizike}}

[[Kategorija:Teorija kaosa]]
[[Kategorija:Fraktali]]</text>
      <sha1>a8yzwyq00s2go1d42otxmk4dxdacbwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crkva snežne Gospe na Tekijama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83706</id>
    <revision>
      <id>42714865</id>
      <parentid>20270198</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16936" sha1="jazd3krbj3882iqc0iiuwveuznvb76y" xml:space="preserve">[[Datoteka:Tekije_snezna_marija.JPG|thumb|300px|Crkva snežne Gospe na Tekijama 5. avgust 2006.]]
'''Crkva Snežne Gospe na Tekijama''' je crkva u [[Srem]]u, [[Vojvodina|Vojvodini]],[[Srbija|Srbiji]]. [[arapski jezik|Arapska]] reč &quot;[[tekija]]&quot; označava mirno počivalište, obično pored puteva, i uvek pored dobre vode, ako u blizini nije vilo većih hanova. Crkva je tipična rimokatolička crkva.
Crkva Snežne Gospe na Tekijama nalazi se na samom izlasku iz [[Petrovaradin]]a prema [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]] na magistralnom putu [[Novi Sad]] - [[Beograd]]. 
== Pred tursko doba ==
Na mjestu na kojem se sada nalazi svetište Majke Božje Tekijske stajala je od XIII do XVI veka crkvica posvećena Blaženoj Devici Mariji. Podigli su je cisterciti, redovnici nazvani po opatiji Citeaux (Cistercium), u Francuskoj. Ovamo su došli na poziv ugarsko-hrvatskog kralja Bele IV, 24. juna 1237. Istorija u vreme postojanja te crkvice nije nam poznata, jer o njoj nemamo dostupnih i verodostojnih podataka.

== Tursko doba ==
Kad su Turci osvojili Petrovaradinsku tvrđavu, 28. srpnja 1526. godine, postao je grad Petrovaradin sedištem turskih velikaša. 
Spomenuta je crkvica bila porušena, a dva derviša podigoše na tom mestu daščaru. Arapska reč „tekija” znači počivalište, odmorište, a u širem smislu muslimanski samostan. Odatle ime Tekije. Muslimani su takve samostančiće podizali uz izvore vode, ondje su u to vreme postojala dva izvora. Jedan je od njih presušio, drugi postoji još i danas, sto pedeset metara niže crkve, u dolini. Turci iz Petrovaradina rado su tamo odlazili na izlet i odmor, „teferić”. Ljupki obronci Fruške Gore, bujno zelenilo, široki Dunav i beskrajna bačka ravnica pružaju neobično lep ugođaj. Uz daščaru su Turci sagradili i malu džamiju s minaretom. Kad su Turci napustili Petrovaradinsku tvrđavu u listopadu 1687, nakon poraza kod Haršanja, džamija je ostala pusta.

== Vreme posle Turaka ==
Godine 1693. došli su u Petrovaradin isusovci. Kako se ukazala potreba za crkvom, budući da nisu imali crkve u gradu, zamolili su kardinala Kolonića da im se dade u vlasništvo džamija na Tekijama, koju su pretvorili u kapelu Bezgrešnog Začeća Marijina. 

Posle Tekijske bitke 5. VIII. 1716., princ Eugen Savojski koji je bio veliki štovatelj Majke Božje je u znak zahvalnosti za pobedu darovao kapelici kopiju slike Majke Božje Snežne, koje se original nalazi u bazilici Santa Maria Maggiore u Rimu.

Prvo proširenje kapele izvršeno je o trošku obitelji podmaršala Wenzela Siegfrida grofa Breunera. Stara kapelica je pretvorena u sakristiju, a prednji trup povećan je za dva hvata (3,8 m). U prvoj fazi izgradnje kapela je imala obeležje nadgrobnog spomenika. Ovakvu ju je našao 1735. godine biskup Szöreny. Kapela je imala jedno zvono s likom sveca s kaležom u desnoj ruci (sveti Ignacije!). i natpisom: Johan Dival Goss Mich In Wien 1719. Dugom upotrebom od preko dva stoljeća zvono se raspuklo i 1926. godine u Ljubljani je pretopljeno.

Svake godine na dan Snežne Gospe iz župne crkve sv. Jurja u tvrđavi, vodili su isusovci jutrom procesiju do kapele. Posebni kip nosile su devojke u belini uz pratnju vojne glazbe. Franjevci su predvodili s križem procesiju. Zavetna kapela postala je poznata po čitavom Sremu i preko Dunava, te je bila mestom velikih hodočašća, osobito od vremena kada je novoizabrani papa Klement XII, 10. VIII. 1730. godine, podelio potpun oprost na dan Snežne Gospe svim hodočasnicima, uz obične uslove.

Sremski biskup Nikola Đivović, 18. prosinca 1760., izvešćuje Svetu stolicu – ''„... A dalje smatram da ne treba nipošto zaobići kako izvan podgrađa Petrovaradina postoji crkva Blažene Marije Djeve od snijega, o kojoj se brinu isusovci, kao što i u samom gradu parohijom upravljaju. A kako je prije toga bila samo mala kapela, sada od prije nekoliko godina, sredstvima pobožnih legata tamo sakupljenim, uveličana je i čvrstim zidovima izgrađena, tako da je dobila oblik crkve iako male.”''
 
Za prvu stogodišnjicu Zavetne kapele može se reći da je mala crkva, skromno uređena iznutra i bez ulepšavanja vanjskog izgleda. Ima drveni zvonik crveno obojen. Desno od ulaza u crkvu nalazi se crkveni stan. Svetište je omeđeno s desna bregom zasađenim vinogradima, a levo je duboka provalija koja ponire u široku močvaru do Dunava. Budući da crkva nema vlastitog svećenika poverenu službu Božju obavljao je svećenik iz Tvrđave, a kasnije je đakovački biskup Mandić, obavljanje službe Božje predao župniku crkve sv. Roka. 

=== Okrugić i Herman Bollé ===
Župnik crkve sv. Jurja Ilija Okrugić, obnovio je iz temelja Gospinu crkvu. Podignuta su dva nova neogotska zvonika; stara turska džamija, koja je služila kao sakristija, porušena je i na mestu nje podignuta je kupola s tornjićem. Nad njom se još i danas nalazi polumesec, a nad polumesecom križ. Pod kupolom je novi veliki oltar.
O popravku i uređenju crkve Tekijske Gospe, zabeleženo je u delu „Biskup Josip Juraj Strossmayer” sledeće; 
''„...kada je 1878. g. nadpastir naš u pastirskom poslu boravio u Srijemu obišao je Gospu Tekijsku, tu milu uspomenu svojih ljeta mladih i našao ju trošnu. Župnik-pjesnik Ilija Okrugić, da predusretne biskupa reći će biskupu otvoreno: „Preuzvišeni! Ja živo mi- slim na restauraciju kapele; novaca sam hvala Bogu dosta sabrao, samo eto molim Vas, da mi kažete, kako da je prema njenoj historičnoj prošlosti, a prema mjestu s koga se eto Bačka i Banat gleda, restauriram.”'' Biskup mu je razvio svoj plan, a glede daljnjega uputio ga na arhitekta [[Herman Bole|Hermana Bolléa]], koga će mu, uostalom, kada iz Beča u Đakovo bude došao, poslati. Bollé je napravio dva slična nacrta, a biskup i Okrugić su izabrali nacrt čije je izvođenje stajalo 17.000 forinti.
Proslava nove crkve s milovidnim zvonicima 1881., počela je dolaskom mnogobrojnog naroda već uoči Snežne Gospe. Na sam dan ujutro u šest sati krenula je iz gradske crkve, u kojoj se privremeno nalazila Gospina slika, ogromna procesija predvođena prepoštom opatije Svetog Duha monoštorskog i župnikom tovarničkim Antunom Matićem, uz pucanje mužara i svirku vojničke glazbe. U pola devet je bio blagoslov crkve i Te Deum” 
Stil crkve je mešoviti, prednji dio je neogotski, a zadnji je bizantski. Na prednjoj strani su dva zvonika, visine 27, 6 metara od vrha do praga glavnog ulaza. Zvonik četvrtastog oblika ima na svakoj strani po dva prozora s polukružnim gornjim završetkom. Iznad zvonika su, na njegovim uglovima četiri zidane omanje kupe s kuglama na vrhu. Iz sredine se uzdiže velika kupa zidana od opeka sa završetkom na vrhu kuglom i pozlaćenim križem nasađenim na kuglu. Na začelju iznad oltara, na kružnom zidu od opeke postavljena je kupola s promerom od tri metra. Na vrhu kupole je usidren polumesec kojeg nadvisuje križ. Oba simbola su pozlaćena. Kupola podseća na bizantske crkve čiji su oblik preuzele džamije. Crkva je jednobrodna, 35,8 m dužine i
13,2 m širine, s korom iznad ulaza i sakristijom dograđenom na zadnjoj strani.
Glavni oltar s kipom Bezgriješnog Začeća Blažene Djevice Marije je neogotskog stila izgrađen je u radionici čuvena kipara Ferdinanda Stuflessera iz St. Ulrich-Grödena, Tirol, Austrija. Čudotvorna slika postavlja se na oltar Marije Snežne. 
Kip Marije iznad glavnog oltara je Stuflesserovo djelo i u celini je izrađen s glavnim oltarom. Prostrani oltar sv. Ane i sv. Josipa su također tirolski radovi, od Ferdinanda Stuflessera iz St. Ulrich-Grödena. 

Radovi unutar crkve izvedeni su ličenjem vodenim bojama s nekoliko redova natpisa. Svod kupole je ukrašen zvezdom. Unutrašnji krug oko zvezde nosio je natpis: Mater Gratiae Et Misericordiae = Majka milosti i milosrđa, a spoljašni: Ave Stella Matutina - Ave Rosa Sine Spina - Spes - Solamen - Medicina = Zdravo zvezdo jutarnja - Zdravo ružo bez trnja - nado, uteho, leku.
Rimski brojevni znakovi drugog natpisa označavaju godinu pobede nad Turcima 1716.: Honor seMper VIrgInI ob TVrCas hIC DIra strage protrItos = Slava uvek Devici zbog strašnog sloma pobeđenih Turaka. Treći natpis na srednjem luku dovodi u vezu pobednika s ponavljanjem godine pobede, u rimskim brojevnim znacima: AVspICe nIVea VIrgIne MarIa JesVqVe, EVgenIVs PrInCeps hoC In LoCo tVrCas VICIt prostraVItqVe = S pomoću Device Marije Snežne i Isusa, princ Eugen je na ovom mestu Turke savladao i oterao (zbir daje 1716.). Drugi red natpisa u rimskim brojevima daje godinu izgradnje (1881.) godine. Četvrti natpis na glavnom luku sadrži pozdrav hodočasnika: SaLVe SanCta MarIa DeI genItrIX Virgo ora pro nobIs peCCatorIbVs = 1881. Zdravo sveta Marijo Bogorodice Device - moli za nas grešnike. 
Natpis na mramornoj ploči ispod levog prozora kod kora sadrži posvetu dobrotvora svetištu: GratI VIrgInIs CVLtores hoC saCeLLVM noVa bItVrI - CVpVIa - ara saCrIstIaqVe restaVrarVnt - sVIs VotIs LIbenter soLVtIs = Zahvalni štovatelji Djevice imaju ovu crkvu s dva nova zvonika i kupolom, oltarom i sakristijom, ponovo podignutu kroz radosno iskupljenje njihovog zaveta (1881.)

Prigodom prenosa čudotvorne slike u obnovljeni Gospinu crkvu 4. kolovoza 1881., Ilija Okrugić je napisao i uglazbio pesmu koju hodočasnici do danas pevaju.
Glasnik bosansko sremske biskupije iz 1893. godine spominje kao davni običaj da se, svake godine drugi dan Uskrsa iz župne crkve sv. Jurja, gde je zimi bila, nosi čudotvorna slika Snežne Gospe na Tekije, po podne u svečanoj procesiji, a na svetkovinu svete Krunice (u oktobru) opet svečano prenosi u spomenutu župnu crkvu. Za tu zgodu, za drugi dan Uskrsa ispevana je pesma.
 

Veseli se Gospo i Majko Tekijska!

Raduj se toj slavi, Slavo Varadinska!

Aleluja, zdravo!

Naša diko, slavo!


Veseli se danu ovom Majko mila, 

K’o što si se u dan onaj veselila,

Kad uskrsla Sinka,

vidi svog Jedinka!


Veseli se našoj uskrsnoj radosti, 

Gledeć skup taj silni bogoljubnih gosti,

Što dođoše amo,

tebe štovat samo!

Kipovi sv. Petra i Pavla i sv. Ćirila i Metodija, izrađeni za 276 forinti od Stuflessera, blagoslovljeni su 4. kolovoza, uz sudelovanje velikog mnoštva hodočasnika iz Sente, Ade, Velikog Bečkereka, Elemira, Petrova Sela, Bečeja, Sentomaša, Feldvara pa Futoga, Palanke i ostalih mesta. Iz Temerina je došlo preko 600 hodočasnika. Bilo je blizu 15000 vernika, a oko 2000 je pristupilo pričesti. Pristigli su pojedinci iz Vinkovaca, Privlake i Otoka.

Od Fabinga u Osijeku kupljene su 1893. nove orgulje za 1100 forinti. Na drugi dan Uskrsa zasvirale su prvi put posle Okrugićeve propovedi i blagoslova, „Kraljice neba raduj se!”

=== Vreme do II. Vatikanskog koncila ===
Unutrašnji radovi su izvedeni 1927. godine, popravljene orgulje, nabavljene nove klupe i postavljen krov s nadstrešnicom na levoj bočnoj strani od ulaza crkve. Iznos za te radove je bio 75.000 dinara. 

U subotu 5. avgusta 1933., na Snežnu Gospu, na Tekijama je prisustvovao biskup dr. Antun Akšamović svečanoj proslavi 1900. godišnjice Otkupljenja ljudskog roda. Pratio ga je začasni kanonik konzultor, a kasnije upravitelj župe Uzvišenja sv. Križa u Petrovaradinu g. Vražić i Ivan Lakajnar, župnik u Rumi. Biskup je odslužio svečani pontifikal i izrekao sakupljenom narodu propoved o dubokom značenju ovog jubileja. Slavlju je nazočilo nekoliko hiljada hodočasnika iz Srema, Bačke i Banata s oko 40 svećenika.

Franjevci konventualci preuzeli su župu sv. Jurja u Petrovaradinu 1941. godine. Godine 1955. imenovao je đakovački biskup za upravitelja Tekijskog svetišta o. Ambroza Vlahova, eksprovincijala franjevaca konventualaca, dekretom br. 950/1955.g. Tekijska crkva i dalje je ostala teritorijalno i juridički u sklopu župe sv. Roka, Petrovaradin III. Tek 9. maja 1960. godine svetište je službeno predato na upravu konventualcima „ad normam juris et ad nutum Sanctae Sedis”

=== Posle II. Vatikanskog koncila ===
Dekretom biskupskog Ordinarijata u Đakovu od 19. januara 1973. broj 370 i 371, Stjepan Miler župnik župe Uzvišenja sv. Križa i dekan petrovaradinskog dekanata imenuje se za upravitelja župe sv. Jurja u Petrovaradinu i rektorom svetišta Majke Božje Snežne. Za njegove suradnike i pomoćnike u upravljanju svetištem imenovani su Stjepan Sokolović župnik župe sv. Roka i Mirko Štrok, župnik u Srijemskoj Kamenici. I od tog datuma Gospino svetište ponovno potpada pod jurisdikciju dijecezanskih svećenika.

Prigodom proslave 1000. godišnjice prvog Marijinog svetišta u Hrvata, „Gospe od Otoka” kod Solina podignutom od dobre Kraljice Jelene 976-1976. goidine, crkva svetišta, Gospe Tekijske je potpuno obnovljena izvana i preuređena iznutra prema novim liturgijskim propisima. 
Suglasno odluci Drugog vatikanskog koncila, da je svećenik kod služenja mise okrenut licem prema vernicima, žrtveni misni stol je tako postavljen. Nalazi se u sredini između četiri elegantna, bijela mramorna stupa, koji su gore horizontalno, unakrsno povezani armiranim betonskim zategama. Iznad ovih su dva luka koji se u vrhu, u njihovim zenitima, ukrštaju. I zatege i lukovi su također obloženi belim mramorom, a deluju kao nasađena kruna na stubovima. Na sredini krune postavlja se čudotvorna slika Marije Snežne, u vreme kada se ona prenosi iz crkve sv. Jurja u svetište. Na vrhu sredine krune namešten je kip Bezgrešnog Začeća Marijinog. 
Iza oltara, iznad vrata sakristije, nalazi se veliko raspelo od hrastovine. S obje strane sakristijskih vrata dva su svetohraništa – tabernakula, desni služi za pohranjivanje Presvetoga, a levi je namenjen za Bibliju. Poruka je to; Krist ostaje do konca sveta s nama, preko stola kruha i vina, euharistije, i preko stola Reči. 
Levo i desno ispred oltara, a ispod drugog stropnog luka, postavljeni su na zidne konzole po dva kipa: na levoj strani su sv. Petar i Pavao, a na desnoj sv. Ćiril i Metodije izrađeni kod Ferdinanda Stuflessera iz St. Ulrich-Grödena. 
. Pozadi oltara, na zidu, je križ od tamno sivog granitnog kamena „diabas” s tankim finim rubom od belog mramora. 

Prozorska stakla, vitraži, su ukrašeni likovima svetaca, s imenom sveca i imenom darovatelja.
Vitraži su izrađeni u radionici Milana Stanišića u Somboru 1980. godine.
Kupola iznad oltara ima osam prozorčića zastakljenih raznobojnim staklima.
Na desnom zidu, između vitraža Srca Marijinog i vitraža Ilije proroka smještena, su dva reljefa, koji su ranije bili na sporednim oltarima koji su izrađeni u radionicama Ferdinanda Stuflessera iz St. Ulrich-Grödena. 
. Jedan reljef prikazuje sv. Anu, sv. Joakima i devojčicu Mariju. Na drugom reljefu je prikazano umiranje sv. Josipa uz prisustvo Marije i Isusa. Na kraju spojenih reljefa postavljeni su kipovi sv. Ane s leve strane i sv. Joakima s desne strane.

U niši zida, levo od ulaza u crkvu, smeštena je slika Gospe žalosne, u zastakljenom drvenom okviru, koji je premazan crvenosmeđom bojom i lakiran. Ram je okovan pocinkovanim limom, a oko niše je okvir od belog mramora. Slika je dar Jakoba Šili, a posle ozdravljenja od teške bolesti. Dugo vremena je stajala ispred bresta koji je usahnuo pokraj crkve.

Tako uređena Gospina crkva na Tekijama blagoslovljena je, a oltar posvećen na blagdan Pohođenja Marijina dana, 31. maja 1977. godine, od biskupa đakovačkog i sremskog msgr. Ćirila Kosa. 

Zvonici na crkvi, oblika kupe, bili su s vanjske strane samo ožbukani i kroz svih sto godina morali su se s vremena na vreme popravljati. Radovi na popravci zahtevali su znatna sredstva, jer se morala za žbukanje i krečenje napraviti skela. Rektor svetišta Stjepan Miler, sa svojim suradnicima, novomajurskim župnikom Stjepanom Sokolovićem i župnikom u Tvrđavi, Jerkom Matošem, te s odbornicima svih triju župa, odlučili su da zvonike oblože bakarnim limom. Radovi su početi krajem juna 1981. godine i završeni su za nešto više od mesec dana, tako da je i ovaj posao obavljen pre velike svečanosti.

U godini 2002. i 2003. napravljen je novi Križni put, s betoniranom stazom, 2,20×300 metara. Podignuta je i špilja „Gospe Lurdske”.

== Literatura ==
* Marko Kljajić: ''Sveti Juraj u Petrovaradinu'', Petrovaradin, 2004.
* Josip Predragović D. I.: ''Isusovci u Petrovaradinu'', Sarajevo l939.
* Mijo Korade, Mira Aleksić, Jerko Matoš: ''Isusovci i hrvatska kultura'', Zagreb l993., Hr. pov. inst. Beč.
* Ivan Berti, župnik: ''brošura Majka Božja Tekijska'' Petrovaradin 1938., Pavle Jelašić tiskara Petrovaradin.
{{patrljak}}

== Vanjske veze ==
[https://web.archive.org/web/20160211123024/http://www.tekije.com/ Službena stranica Svetišta Majke bože Snežne]

[http://www.srijembiskupija.rs/index.php/zupe/abecedni-popis-zupa Popis župa u Sremu]

[http://www.srijembiskupija.rs/index.php/biskupija-kroz-prolost Istorija Sremske biskupije]

[[Kategorija:Crkve u Novom Sadu]]</text>
      <sha1>jazd3krbj3882iqc0iiuwveuznvb76y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fátima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98552</id>
    <revision>
      <id>42714778</id>
      <parentid>42546664</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>396758</id>
      </contributor>
      <comment>Interior of Basílica de Nossa Senhora do Rosário (Fátima) 38.jpg</comment>
      <origin>42714778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1807" sha1="nrk1bfin7px72chm2pj43plvfs8m2u0" xml:space="preserve">{{Druga upotreba|općinu i naselje u [[brazil]]skoj državi [[Tocantins]]|Fátima (Tocantins, Brazil)}}
[[Datoteka:Fátima, Portugal.jpg|thumb|300px|Fátima, Portugal]]
[[Datoteka:Interior of Basílica de Nossa Senhora do Rosário (Fátima) 38.jpg|thumb|200px|Unutrašnjost katedrale]]
[[Datoteka:Fatima 0751 (19182694573).jpg|thumb|200px|Kapelica u Fátimi]]
'''Fátima''' je gradić smješten na sjeverozapadu općine [[Ourém (Portugal)|Ourém]] i nalazi se u [[Portugal]]u. Najvažnije je [[hodočašće|hodočasničko]] središte [[Gospa Fatimska|Gospe Fatimske]] u Portugalu i jedno od najvažnijih Marijanskih svetišta [[Katolička crkva|Rimokatoličke crkve]] u svijetu.

Mjesto je dobilo ime &quot;Fátima&quot; zbog [[legenda|legende]], po kojoj je Fátima, lijepa kćer [[Mauri|maurskog]] kneza, u 12. stoljeću iz ljubavi prema kršćanskim vitezu prešla na [[hrišćanstvo|kršćanstvo]] i provela u njemu ostatak života.

== Geografija ==
Mjesto Fatima se nalazi 130&amp;nbsp;km sjeverno od [[Lisabon]]a blizu grada [[Coimbra]]. Fatima pripada [[distrikt Santarém|distriktu Santarém]]. Naselje ima površinu od oko 71&amp;nbsp;km² i oko 10.302 stanovnika (2001.) &lt;!--/prema broju stanovnika na pt:wiki, dodati referenciju na službene stranice s podacima/--&gt;.

== Vjersko značenje ==
Fatima zajedno s [[Lourdes]]om spada medu najznačajnija [[Marijansko svetište|marijanska svetišta]].

== Gradovi partneri ==
* [[Altötting]] ([[Nemačka|Njemačka]])
* [[Loreto]] ([[Italija]])
* [[Lourdes]] ([[Francuska]])
* [[Mariazell]] ([[Austrija]])
* [[Częstochowa]] ([[Poljska]])

== Vanjske veze ==
* [http://www.fatima.pt/ Svetište Gospa Fatimska — Službena stranica] {{pt icon}}
* [http://www.peregrinosdefatima.pt/en/ Hodočasnici Fatime] {{en icon}}
{{Commonscat}}

[[Kategorija:Naselja u Portugalu]]</text>
      <sha1>nrk1bfin7px72chm2pj43plvfs8m2u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Concepción (Čile)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99530</id>
    <revision>
      <id>42714858</id>
      <parentid>42414571</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10665" sha1="36fru4n8lkuwf7wq65hx3c363vbd516" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Concepción
| ime_genitiv =Concepcióna
| izvorno_ime =&lt;small&gt;Concepción de la Madre Santísima de la Luz&lt;/small&gt;

| slika_panorama =Concepcion_Centro.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike=[[Panorama]] grada

| slika_lokacijska_karta_država =Čile
| slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Concepcióna u Čileu

| nadimak =

| širina-stupnjevi =36
| širina-minute    =49
| širina-oznaka    =S
| dužina-stupnjevi =73
| dužina-minute    =3
| dužina-oznaka    =W

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Čile}}
| lokacija1_ime  =[[Čileanske regije|Regija]] 
| lokacija1_info =[[Bío Bío (regija)|Bío Bío]] 
| lokacija2_ime  =[[Čileanske provincije|Provincija]]
| lokacija2_info = [[Concepción (provincija)|Concepción]]
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    = 
| utemeljenje_datum  =[[1550]].&lt;ref name=city/&gt;
| dijelovi       =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe=[[gradonačelnik|Alcalde]] 
| ime_vođe =Álvaro Ortiz
| stranka_vođe   =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna=
| površina_uža      =179 [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| površina_šira     =222 [[km²]]&lt;ref name=gran/&gt;

| visina =12&lt;ref name=city/&gt;
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina  =[[2017]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo=
| stanovništvo_gustoća =
| stanovništvo_uže=722,929&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_uže_gustoća  =4,044 stan. / [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_šire =971.285&lt;ref name=gran/&gt;
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona=[[UTC-4]]
| utc_pomak =-3
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj =3349001&lt;ref name=city/&gt;
| pozivni_broj =41&lt;ref name=city/&gt;
| gradovi_prijatelji =

| web_stranica =
}}
'''Concepción''' punim imenom ''Concepción de la Madre Santísima de la Luz'' je [[grad]] i [[općina]] od 722,929 [[Stanovništvo|stanovnika]].&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =http://www.citypopulation.de/en/chile/cities/
 | title =''Chile: Regions and Urban Agglomerations''
 | accessdate =12. 11. 2020
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; u sredini [[Čile]]a u [[Bío Bío (regija)|Regiji Bío Bío]] i [[Concepción (provincija)|Provinciji Concepción]] u kojima je [[glavni grad|administrativni centar]].

Concepción je zajedno sa svojim satelitskim gradovima; [[Talcahuano]], [[San Pedro de la Paz]], [[Hualpén]], [[Chiguayante]], [[Penco]], [[Tomé]], [[Lota (Čile)|Lota]], [[Coronel (Čile)|Coronel]] i [[Hualqui]] druga po veličini [[konurbacija]] u zemlji zvana [[Veliki Concepción]] (''Gran Concepción'') od 971.285 [[Stanovništvo|stanovnika]].&lt;ref name=gran&gt;{{cite web
 | url =https://docs.google.com/viewer?url=http%3A%2F%2Fcorporacionciudades.cl%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019%2F04%2FATLAS-CONCEPCION.pdf&amp;pdf=true
 | title =''Gran Concepción''
 | accessdate =12. 11. 2020
 | language=engleski
 | publisher=Atlas-Concepción}}&lt;/ref&gt;

== Geografija ==

Concepción leži pored [[ušće|ušća]] [[rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Biobío (rijeka)|Biobío]] u [[Tihi ocean]], udaljen 420 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[glavni grad|prijestolnice]] [[Santiago de Chile|Santiaga]].&lt;ref name=brit/&gt;

=== Klima ===
{{Klima_grada
|Grad_genitiv=Concepción (Carriel Sur, Čile)
|Izvor=[http://164.77.222.61/climatologia/publicaciones/Estadistica_ClimatologicaII.pdf Meteo Chile, Información climatológica de estaciones chilenas, December 2013]
| Jan_sr=16.9          | Jan_sr_pad=17.6
| Feb_sr=16.5          | Feb_sr_pad=15.1
| Mar_sr=15.0          | Mar_sr_pad=22.7
| Apr_sr=12.9          | Apr_sr_pad=68.5
| Maj_sr=11.5          | Maj_sr_pad=201.9
| Jun_sr=9.8          | Jun_sr_pad=241.3
| Jul_sr=9.2          | Jul_sr_pad=209.9
| Avg_sr=9.7          | Avg_sr_pad=137.2
| Sep_sr=10.7          | Sep_sr_pad=91.3
| Okt_sr=12.2          | Okt_sr_pad=64.3
| Nov_sr=14.0          | Nov_sr_pad=36.7
| Dec_sr=16.0          | Dec_sr_pad=24.1
| God_sr=12.87          | God_sr_pad=1130.6

| Jan_sr_min=11.1     | Jan_sr_maks=22.1
| Feb_sr_min=10.9     | Feb_sr_maks=21.8
| Mar_sr_min=9.6      | Mar_sr_maks=20.3
| Apr_sr_min=8.4      | Apr_sr_maks=17.9
| Maj_sr_min=8.0     | Maj_sr_maks=15.3
| Jun_sr_min=6.6     | Jun_sr_maks=13.4
| Jul_sr_min=5.9     | Jul_sr_maks=12.9
| Avg_sr_min=6.0     | Avg_sr_maks=13.6
| Sep_sr_min=6.5     | Sep_sr_maks=14.9
| Okt_sr_min=7.6      | Okt_sr_maks=16.6
| Nov_sr_min=8.9      | Nov_sr_maks=18.7
| Dec_sr_min=10.5     | Dec_sr_maks=20.9
| God_sr_min=8.33      | God_sr_maks=17.37

| Jan_a_maks=28.8      | Jan_a_min=1.4
| Feb_a_maks=32.4      | Feb_a_min=4.8
| Mar_a_maks=30.4      | Mar_a_min=1.0
| Apr_a_maks=26.8      | Apr_a_min=1.0
| Maj_a_maks=24.7      | Maj_a_min=-1.4
| Jun_a_maks=21.8      | Jun_a_min=-1.3
| Jul_a_maks=21.7      | Jul_a_min=-3.0
| Avg_a_maks=24.9      | Avg_a_min=-1.8
| Sep_a_maks=28.4      | Sep_a_min=-0.8
| Okt_a_maks=27.2      | Okt_a_min=0.2
| Nov_a_maks=27.5      | Nov_a_min=0.1
| Dec_a_maks=33.2      | Dec_a_min=1.5
| God_a_maks=33.2      | God_a_min=-3.0
|}}

== Historija ==

Concepción je osnovao [[1550]]. [[Španska imperija|španjolski]] [[konkvistador]] [[Pedro de Valdivia]] na mjestu današnjeg [[Penco|Penca]]. Nedugo zatim su ga [[Mapuche]] [[indijanci]] dvaput spalili, a nakon tog pogodili i brojni [[potres]]i, od kojih su dva ([[1730]]., [[1751]].) uzrokovala [[plima i oseka|plimne]] [[val]]ove koji su teško oštetili grad. Zbog tog je [[1754]]. preseljen je 
u unutrašnjost na današnje mjesto, 10 [[km]] od ušća rijeke na 13 [[metar]]a [[nadmorska visina|nadmorske visine]].&lt;ref name=brit/&gt;

I na toj novoj lokaciji Concepción nije imao previše sreće, jer i nadalje razaran potresima, koji su bili naročito snažni [[1835]]., [[Potres kod Valdivije 1960.|1960]]. i [[2010]].&lt;ref name=brit/&gt;
[[datoteka:Plaza_de_Concepción.jpg|thumb|left|240px|[[Trg]] nezavisnosti]]
[[datoteka:Concepcion,_edificios_de_la_plaza_(11039717313).jpg|thumb|left|240px|Centar grada]]
Concepción je zbog svojih [[geografija|geografskih]] prednosti na toj lokaciji postao vodeći [[Trgovina|komercijalni]] i [[industrija|industrijski]] centar zemlje. Veliki i dobro zaštićen [[Concepción (zaljev)|Zaljev Concepción]] na [[sjever]]u, odlična je prirodna [[luka]], a [[rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Biobío (rijeka)|Biobío]] je izvrstan koridor kroz [[planina|planine]] [[Obalni Kordiljeri|Obalnih Kordiljera]] do [[Centralna čileanska dolina|Centralne čileanske doline]], kraja u kom su [[poljoprivreda]] i [[šumarstvo]] dobro razvijeni. [[Biobío (rijeka)|Rijeka]] svojim volumenom i [[Hidroenergija|hidropotencijalom]] pruža dovoljno resursa za veliki urbani centar.&lt;ref name=brit/&gt;

Većina čileanskog [[ugljen]]a iskapa se [[jug|južno]] od grada u [[Arauco (zaljev)|Zaljevu Arauco]]. 
[[Željeznička pruga]] koja povezuje glavne [[rudnik]]e završava u Concepciónu, kao i [[željeznička pruga|pruga]] koja ide duž [[Biobío (rijeka)|Rijeke Biobío]] u unutrašnjost do [[Itata (provincija)|Provincije Itata]]. Jedna [[željeznička pruga|pruga]] povezuje [[industrija|industrijske]] i [[resort|ljetovališne]] gradove na [[istok|istočnoj]] [[obala|obali]] Zaljeva Concepción, dok lokalna 
[[željeznička pruga|pruga]] povezuje [[izvoz|eksportne]] [[luka|luke]] na [[jugozapad]]noj obali zaljeva u [[Talcahuano|Talcahuanu]]; Huachipato i San Vicente.&lt;ref name=brit/&gt;

=== Potres i cunami ===
[[datoteka:Concepcion,_vista_de_Chepen_(13654156695).jpg|thumb|left|240px|Grad uz [[Pacifik]]]]
[[Potres u Čileu 2010.|Potres]] [[Magnituda potresa|magnitude]] 8,8 pogodio je grad u 03:34 [[Sat (jedinica)|sati]]. [[Epicentar]] se nalazio oko 325 [[km]] [[jugozapad]]no od čileanskog glavnog grada [[Santiago de Chile|Santiaga]], na oko 35 [[km]] ispod površine [[Tihi ocean|Tihog oceana]]. Potres se desio zbog puknuća dijela [[rasjed]]a dugog 500 do 600 [[km]] koji razdvaja [[Južnoamerička ploča|Južnoameričku litosfernu ploču]] od [[subdukcija|subducirane]] [[Naskanska ploča|Naskanske ploče]]. Taj potres se osjetio sve do [[Sao Paolo|Sao Paola]] u [[Brazil]]u i [[Buenos Aires]]u u [[Argentina|Argentini]]. Sljedećih dana uslijedio čitav niz manjih potresa [[Magnituda potresa|magnitude]] 5,0 ili veće.&lt;ref name=brit/&gt;

Taj potres stvorio je [[cunami]] pa su Constitución zapljusnuli su [[val]]ovi visoki čak 15 [[metar]]a, a luku [[Talcahuano]] oštetio je val visok gotovo 2,4 [[metar|metra]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
   |url=https://www.britannica.com/place/Concepcion-Chile
   |title      = ''Concepción Chile''
   |publisher=Encyclopaedia Britannica
   |language      =španjolski
   |accessdate =12.11.2020}}&lt;/ref&gt;

== Privreda==
Za [[ekonomija|ekonomiju]] današnjeg Concepcióna najvažnija je [[industrija]], najveći [[industrija|industrijski]] pogoni su [[Željezara]] Huachipato, koja radi od [[1950]]., [[rafinerija nafte]] ([[1966]].) i [[Hemijska industrija|kemijski kompleks]] San Vicente (osnovan početkom [[1970-e|1970-ih]]).

Pored tog u gradu ima i brojnih manjih [[tvornica|pogona]] [[tekstilna industrija|tekstilne]], [[prehrambena industrija|prehrambene]] i [[drvna industrija|drvne industrije]] kao i [[tvornica]] [[staklo|stakla]] i [[pivo|piva]]. Duž [[obala|obale]] rijeke [[Biobío (rijeka)|Biobío]] leže tvornica [[papir]]a i [[pređa|predionica]] [[pamuk]]a.&lt;ref name=brit/&gt;

== Pobratimski gradovi ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* {{Flagicon|Argentina}}  [[La Plata (Argentina)|La Plata]], [[Argentina]] (1993)
* {{Flagicon|Meksiko}}  [[Monterrey]], [[Meksiko]] (1997)
* {{Flagicon|Argentina}}  [[Rosario (Argentina)|Rosario]], [[Argentina]] (1997)
* {{Flagicon|Novi Zeland}}  [[Auckland City|Auckland]], [[Novi Zeland]] (2004)
* {{Flagicon|Brazil}}  [[Cascavel]], [[Brazil]] (2006)
||
* {{Flagicon|Palestina}}  [[Bethlehem]], [[Palestinska nacionalna uprava]] (2006)
* {{Flagicon|Ekvador}}  [[Guayaquil]], [[Ekvador]] (2006)
* {{Flagicon|Argentina}}  [[San Miguel de Tucumán|La Plata]], [[Argentina]] (2013)
* {{Flagicon|Kina}}  [[Wuhan]], [[Kina]] (2014)
* {{Flagicon|Kina}}  [[Nanjing]], [[Kina]] (2018)
|}
== Povezano ==
* [[Veliki Concepción]]
== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Concepción, Chile}}
* [https://web.archive.org/web/20230815151233/https://concepcion.cl/ ''Municipalidad de Concepción'' (službene stranice)] {{es icon}}

[[Kategorija:Concepción, Čile]]
[[Kategorija:Gradovi u Čileu]]</text>
      <sha1>36fru4n8lkuwf7wq65hx3c363vbd516</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisabonska katedrala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102638</id>
    <revision>
      <id>42714805</id>
      <parentid>42502090</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>396758</id>
      </contributor>
      <comment>Korištenje slike s Wikidata; Dodavanje galerije, opisi prevedeni sa španskog ([[es:Catedral de Lisboa#Galería]])</comment>
      <origin>42714805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="841jcbwbrlq8bimah7dpo3s5vb4l096" xml:space="preserve">{{vjerski objekt
| ime =Lisabonska katedrala&lt;br&gt;&lt;small&gt;Sé de Lisboa&lt;/small&gt;
| slika             = {{#property:P18}}
| prijašnja_imena   = 
| lokacija          = [[Lisabon]], [[Portugal]]
| koordinate        = &lt;small&gt;38° 42′ 35.46″ N, 9° 7′ 58.74″ W&lt;/small&gt;
| cijena_izgradnje  = 
| arhitekt          = 
| godine izgradnje  = [[12. vijek|12.]] - [[18. vijek]]
| godina završetka  =
| renoviran         =[[20. vijek]] 
| srušen            = 
| religija          = [[Katoličanstvo]]
| patron            = [[Sveta Marija]]
| fasada            = 
| arhitektonski stil=[[romanička arhitektura|romanika]], [[gotička arhitektura|gotika]], [[barokna arhitektura|barok]]
| materijal         =[[cigla]], [[kamen]] ([[mramor]])
| dimenzije         = 90 x 40 x 12 [[metar|m]]
}}
'''Lisabonska katedrala''' ([[Portugalski jezik|portugalski]]: ''Sé de Lisboa'' ili ''Igreja de Santa Maria Maior'') koju [[Lisabon]]ci jednostavno zovu '''Sé''', je [[katedrala|katedralna crkva]] [[Lisabonska patrijarhija|Lisabonske patrijarhije]].
  
Smještena na [[brdo|brdu]] u Alfami, zaštitni je znak [[Lisabon]]a i [[simbol]] [[Rekonkvista|rekonkviste]].&lt;ref name=en/&gt;

== Historija ==
Katedralu sv. Marije dao je podići prvi [[portugal]]ski [[kralj]] [[Afonso I od Portugala|Afonso I]], nakon što je iz grada istjerao [[Mauri|Maure]] [[1147]]., i to na mjestu gdje je dotad stajala [[muslimani (vjernici)|muslimanska]] [[džamija]].&lt;ref name=en/&gt;

Podignuta je u [[romanička arhitektura|romaničkom stilu]] po uzoru na [[katedrala|katedralu]] iz [[Coimbra|Coimbre]], ali je tokom [[vijek]]ova doživjela značajne promjene u [[gotička arhitektura|gotičkom stilu]], to je naročito vidljivo u [[deambulatorij]]u kog je dao podići [[kralj]] [[Afonso IV od Portugala|Afonso IV]] ([[1291]].-[[1357]].) kao [[panteon]] svoje [[porodica|familije]].&lt;ref name=en/&gt;

U [[enterijer]]u se naročito ističe privatna [[kapela]] koju je dao podići [[trgovac]] Bartolomeu Joanes, važan građanin [[srednji vijek|srednjovjekovnog]] [[Lisabon]]a i [[klaustar]] nepravilnog [[tlocrt]]a, koji je podignut u [[gotička arhitektura|gotičkom stilu]] za vladavine [[kralj]]a [[Dinis od Portugala|Dinisa]] ([[1261]].-[[1325]].)&lt;ref name=en/&gt;

Tokom [[17. vijek|17.]] i [[18. vijek]]a [[katedrala]] je [[barokna arhitektura|barokizirana]], naročito [[dekoracija]] [[enterijer]]a ([[oltar]]i i glavna [[kapela]]). Sé je u prvoj polovici [[20. vijek]]a kompletno restauriran, tako da mu je vraćen [[srednji vijek|srednjovjekovni]] karakter.&lt;ref name=en&gt;{{cite web
   |url=https://www.visitportugal.com/pt-pt/content/s%C3%A9-catedral-de-lisboa
   |title      = ''Sé Catedral de Lisboa''
   |publisher=Turismo de Portugal
   |language = portugalski
   |accessdate = 29. 01. 2018}}&lt;/ref&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both&quot;&gt;&lt;/div&gt;
== Galerija ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Nave of Sé de Lisboa towards the chancel 23.jpg|Pogled s povišenog mjesta kroz glavnu lađu prema svetištu
Chancel arch of Sé de Lisboa 25.jpg|Luk svetišta i oslikani svod prezbiterija
Rose window, center of west facade of Sé de Lisboa (interior) 24.jpg|Unutrašnji pogled na rozetu zapadne fasade
Baptistry of Sé de Lisboa 33.jpg|Krstionica s krsnim zdencem i panelima od azuleža
Tomb of Lopo Fernandes Pacheco 29.jpg|Grobnica Lopa Fernandesa Pacheca
Gestatorial chair of the Patriarch of Lisbon 22.jpg|Nosiljka lisabonskog patrijarha
LisbonCathedral-Cloisters1.jpg|Gotički klaustar i arheološka iskopavanja 2007. godine
&lt;/gallery&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Sé de Lisboa}}
* [https://www.visitportugal.com/pt-pt/content/s%C3%A9-catedral-de-lisboa ''Sé Catedral de Lisboa''] {{pt icon}} 
* [http://www.historiadeportugal.info/se-catedral-de-lisboa/ ''Sé Catedral de Lisboa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170623063324/http://www.historiadeportugal.info/se-catedral-de-lisboa/ |date=2017-06-23 }} {{pt icon}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Katedrale u Portugalu]]
[[Kategorija:Romaničke katedrale]]
[[Kategorija:Gotičke katedrale]]
[[Kategorija:Lisabon]]</text>
      <sha1>841jcbwbrlq8bimah7dpo3s5vb4l096</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Holodomor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103408</id>
    <revision>
      <id>42714738</id>
      <parentid>42714694</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Inokosni organ|Inokosni organ]]</comment>
      <origin>42693564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23440" sha1="p5fe2l7ve3wxbpo8s14a1xeneaz68nm" xml:space="preserve">{{POV}}
[[Datoteka:HolodomorKyivSvichky.jpg|thumb|desno|250px|Obilježavanje Holodomora na ulicama [[Kijev]]a, 2006.]]
'''Holodomor''', poznat i kao '''Gladomor'''; (prema [[ukrajinski jezik|ukr.]]: '''Голодомор''', голод (holod) – glad i морити (moryty) - umoriti; Holodomor (Gladomor) - pomor glađu)&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Andrea Graziosi|title=Les famines soviétiques de 1931-1933 et le Holodomor ukrainien|url=https://journals.openedition.org/monderusse/8817}}&lt;/ref&gt;; umjetno stvorena glad koja je obuhvatila stanovništvo sovjetske Ukrajine i susjednih kazačkih teritorija između 1932. i 1933. godine. Tijekom ovog razdoblja od gladi će umrijeti oko 4 miliona ljudi {{nedostaje izvor}}, a kada se tom broj doda i onaj u smanjenom broj rođenja sveukupni demografski gubitak će iznositi oko 10 miliona ljudi {{nedostaje izvor}} zbog čega će ova masovna glad često biti nazivana i genocidom. Kao razlog za ovu masovnu glad i milione umrlih se najčešće spominje prisilna kolektivizacija i industrijalizacija [[SSSR]] koja je provođena masovnim oduzimanjem žita od seljaka kako bi ono bilo prodano u inostranstvu za kupovinu industrijskih mašina. Određen broj političara i akademika unutar i izvan ukrajinskih granica navodi kao jedan od razloga za holodomor sovjetsko slamanje tadašnje ukrajinske želje za nezavisnošću {{nedostaje izvor}}.

Po pitanju same definicije holodomora među historičarima ne postoji konsenzus da li se radi o [[genocid]]u ili ne.&lt;ref&gt;Roman Serbyn [http://www.ukrainianworldcongress.org/UserFiles/File/Serbyn_Holodomor.pdf The Ukrainian Famine of 1932-1933 as Genocide in the Light of the UN Convention of 1948] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413001157/http://www.ukrainianworldcongress.org/UserFiles/File/Serbyn_Holodomor.pdf |date=2012-04-13 }} '''Citat''':''Proponents of the view that the cause of the monstrous loss of life was the criminal activity of the Soviet régime continue to disagree on the nature of the crime and the identity of the victims. In other words, there is no agreement on whether the famine in Ukraine should be classified as genocide, and if so, if its victims were targeted as peasants or as Ukrainians. The issue has both a theoretical and a political dimension. It still elicits the most partisan feelings among both politicians and academics''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KulchFeb2007&quot;&gt;{{cite news|first=Stanislav|last=Kuchytsky|authorlink=Stanislav Kuchytsky|url=http://www.day.kiev.ua/177442/|title=Holodomor of 1932–1933 as genocide: the gaps in the proof|work=[[Den (newspaper)|Den]]|date = 17. 02. 2007.|language=Russian|accessdate = 27. 11. 2008.}}&lt;/ref&gt; Među poznatim historičarima koji smatraju holodomor genocidom je i [[Raphael Lemkin]], tvorac pojma genocid.

S druge strane političari kao i stanovnici u samoj Ukrajini su podijeljeni po pitanju genocida tako da bivši predsednik [[Viktor Juščenko]] s izbornom bazom u zapadnoj Ukrajini misli da je reč o genocidu umjerenom protiv Ukrajinaca {{nedostaje izvor}} dok bivši predsednik [[Viktor Janukovič]] s izbornom bazom u istočnoj Ukrajini, koji se kasnije pokazao agentom putinske Rusije, misli da je reč o masivnom zločinu, a ne genocidu {{nedostaje izvor}}.

Do sada je dvadesetak država na čelu sa samom Ukrajinom parlamentarnom odlukom ili nekim drugim dekretom kvalificiralo holodomor kao genocid, a kao najodgovorniji za njega se navodi Josif Visarionovič Džugašvili – [[Staljin]].

{{Historija Ukrajine (sidebar)}}
== Razlozi izazivanja umjetne gladi ==
Glad je bila rezultat [[Staljin]]ove politike prisilne [[Kolektivizacija|kolektivizacije]] i općenito otpora prema ukrajinskom seljaštvu koje kao osnovica sovjetskog gospodarstva nije željelo prihvatiti novu ekonomsku politiku {{nedostaje izvor}}. [[Popis smrtnosti po ratovima i katastrofama|Milijuni ljudi je umrlo od gladi]], a najveći gubici su bili upravo u Ukrajini koja je bila najplodnije poljoprivredno područje [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] {{nedostaje izvor}}.

Glad je slomila seljake u njihovom ustrajnom neprihvaćanju novog modela kolektivizacije, a [[Ukrajina]] je nakon toga ostavljena u stanju političke, socijalne i psihološke traume.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sheeter |first=Laura |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7111296.stm |title=Ukraine remembers famine horror |publisher=BBC News |date = 24. 11. 2007. |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt;

== Sovjetska kolektivizacija u praksi ==
Politika sveopće kolektivizacije koju je [[1929]]. uveo [[Staljin]] ne bi li tako potpomogao financiranje industrijalizacije zemlje, imala je katastrofalan učinak za poljoprivredu. Unatoč tome, [[1932]]. Staljin je za 44% podigao obaveznu kvotu ukrajinskog udjela u prinosu [[žito|žita]], što je značilo da ga neće biti dovoljno da bi se seljaci prehranili, jer po tadašnjem zakonu, žito iz [[kolhoz]]a se nije smjelo dijeliti među seljacima sve dok se nije napunila državna kvota koju je naložila Vlada.

[[Datoteka:Famine_Kharkov_1933.jpg|thumb|lijevo|250px|Mrtvi ljudi na ulicama grada [[Harkov]]a, 1933.]]
Staljinova odluka i metode koje je koristio kako bi je izvršio, osudila je milijune seljaka na smrt glađu {{nedostaje izvor}}. Rukovodstvo [[Komunistička partija|Partije]], uz pomoć regularnih snaga i postrojbi tajne policije, vodilo je nemilosrdan iscrpljujući rat protiv seljaka koji su odbijali predati žito {{nedostaje izvor}}. Čak je i bezvrijedno zrno žita nasilu bilo [[Konfiskacija|konfiscirano]] u seoskim domaćinstvima {{nedostaje izvor}}. Bilo koji muškarac, žena ili dijete kojeg su uhvatili kako uzima makar šaku žita s kolektivne farme, mogao je, a najčešće je i bio, na mjestu strijeljan {{nedostaje izvor}} ili preseljen nekamo na Daleki istok {{nedostaje izvor}}. One, koji nisu izgledali dovoljno izgladnjeno, sumnjičili su da skrivaju zalihe {{nedostaje izvor}}.

Seljake su zadržavali i sprječavali ih da se domognu grada putem posebnih «unutarnjih putovnica», koje su im zabranjivale da napuste svoje selo, a kamoli da krenu u grad. U gradovima gladi nije bilo jer je u jeku bila [[rusifikacija]] {{nedostaje izvor}}, i mnogi su gradovi na početku tridesetih godina već bili naseljeni ruskim stanovništvom. Upravo zbog ovakvih slučajeva, gdje su svi pogođeni prostori [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] bili uglavnom naseljeni Ukrajincima {{nedostaje izvor}}, Ukrajinska vlada ovaj čin je proglasila genocidom nad ukrajinskom nacijom {{nedostaje izvor}}.

== Razmjeri zločina ==
Kada se danas govori o «Holodomoru» [[1932]]. - [[1933]]., misli se na period od travnja [[1932]]. do studenog [[1933]]. godine. Upravo je kroz tih 17 mjeseci, približno oko 500 dana, u [[Ukrajina|Ukrajini]] umrlo na milijune ljudi. Vrhunac Holodomora je bio u proljeće [[1933]]. U Ukrajini je tada od gladi umiralo 17-ero ljudi svake minute, 1000 svakog sata, a gotovo 25 tisuća svakog dana.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.holodomorct.org/ |title=HOLODOMOR: Extermination by Hunger |publisher=Holodomorct.org |date= |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt;

Najviše je ljudi umrlo na području tadašnje Kijevske i Harkovske oblasti {{nedostaje izvor}}. Zapravo je glad obuhvatila cijelu današnju središnju, južnu, sjevernu i istočnu Ukrajinu (današnja zapadna Ukrajina ([[Galicija]]) je bila pošteđena gladi jer se nije nalazila u Sovjetskoj Ukrajini, već je bila dio [[Poljska|Poljske]]). Glad sličnih razmjera bila je prisutna i na [[Kuban (regija)|Kubanu]], sjevernom [[Kavkaz]]u te područje uz donji tok rijeke Volge, gdje su također živjeli Ukrajinci. Ukratko, na svim pogođenim prostorima živjeli su u većini [[Ukrajinci]] kojima je je nakon ukidanja [[kmetstvo|kmetstva]] sredinom 19. stoljeća dodijeljivana besplatna zemlja za obradu.

Stručnjaci navode razne brojke žrtava poginulih umjetno izazvanom [[glad|glađu]] što je rezultat namjerne politizacije cijelog slučaja ili pak nedostatka povijesnih izvora odnosno dokaza. U javnosti realan broj žrtava se prikazuje u rasponu od 3 pa sve do 10 milijuna ljudi {{nedostaje izvor}}. Otvoreni ukrajinski sovjetski arhivi potvrdili su da je na prostoru [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Sovjetske Ukrajine]] izravno od gladi stradalo najmanje 4 milijuna ljudi, dok se broj stradaih u ostalim bivšim [[SSSR|sovjetskim republikama]] i dalje vodi kao neslužben. Ipak u brojku od 4 milijuna žrtava nisu uključene žrtve umrle u posljedicama nastalim nakon gladi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.holodomorct.org/history.html |title=Holodomor Facts and History |publisher=Holodomorct.org |date=28. 11. 2006. |accessdate=10. 04. 2013. |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424093532/http://www.holodomorct.org/history.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Holodomor: The Secret Holocaust in Ukraine |url=http://www.thenewamerican.com/history/european/761 |access-date=2011-02-19 |archivedate=2011-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614071713/http://www.thenewamerican.com/history/european/761 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Popis sovjetskog stanovništva ==
[[Datoteka:Dmitry Medvedev in Kyiv - 17 May 2010.jpeg|thumb|lijevo|250px|Ruski i ukrajinski predsjednik pred spomenikom Holodomora, Kijev, 2010.]]
Pet godina nakon masovnog izgladnjivanja, [[SSSR|Sovjetski Savez]] je 1937. izvršio prvi popis stanovništva sovjetske Ukrajine koji prikazuje izrazito smanjen broj stanovnika. Rezultati tog popisa nisu objavljeni, a dvije godine kasnije 1939. ponovno se obavlja popis stanovništva koji, unatoč ponavljanju, predočava da je u Ukrajini broj stanovnika izrazito smanjen {{nedostaje izvor}}.

Na konačan broj stanovnika u Ukrajini 1939. utjecali su i novi valovi [[Rusi|ruskih doseljenika]] koji su u sklopu sovjetske politike organizirano naseljavali Ukrajinu u više navrata između 1937. i 1939. godine. Usporedbom dvaju objavljenih službenih popisa [[SSSR|sovjetskog]] stanovništva iz 1926. i 1939. godine, ustanovljeno je da se broj stanovnika u Ukrajini smanjio za 3,084 milijuna, a pad prirodnog prirasta iznosio je -9,9 posto. U [[Rusija|Rusiji]] i [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], primjerice, dobiveni su bitno drugačiji rezultati, zabilježen je prirast stanovništva od +28,0 i +11,2 posto. Službeni rezultati popisa 1926. iznosili su: [[SSSR]] 147,028 milijuna stanovnika, od toga: [[Rusija]] 77,791, [[Ukrajina]] 31,195, [[Bjelorusija]] 4,739. Rezultati popisa iz 1939. iznosili su: SSSR 170,557 stanovnika, od toga: [[Rusija]] 99,591, [[Ukrajina]] 28,111 {{nedostaje izvor}}, [[Bjelorusija]] 5,275.

Prema ovim podacima, [[Ukrajinci|ukrajinska populacija]] tada je smanjena za oko 25 posto {{nedostaje izvor}}, što je do danas ostavilo posljedice na demografsku, etničku i kulturološku sliku naknadno [[Rusifikacija|rusificirane]] istočne Ukrajine.&lt;ref&gt;Genocidni zločin totalitarnog režima u Ukrajini 1932.-33., urednik: Dr. Jevgenij Paščenko, Zagreb 2008. (str. 15).&lt;/ref&gt;

== Političke osude ==
[[Američki Kongres]] je [[1988]]. godine službeno priznao «Holodomor» [[1932]]./[[1933]]. genocidom nad ukrajinskim narodom i time započeo relevantna priznanja najviših međunarodnih institucija i organizacija. Godinu dana kasnije to će učiniti i Međunarodna komisija pravnika. Sveukupno do sada 25 parlamenata i vlada svijeta je ocjenilo kako je Holodomor bio genocid.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.holodomoreducation.org/news.php/news/4 |title=International Recognition of the Holodomor |publisher=Holodomoreducation.org |date= |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt; Pitanje priznavanja Holodomora kao zločina protiv čovječnosti bila je i jedna od tema 58. zasjedanja Opće skupštine [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih Naroda]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/16573273/Legal-classification-of-Holodomor-19321933-in-Ukraine-and-in-Kuban-as-a-crime-against-humanity-and-genocide |title=Legal classification of Holodomor 1932-1933 in Ukraine |publisher=Scribd.com |date= |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt;

Dana [[15. svibnja]] [[2003]]. godine, [[Verhovna Rada Ukrajine|Verhovna Rada]] Ukrajine (ime ukrajinskog parlamenta) u službenom obraćanju narodu, priznala je Holodomor 1932./1933. [[genocid]]om i zločinom protiv čovječnosti, nakon čega su uslijedila detaljna istraživanja i otvaranje sovjetskih arhiva u [[Ukrajina|Ukrajini]] koji bi mogli službeno posvjedočiti o razmjeru i konačnim posljedicama sustavnog [[SSSR|sovjetsko-komunističkog]] zločina.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4471256.stm |title=Ukraine demands 'genocide' marked |publisher=BBC News |date = 25. 11. 2005. |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt;

== Pitanje genocida ==
[[Datoteka:Holomor Art Denysenko 1.jpg|thumb|lijevo|250px|Umjetnički plakat {{nedostaje izvor}} u spomen na žrtve Holodomora 1932/1933, autor: Leonid Denisenko]]
Po drugi put, [[Ukrajina|Ukrajinska država]] službeno je 2006. proglasila Holodomor 1932./1933. [[genocid]]om sovjetsko-komunističkog režima nad ukrajinskom nacijom. Tim stajalištima u prvom redu se i dalje odupire službena [[Moskva]] koja je duže vrijeme tvrdila da je masovna glad u sklopu prirodnih nepogoda zahvatila i južnu Sovjetsku [[Rusija|Rusiju]] (posebno [[Kuban (regija)|Kuban]] tada naseljen isključivo Ukrajincima) te zapadni [[Kazahstan]]. Ukrajinski stručnjaci opovrgavaju tu tvrdnju time što objašnjavaju da su te prostore južne Rusije i zapadnog Kazahstana također masovno naselili ukrajinski seljaci u vrijeme [[Rusko Carstvo|Ruskog Carstva]] nakon što je ukinuto [[kmetstvo]] i prilikom čega se dodijeljivala besplatna zemlja za obradu. U Rusiji i Kazahstanu danas i dalje živi preko 5 milijuna [[Ukrajinci|Ukrajinaca]] upravo na tim prostorima prethodno pogođenim Holodomorom.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ukemonde.com/holodomor/actofgenocide.html |title=Why isn’t the world recognizing the Holodomor as an act of genocide? |publisher=Ukemonde.com |date=14. 12. 1932. |accessdate=10. 04. 2013. |archivedate=2010-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101224150821/http://www.ukemonde.com/holodomor/actofgenocide.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; S druge strane, postoji bojazan vlasti u Moskvi ([[Rusija|Rusije]] kao sljednice [[SSSR|Sovjetskog Saveza]]) da bi [[Ukrajina]] mogla zatražiti golemu odštetu za zločine počinjene u vrijeme Holodomora.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://for-ua.org/ukraine/2010/01/15/105303.html |title=Holodomor victims will not require compensation for suffered. Predicting historian |publisher=For-ua.org |date=15. 01. 2010. |accessdate=10. 04. 2013. }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://for-ua.org/ukraine/2008/06/11/123000.html |title=Parliament requested compensation of victims of Holodomor |publisher=For-ua.org |date= |accessdate=10. 04. 2013. }}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Službena [[Ukrajina]] je objasnila da su ukrajinski seljaci činili u cijelom [[SSSR|Sovjetskom Savezu]] 80 posto populacije čime je organizirana glad među ukrajinskim seljacima, u korist [[Industrijalizacija sovjetske Ukrajine (1930.-te)|industrijalizacije]] i sloma seljačkog otpora prema [[Moskva|Moskvi]], predstavljala smišljeni čin potpunog egzodusa Ukrajinaca kao naroda. Ukrajinski stručnjaci navode da su postojala ukupno tri masovna izgladnjivanja odnosno Holodomora, godina: 1921./1922.,&lt;ref name=&quot;encyclopediaofukraine1921&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\F\A\Famineof1921hD73.htm |title=Famine of 1921–3 |publisher=Encyclopediaofukraine.com |date = 01. 03. 1922. |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt; 1932./1933.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\F\A\Famine6Genocideof1932hD73.htm |title=Famine-Genocide of 1932–3 |publisher=Encyclopediaofukraine.com |date = 07. 08. 1932. |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt; i posljednji nakon Drugog svjetskog rata godina 1946./1947.,&lt;ref name=&quot;encyclopediaofukraine1946&quot;&gt;[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\F\A\Famineof1946hD77.htm Famine of 1946–7.],&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.scribd.com/doc/46100620/Holodomor-There-Are-Three-A4-Letter Holodomor There Are Three.]{{dead link}}&lt;/ref&gt; za koja je direktno odgovorna sovjetsko-komunistička vlast u Moskvi. Vrhovni sud Ukrajine 2009. pročitao je osudu sovjetsko-komunističkog zločina prilikom čega je potvrđeno da se radi o najmanje 4 milijuna žrtava čiji identitet se može potvrditi, ali isključivo na prostoru [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Sovjetske Ukrajine]]. Stručnjaci i povjesničari {{nedostaje izvor}} tek pretpostavljaju da je ukupan broj izgladnjelih Ukrajinaca u cijelom [[SSSR|Sovjetskom Savezu]] prešao brojku od 8 milijuna žrtava {{nedostaje izvor}}. Dio ukrajinskih povjesničara spominje i broj žrtava od 10 milijuna ljudi.

Stupanjem [[Viktor Janukovič|Viktora Janukoviča]] na predsjedničku funkciju u [[Ukrajina|Ukrajini]] početkom 2010. godine, tvrdnje da je riječ o genocidu opovrgnute su u dogovoru s predsjednikom [[Rusija|Rusije]] [[Dmitrij Medvjedev|Dmitrijem Medvjedevom]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://article.wn.com/view/2008/11/19/Ukraine_president_says_Russia_not_to_blame_for_Stalinera_fam/ |title=Feedback Ukraine president says Russia not to blame for Stalin-era famine |publisher=Article.wn.com |date= |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt; Donesen je zaključak da je tek riječ o zločinu i tragediji ukrajinskog naroda na što je ukrajinska stručna javnost neugodno reagirala i osudila predsjednika [[Viktor Janukovič|Viktora Janukoviča]] za politizaciju cijelog slučaja.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.rian.ru/exsoviet/20100427/158772431.html |title=Yanukovych reverses Ukraine's position on Holodomor famine |publisher=En.rian.ru |date = 27. 04. 2010. |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/65271/ |title=Russia wants PACE translation of Yanukovych's Holodomor statement corrected |publisher=Kyivpost.com |date= |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt; Istom prilikom predsjednik [[Dmitrij Medvjedev]] položio je vjenac žrtvama Holodomora u Ukrajini. Danas je priznanje istog zločina kao genocida i dalje predmet polemike s obzirom da to nisu priznale sve ključne države u svjetskom poretku. Utemeljitelj definicije genocida [[Raphael Lemkin]], Holodomor je definirao »klasničnim genocidom«, što je jedan od ključnih povoda među stručnjacima koji se slažu da je riječ o [[genocid]]u bez obzira kako se prezentira u javnim političkim istupima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/news/opinion/op_ed/detail/53243/ |title=Lemkin: Holodomor ‘classic’ genocide |publisher=Kyivpost.com |date= |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unian.net/eng/news/news-277220.html |title=Excerpts from &quot;Soviet Genocide in Ukraine&quot; |publisher=Unian.net |date= |accessdate = 10. 04. 2013.}}&lt;/ref&gt;

== Države koje su Holodomor priznale genocidom ==
[[Datoteka:Holodomor World Recognition.svg|thumb|center|450px|Karta zemalja koje su priznale Holodomor [[genocid]]om.]]
{| style=&quot;width:100%;&quot;
|- valign=top
| style=&quot;width:50%;&quot;|
* {{flag|Andora}}
* {{flag|Argentina}}
* {{flag|Australija}}
* {{flag|Azerbejdžan}}
* {{flag|Belgija}}
* {{flag|Brazil}}
* {{flag|Češka}}
* {{flag|Čile}}
* {{flag|Gruzija}}
* {{flag|Ekvador}}
* {{flag|Estonija}}
* {{flag|Italija}}
* {{flag|Kanada}}
* {{flag|Kolumbija}}
* {{flag|Latvija}}
|width 50%|
* {{flag|Litva}}
* {{flag|Mađarska}}
* {{flag|Meksiko}}
* {{flag|Moldova}}
* {{flag|Nizozemska}}
* {{flag|Paragvaj}}
* {{flag|Peru}}
* {{flag|Poljska}}
* {{flag|Sjedinjene Države}}
* {{flag|Slovačka}}
* {{flag|Španjolska}}
* {{flag|Ukrajina}}
* {{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
* {{flag|Vatikan}}
|}

== Knjige ==
* Genocidni zločin totalitarnog režima u Ukrajini 1932/1933 - Gladomor, ured. Dr. Jevgenij Paščenko, Zagreb 2008.
* [http://www.ditext.com/conquest/harvest.html Robert Conquest, ''The Harvest of Sorrow: Soviet Collectivization and the Terror-Famine'' (1986)]
* Robert Konkvest, ''Cemerna zetva'':Sovjetska kolektivizacija i teror gladi, Filip Visnjic, Beograd,1988
* [http://zhnyva33.narod.ru/ The Harvest of Sorrow (ukrajinska i ruska verzija)] by Robert Conquest
* [http://www.rationalrevolution.net/special/library/famine.htm/ Fraud, Famine, and Fascism: The Ukrainian Genocide Myth from Hitler to Harvard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050411204357/http://www.rationalrevolution.net/special/library/famine.htm |date=2005-04-11 }} by Douglas Tottle

== Mediji i službena očitovanja ==
* [http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=25566 Hrvatski sabor: Izvješće Odbora za ljudska prava i prava nacionalnih manjina o Prijedlogu deklaracije o osudi Holodomora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204024658/http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=25566 |date=2010-12-04 }}
* [http://www.index.hr/vijesti/clanak/velika-glad-u-ukrajini-proglasena-staljinovim-zlocinom-protiv-covjecnosti/407009.aspx Velika glad u Ukrajini proglašena Staljinovim zločinom protiv čovječnosti]
* [http://www.jutarnji.hr/u-oci-te-gleda-gladomor/278700/ U oči te gleda gladomor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411093533/http://www.jutarnji.hr/u-oci-te-gleda-gladomor/278700/ |date=2010-04-11 }}
* [http://www.jutarnji.hr/velika--staljinova-glad--proglasena-zlocinom-protiv-covjecnosti/264261/ Velika 'Staljinova glad' proglašena zločinom protiv čovječnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307145847/http://www.jutarnji.hr/velika--staljinova-glad--proglasena-zlocinom-protiv-covjecnosti/264261/ |date=2016-03-07 }}
* [http://pollitika.com/holodomor HOLODOMOR, Dnevnici, drlesar's blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810102602/http://pollitika.com/holodomor |date=2011-08-10 }}
* [http://dalje.com/hr-svijet/ukrajina-se-sjeca-velike-gladi-1932-33/100783 Ukrajina se sjeća Velike gladi 1932.-33.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506025835/http://dalje.com/hr-svijet/ukrajina-se-sjeca-velike-gladi-1932-33/100783 |date=2013-05-06 }}

== Povezano ==
* [[Holodomor 1921./1922.]]&lt;ref name=&quot;encyclopediaofukraine1921&quot;/&gt;
* [[Holodomor 1946./1947.]]&lt;ref name=&quot;encyclopediaofukraine1946&quot;/&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Holodomor}}
* [http://www.archives.gov.ua/Sections/Famine/Resources.php Popis Internet poveznica o Holodomoru (na ukrajinskom)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702013703/http://www.archives.gov.ua/Sections/Famine/Resources.php |date=2017-07-02 }}
* [http://www.golodomor.org.ua/ Povijesna lekcija o Holodomoru 1932-33 (na ukrajinskom)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927203346/http://golodomor.org.ua/ |date=2007-09-27 }}
* [http://www.ukrweekly.com/Archive/1983/128312.shtml 1932-34 Great Famine: documented view by Dr. Dana Dalrymple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041215132846/http://www.ukrweekly.com/Archive/1983/128312.shtml |date=2004-12-15 }}
* [https://web.archive.org/web/20010420083904/http://www.geocities.com/redcomrades/lies.html/ Lies concerning the history of the USSR]

{{Genocid}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:1932.]]
[[Kategorija:1933.]]
[[Kategorija:Katastrofe u Ukrajini]]
[[Kategorija:Masovne gladi]]
[[Kategorija:Genocid]]
[[Kategorija:Sovjetski Savez]]</text>
      <sha1>p5fe2l7ve3wxbpo8s14a1xeneaz68nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paolo Bacigalupi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103756</id>
    <revision>
      <id>42714775</id>
      <parentid>42683021</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rosiestep</username>
        <id>41096</id>
      </contributor>
      <comment>Paolo Bacigalupi at World Fantasy Convention 2026.jpg</comment>
      <origin>42714775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6554" sha1="th68i57yqwelmrd4y6y9dp8gf3ui1u8" xml:space="preserve">{{Infokutija pisac
| ime = Paolo Baćigalupi
| slika = Paolo Bacigalupi at World Fantasy Convention 2026.jpg | 
| mjesto_rođenja = Paonia, Kolorado, SAD| zanimanje  = [[pisac]]
| nacionalnost = američka
| žanr       = [[fantastika]], [[znanstvena fantastika|naučna fantastika]]
| znamenita_djela = ''[[The Windup Girl]]'', ''[[Pump Six and Other Stories]]'', ''[[Ship Breaker]]''
| uticaj_od  = [[Robert A. Heinlein]], [[Cormac McCarthy]],&lt;ref name=&quot;tor.com&quot;&gt;http://www.tor.com/blogs/2010/01/the-geeks-guide-to-the-galaxy-podcast-episode-2-bacigalupilooza&lt;/ref&gt; [[Ernest Hemingway]], [[William Gibson]], [[Ursula K. Le Guin]]&lt;ref name=&quot;tor.com&quot;/&gt;
| website     = http://windupstories.com/
}}

'''Paolo Baćigalupi''' je pisac naučne fantastike i fantastike iz Kolorada.
Dobitnik je nagrada Hugo, Nebula, Compton Crook, Theodore Sturgeon i Michael L. Printz, a nominovan je i za National Book Award. Njegova dela objavljivana su u The Magazine of Fantasy and Science Fiction, Asimov's Science Fiction, kao i u časopisu High Country News, koji se bavi zaštitom životne sredine. Njegove eseje objavljuju Salon.com i High Country News, kao i Idaho Statesman, Albuquerque Journal, i Salt Lake Tribune. Od 2003. godine je webmaster High Country News –a.

Njegove kratke priče sabrane su u zbirku Pump Six and Other Stories (Night Shade Books, 2008). Njegov prvi roman The Windup Girl, u izdanju kuće Night Shade Books iz Septembra 2009) nagrađen je Hugo, Nebula, i John W. Campbell Memorial Awards za 2010. godinu.

Srpsko izdanje objavila je [http://knjige.kombib.rs/Mehanicka-devojka-Paolo-Bacigalupi Kompjuter biblioteka u ediciji Zoin vrt pod naslovom Mehanička devojka].

The Windup Girl je od strane Time Magazine-a svrstana među deset najboljih knjiga 2009. godine. Ship Breaker, izdavača Little, Brown iz 2010. godine, nagrađena je Michael L. Printz Award kao najbolji roman za mlade i nominovana za National Book Award for Young People's Literature.

== Teme ==
 
[http://knjige.kombib.rs/Mehanicka-devojka-Paolo-Bacigalupi Mehanička devojka,] kao i mnoge druge od njegovih kratkih priča, preispituje efekte bioinženjeringa, kao i svet u kome su fosilna goriva iscrpljena. Bioinžinjering je opustošio svet hranom-prenosivim bolestima, stvorio veštačke organizme po ugledu na ljude i na mačke, a mašine koje je pokretalo fosilno gorivo zamenio megadontima (slonolokim zverima), koji energiju dobijenu iz hrane pretvaraju u rad.

== Bibliografija ==
=== Romani ===
* ''[[The Windup Girl]]'' (2009)
* ''[[Ship Breaker]]'' (2010)

=== Zbirke ===
* ''Pump Six and Other Stories'' (2008)

=== Kratke priče ===
* &quot;Pocketful of Dharma&quot; (1999)
* &quot;The Fluted Girl&quot; (2003)
* &quot;The People of Sand and Slag&quot; (2004)
* &quot;The Pasho&quot; (2004)
* &quot;The Calorie Man&quot; (2005)
* &quot;The Tamarisk Hunter&quot; (2006)
* &quot;Pop Squad&quot; (2006)
* &quot;Yellow Card Man&quot; (2006)
* &quot;Softer&quot; (2007)
* &quot;Small Offerings&quot; (2007)
* &quot;Pump Six&quot; (2008)
* &quot;The Gambler&quot; (2008)

=== Audioknjiga ===
* ''The Alchemist and The Executioness'' (2010) koautor: [[Tobias Buckell]]

=== Priznanja i nominacije ===

* 2011: Nominacija za nagradu Nebula za najbolju novelu, The Alchemist (Subterranean Press, 2010.)
* 2011: Negrada Michael L. Printz za najbolji roman za mlade, Ship Breaker (Little, Brown 2010.)
* 2010: Nominacija za nagradu National Book Award za literaturu za mlade, Ship Breaker (Little, Brown 2010.)
* 2010: Nagrada John W. Campbell Memorial za najbolji roman, Mehanička devojka (Kompjuter biblioteka, Zoin vrt 2010.)
* 2010: Nagrada Locus za najbolji prvi roman, Mehanička devojka (Kompjuter biblioteka, Zoin vrt 2010.)
* 2010: Nagrada Compton Crook za najbolji prvi roman, Mehanička devojka (Kompjuter biblioteka, Zoin vrt 2010.)
* 2010: Nagrada Hugo za najbolji roman, Mehanička devojka (Kompjuter biblioteka, Zoin vrt 2010.) (podela nagrade sa China Mieville’s The City &amp; the City)
* 2010: Nagrada Nebula za najbolji roman, Mehanička devojka (Kompjuter biblioteka, Zoin vrt 2010.)
* 2010: Nominacija za nagradu Nebula za najbolju novelu, The Gambler (Fast Forward 2, Pyr Brooks, oktobar 2008.)
* 2009: Nagrada Locus za najbolju zbirku pripovedaka, Pump Six Other Stories (Night Shade Books, 2008.)
* 2009: Nagrada Locus za najbolju novelu, Pump Six (Pump Six and Other Stories, Night Shade Books, 2008)
* 2009. Nominacija za nagradu Hugo za najbolju novelu, The Gambler (Fast Forward 2)
* 2007: Nominacija za nagradu Hugo za najbolju novelu, Yellow Card Man (Asimov’s Science Fiction, Decembar 2006)
* 2006: Nagrada Theodore Sturgeon, Calorie Man (The Magazine of Fantasy and Science Fiction, Oct/Nov 2005)
* 2006: Nominacija za nagradu Hugo za najbolju novelu, Calorie Man (The Magazine of Fantasy and Science Fiction, Oct/Nov 2005)
* 2006: Nominacija za nagradu Nebula za najbolju novelu, The People of Sand and Slag (The Magazine of Fantasy and Science Fiction, February 2004) *
* 2005: Nominacija za nagradu Hugo za najbolju novelu, The People of Sand and Slag (The Magazine of Fantasy and Science Fiction, February 2004)

== Izvori ==
{{izvori}}
# http://www.guardian.co.uk/books/2010/sep/06/china-mieville-paolo-bacigalupi-hugo-award. Retrieved September 9, 2010.
# ^ http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1943868_1943887,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826160139/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1943868_1943887,00.html |date=2013-08-26 }}
# ^ http://www.locusmag.com/News/2010/10/bacigalupis-shipbreaker-nominated-for-national-book-award/
# ^ http://www.sfwa.org/2011/02/2010-nebula-nominees/
# ^ http://worldswithoutend.com/index.asp?view=plink&amp;id=307{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
# ^ http://www.nebulaawards.com/index.php/awards/nebulas {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090719220347/http://www.nebulaawards.com/index.php/awards/nebulas |date=2009-07-19 }}

== Vanjske veze ==
* [http://knjige.kombib.rs/Mehanicka-devojka-Paolo-Bacigalupi] Kompjuter_biblioteka
* [http://windupstories.com/about/Paolo Bacigalupi's website]
* {{isfdb name|id=Paolo_Bacigalupi}}
* [http://geeksguideshow.com/2010/01/11/ggg002-dystopias-global-warming-thailand-guest-paolo-bacigalupi/ 2010 audio interview on the Geek's Guide to the Galaxy podcast]
* [http://paolobacigalupi.blogspot.com/ Paolo Bacigalupi (ology) website] and [http://www.smashwords.com/books/view/14878 Paolo Bacigalupi (ology) book]

{{Lifetime|1972||Bacigalupi, Paolo}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američki pisci]]
[[Kategorija:SF-pisci]]</text>
      <sha1>th68i57yqwelmrd4y6y9dp8gf3ui1u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dalriada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113904</id>
    <revision>
      <id>42714878</id>
      <parentid>41851878</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="6f8e90qw17uv64993i3s4iv9chi02vo" xml:space="preserve">{{otheruses}}
[[Datoteka:Dalriada.png|thumb|desno|250px|Satelitski snimak Škotske i Irske na kome je označena približna teritorija Dalriade]]
'''Dál Riata''' ili '''Dál Riada''', također poznata i pod nazivima '''Dalriata''' ili '''Dalriada''', bila je [[Geli|gelska]] država na području današnje zapadna [[Škotska|Škotske]] i sjeveroistočna [[Irska (otok)|Irske]] u [[rani srednji vijek|ranom srednjem vijeku]]. Smatra se kako je vrhunac njene moći bio krajem 6. i početkom 7. vijeka pod vlašću kralja [[Aidan od Dalriade|Aedana]]. Međutim, poraz od [[Anglosaksonci|anglosaksonskih]] kraljeva je oslabio Dalriadu, učinivši je vazalom [[Nortumbrija|Northumbrije]], da bi je u drugoj polovici 7. vijeka pokorili [[Pikti]]. O toj državi postoje prilično oskudni historijski podaci, često isprepleteni s mitovima i političkom propagandom. Često se smatra prvom škotskom državom, iako se takva odrednica sa sigurnošću može navesti tek za [[Kraljevina Alba|Kraljevinu Albu]] nastalu oko 900.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Dalriada}}
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [http://www.ucc.ie/ University College Cork] 
** The '''Corpus of Electronic Texts''' includes the ''Annals of Ulster'', ''Tigernach'', ''the Four Masters'' and ''Innisfallen'', the ''Chronicon Scotorum'', the ''Lebor Bretnach'', Genealogies, and various Saints' Lives. Most are translated into English, or translations are in progress
* [https://web.archive.org/web/20060212062745/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl360 ''Annals of Clonmacnoise''] at [http://historical.library.cornell.edu/cdl/index.html Cornell]
* [http://www.ccel.org/ccel/bede/history.pdf Bede's ''Ecclesiastical History'' and its Continuation (pdf)], at [http://www.ccel.org CCEL], translated by A.M. Sellar. 
* [http://www.gla.ac.uk/archaeology/resources/dunadd/dunaddarchive.html Digital archive] of excavations associated with Lane &amp; Campbell, ''Dunadd: An early Dalriadic capital'' at [http://www.gla.ac.uk/archaeology/ Glasgow University Dept. of Archaeology]
* [http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/library/psas/ Proceedings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602084101/http://www.ads.ahds.ac.uk/ |date=2008-06-02 }} of the [[Society of Antiquaries of Scotland]] (PSAS) through 1999 (pdf).
* [http://www.visitrannoch.com/kintyre-history.htm A history of Kintyre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304010656/http://www.visitrannoch.com/kintyre-history.htm |date=2012-03-04 }}

{{DEFAULTSORT:Dal Riata}}

[[Kategorija:Historija Škotske]]
[[Kategorija:Rani srednji vijek]]</text>
      <sha1>6f8e90qw17uv64993i3s4iv9chi02vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Savo Božić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121065</id>
    <revision>
      <id>42714748</id>
      <parentid>42714709</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]</comment>
      <origin>41891769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="791" sha1="rk2pgy3hubai0r37nfez1m0u580eh8j" xml:space="preserve">[[Datoteka:Mihailovic u Bosni 1944.jpg|mini|Četnički zbor u [[Osječani]]ma, oktobra [[1944]]. Sedi za stolom pop Savo Božić.]]

'''Savo Božić''', poznat kao '''pop Savo''', je bio pravoslavni [[sveštenik]] i [[četnički]] zapovjednik.

Savo je rođen [[1886.]] godine u selu [[Osječani Donji|Donji Osječani]], kod [[Doboj]]a. 

[[28. maj]]a [[1942]]. u selu Lipac, Savo Božić, zapovjednik Trebavskog četničkog odreda, Krajem Drugog svjetskog rata ubijen je od strane jedinica [[NOVJ]] kod [[Teslić]]a 1. maja 1945. godine.

== Izvori ==
{{Izvori}}

{{klica-biografija}}

{{DEFAULTSORT:Božić, Savo}}

[[Kategorija:Rođeni 1886.]]
[[Kategorija:Umrli 1945.]]
[[Kategorija:Biografije, Doboj]]
[[Kategorija:Solunski borci]]
[[Kategorija:Sveštenici SPC]]
[[Kategorija:Četnici]]</text>
      <sha1>rk2pgy3hubai0r37nfez1m0u580eh8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oskar Danon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147456</id>
    <revision>
      <id>42714734</id>
      <parentid>42583898</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57778-36</username>
        <id>406820</id>
      </contributor>
      <comment>/* Povrtak u Sarajevo */</comment>
      <origin>42714734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13839" sha1="hhhfrpnw9q8go559af2x089iusx03va" xml:space="preserve">[[File:Oskar Danon med vajo z orkestrom mariborske filharmonije v Mariboru 1961.jpg|thumb|300px|Oskar Danon tokom vježbe s [[maribor]]skim orkestrom, [[1961.]] godine.]]
'''Oskar Danon - Cigo''' ([[Sarajevo]], [[7. februar]] [[1913]]&lt;ref name=&quot;vjesnik&quot;&gt;[http://www.vjesnik.com/html/2005/10/04/Clanak.asp?r=kul&amp;c=4 Ritmovi nemira mirnoga mudraca, Vjesnik n-line ]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; — [[Beograd]], [[18. decembar]] [[2009]]&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/vesti-dana/Preminuo-dirigent-i-kompozitor-Oskar-Danon.sr.html Preminuo dirigent i kompozitor Oskar Danon]&lt;/ref&gt;), [[Jugoslavija|jugoslovenski]] dirigent i kompozitor [[Jevreji|jevrejskog]] porijekla, akademik [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|ANU BiH]].

Tokom drugog svetskog rata, izbegao je progon Jevreja otišavši u partizane, gde je komponovao (ili muzički obradio) mnoge [[partizanske pesme]], uključujući: &quot;Veseli se, goro Romanijo&quot;, &quot;[[Na vrh gore Romanije]]&quot;, &quot;Romanijo, visokoga visa&quot;, &quot;[[Ide Tito preko Romanije]]&quot;, &quot;[[Drug Tito]]&quot;, &quot;[[Konjuh planinom]]&quot;, &quot;Kozara&quot;.&lt;ref&gt;Muzika i muzičari u NOB, zbornik sećanja (str. 122-129), Beograd 1982.&lt;/ref&gt;

Diplomirao je dirigovanje i kompoziciju na [[Prag|Praškom]] državnom konzervatorijumu i doktorirao filozofiju na Karlovom univerzitetu u Pragu. Bio je prvi direktor Opere i Baleta [[Narodno pozorište|Narodnog pozorišta]] u [[Beograd]]u posle [[Drugi svetski rat|Drugog svjetskog rata]], a zatim njihov umjetnički direktor i stalni gost dirigent, bio je šef dirigent [[Slovenska filharmonija|Slovenske filharmonije]] u [[Ljubljana|Ljubljani]] i Simfonijskog orkestra Radio [[Zagreb]]a, redovni profesor Muzičke akademije u Beogradu.

== Biografija ==
Oskar Danon je rođen 7. februara 1913. godine u Sarajevu. Potiče iz građanske jevrejske porodice. Njegov otac, koji je u [[Beč]]u završio trgovačku akademiju, bio je vlasnik manufakturnih radnji u Sarajevu koje su mu oduzete [[1941]]. godine uspostavom vlasti [[NDH]]. Majka Oskara Danona, Hani Danon, svirala je klavir tako da je rastao u kući okružen muzikom&lt;ref name=&quot;bhdani&quot;&gt;[http://www.e-novine.com/sr/intervju/clanak.php?id=22678 Jugoslavija je moja jedina domovina, e-Novine.com]&lt;/ref&gt;.

=== Gimnazijski dani ===
Pohađao je Prvu mušku gimnaziju u kojoj vrlo rano dolazi u susret sa lijevo orijentisanim profesorima, te učestvuje u aktivnostima socijalistički opredijeljene omladine i radu literarnog kružoka ''„Omladina“''. [[1928]]. godine osniva prvi džez orkestar ''„Bobi džez“'' u kome svira klavir&lt;ref name=&quot;bhdani&quot; /&gt;.

U sedmom razredu gimnazije muziku mu je predavala Anka Ivačić, profesorka koja se kasnije udala za književnika [[Hamzo Humo|Hamzu Humu]]. U pjevačkom horu koji je Anka Ivačić vodila, Oskar Danon svirao je klavir, sve dok profesorka Ivačić nije zatražila od njega da je zamijeni na mjestu dirigenta. To su bili njegovi dirigentski počeci. Kasnije je s učenicama Ženske gimnazije napravljen mješoviti hor, pa bi preko ljeta odlazili na turneje po bivšoj Jugoslaviji. Izvodili su djela [[Stevan Stojanović Mokranjac|Mokranjca]], [[Josip Slavenski|Slavenskog]], [[Jakov Gotovac|Gotovca]], recitovali [[Strahimir Kranjčević|Kranjčevića]], [[Jovan Jovanović Zmaj|Zmaja]], [[Aleksa Šantić|Šantića]]… U [[Makarska|Makarskoj]] ga je čuo profesor praškog konzervatorija i kompozitor František Picha i veoma se zainteresovao za njega. Kada je trebalo da odluči gdje ću na studije, došao je u Sarajevo kod Oskarovog oca i insistirao da ode u Prag i studira muziku.

Studije
Godine [[1933]]. upisao je filozofiju na Filozofskom fakultetu [[Karlov univerzitet|Karlovog univerziteta]], a na Državnom konzervatoriju, kompoziciju i dirigovanje.
U Pragu je u to vrijeme bio značajan broj jugoslovenskih studenata, koji su ubrzo uzeli učešća u društvenom i političkom životu. Studenti iz Jugoslavije su u to vrijeme bili podijeljeni u dvije grupe: jedna je bila [[Socijalizam|socijalistička]], dok je druga bila prorežimski i [[Nacionalizam|nacionalistički]] orijentisana. Prvi su bili okupljeni oko udruženja ''[[Matija Gubec]]'', kojem je i Danon pripadao, i ''Udruženja studenata tehnike'', a drugi, desno nastrojeni, ušli su u ''Srpsku zadrugu'' ili ''Hrvatsku zadrugu''. Centralno udruženje naših studenata, ''Jugoslavija'', kojeg je zvanično pomagalo Kraljevsko veleposlanstvo, do [[1935]]. bilo je u rukama desničara i nacionalista. Kasnije ga preuzimaju levo orijentisani studenti.

=== Povratak u Sarajevo ===
Godine [[1938]]. u Pragu je, posle diplomskog koncerta s orkestrom Konzervatorija, odbranio doktorsku tezu na temu [[Klod Debisi]] i muzički [[impresionizam]], početak [[dekadence]] u muzici. Te [[1938]]. u Sarajevo je sa studija iz inostranstva stigao veliki broj mladih intelektualaca, pa je grad koji je godinama bio bez značajnijih kulturnih manifestacija, odjednom živnuo. U okviru [[Sarajevska filharmonija|Sarajevske filharmonije]] zajedno sa pijanistkinjom [[Matusja Blum]], balerinama [[Ana Rajs|Anom Rajs]] i [[Ubavka Milanković|Ubavkom Milanković]], likovnim umjetnicima [[Vojo Dimitrijević|Vojom Dimitrijevićem]], [[Ismet Mujezinović|Ismetom Mujezinovićem]], [[Danijel Ozma|Danijelom Ozmom]], [[Roman Petrović|Romanom Petrovićem]], inženjerima [[Jahiel Finci|Jahielom Fincijem]], [[Emerik Blum|Emerikom Blumom]], [[Šuica Salom|Šuicom Salomom]], piscima [[Jovan Kršić|Jovanom Kršićem]], [[Boris Kovačević|Borisom Kovačevićem]], [[Boro Drašković|Borom Draškovićem]], pravnicima [[Pavle Goranin Ilija|Pavlom Goraninom]], [[Mladen Cvitković|Mladenom Cvitkovićem]], i drugim, osniva umjetničko društvo '''Kolegijum artistikum (Collegium Artisticum)''' koji organizuje horske recitacije, predavanja, multimedijske umjetničke večeri, izložbe….

=== Drugi svjetski rat ===
[[File:Valter i Danon 1943.jpg|thumb|[[Vladimir Perić Valter]] i Oskar Danon Cigo, Jajce, oktobra 1943.]]
[[File:Oskar Danon, Rada Jovanović i Junus Međedović u Jajcu, 1943.jpg|thumb|Oskar Danon, [[Rada Jovanović]] i [[Junus Međedović]] u Jajcu, 1943]]

Nakon [[Aprilski rat|6. aprila i sloma Jugoslavije]], svi ljevičari okupljeni oko Kolegijuma, zbog tajnih policijskih spiskova na kojima su se nalazila njihova imena, morali su u ilegalu.

Čim je uspostavljena vlast [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], u sve sarajevske radnje koje su držali Jevreji i [[pravoslavci]] uvedeni su povjerenici. Jedna veća radnja Oskarovog oca dodijeljena je porodici Mešinović. Nakon rata, radnja je nacionalizovana i od nje je nastala ''Nama''. Roditeljima je oduzeta i radnja koja se nalazila pored hotela ''Centrali'' data je na upravljanje dirigentu hrvatskog pjevačkog društva ''Napredak'', Ivanu Demetru, koji je, po kazivanju Oskarovog brata, učestvovao u proterivanju njegovih roditelja iz velikog lijepog stana u centru Sarajeva. Roditelji su živeli kao podstanari kod jedne muslimanske porodice koja ih je lijepo primila i omogućila im da, preodjeveni u muslimansku nošnju, uz pomoć očevog nećaka, izbegnu ustaški pogrom i da se preko [[Split]]a i [[Mostar]]a prebace u [[Italija|Italiju]].

[[16. jul]]a [[1941]]. odlazi u partizane. Toga dana dogovorio je sa [[Slaviša Vajner Čiča romanijski|Slavišom Vajnerom]], [[Slobodan Princip Seljo|Slobodanom Principom]], [[Hasan Brkić|Hasanom Brkićem]], [[Avdo Hodžić|Avdom Hodžićem]], [[Branko Milutinović|Brankom Milutinovićem]] i krojačem Mentom da se nađu kod samostana ''K Isusu i Mariji'' na [[Bjelave|Bjelavama]] i da probaju da se dočepaju [[Romanija|Romanije]]. Sa lažnim planinarskim legitimacijama koje je, zahvaljujući svojoj školskoj drugarici koja je radila u Zubićevoj ustaškoj kancelariji, policijskim žigom ovjerila '''Vjera Bonačić''', Danonova buduća supruga, krenuli su, navodno, na [[Crepoljsko]], u planinarski dom. Pošto im se to činilo najbezbjednijim, dogovor je bio da po njih dođe taksi. Međutim, taksist se uplašio, pa su Slaviša Vajner, Slobodan Princip i Oskar Danon ceo sat čekali dok Hasan Brkić ne stigne s novim. Na Crepoljskom su ih sačekali Avdo Hodžić, Branko Milutinović i krojač Mento. Partizani kao organizovana formacija još uvek nisu postojali, pa su sa [[Grujo Novaković|Grujom Novakovićem]], [[Pero Kosorić|Perom Kosorićem]] i Pavlom Goraninom, koji je imao zadatak da ih sačeka iznad zaseoka Senkovići, krenuli u [[Bijele vode]]. U početku su izvodili diverzantske akcije, minirali pruge, a onda polako formirali partizanske odrede. Najpre je bio zamjenik komandanta Romanijskog bataljona, pa onda komandant [[NOP odred „Zvijezda“|odreda Zvijezda]]. Partizansko ime bilo mu je '''Cigo'''.

U partizanima komponuje pjesme ''Romanijo visokoga visa'', ''Ide Tito preko Romanije, Pjesma bosanskih proletera''. Po tekstu [[Vladimir Nazor|Vladimira Nazora]] komponuje ''Drug Tito, Sve što j' bilo pod pepelom, [[Pjesma o pesti]]'' …

Učestvuje na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugom zasjedanju AVNOJ-a]] u [[Jajce|Jajcu]], gdje je dobio čin majora.

Jedno vrijeme je, [[1944]]. s [[Kazalište narodnog oslobođenja|Pozorištem narodnog oslobođenja]] boravio u [[Bari]]ju, gde su davali priredbe u pravom profesionalnom pozorištu. Zvalo se Teatro Picini. Krajem septembra dobio je naređenje da se pripremi za ulazak u Beograd. Dobio je zaduženje da ide u [[Narodno pozorište]], da formira hor, orkestar i ansambl koji će izvesti svečanu priredbu povodom proslave velike [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]]. Spremili su Šestu simfoniju od [[Petar Iljič Čajkovski|Čajkovskog]]. Nakon [[20. oktobar|20. oktobra]], Pozorište narodnog oslobođenja je davalo priredbe tri puta dnevno – ujutro, popodne i uveče. Sala je uvek bila puna.

=== Period nakon rata ===
Nakon završetka rata ženi se sa Vjerom Bonačić iz Sarajeva. Odlazi u Beograd da živi. Dugi niz godina je bio direktor [[Beogradska opera|Beogradske opere]] (1945-1963). Od 1963. do 1970. djeluje kao profesor u razredu opernog studija na Muzičkoj akademiji u Beogradu. Od 1970. do 1975. je šef-dirigent Slovenske filharmonije u Ljubljani i potom dvije sezone (1980. – 1982.) šef-dirigent Simfonijskog orkestra Radio Zagreba. Bio je predsjednik [[Udruženje muzičkih umetnika Srbije|Udruženja muzičkih umetnika Srbije]], prvi generalni sekretar [[Savez kompozitora Jugoslavije|Saveza kompozitora Jugoslavije]], obnovio je [[Beogradska filharmonija|Beogradsku filharmoniju]]… S ansamblom Beogradske opere imao je veoma uspješne nastupe u [[Pariz]]u, Beču, [[Edinburg]]u, [[Firenca|Firenci]], [[Venecija|Veneciji]], [[Visbaden]]u, [[Rim]]u, [[Berlin]]u… Na tim gostovanjima je sreo i upoznao mnoge velike umetnike, a s nekima od njih docnije i sarađivao. Kao gost dirigent nastupao je u više navrata u vodećim operskim kućama i koncertnim dvoranama [[Evropa|Evrope]], [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]], [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] i [[Japan]]a.

=== Raspad SFRJ ===
Učestvovao je u [[Antiratni protesti u Sarajevu 1992.|antiratnim protestima u Sarajevu]] kada je na okupljene protestante otvorena snajperska vatra. U Sarajevu se, tada, sasvim slučajno nalazio. Uspio je da napusti Sarajevo posljednjim letom iz Sarajeva za Beograd. Od [[1992]]. godine živio je u [[Baška|Baškoj]], na ostrvu [[Krk (ostrvo)|Krk]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Ostao je veliki protivnik nacionalista i, po sopstvenom priznanju, bio je [[Jugonostalgija|jugonostalgičar]]. Prema njegovim sjećanjima, koje je zabilježila Svjetlana Hribar, 2005. godine objavljena je biografska knjiga ''„Ritmovi nemira“''.

Septembra 2008. godine izabran je za člana [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|Akademije nauka i umjetnosti BiH]].

Umro je 18. decembra 2009. godine u Beogradu.

== Sudbina Danonove porodice u [[Holokaust]]u ==

Mnogi članovi Danonove porodice stradali su u logorima. Oskarov brat bio je u logoru u [[Švajcarska|Švajcarskoj]], odakle se vratio u Sarajevo. Oskarovi roditelji, nakon što su uspjeli da se prebace u Italiju, poslije rata [[1948]]. godine odlaze u [[SAD]] u [[Detroit]]. Majka mu je radila kao kuvarica u jednom jevrejskom staračkom domu, a otac mu je bio ekonom - snabdjevač doma. Otac mu je umro [[1964]]. godine, a njegova majka, koja se vratila u Jugoslaviju, umrla je u Sarajevu [[1972]]. godine.

== Priznanja i nagrade ==
* [[Oktobarska nagrada]] Grada Beograda
* Nagrada AVNOJ-a (1970)
* Nagrada „Vatroslav Lisinski“, Hrvatsko društvo skladatelja (2004)&lt;ref name=&quot;vjesnik&quot; /&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.e-novine.com/sr/intervju/clanak.php?id=22678 Intervju dat BH Danima, na portalu e-Novine.com]
* [http://feral.audiolinux.com/look/weekly1/article_sngl.tpl?IdLanguage=7%26IdPublication&amp;IdPublication=1&amp;NrArticle=15604&amp;NrIssue=1122&amp;NrSection=15&amp;ST1=text&amp;ST_T1=interview&amp;ST_AS1=1&amp;ST_max=1 Intervju „Ovo su društva bez vizije“, na portalu feraltribune.hr]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=hhaV8qGa02E Rigoleto u izvođenju Borsilava Aleksandrova i Gertrude Munitić, dirigent Oskar Danon.]

{{Umetnici u NOB}}

{{Lifetime|1913|2009|Danon, Oskar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Jugoslavenski kompozitori]]
[[Kategorija:Jugoslavenski dirigenti]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački kompozitori]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački dirigenti]]
[[Kategorija:Srpski kompozitori]]
[[Kategorija:Srpski dirigenti]]
[[Kategorija:Članovi ANUBiH]]
[[Kategorija:Jevrejski kompozitori]]
[[Kategorija:Jevrejski dirigenti]]
[[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački Jevreji]]
[[Kategorija:Srpski Jevreji]]
[[Kategorija:Biografije, Sarajevo]]
[[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]]</text>
      <sha1>hhhfrpnw9q8go559af2x089iusx03va</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714735</id>
      <parentid>42714734</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57778-36</username>
        <id>406820</id>
      </contributor>
      <comment>/* Drugi svjetski rat */</comment>
      <origin>42714735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13840" sha1="ezzkmay863607eqitto44c1xbl6spqn" xml:space="preserve">[[File:Oskar Danon med vajo z orkestrom mariborske filharmonije v Mariboru 1961.jpg|thumb|300px|Oskar Danon tokom vježbe s [[maribor]]skim orkestrom, [[1961.]] godine.]]
'''Oskar Danon - Cigo''' ([[Sarajevo]], [[7. februar]] [[1913]]&lt;ref name=&quot;vjesnik&quot;&gt;[http://www.vjesnik.com/html/2005/10/04/Clanak.asp?r=kul&amp;c=4 Ritmovi nemira mirnoga mudraca, Vjesnik n-line ]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; — [[Beograd]], [[18. decembar]] [[2009]]&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/vesti-dana/Preminuo-dirigent-i-kompozitor-Oskar-Danon.sr.html Preminuo dirigent i kompozitor Oskar Danon]&lt;/ref&gt;), [[Jugoslavija|jugoslovenski]] dirigent i kompozitor [[Jevreji|jevrejskog]] porijekla, akademik [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|ANU BiH]].

Tokom drugog svetskog rata, izbegao je progon Jevreja otišavši u partizane, gde je komponovao (ili muzički obradio) mnoge [[partizanske pesme]], uključujući: &quot;Veseli se, goro Romanijo&quot;, &quot;[[Na vrh gore Romanije]]&quot;, &quot;Romanijo, visokoga visa&quot;, &quot;[[Ide Tito preko Romanije]]&quot;, &quot;[[Drug Tito]]&quot;, &quot;[[Konjuh planinom]]&quot;, &quot;Kozara&quot;.&lt;ref&gt;Muzika i muzičari u NOB, zbornik sećanja (str. 122-129), Beograd 1982.&lt;/ref&gt;

Diplomirao je dirigovanje i kompoziciju na [[Prag|Praškom]] državnom konzervatorijumu i doktorirao filozofiju na Karlovom univerzitetu u Pragu. Bio je prvi direktor Opere i Baleta [[Narodno pozorište|Narodnog pozorišta]] u [[Beograd]]u posle [[Drugi svetski rat|Drugog svjetskog rata]], a zatim njihov umjetnički direktor i stalni gost dirigent, bio je šef dirigent [[Slovenska filharmonija|Slovenske filharmonije]] u [[Ljubljana|Ljubljani]] i Simfonijskog orkestra Radio [[Zagreb]]a, redovni profesor Muzičke akademije u Beogradu.

== Biografija ==
Oskar Danon je rođen 7. februara 1913. godine u Sarajevu. Potiče iz građanske jevrejske porodice. Njegov otac, koji je u [[Beč]]u završio trgovačku akademiju, bio je vlasnik manufakturnih radnji u Sarajevu koje su mu oduzete [[1941]]. godine uspostavom vlasti [[NDH]]. Majka Oskara Danona, Hani Danon, svirala je klavir tako da je rastao u kući okružen muzikom&lt;ref name=&quot;bhdani&quot;&gt;[http://www.e-novine.com/sr/intervju/clanak.php?id=22678 Jugoslavija je moja jedina domovina, e-Novine.com]&lt;/ref&gt;.

=== Gimnazijski dani ===
Pohađao je Prvu mušku gimnaziju u kojoj vrlo rano dolazi u susret sa lijevo orijentisanim profesorima, te učestvuje u aktivnostima socijalistički opredijeljene omladine i radu literarnog kružoka ''„Omladina“''. [[1928]]. godine osniva prvi džez orkestar ''„Bobi džez“'' u kome svira klavir&lt;ref name=&quot;bhdani&quot; /&gt;.

U sedmom razredu gimnazije muziku mu je predavala Anka Ivačić, profesorka koja se kasnije udala za književnika [[Hamzo Humo|Hamzu Humu]]. U pjevačkom horu koji je Anka Ivačić vodila, Oskar Danon svirao je klavir, sve dok profesorka Ivačić nije zatražila od njega da je zamijeni na mjestu dirigenta. To su bili njegovi dirigentski počeci. Kasnije je s učenicama Ženske gimnazije napravljen mješoviti hor, pa bi preko ljeta odlazili na turneje po bivšoj Jugoslaviji. Izvodili su djela [[Stevan Stojanović Mokranjac|Mokranjca]], [[Josip Slavenski|Slavenskog]], [[Jakov Gotovac|Gotovca]], recitovali [[Strahimir Kranjčević|Kranjčevića]], [[Jovan Jovanović Zmaj|Zmaja]], [[Aleksa Šantić|Šantića]]… U [[Makarska|Makarskoj]] ga je čuo profesor praškog konzervatorija i kompozitor František Picha i veoma se zainteresovao za njega. Kada je trebalo da odluči gdje ću na studije, došao je u Sarajevo kod Oskarovog oca i insistirao da ode u Prag i studira muziku.

Studije
Godine [[1933]]. upisao je filozofiju na Filozofskom fakultetu [[Karlov univerzitet|Karlovog univerziteta]], a na Državnom konzervatoriju, kompoziciju i dirigovanje.
U Pragu je u to vrijeme bio značajan broj jugoslovenskih studenata, koji su ubrzo uzeli učešća u društvenom i političkom životu. Studenti iz Jugoslavije su u to vrijeme bili podijeljeni u dvije grupe: jedna je bila [[Socijalizam|socijalistička]], dok je druga bila prorežimski i [[Nacionalizam|nacionalistički]] orijentisana. Prvi su bili okupljeni oko udruženja ''[[Matija Gubec]]'', kojem je i Danon pripadao, i ''Udruženja studenata tehnike'', a drugi, desno nastrojeni, ušli su u ''Srpsku zadrugu'' ili ''Hrvatsku zadrugu''. Centralno udruženje naših studenata, ''Jugoslavija'', kojeg je zvanično pomagalo Kraljevsko veleposlanstvo, do [[1935]]. bilo je u rukama desničara i nacionalista. Kasnije ga preuzimaju levo orijentisani studenti.

=== Povratak u Sarajevo ===
Godine [[1938]]. u Pragu je, posle diplomskog koncerta s orkestrom Konzervatorija, odbranio doktorsku tezu na temu [[Klod Debisi]] i muzički [[impresionizam]], početak [[dekadence]] u muzici. Te [[1938]]. u Sarajevo je sa studija iz inostranstva stigao veliki broj mladih intelektualaca, pa je grad koji je godinama bio bez značajnijih kulturnih manifestacija, odjednom živnuo. U okviru [[Sarajevska filharmonija|Sarajevske filharmonije]] zajedno sa pijanistkinjom [[Matusja Blum]], balerinama [[Ana Rajs|Anom Rajs]] i [[Ubavka Milanković|Ubavkom Milanković]], likovnim umjetnicima [[Vojo Dimitrijević|Vojom Dimitrijevićem]], [[Ismet Mujezinović|Ismetom Mujezinovićem]], [[Danijel Ozma|Danijelom Ozmom]], [[Roman Petrović|Romanom Petrovićem]], inženjerima [[Jahiel Finci|Jahielom Fincijem]], [[Emerik Blum|Emerikom Blumom]], [[Šuica Salom|Šuicom Salomom]], piscima [[Jovan Kršić|Jovanom Kršićem]], [[Boris Kovačević|Borisom Kovačevićem]], [[Boro Drašković|Borom Draškovićem]], pravnicima [[Pavle Goranin Ilija|Pavlom Goraninom]], [[Mladen Cvitković|Mladenom Cvitkovićem]], i drugim, osniva umjetničko društvo '''Kolegijum artistikum (Collegium Artisticum)''' koji organizuje horske recitacije, predavanja, multimedijske umjetničke večeri, izložbe….

=== Drugi svjetski rat ===
[[File:Valter i Danon 1943.jpg|thumb|[[Vladimir Perić Valter]] i Oskar Danon Cigo, Jajce, oktobra 1943.]]
[[File:Oskar Danon, Rada Jovanović i Junus Međedović u Jajcu, 1943.jpg|thumb|Oskar Danon, [[Rada Jovanović]] i [[Junus Međedović]] u Jajcu, 1943]]

Nakon [[Aprilski rat|6. aprila i sloma Jugoslavije]], svi ljevičari okupljeni oko Kolegijuma, zbog tajnih policijskih spiskova na kojima su se nalazila njihova imena, morali su u ilegalu.

Čim je uspostavljena vlast [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], u sve sarajevske radnje koje su držali Jevreji i [[pravoslavci]] uvedeni su povjerenici. Jedna veća radnja Oskarovog oca dodijeljena je porodici Mešinović. Nakon rata, radnja je nacionalizovana i od nje je nastala ''Nama''. Roditeljima je oduzeta i radnja koja se nalazila pored hotela ''Central'' i data je na upravljanje dirigentu hrvatskog pjevačkog društva ''Napredak'', Ivanu Demetru, koji je, po kazivanju Oskarovog brata, učestvovao u proterivanju njegovih roditelja iz velikog lijepog stana u centru Sarajeva. Roditelji su živeli kao podstanari kod jedne muslimanske porodice koja ih je lijepo primila i omogućila im da, preodjeveni u muslimansku nošnju, uz pomoć očevog nećaka, izbegnu ustaški pogrom i da se preko [[Split]]a i [[Mostar]]a prebace u [[Italija|Italiju]].

[[16. jul]]a [[1941]]. odlazi u partizane. Toga dana dogovorio je sa [[Slaviša Vajner Čiča romanijski|Slavišom Vajnerom]], [[Slobodan Princip Seljo|Slobodanom Principom]], [[Hasan Brkić|Hasanom Brkićem]], [[Avdo Hodžić|Avdom Hodžićem]], [[Branko Milutinović|Brankom Milutinovićem]] i krojačem Mentom da se nađu kod samostana ''K Isusu i Mariji'' na [[Bjelave|Bjelavama]] i da probaju da se dočepaju [[Romanija|Romanije]]. Sa lažnim planinarskim legitimacijama koje je, zahvaljujući svojoj školskoj drugarici koja je radila u Zubićevoj ustaškoj kancelariji, policijskim žigom ovjerila '''Vjera Bonačić''', Danonova buduća supruga, krenuli su, navodno, na [[Crepoljsko]], u planinarski dom. Pošto im se to činilo najbezbjednijim, dogovor je bio da po njih dođe taksi. Međutim, taksist se uplašio, pa su Slaviša Vajner, Slobodan Princip i Oskar Danon ceo sat čekali dok Hasan Brkić ne stigne s novim. Na Crepoljskom su ih sačekali Avdo Hodžić, Branko Milutinović i krojač Mento. Partizani kao organizovana formacija još uvek nisu postojali, pa su sa [[Grujo Novaković|Grujom Novakovićem]], [[Pero Kosorić|Perom Kosorićem]] i Pavlom Goraninom, koji je imao zadatak da ih sačeka iznad zaseoka Senkovići, krenuli u [[Bijele vode]]. U početku su izvodili diverzantske akcije, minirali pruge, a onda polako formirali partizanske odrede. Najpre je bio zamjenik komandanta Romanijskog bataljona, pa onda komandant [[NOP odred „Zvijezda“|odreda Zvijezda]]. Partizansko ime bilo mu je '''Cigo'''.

U partizanima komponuje pjesme ''Romanijo visokoga visa'', ''Ide Tito preko Romanije, Pjesma bosanskih proletera''. Po tekstu [[Vladimir Nazor|Vladimira Nazora]] komponuje ''Drug Tito, Sve što j' bilo pod pepelom, [[Pjesma o pesti]]'' …

Učestvuje na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugom zasjedanju AVNOJ-a]] u [[Jajce|Jajcu]], gdje je dobio čin majora.

Jedno vrijeme je, [[1944]]. s [[Kazalište narodnog oslobođenja|Pozorištem narodnog oslobođenja]] boravio u [[Bari]]ju, gde su davali priredbe u pravom profesionalnom pozorištu. Zvalo se Teatro Picini. Krajem septembra dobio je naređenje da se pripremi za ulazak u Beograd. Dobio je zaduženje da ide u [[Narodno pozorište]], da formira hor, orkestar i ansambl koji će izvesti svečanu priredbu povodom proslave velike [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]]. Spremili su Šestu simfoniju od [[Petar Iljič Čajkovski|Čajkovskog]]. Nakon [[20. oktobar|20. oktobra]], Pozorište narodnog oslobođenja je davalo priredbe tri puta dnevno – ujutro, popodne i uveče. Sala je uvek bila puna.

=== Period nakon rata ===
Nakon završetka rata ženi se sa Vjerom Bonačić iz Sarajeva. Odlazi u Beograd da živi. Dugi niz godina je bio direktor [[Beogradska opera|Beogradske opere]] (1945-1963). Od 1963. do 1970. djeluje kao profesor u razredu opernog studija na Muzičkoj akademiji u Beogradu. Od 1970. do 1975. je šef-dirigent Slovenske filharmonije u Ljubljani i potom dvije sezone (1980. – 1982.) šef-dirigent Simfonijskog orkestra Radio Zagreba. Bio je predsjednik [[Udruženje muzičkih umetnika Srbije|Udruženja muzičkih umetnika Srbije]], prvi generalni sekretar [[Savez kompozitora Jugoslavije|Saveza kompozitora Jugoslavije]], obnovio je [[Beogradska filharmonija|Beogradsku filharmoniju]]… S ansamblom Beogradske opere imao je veoma uspješne nastupe u [[Pariz]]u, Beču, [[Edinburg]]u, [[Firenca|Firenci]], [[Venecija|Veneciji]], [[Visbaden]]u, [[Rim]]u, [[Berlin]]u… Na tim gostovanjima je sreo i upoznao mnoge velike umetnike, a s nekima od njih docnije i sarađivao. Kao gost dirigent nastupao je u više navrata u vodećim operskim kućama i koncertnim dvoranama [[Evropa|Evrope]], [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]], [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] i [[Japan]]a.

=== Raspad SFRJ ===
Učestvovao je u [[Antiratni protesti u Sarajevu 1992.|antiratnim protestima u Sarajevu]] kada je na okupljene protestante otvorena snajperska vatra. U Sarajevu se, tada, sasvim slučajno nalazio. Uspio je da napusti Sarajevo posljednjim letom iz Sarajeva za Beograd. Od [[1992]]. godine živio je u [[Baška|Baškoj]], na ostrvu [[Krk (ostrvo)|Krk]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Ostao je veliki protivnik nacionalista i, po sopstvenom priznanju, bio je [[Jugonostalgija|jugonostalgičar]]. Prema njegovim sjećanjima, koje je zabilježila Svjetlana Hribar, 2005. godine objavljena je biografska knjiga ''„Ritmovi nemira“''.

Septembra 2008. godine izabran je za člana [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|Akademije nauka i umjetnosti BiH]].

Umro je 18. decembra 2009. godine u Beogradu.

== Sudbina Danonove porodice u [[Holokaust]]u ==

Mnogi članovi Danonove porodice stradali su u logorima. Oskarov brat bio je u logoru u [[Švajcarska|Švajcarskoj]], odakle se vratio u Sarajevo. Oskarovi roditelji, nakon što su uspjeli da se prebace u Italiju, poslije rata [[1948]]. godine odlaze u [[SAD]] u [[Detroit]]. Majka mu je radila kao kuvarica u jednom jevrejskom staračkom domu, a otac mu je bio ekonom - snabdjevač doma. Otac mu je umro [[1964]]. godine, a njegova majka, koja se vratila u Jugoslaviju, umrla je u Sarajevu [[1972]]. godine.

== Priznanja i nagrade ==
* [[Oktobarska nagrada]] Grada Beograda
* Nagrada AVNOJ-a (1970)
* Nagrada „Vatroslav Lisinski“, Hrvatsko društvo skladatelja (2004)&lt;ref name=&quot;vjesnik&quot; /&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.e-novine.com/sr/intervju/clanak.php?id=22678 Intervju dat BH Danima, na portalu e-Novine.com]
* [http://feral.audiolinux.com/look/weekly1/article_sngl.tpl?IdLanguage=7%26IdPublication&amp;IdPublication=1&amp;NrArticle=15604&amp;NrIssue=1122&amp;NrSection=15&amp;ST1=text&amp;ST_T1=interview&amp;ST_AS1=1&amp;ST_max=1 Intervju „Ovo su društva bez vizije“, na portalu feraltribune.hr]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=hhaV8qGa02E Rigoleto u izvođenju Borsilava Aleksandrova i Gertrude Munitić, dirigent Oskar Danon.]

{{Umetnici u NOB}}

{{Lifetime|1913|2009|Danon, Oskar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Jugoslavenski kompozitori]]
[[Kategorija:Jugoslavenski dirigenti]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački kompozitori]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački dirigenti]]
[[Kategorija:Srpski kompozitori]]
[[Kategorija:Srpski dirigenti]]
[[Kategorija:Članovi ANUBiH]]
[[Kategorija:Jevrejski kompozitori]]
[[Kategorija:Jevrejski dirigenti]]
[[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački Jevreji]]
[[Kategorija:Srpski Jevreji]]
[[Kategorija:Biografije, Sarajevo]]
[[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]]</text>
      <sha1>ezzkmay863607eqitto44c1xbl6spqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colmán Rímid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147967</id>
    <revision>
      <id>42714852</id>
      <parentid>42675721</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4694" sha1="ms8jpat5yznfydb4do3nqdk6ygl5nl0" xml:space="preserve">'''Colmán Rímid''' (ili '''Colmán mac Báetáin''') (? - [[604]]) bio je [[irska|irski]] ranosrednjovjekovni vladar koji se u nekim izvorima navodi kao [[veliki kralj Irske]]. Colmán je bio sin [[Báetán mac Muirchertaig]]a (u.572), koji se također navodi kao veliki kralj, te pripadao klanu [[Cenél nEógain]], ogranku Sjevernih [[Uí Néill]]a.&lt;ref&gt;T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', Appendix V&lt;/ref&gt; Vladao je u Ailechu od 578. do 602&lt;ref&gt;Dano mu je 24 godine vladavine ''Laud Synchronisms&lt;/ref&gt; Nadimak mu je značio &quot;brojač&quot;.

Na mjestu velikog kralja su se krajem 6. vijeka rotirali pripadnici klanova Cenél nEógain i [[Cenél Conaill]].&lt;ref&gt;Charles-Edwards, pg.494-495&lt;/ref&gt; Mjesto velikog kralja je dijelio sa [[Áed Sláine]]om. Njihovo stupanje na prijestolje se u analima navodi u godini 598&lt;ref&gt;''Annals of Ulster'' AU 598.5; ''Annals of Tigernach'' AT 596.3&lt;/ref&gt; Također se spominju kao kraljevi u popisima kraljeva.&lt;ref&gt;Dobili su 6 godina u ''Laud Synchronisms'', 7 godina ''Book of Leinster''&lt;/ref&gt; U najranijim popisima kraljevima, kao što je ''[[Baile Chuind]]'' (Ekstaza Conna) iz 7. vijeka nisu navedeni. Moguće je da je stvarnu vlast imao [[Fiachnae mac Báetáin]] od Ulaida.&lt;ref&gt;Charles-Edwards, pg.499-500&lt;/ref&gt;

Godine [[602]]. je u bitci kod Cúl Sleamne (baronija Raphoe) porazio [[Conall Cú mac Áedo]]a (u. 604), svog rivala iz klana Cenél Conaill, i natjerao ga u bijeg.&lt;ref&gt;''Annals of Ulster'' AU 601.3, 602.2; ''Annals of Tigernach'' AT 600.2&lt;/ref&gt; Colmána je 604. ubio rošak po imenu Lochán Dilmana.&lt;ref&gt;''Annals of Ulster'' AU 604.1; ''Annals of Tigernach'' AT 602.1&lt;/ref&gt;

Njegova kćer ili možda unuka po imenu [[Fín]] je bila supruga [[Aldfrith]]a, sina anglosaksonskog kralja [[Oswiu od Nortumbrije|Oswiua]].&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', pg.260&lt;/ref&gt; Pjesnik [[Cenn Fáelad mac Ailella|Cenn Fáelad mac Aillila]] (u. [[679]]) je bio njegov nećak.&lt;ref&gt;[http://www.celt.dias.ie/publications/celtica/c22/c22-64.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090424045836/http://www.celt.dias.ie/publications/celtica/c22/c22-64.pdf |date=2009-04-24 }}. ''Aldfrith of Northumbria and the Irish genealogies''. Ireland, C. A., in Celtica 22 (1991].&lt;/ref&gt;

Njegov brat [[Máel Umai mac Báetáin|Máel Umai]] (u. 610) se borio u [[Bitka kod Degsastana|bitci kod Degsastana]] gdje je po predaji ubio brata kralja [[Aethelfrith od Nortumbrije|Aethelfritha od Bernicije]].

== Porodično stablo ==
     Báetán mac Muirchertaig
     | 
     |___________________________________________________________
     |                   |           |            |             |
     |                   |           |            |             |
     '''Colmán Rímid'''  Máel Umai   Forannán     Fergus        Ailill.
     |                               |            |             |
     |                               |            |             |_______________________________
     ?                         Hui Forannáin   Cenél Forgusa    |                          |
     |                                                          |                          |
     |                                                          Cenn Fáelad mac Aillila    Sabina
     Fín   =    Oswiu of Northumbria                                                       |
           |                                                                               |
           |                                                                               Cuthbert of Lindisfarne
           Oswiu

== Fusnote ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* ''Annals of Ulster'' at [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [http://www.ucc.ie/ University College Cork]
* ''Annals of Tigernach'' at [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [http://www.ucc.ie/ University College Cork]
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-39395-0}}
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Dublin: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* {{cite web |url=http://www.heroicage.org/issues/9/grimmer.html |title=The Exogamous Marriages of Oswiu of Northumbria |accessdate=06. 04. 2007. |last=Grimmer |first=Martin |authorlink= |date=October 2006 |format= |work=The Heroic Age, issue 9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205130440/http://www.heroicage.org/issues/9/grimmer.html |archive-date=2014-12-05 |url-status=dead}}
{{refend}}

{{Kraljevi Irske}}

{{DEFAULTSORT:Colman Rimid}}
[[Kategorija:Umrli 604.]]
[[Kategorija:Veliki kraljevi Irske]]
[[Kategorija:Kraljevi Ailecha]]</text>
      <sha1>ms8jpat5yznfydb4do3nqdk6ygl5nl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chinon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153780</id>
    <revision>
      <id>42714811</id>
      <parentid>42113030</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5221" sha1="6wvowooxx19n5nilcv7ij14ixagyngn" xml:space="preserve">{{Drugo značenje3|Chinon}}
{{Naseljeno mesto u FR
| ime = Šinon
| ime-original = Chinon
| slika = Château Chinon.JPG
| opis_slike = 
| grb = 
| piksela = 300
| država = {{flagcountry|FRA}}
| region = Centar (region)
| departman = Indre-et-Loire
| prefektura = Šenon
| kanton = Šenon
| geografska_širina = 47° 10' 04&quot; SGŠ
| geografska_dužina = 0° 14' 37&quot; IGD
| nadmorska_visina = 37
| maksimalna_nadmorska_visina = 112
| minimalna_nadmorska_visina = 27
| površina-km = 39,02
| površina-he = 3 .902
| stanovništvo        = 7911&lt;ref&gt;{{Insee}}&lt;/ref&gt;
| godina_stanovništvo = 2011-01-01
| gustina_naseljenosti = 209
| predsednik = 
| vreme_službovanja = 
| INSEE = 37072
| poštanski_kod = 37500
| pozicijaX = 112
| pozicijaY = 132
}}

'''Šinon''' ({{jez-fra|Chinon}}) je naselje i opština u centralnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Centar (region)]], u departmanu [[Departman Endr i Loara u Francuskoj|Endr i Loara]] koja pripada prefekturi Šenon.

Po podacima iz [[2005]]. godine u opštini je živelo 8 169 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 209&amp;nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 39,02&amp;nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 37 metara (maksimalnoj 112 m, a minimalnoj 27 m).

== Demografija ==
{{DemografijaFR|
1962=7593|
1968=7735|
1975=8014|
1982=8622|
1990=8627|
1999=8716|
2005=8169|
2006=|
2011=7911|
sansdoublescomptes= 1962}}

&lt;!-- =============================================================================================
                                       POČETAK GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;
&lt;center&gt;
:''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina''
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:250 height:200
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy
Period = from:1960 till:2010
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =
  bar:12000 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:8000 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:4000 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =
  layer:front    
  points:(48,128)(84,130) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 7593 1968: 7735
  points:(84,130)(100,134)    color:blue    width:2 #1975: 8014
  points:(100,134)(128,142)   color:blue    width:2 #1982: 8622
  points:(128,142)(160,142)   color:blue    width:2 #1990: 8627
  points:(160,142)(196,143)   color:blue    width:2 #1999: 8716
  points:(196,143)(228,136)     color:blue    width:2 #2004/5 
  
&lt;/timeline&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;!-- =============================================================================================
                                       KRAJ GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;

== Reference ==
{{reflist|}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}}
* {{RobbDiscoveryOfFrance}}
* {{ArdaghFrance}}
* {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}}
* {{SowerwineFranceSince1870}}
* {{RobertsFrance}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Chinon}}
* Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}}
* [https://web.archive.org/web/20110202111905/http://ville-chinon.com/ https://web.archive.org/web/20110202111905/http://ville-chinon.com/]
* [http://loire.valley.free.fr/fr/pays_de_chinon/chinon.html http://loire.valley.free.fr/fr/pays_de_chinon/chinon.html]
* [http://www.chinon-histoire.org/ http://www.chinon-histoire.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060921053221/http://www.chinon-histoire.org/ |date=2006-09-21 }}
* [http://www.ville-chinon.com/rubriques/tourisme/patrimoine1.php http://www.ville-chinon.com/rubriques/tourisme/patrimoine1.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070525120540/http://www.ville-chinon.com/rubriques/tourisme/patrimoine1.php |date=2007-05-25 }}
* [http://www.37-online.net/membres/criteres/affichage_bdd_page.php?choix_page=Chinon http://www.37-online.net/membres/criteres/affichage_bdd_page.php?choix_page=Chinon]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.37-online.net/chateaux/carte http://www.37-online.net/chateaux/carte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927001827/http://www.37-online.net/chateaux/carte |date=2007-09-27 }}
* [http://perso.orange.fr/pixaile/communes/chinon.htm http://perso.orange.fr/pixaile/communes/chinon.htm]
* [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/satellite.autorisation?nivgeo=C&amp;oldnivgeo=37042&amp;theme=ALL&amp;typeprod=ALL&amp;choix_dept=37&amp;codgeo=37072&amp;oldnivgeo=C&amp;oldcodgeo=37042&amp;c_produit=P_POPA&amp;quelcas=SATGEO&amp;lang=FR Chinon na stranici organizacije INSEE]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}}

{{Departman Endr i Loara u Francuskoj}}
{{Departmani Francuske}}
{{Klica-Francuska}}

[[Kategorija:Gradovi u Francuskoj]]</text>
      <sha1>6wvowooxx19n5nilcv7ij14ixagyngn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cyd Charisse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160727</id>
    <revision>
      <id>42714875</id>
      <parentid>42695287</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T10:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5891" sha1="r78rr5opj5x1ntb4okmxmc646o7m2dr" xml:space="preserve">{{Infokutija glumac
| ime           = Cyd Charisse
| slika          = Cyd Charisse - 1949.jpg
| opis        = promotivna fotografija iz 1949. godine
| ime_po_rođenju     = Tula Ellice Finklea
| datum_rođenja     = {{birth date|1922|03|8|df=y}}
| mjesto_rođenja    = [[Amarillo (Texas)|Amarillo]]
| datum_smrti     = {{death date and age|2008|06|17|1922|03|8|df=y}}
| mjesto_smrti    = [[Los Angeles]]
| othername      = Lily Norwood, Felia Siderova, Maria Istomina
| period   = 1943-1994
| zanimanje     = glumica, plesačica
| supružnik         = Nico Charisse &lt;br /&gt;(vj.1939-1947; razvod) &lt;br /&gt;[[Tony Martin (zabavljač)|Tony Martin]] &lt;br /&gt;(vj.1948-2008; njena smrt)
| website        = http://www.humorinthenews.com/cyd/
}}

'''Cyd Charisse''' (8. mart 1922 – 17. jun 2008) bila je [[SAD|američka]] glumica i plesačica. Usprkos toga što je u djetinjstvu bolovala od [[poliomijelitis|dječje paralize]], 1940-ih se nametnula kao jedna od najkvalitetnijih plesačica u [[hollywood]]skim filmovima i postala partnerica nekih od najboljih filmskih plesača kao što su [[Fred Astaire]] i [[Gene Kelly]].

==Filmografija==
Cjelovečernji filmovi:
{{div col|2}}
* ''[[Something to Shout About (film)|Something to Shout About]]'' ([[1943 na filmu|1943]])
* ''[[Mission to Moscow]]'' (1943)
* ''[[Thousands Cheer]]'' (1943)
* ''[[Ziegfeld Follies (film)|Ziegfeld Follies]]'' ([[1945 na filmu|1945]])
* ''[[The Harvey Girls]]'' ([[1946 na filmu|1946]])
* ''[[Three Wise Fools (1946 film)|Three Wise Fools]]'' (1946)
* ''[[Till the Clouds Roll By]]'' (1946)
* ''[[Fiesta (1947 film)|Fiesta]]'' ([[1947 na filmu|1947]])
* ''The Unfinished Dance'' (1947)
* ''[[On an Island with You]]'' ([[1948 na filmu|1948]])
* ''The Kissing Bandit'' (1948)
* ''[[Words and Music (1948 film)|Words and Music]]'' (1948)
* ''[[East Side, West Side (1949 film)|East Side, West Side]]'' ([[1949 na filmu|1949]])
* ''[[Tension (film)|Tension]]'' ([[1950 na filmu|1950]])
* ''Mark of the Renegade'' ([[1951 na filmu|1951]])
* ''[[Singin' in the Rain]]'' ([[1952 na filmu|1952]])
* ''[[The Wild North]]'' (1952)
* ''[[Sombrero (film)|Sombrero]]'' ([[1953 na filmu|1953]])
* ''[[The Band Wagon]]'' (1953)
* ''Easy to Love'' (1953, cameo)
* ''[[Brigadoon (film)|Brigadoon]]'' ([[1954 na filmu|1954]])
* ''[[Deep in My Heart (1954 film)|Deep in My Heart]]'' (1954)
* ''[[It's Always Fair Weather]]'' ([[1955 na filmu|1955]])
* ''[[Meet Me in Las Vegas]]'' ([[1956 na filmu|1956]])
* ''[[Silk Stockings (film)|Silk Stockings]]'' ([[1957 na filmu|1957]])
* ''[[Twilight for the Gods]]'' ([[1958 na filmu|1958]])
* ''[[Party Girl (1958 film)|Party Girl]]'' (1958)
* ''[[Black Tights]]'' ([[1960 na filmu|1960]])
* ''[[Five Golden Hours]]'' ([[1961 na filmu|1961]])
* ''[[Two Weeks in Another Town]]'' ([[1962 na filmu|1962]])
* ''[[Something's Got To Give]]'' ([[1962 na filmu|1962]]), unfinished
* ''[[Assassination in Rome]]'' ([[1965 na filmu|1965]])
* ''[[The Silencers (film)|The Silencers]]'' ([[1966 na filmu|1966]])
* ''[[Maroc 7]]'' ([[1967 na filmu|1967]])
* ''Film Portrait'' ([[1973 na filmu|1973]], documentary)
* ''Won Ton Ton, the Dog Who Saved Hollywood'' ([[1976 na filmu|1976]])
* ''[[Warlords of Atlantis]]'' ([[1978 na filmu|1978]])
* ''Private Screening'' ([[1989 na filmu|1989]])
* ''[[That's Entertainment! III]]'' ([[1994 na filmu|1994]])
{{div col end}}

Kratkometražni filmovi:
* ''Rhumba Serenade'' (1941)
* ''Poeme'' (1941)
* ''I Knew It Would Be This Way'' (1941)
* ''Did Anyone Call?'' (1941)
* ''Magic of Magnolias'' (1942)
* ''This Love of Mine'' (1942)
* ''1955 Motion Picture Theatre Celebration'' (1955)

Televizijski nastupi:
* ''[[What's My Line]]-- počasna epizoda posvećena [[Fred Allen|Fredu Allenu]], 18. mart 1956''&lt;ref&gt;{{YouTube|id=_cGtQ7j0oHPc|title=&quot;Fred Allen tribute episode, part 3/4&quot; - March 18, 1956 broadcast of &quot;What's My Line?&quot;}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Murder, She Wrote]]-- sezona 2, epizoda 1, Widow, Weep for Me'' (1985)

==Teatar==
* ''[[Les Poupées de Paris]]'' (1962) ( samo glas)
* ''A Two Act Revue'' (1964)
* ''[[Illya Darling]]'' (1968)
* ''[[Can-Can (mjuzikl)|Can-Can]]'' (1969)
* ''[[No, No, Nanette]]'' (1972)
* ''Greenwich Village Follies of 1923'' (1981)
* ''[[Cactus Flower (drama)|Cactus Flower]]'' (1983)
* ''[[Charlie Girl]]'' (1986)
* ''[[Grand Hotel (mjuzikl)|Grand Hotel]]'' (1992) (zamjena za  [[Liliane Montevecchi]])

==Muzički videospotovi==
* &quot;[[I Want to Be Your Property]]&quot; od [[Blue Mercedes]] (1988)
* &quot;[[Alright (pjesma Janet Jackson)|Alright]]&quot; od [[Janet Jackson]] (1990)

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat}}
* {{IMDb name|1998}}
* {{IBDB name|83980}}
* [http://home.mchsi.com/~cydfan/ The Cyd Charisse Appreciation Page]
* [http://www.famoustexans.com/cydcharisse.htm Famous Texans site]
* [http://www.emmytvlegends.org/interviews/people/cyd-charisse Archive of American Television]
* [http://legs.free.fr/ Legs - A tribute to Cyd Charisse]
* [https://web.archive.org/web/20080701091525/http://www.humorinthenews.com/cyd/ The Official Cyd Charisse Web Site]
* [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2319 Photographs and bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917205455/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2319 |date=2009-09-17 }}
* [http://news.bbc.co.uk/go/rss/-/1/hi/entertainment/3516902.stm BBC obituary]
* [https://web.archive.org/web/20080620210241/http://www.cbc.ca/arts/film/story/2008/06/17/cyd-charisse.html?ref=rss CBC obituary]
* [https://web.archive.org/web/20080624181247/http://www.foxnews.com/story/0,2933,368202,00.html FOX obituary]
* [http://www.nytimes.com/2008/06/18/arts/dance/18charisse.html NY Times obituary]

{{Lifetime|1922|2008|Charisse, Cyd}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američke plesačice]]
[[Kategorija:Američke balerine]]
[[Kategorija:Američke filmske glumice]]
[[Kategorija:Američke televizijske glumice]]</text>
      <sha1>r78rr5opj5x1ntb4okmxmc646o7m2dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bitka za Srbiju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167155</id>
    <revision>
      <id>42714854</id>
      <parentid>42710101</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57956-06</username>
        <id>407038</id>
      </contributor>
      <origin>42714854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95460" sha1="so2hf9eldu898a7b9nowfcl548afltb" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
|bitka         = Bitka za Srbiju
|deo           = [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svjetskog rata u Jugoslaviji]]
|slika         = Borci Prve krajiške kod Aranđelovca 1944.jpg
|opis_slike    = ''Borci [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve krajiške]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]] 1944''.
|datum         = [[22. septembra]] — [[21. oktobra]] [[1944.]]
|mesto         = {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Vojna uprava u Srbiji (1941–1944)|Srbija]]
|rezultat      = Pobjeda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Crvena armija|Crvene armije]], oslobođenje Srbije
|uzrok         = 
|teritorija    = 
|civilne_žrtve = 
|strana1       = {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]&lt;br /&gt;{{flag|Sovjetski Savez}}&lt;br /&gt;{{flag|Kraljevina Bugarska}}&lt;br&gt;
----
{{nowrap|'''Podrška:'''&lt;br&gt;&lt;div&gt;
* {{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
* {{flag|Sjedinjene Države|1912}}}}
|strana2       = {{flag|Nacistička Nemačka}}&lt;br /&gt;{{flagicon|NJE|Nazi}} [[Vojna uprava u Srbiji (1941–1944)|Srbija]]&lt;br&gt;&lt;div&gt;{{nowrap|
* {{flagicon image|Flag of Serbia (1941–1944).svg}} [[Srpska državna straža]]
* [[Srpski dobrovoljački korpus]]
* [[Ruski zaštitni korpus]]}}
{{flagicon image|Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg}} [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]
|komandant1    = {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Josip Broz Tito]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Koča Popović]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Peko Dapčević]]&lt;br&gt;{{flagicon|SSSR}} [[Fjodor Tolbuhin]]&lt;br&gt;{{flagicon|UK}} [[Henry Maitland Wilson]]
|komandant2    = {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Maximilian von Weichs]]&lt;br&gt;{{flagicon|NJE|Nazi}} [[Hans Felber]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg}} [[Dragoljub Mihailović]]&lt;br&gt;{{flagicon image|Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg}} [[Miroslav Trifunović]]
|snaga1       = 
|snaga2       = 
|gubici1       = 
|gubici2       = 
|podaci        = 
|koordinate    = 
}}
'''Bitka za Srbiju 1944.''' je zajednički saveznički poduhvat sa ciljem uspostavljanja jakog uporišta i ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]], odnosno [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]]. Dejstva na tlu izvršavala je [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], a [[Savezničke sile|Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha.

Teritorija [[Srbija|Srbije]] bila je međutim od ključnog značaja za sve aktere. Sva četiri konkretna aktera: nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]], [[Komanda Srednjeg Istoka|Saveznička Komanda Sredozemlja]], [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], imala su konkretne interese u [[Srbija|Srbiji]], i na osnovu njih su formulisali svoje strategije. Na osnovu poklapanja interesa su se formirale koalicije.

Od kraja [[1943]]. Saveznici su promenili stav prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a prioritet njihove politike u Jugoslaviji postala je pomoć jačanju snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u Srbiji &lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/1_11.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR]&lt;/ref&gt; Vrhovni štab NOVJ pravio je planove da se jačanje partizanskih snaga u Srbiji potpomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče.

S obzirom na [[Drina|Drinu]] kao prirodnu prepreku pogodnu za odbranu, planovi [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] sastojali su se u koncentrisanju snaga na levoj strani [[Lim (rijeka)|Lima]], gde bi se jedinice prikupile i pripremile za prodor u dubinu [[Srbija|Srbije]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] s obzirom na to rešila je da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] preka zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i njihovo onesposobljavase za ofanzivna dejstva. Snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], sa svoje strane, sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana.

Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]]&lt;ref&gt;[Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine, https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog 1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112&lt;/ref&gt;, što je ujedno bio i prelomni period u kojem su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. Napori NOVJ su nakon dugotrajnih iscrpljujućih borbi završeni uspehom. Tokom prvih dana avgusta grupa divizija NOVJ ([[Druga proleterska divizija NOVJ|2]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17]]) uspela je da se probije iz Crne Gore i forsira [[Ibar]]. 21. avgusta u zapadnu Srbiju prodrla je [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva proleterska divizija]], uskoro za njom [[Šesta lička divizija|Šesta lička]], a početkom septembra i [[Dvanaesti korpus NOVJ|Dvanaesti korpus]]. Ove snage oslobodile su mnoge gradove (Gornji Milanovac 12. septembra, Valjevo 18. septembra, [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Aranđelovac 20. septembra]]) i uspostavile bazu za predstojeći napad na Beograd. U prvoj polovini septembra, nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada, već kompromitovana krupnim prodorima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], doživela je slom usled izbijanja opasnosti od [[Crvena armija|Crvene armije]] sa istoka.

U tom trenutku [[Savezničke sile|Saveznici]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] imali su odlučujuću prednost. [[Operacija Ratweek|Operacijom Ratweek]] i borbama u [[Makedonija|Makedoniji]] Nemci su sprečeni u pokušaju da efikasno pojačaju odbranu [[Srbija|Srbije]], i bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra, [[Beogradska operacija|Beogradskom operacijom]] - upadom dobro opremljenih snaga [[Crvena armija|Crvene armije]], kojoj je [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavljala dragocenog partnera, kako pokrivanjem teritorije i komunikacija po dubini, tako i kao frontovska pešadija.

Time je bitka za [[Srbija|Srbiju]] rešena. Dalje borbe u jugozapadnom delu nisu imale za cilj vraćanja kontrole nad [[Srbija|Srbijom]], nego proboj nemačke [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] iz [[Grčka|Grčke]].

Tokom Bitke za Srbiju [[1944]]. godine, partizani su, [[Saveznici i Jugoslavija|uz podršku saveznika]], vodili borbu za oslobođenje od okupatora i dolazak na vlast, dok su četničke jedinice, ostavši bez savezničke podrške, ušle u potpunu kolaboraciju na svim nivoima u pokušaju da spreče dolazak komunističkih konkurenata na vlast.&lt;ref&gt;[http://pescanik.net/wp-content/PDF/dubravka_stojanovic-ulje_na_vodi.pdf Dubravka Stojanović: Ulje na vodi]&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
{{main|Nedićeva Srbija|Propaganda Nedićeve vlade}}
{{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.|'Novo vreme' od 24. marta 1944.}}

Nakon sloma [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanka]] krajem [[1941]], [[Srbija]] je u velikoj meri bila pacifikovana teritorija. Osim u par kratkotrajnih epizoda, na njenoj teritoriji više nije bilo operativnih trupa do septembra [[1944]]. Nemci su za održavanje reda i mira koristili policijski puk, razne kvislinške straže, teritorijalne bataljone, i &quot;''od rezervista sastavljeni bug. Okup.[acioni] korpus sa 35 bataljona, koji je usled nespretnog komandovanja, nedostatka naoružanja, nedostatka obuke i slabog raspoloženja za borbu, jedva odgovarao borbenoj vrednosti nemačkih landesšicen-jedinica''&quot;.&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe &quot;Srbija&quot; od 4. novembra 1944], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168&lt;/ref&gt; Žarište ratnih dejstava premestilo se zapadno od [[Drina|Drine]] i južno od [[Lim (rijeka)|Lima]].

{{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [[Maximilian von Weichs|von Weichsa]] gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Viši SS i policijski vođa [[Hermann Behrends|Behrends]] je odgovorio da su svi pobijeni. Potom je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe sigurnosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000046; Memorandum sa savjetovanja visokih njemačkih politčkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, održanog 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}

=== Strateški značaj Srbije ===
{{main|Drugi svetski rat u Srbiji|Nedićeva Srbija|Narodnooslobodilačka borba u Srbiji}}
[[Datoteka:1944-10-01GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|mini|desno|[[Istočni front (Drugi svetski rat)|Istočni front]] na granicama Srbije, [[1. oktobar]] [[1944]].]]

[[Datoteka:Defile jedinica ispred skupstine 1944.jpg|thumb|Defile [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog SS korpusa]] i drugih kvislinških formacija 22. juna 1944. ispred Skupštine.]]

Srbija je naravno prvenstveno značajna svojim stanovnicima kao domovina i mesto gde žive. Dva vojno-politička pokreta, [[Josip Broz Tito|Titov]] [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]] i [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićev]] [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Ravnogorski pokret]], imali su oprečne koncepcije i suprotstavljene namere u pogledu karaktera društva i organizacije države. Oba pokreta bila su rešena da dominiraju [[Srbija|Srbijom]]. Poseban razlog sastojao se u tome što su se oba pokreta deklarisala kao jugoslovenski, a [[Srbija]] je predstavljala ključni faktor bez kojeg [[Jugoslavija]] nije moguća.

Stranim zaraćenim stranama [[Srbija]] je bila značajna iz više razloga:

1. Raspolagala je izvesnim resursima značajnim za vođenje rata - prvenstveno poljoprivrednim i rudnim.

2. [[Srbija]] je na posebno važnom strateškom položaju. S obzirom na razvoj rata u mediteranskom basenu, Nemci su na [[Balkan]]u alocirali dve krupne operativne formacije: [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Drugu oklopnu armiju]] u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] i [[Armijska grupa E|Armijsku grupu E]] u [[Grčka|Grčkoj]]. S obzirom na sve moguće operativne scenarije, od ključnog značaja bile su dobre, široko propusne komunikacije između njih, kako za snabdevanje, tako i za eventualno rokiranje snaga. Međutim, usled konfiguracije terena i nerazvijene infrastrukture, postojao je samo jedan odgovarajući komunikacijski kanal: moravsko-vardarski pravac. Usled toga, [[Balkan]] je, iako geografski široko poluostrvo, komunikacijski predstavljao tesnac.

Ova zavisnost od jedne komunikacije predstavljala je problem za Nemce s jedne, a privlačan motiv za delovanje za [[Savezničke sile|Saveznike]] sa druge strane. Sa savezničke tačke gledišta, s obzirom na izduženost, komunikacija je bila teška za branjenje, i na njoj su se mogli postići relativno skromnim snagama veoma značajni rezultati.

Dakle, sa stanovišta Savezničke Komande Mediterana, [[Srbija]] je bila platforma sa koje se mogla napadati nemačka vitalna komunikacija.

3. Postojao je takođe i politički motiv. [[Adolf Hitler|Hitler]] je imao poglede na političku budućnost Evrope koji su nespojivi sa stavovima ostalih subjekata, ali su se i vizije [[Savezničke sile|Saveznika]] između sebe u priličnoj meri razlikovale. Stoga zasnivanje nekog budućeg političkog uticaja nije bio beznačajan motiv ni za jednu stranu.
Tako su se u drugoj polovini [[1943]]. profilisale namere i interesi glavnih pretendenata na [[Srbija|Srbiju]]:
# [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je imala planove da osvoji strateške položaje u [[Srbija|Srbiji]], da bi osigurala političku i vojnu dominaciju
# [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] je imala nameru da to spreči po svaku cenu
# Saveznička Komanda Mediterana planirala je da iskoristi [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] za stvaranje problema Nemcima na vitalnoj komunikaciji
# Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] imala je nameru da čvrsto drži i brani [[Srbija|Srbiju]] i održi bezbednost komunikacija.
# [[Crvena armija]] nije ispoljavala uticaj ni namere prema [[Srbija|Srbiji]] do septembra [[1944]]. Tada je [[Srbija]] za nju postala dobra operativna prilika, u slučaju uspešnog blokiranja nemačkih snaga od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i zapadnih [[Savezničke sile|Saveznika]].

=== Evolucija stava Saveznika ===
{{main|Saveznici i Jugoslavija}}
{{izdvojeni citat|U ovom sudbonosnim i za Jugoslaviju velikim danima, kada pobedonosne armije Sovjetskog Saveza stoje na našoj granici s jedne strane, a američke i britanske s druge strane, kada je dan naše slobode u punom svanuću, pozivam sve Srbe, Hrvate i Slovence da se ujedinite i pristupite Narodnooslobodilačkoj vojsci pod maršalom Titom. (...) tom našom narodnom vojskom, koja je jednodušno priznata, podržavana i pomagana od naših velikih saveznika, Velike Britanije, Sovjetskog Saveza i Sjedinjenih Država Amerike.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Svi oni, koji se oslanjaju na neprijatelja protiv interesa svog vlastitog naroda i njegove budućnosti, i koji se ne bi odazvali ovom pozivu, neće uspeti da se oslobode izdajničkog žiga, ni pred narodom ni pred istorijom. Ovom mojom porukom vama, odlučno osuđujem zloupotrebu imena kralja i autoriteta krune, kojom se pokušavalo opravdati saradnja sa neprijateljem i izazvati razdor među borbenim narodom u najtežim časovima njegove istorije, koristeći time samo neprijatelju.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]&lt;/ref&gt;|Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije (12. septembra 1944.)}}

[[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] je iz razloga ideološke bliskosti i lojalnosti jugoslovenskom kralju i vladi u novembru [[1941]]. obećala punu podršku [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]], doduše pod uslovom da postigne sporazum sa &quot;drugim elementima otpora&quot;. Međutim, stvarna situacija na terenu bila je dosta dobro poznata. Već u srpnju 1942. je Glenconner pisao Južnom odjelu Foreign Officea: 
{{izdvojeni citat|»Kao što znamo, svu aktivnost u Jugoslaviji morali bismo zapravo pripisati partizanima. Međutim, kad je riječ o javnoj upotrebi (tog podatka), ne vidim zašto bi bilo štetno da nešto od toga pripišemo u zaslugu Mihailoviću.«&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}''  - {{jez-en|Phyllis Auty}} i Richard Clogg, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 12. Diskusija o izlaganjima {{jez-en|E. Baker}}, {{jez-en|Bailey}}-a, {{jez-en|Maclean}}-a i {{jez-en|Taylor}}-a str. 458-459&lt;/ref&gt;}}

Mnogi autori genezu stavova [[Savezničke sile|Saveznika]] prema zbivanjima u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] objašnjavaju prevashodno političkim motivima. Oni su na kraju i igrali značajnu ulogu. Međutim, u ovom periodu, od leta [[1943]]. do leta [[1944]], još je bila dominantna koncepcija da je osnovi cilj da se vojno porazi [[Nemačka]], da treba raditi sve što je moguće da joj se nanese što veća štata, dok je sve drugo od sekundarnog značaja.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/1.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;en.wikipedia.org&quot;&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslavia_and_the_Allies&lt;/ref&gt; Politička teorija geneze savezničkog stava prema Jugoslaviji zasniva se takođe na netačnoj pretpostavci o zanemarljivo malom značaju zbivanja u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] na rat kao celinu.

Nasuprot ovoj koncepciji, upravo je armija, a ne politika, vršila pritisak i preduzimala korake u ovoj evoluciji.

Nasuprot teoriji zavere Dejvida Martina,&lt;ref&gt;Dejvid Martin, Mreža dezinformacija: Čerčilova jugoslovenska greška, Beograd : Prosveta, 1991&lt;/ref&gt; saveznički Komandant Sredozemlja je u vrlo maloj meri zavisio od informacija prikupljenih preko [[SOE]]. On je imao više izvora kvalitetnih i iscrpnih informacija:
* Saveznički eksperti uspeli su da dekodiraju nemačke šifre serije Ultra,&lt;ref name=&quot;en.wikipedia.org&quot;/&gt; tako da je general Vilson imao svakog dana na svom stolu izveštaj o nemačkom radio-saobraćaju. Bejzil Dejvidson iz [[SOE]] izjavio je da su početkom [[1943]], očigledno po odluci neke više komande ti izveštaji počeli stizati i do [[SOE]]:
{{izdvojeni citat|Mislim da smo intercepte (tj. presretnutu komunikaciju - prim. prev.) počeli dobivati početkom siječnja 1943. godine i da su oni vjerojatno počeli stizati na moj stol već početkom siječnja. Bilo je veoma jasno da su to intercepti brzojavki '''Sicherheitsdiensta '''u Jugoslaviji, dakle da su krajnje vrijedna obavještenja... Bile su to brzojavke na primjer ovakva sadržaja: »Partizani koji su dosad bili u X ili Y nalaze se u pokretu prema Z. Šaljemo protiv njih četnike.« Drugi faktor od historijskog značenja jest u tome da su ta obavještenja odigrala veoma krupnu ulogu u odluci premijera (Churchilla), do koje je došlo kad je on u veljači 1943. stigao u Kairo da se iniciraju promjene u našoj politici.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 9. Diskusija o referatu {{jez-en|Sweet-Escott}}-a, str. 438&lt;/ref&gt;}}
* Osovinska štampa, naročito u [[Italija|Italiji]], dosta je pisala o operacijama u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], pri čemu je otvoreno prikazivala široku saradnju sa četnicima.
* Saveznički oficiri u Jugoslaviji, naročito Bil Hadson, uspeli su u drugoj polovini [[1942]]. da putem radio-poruka do neke mere opišu situaciju na terenu na kome su se kretali.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_2.htm Vilijam Dikin, BOJOVNA PLANINA, Beograd 1973]&lt;/ref&gt;

Usled znatno većeg broja izvora, komandant Sredozemlja, general Vilson, koji se tada nalazio u [[Kairo|Kairu]], imao je jasniju ukupnu sliku o situaciju i činiocima u Jugoslaviji nego pukovnik Bejli koji se nalazio u [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevom]] štabu u Lipovu kod [[Kolašin]]a.

==== &quot;Ibarski telegram&quot; ====
Nakon poraza na [[Neretva|Neretvi]], pri čemu su [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage saveznički sarađivale sa Italijanima dok se britanska armija borila protiv Italijana u [[Afrika|Africi]], sa aspekta Komande Sredozemlja, situacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] je izgledala ovako:

Partizanske snage vode borbe i pružaju efikasan otpor [[Sile Osovine|Osovini]]. Međutim, kako izgleda, [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] su nakon sloma ustanka izgubili oslonac u [[Srbija|Srbiji]]. Tamo još uvek postoje izvesne [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage koje bi se možda mogle navesti da preduzmu nešto korisno za savezničku stvar. Na osnovu ovakvog viđenja situacije, Komandant Sredozemlja je u maju [[1943]], pre nego što je misija [[SOE]] uopšte stigla do [[Josip Broz Tito|Titovog]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]], poslao Mihailoviću čuveni takozvani &quot;ibarski telegram&quot;, koji je poslat oficiru za vezu, pukovniku Bejliju, da ga uruči [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]], što je ovaj učinio [[29. 5.|29. maja]] [[1943]]:

[[Datoteka:Hmwilson1944.jpg|minijatura|185px|[[Maitland Wilson]], Vrhovni saveznički zapovednik u Sredozemlju.]]
{{izdvojeni citat|Rat na Sredozemlju došao je u fazu kada se saveznička ofanziva može smatrati neminovnom. Apsolutno je potrebno da general Mihailović sada počne da izvršava obaveze koje je ranije prihvatio i da u ovom trenutku sarađuje u potpunosti... Mihailović ne predstavlja borbenu snagu od nekog značaja zapadno od Kopaonika. Njegove jedinice u Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni već su uništene ili tesno sarađuju sa Osovinom. Isto tako je teško reći da njegove jedinice postoje u Hrvatskoj, Sloveniji i Slavoniji... Partizani predstavljaju dobru i efikasnu borbenu snagu u svim krajevima, gde jedino kvislinzi predstavljaju generala Mihailovića.
Zato je odlučeno: obavestićete Mihailovića da britanska Glavna komanda Srednjeg istoka zahteva da on, kao saveznik, prekine svaku saradnju sa Osovinom i da krene na istok, u Srbiju. Tamo treba da uspostavi punu vlast i lični uticaj da bi nastavio s napadima na neprijateljske komunikacije.
Obavestićete Mihailovića da odmah ide na Kopaonik sa svim svojim odanim oficirima i ljudima; ako je potrebno, neka se probija silom, oružanim snagama.
Britanska Glavna komanda smatraće ubuduće oblast pod njegovom komandom i uticajem ograničenu na zapadu borbenim elementima koji već postoje na desnoj obali reke Ibar i prema jugu do Skoplja. Na ovu teritoriju britanska Glavna komanda poslaće veliku pomoć vazdušnim putem.
Molimo da sve ovo objasnite Mihailoviću, da mu prenesete ove odluke na što je moguće više kategoričan način i da nastojite da dobijete njegov brzi i nedvosmislen pristanak za njihovo ostvarenje. Vi i cela Britanska misija pratićete Mihailovića na Kopaonik i nastojati da njegova saradnja bude iskrena i uspešna... Tražimo od Londona da se sporazume sa kraljem Petrom i Jovanovićem da pošalju uputstva Mihailoviću, obaveštavajući ga da je najtešnja koordinacija akcije sa savezničkim silama neophodna s obzirom na buduće operacije u južnoj Evropi.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_2.htm Vilijam Dikin, BOJOVNA PLANINA], Beograd 1973&lt;/ref&gt;|[[Henry Maitland Wilson]]}}

Ovaj zahtev, potekao od nadležne vojne komande, inspirisan ratnim operativnim interesima, povučen je na zahtev britanske vlade. Nastupio je period prilagođavanja, odmeravanja i pregovaranja.

==== Decembarski telegram ====
Iako je u međuvremenu [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] poveo akciju protiv nemačkih snaga i snaga NDH koja je &quot;potrajala šest nedelja&quot;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 4. Britanska politika prema Draži Mihailoviću, referat {{jez-en|S. W. Bailey}}, str. 341&lt;/ref&gt;. Komandant Sredozemlja ocenio je da se radi o sporednim i kratkotrajnim aktivnostima, uz izbegavanje da se preduzme nešto na komunikacijama značajnim za [[Savezničke sile|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. 12.|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikaciji, a koja počinje rečima:
{{izdvojeni citat|'''Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.'''&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II&lt;/ref&gt;}}
Ovaj telegram smatra se nekom vrstom ultimatuma [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]]. Navedeni napadi na komunikacije nikad nisu izvedeni, i general Vilson je sredinom decembra svim savezničkim oficirima pri [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama dao instrukciju da su slobodni da napuste četnike i da se povežu sa najbližim partizanskim snagama. Međutim, ova akcija evakuacije savezničkih oficira iz razloga bezbednosti odvijala se u etapama sve do kraja maja [[1944]].

Premijer [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velike Britanije]] [[Winston Churchill|Vinston Čerčil]] doneo je formalnu odluku o povlačenju podrške Mihailoviću [[17. 2.|17. februara]] [[1944]]. Nakon toga saveznička pomoć usmerena je na jačanje snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]].
{{izdvojeni citat|U međuvremenu je Saveznička glavna komanda počela da sve veću pažnju usmerava na Srbiju.
Strategijski značaj Srbije bio je očigledan. Ona se nalazila na železničkoj pruzi Beograd - Solun, komunikaciji od životne važnosti za neprijatelja. Njen bi značaj bio povećan ako se iskrcaju saveznici negde na Balkanu, što je u to vreme još uvek bila mogućnost koja je dolazila u obzir.
Do tada smo Srbiju smatrali za prvenstveno četnički domen. Materijal koji smo im tamo ranije dostavljali izbacivan je Mihailoviću. Ali rezultati su, po mišljenju Komande Bliskog istoka, bili razočaravajući. Naročito nije dolazilo ili veoma malo do presecanja saobraćaja na pruzi Beograd - Solun...
U Donjem domu g. Čerčil je objasnio postupak vlade. &quot;Razlog - rekao je - zašto smo obustavili snabdevanje Mihailovića oružjem i nismo mu dali podršku bio je jednostavan. On se nije borio protiv neprijatelja i, štaviše, neki njegovi potčinjeni pravili su sporazume sa neprijateljem.&quot;
Ovako se završila veza koja se još od početka zasnivala na nesporazumu. Uz pomoć naše propagande, mi smo u našoj mašti od Mihailovića napravili nešto što on nikada ozbiljno nije ni predstavljao. Sad smo ga odbacili, jer nije ispunio naša sopstvena očekivanja.
Pošto je odlučeno da se četnici odbace, zadatak naše politike bio je da što pre pomognemo jačanje partizana u Srbiji... Sada su srpski partizani imali visok stepen prioriteta za dobijanje materijala...&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/1_11.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU glava 11 - NOVI DOGOVOR]&lt;/ref&gt;}}
Nakon niza složenih borbi, zamišljena velika kombinovana operacija trupa na zemlji i vazduhoplovstva protiv vitalnih komunikacija, izvedena je u prvoj nedelji septembra [[1944]]. u saradnji [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i savezničkog vazduhoplovstva. Ona je poznata po svom kodnom nazivu &quot;[[Operacija Ratweek|Operacija Ratvik]]&quot; ({{jez-en|Ratweek}}), i imala je veliki značaj za dalje odvijanje rata u [[Evropa|Evropi]].

==== Podrška partizanima ====

{{izdvojeni citat|Promena u našem stavu je takođe imala i znatno psihološko dejstvo. Sav prestiž koji su četnici do tada uživali zbog savezničke pomoći, prenet je na partizane. Efekat je povećan i vešću da je Tito postigao sporazum sa kraljem Petrom, i kraljevom proklamacijom kojom je pozvao svoje podanike da pruže partizanima podršku, što je razbilo tvrđenje generala Mihailovića da se on bori za monarhiju.

Kao sto se to često dešava, svi ovi događaji, jedan za drugim, delovali su kao lavina. Podrška saveznika i pomoć u materijalu privukle su još veći broj dobrovoljaca; bolje opremljeni i brojniji, partizani su bili kadri da povećaju obim svojih aktivnosti; njihovi uspesi na bojištu su, pak, doneli veće zalihe zaplenjenog oružja i tim više povećali njihov prestiž; tako je za nekoliko meseci znatno ojačao pokret.

Najzad je i civilno stanovništvo shvatilo da aktivnija politika partizana nije lakomislena, kao što im se to nekad činilo. Onda im je odjednom postalo jasno da je baš ova politika obezbedila Titu savezničku podršku koju je Mihailović, ma kako bio dobronameran, na kraju izgubio zbog svoje opreznosti i neaktivnosti.&lt;ref name=&quot;Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/1_14.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU]&lt;/ref&gt;|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}}

Svakodnevno je sve više ranijih pristalica napuštalo četnike, a sve više dobrovoljaca prelazilo u redove partizana. Narednih dana, duge kolone ljudi i dečaka su se probijale do partizanskih štabova da uzmu puške i municiju; delom dezerteri, delom zarobljenici, delom regruti, delom dobrovoljci, neki u svojim starim uniformama i sa tradicionalnim četničkim bradama, drugi u običnim radnim odelima.&lt;ref name=&quot;Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU&quot;/&gt;

=== Kolaboracija četnika s Nemcima ===
{{main|Kolaboracija četnika s nacističkom Njemačkom|Dražina ponuda Hitleru}}

[[Datoteka:144 Draza Mihajlovic.jpg|minijatura|185px|[[Dragoljub Mihailović]], vođa četnika.]]
{{izdvojeni citat|„Srbija:[...] radi stalnih incidenata izazvanih od strane četnika, naređeno prekidanje pomoći i onim D.M.-četnicima koji učestvuju u borbama protiv komunista.“&lt;ref&gt;NAW, T-78, Roll 331, 6288748: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 27. maja 1944 (28. maj 1944.).&lt;/ref&gt;|Nemački izvještaj od 27. maja 1944}}

{{izdvojeni citat|„Srbija: banditska aktivnost na lokalnom nivou. Prepadi četnika se i dalje nastavljaju. S druge strane,  sve veća spremnost većih D.M.-jedinica da nastave brobu protiv komunizma u Crnoj Gori i Istočnoj Srbiji pod njemačkom komandom.“&lt;ref&gt;NAW, T-78, Roll 331, 6288934: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 1. juna 1944 (2. juni 1944.).&lt;/ref&gt;|Nemački izvještaj od 1. juna 1944}}

{{izdvojeni citat|„Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike:
&lt;br /&gt;
a.	Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a.&lt;br /&gt;
b.	Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka.&lt;br /&gt;
c.	Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima.&lt;br /&gt;
d.	Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu.&lt;br /&gt;
e.	Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.“&lt;ref&gt;NAW, T-311, Roll 195, 000960: Nacrt jednog izvještaja o stanju u Srbiji u ljeto 1944. (august 1944.)&lt;/ref&gt;|Nemački izvještaj od augusta 1944}}

{{izdvojeni citat|Usljed jakog partizanskog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz Istočne Srbije, su izrazile spremnost za daljnu borbu protiv komunizma u saradnji sa Wehrmachtom.&lt;ref&gt;NAW, T-311, Roll 194, 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. Oktobra 1944.)&lt;/ref&gt;|Nemački izvještaj od 2. oktobra 1944}}

{{izdvojeni citat|„Srbija: Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam D.M. tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protiv-njemačko držanje.“&lt;ref&gt;NAW, T-311, Roll 194, 000105: Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba jugoistoka od 2. Oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).&lt;/ref&gt;|Nemački izvještaj od 2. oktobra 1944}}

{{izdvojeni citat|„Četnička grupa Ocokoljića iz istočne Srbije je osiguravala pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava-Zaječar.“&lt;ref name=&quot;NAW, T-311 1944&quot;&gt;NAW, T-311, Roll 194, 000562-4: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)&lt;/ref&gt;|Nemački izvještaj od 19. oktobra 1944}}

{{izdvojeni citat|„Prema obavještenjima iz sigurnog izvora, četničke trupe u jugozapadnoj Srbiji i Sandžaku se i dalje bore protiv komunista, prema izričitom naređenju D.M.-a.“&lt;ref name=&quot;NAW, T-311 1944&quot;/&gt;|Nemački izvještaj od 19. oktobra 1944}}

{{izdvojeni citat|„Nesigurnost kod četničkih jedinica po pitanju zauzimanju konačnog stava prema razvoju događaja u Jugoslaviji se djelomično potvrđuje neuspješnim pokušajem Keserovića da uspostavi saradnju s Rusima, kao i prijateljskim gestama Damjanovića prema 1. brdskoj diviziji. K tome je, prema posljednjim izvještajima, Baćević tražio razgovore u Beču. Sudeći prema posljednjim izvještajima, treba se očekivati uska saradnja na liniji Engleska-Subašić-Rusija-Tito. U tom slučaju bi četnici ostali sasvim sami, sem ako se ne odluče za radikalnu promjenu svog dosadašnjeg kursa.“&lt;ref&gt;NAW, T-311, Roll 194, 000718: Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja (28. oktobar 1944.).&lt;/ref&gt;|Nemački izvještaj od 28. oktobra 1944}}

{{izdvojeni citat|„Nakon što su propale njegove namjere da se približi Rusima, i nakon što se ispostavilo da od priželjkivanog iskrcavanja Saveznika na Jadranu i uspostavljanju kontakta sa njima nema ništa, D.M. se osjeća usamljenim u borbi za goli opstanak. Shodno tome, dolazi do novih pokušaja približavanja vlastitim okupacionim trupama.“&lt;ref&gt;NAW, T-311, Roll 194, 000771: Kratka procjena neprijateljskih namjera obavještajnog odjeljenja „Strane vojske na zapadu“ Vrhovne komande kopnene vojske od 31. oktobra 1944. (1. novembar 1944.)&lt;/ref&gt;|Nemački izvještaj od 31. oktobra 1944}}

{{izdvojeni citat|„Suprotno od Titovih bandi, koje Rusi čvrsto vode, D.M. pokret se nalazi u raskoraku između straha od crvenog neprijatelja i nade u dosad izostalu anglo-američku pomoć. Njihova volja za borbu protiv komunizma je nesmanjena; djelom je vode uz njemačku pomoć, a djelom se nadaju engleskoj pomoći, posebno u albansko-crnogorskoj oblasti i u Makedoniji. ... Iako odbačeni od svih strana, kod četnika je očigledan kurs koji, s jedne strane, stremi ka uništenju njihovog glavnog neprijatelja Tita po svaku cijenu, a s druge se i dalje nada u političku i praktičnu pomoć od strane Anglo-Amerikanaca.“&lt;ref&gt;NAW, T-311, Roll 194, 000881-2: Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja (8. novembar 1944.).&lt;/ref&gt;|Nemački izvještaj od 8. novembra 1944}}

Četnici u Dragačevu su oktobra 1944. godine na putu Čačak-Zablaće napadali Nemce. Oni su predali Rusima nekoliko stotina zarobljenika.&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;/&gt;

=== Saradnja četnika i Nedićeve vlade ===
{{Poseban članak|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|Propaganda Nedićeve vlade}}
{{izdvojeni citat|'''SKUPLJANJE NACIONALNIH SNAGA''' – Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv Titovih bandi…Četnici se bore rame uz rame sa odredima srpskog dobrovoljačkog korpusa…Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja – boljševizma.|Časopis “Srpski narod” 6. maj 1944. god.}}
{{izdvojeni citat|„Draža je tražio od mene da izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja, našto sam rekao da Nemci propadaju i da će se morati povući iz naše zemlje i pričao sam mu o opasnosti od komunista koji nadiru iz sviju strana i stoga je potrebno da se obrazuje srpski front od mojih i četničkih odreda da bi, ujedinjeni, brzo i efikasno spasili srpstvo i Srbiju od komunističkog upada. Draža je saslušao i prihvatio moje izlaganje. (...) Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca pošto će na tome raditi i Raković za koga je Draža rekao da je u Beogradu i da ga obavesti o tome da će Nemci dati oružje i municiju. Ja se sada ne sećam kolike su bile količine oružja i municije. Znam da se radilo o velikim količinama pušaka, puščanih metaka i mitraljeskih metaka, puškomitraljeza, bacača i granata, što mi je Draža dao sve ispisano na hartiji. U pogledu novca bilo je odlučeno da moja vlada izdaje podoficirima i oficirima Draže Mihailovića na ime prinadležnosti mesečno po 100.000.000 dinara. Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista. Draža Mihailović sa svoje strane garantuje da dobijeno oružje i municija neće biti upotrebljeni protiv Nemaca.&quot;&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;|Izjava Milana Nedića na posleratnom saslušanju}}

Po naređenju Mihailovića su u toku aprila i maja 1944. godine je održan niz sastanaka između Mihailovićevog komandanta Srbije generala Trifunovića, Živka Topalovića i kapetana Rakovića, s jedne strane, i gestapovaca Šterkera, Milana Aćimovića i Dimitrija Ljotića, Ilije Mihailovića, s druge strane, u selima Vranići, Trbušane i Brđane na kojim je došlo do sporazuma o vođenju zajedničkih operacija protiv partizana i liferovanju oružja četnicima od strane Nemaca.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]&lt;/ref&gt;

Pored svojih komandanata Mihailović se lično sastaje oko 20. avgusta 1944. godine u selu Ražani kod Kosjerića sa Milanom Nedićem i Dragomirom Jovanovićem, gde je sklopljen sporazum da Nedić Mihailoviću daje mesečno sto miliona dinara novčane pomoći, da Nedić preuzima na sebe obavezu da se Mihailoviću od Nemaca izliferuje 30.000 pušaka, tri miliona puščanih i mitraljeskih metaka, da Nedić izliferuje Mihailoviću uniforme i obuću, da će Nedić u cilju koordinacije akcije protiv Narodnooslobodilačke vojske - ukoliko dozvole Nemci, staviti svoje oružane formacije pod komandu Mihailovića i da Mihailović garantuje da se oružje neće upotrebiti protiv Nemaca.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;/&gt;

== Angažovane i raspoložive snage ==
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-056-1643-29A, Frankreich, Generäl v. Weichs.jpg|minijatura|185px|[[Maximilian von Weichs]], nemački zapovednik Jugoistoka.]]
{{izdvojeni citat|Crvene snage nameravaju da prodru u Srbiju preko Drine. Mihailović vrši pripreme da ih odbije. On verovatno precenjuje borbenu sposobnost i gotovost svoje trupe isto onako kao i životnu snagu konzervativne ideje nasuprot revolucionarnim elementima.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm&lt;/ref&gt;|Nemački izveštaj od 1.11. 1943.}}

Na taj način sticaj okolnosti formirao je dve &quot;nevoljne&quot; koalicije u bici za [[Srbija|Srbiju]]:
* Sa jedne strane nalazili su se [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Savezničke sile|Saveznici]] koji se imali zajedniučki interes posedanja strateških položaja u [[Srbija|Srbiji]] od strane NOVJ. Uprkos obostranom nepoverenju koje se zadržalo do kraja rata, [[Savezničke sile|Saveznici]] su se direktno i namerno intenzivno angažovali u pomaganju pohoda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na [[Srbija|Srbiju]]. Ta podrška uključivala je neposrednu taktičku vazdušnu podršku, snabdevanje oružjem i opremom, transport i zbrinjavanje ranjenika, kao i političku i propagandnu pomoć.
* Sa druge strane, poklapao se interes nemačke [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komande Jugoistoka]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] da ih u tome spreče. Uprkos masovnom vojnom prisustvu na [[Balkan]]u (preko 600.000 operativnih trupa), usled intenzivnog partizanskog rata Nemci nisu bili u stanju da drže situaciju pod kontrolom bez pomoći lokalnih snaga. U mnogim područjima, uključujući [[Srbija|Srbiju]], delatnost četnika protiv partizana bila je za Nemce dragocena.

Ni jedna od koalicija nije zasnovana na iskrenosti ni bliskosti, nego na nuždi i interesu. Partneri su do kraja ostali oprezni i podozrivi jedni prema drugima.

U trenutku krize, avgusta [[1944]]. Komandant Jugoistoka rešio je da unapredi dotadašnju nesistematičnu ali uglavnom zadovoljavajuću saradnju sa četnicima. Prilikom svog referisanja [[Adolf Hitler|Hitleru]], sa ciljem da dobije odobrenje za kompletno naoružavanje i opremanje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] trupa, [[maximilian von Weichs|fon Vajhs]] je izložio zajednički interes dveju strana:
{{izdvojeni citat|U vezi sa tim, gospodin komandant Jugoistoka iznosi najnoviji razvoj situacije neprijatelja u Srbiji... U celini se uz to utvrđuje da

a) je Tito spoznao da svoje velike političke ciljeve može da postigne samo zaposedanjem Srbije,

b)...

c) snabdevanje Titovih bandi usleđuje od strane Angloamerikanaca u znatnom obimu 
...
Pri oceni motiva koji su doveli do ponude Nedić - Draža Mihailović, gospodin komandant Jugoistoka ukazuje

a) na neosporno postojeće ugrožavanje svih nacionalnih Srba, ...

b) na ličnost Draže Mihajlovića, koji je u stvarnosti vođa svih antikomunističkih i za borbu voljnih elemenata Srbije, no koji, iz obzira prema svom narodu, koji u njemu želi da vidi nepomirljivog nacionalnog heroja, i s obzirom na kasniji vojnički i politički razvoj u Srbiji, želi da svojoj ličnosti nametne svaku političku suzdržljivost. Kad Draža Mihajlović, iz nužde, zbog situacije u kojoj se nalazi, danas više-manje ultimativno zahteva municiju i oružje, to se, na osnovu dosadašnjih iskustava, može biti ubeđen da će on to oružje i municiju upotrebiti u borbi protiv Tita.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112&lt;/ref&gt;}}

=== Raspoložive snage ===

{{izdvojeni citat|
•	Snaga NOVJ procijenjena na 25.000 &lt;br /&gt;
•	Njemačke, bugarske i kvislinške jedinice ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]): 67.921&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000974: Ukupna snaga partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).]&lt;/ref&gt;|Njemačka procjena od 21. avgusta 1944. godine}}

{{izdvojeni citat|Leta 1944. četnici su brojali oko 9.000 naoružanih boraca.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Nemačka procena iz 1944.}}

[[Datoteka:Nazi propaganda - Engleska i partizani protivu Srbije.jpg|thumb|[[Propaganda Nedićeve vlade]]: Engleska i partizani protivu Srbije.]]
[[Datoteka:Nemačka propaganda Srbija.jpg|minijatura|Nacistička propaganda protiv NOVJ i Crvene Armije uoči bitke za Srbiju.]]

[[SOE]] je u memorandumu načelnicima štabova oktobra [[1943]]. snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] procenio na oko 180.000 naoružanih boraca, a [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] na oko 20.000.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/171.htm Elizabet Barker: BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU], Delo, Ljubljana-Zagreb 1978, strana 165&lt;/ref&gt; Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] procenila je [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage u decembru [[1943]]. na 31 hiljadu ljudi (Slovenija 500, severna Dalmacija i Lika 2.000, zapadna Bosna 1.500, istočna Bosna 3.000, Hercegovina 3.000, Crna Gora 5.000, jugozapadna Srbija 2.500, severozapadna Srbija 3.000, srednja Srbija 3.000, Kopaonik 1.500, jugoistočna Srbija 3-4.000 i severoistočna Srbija oko 2.000).&lt;ref&gt;{{jez-en|United States National Archives,}} Mikrofilm br. T-501. Dokumenti nemačkih feldkomandi i Armijske grupe F. Rolna 189, snimak 262&lt;/ref&gt; U julu 1944. Nemci su procenjivali [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage u Srbiji na 25.000 (severozapadna Srbija 2.500; jugozapadna Srbija 3.000; jugoistočna Srbija 1.500; severoistočna Srbija 5.500 i srednja Srbija 12.500).&lt;ref&gt;{{jez-en|United States National Archives,}} Mikrofilm br. T-501. Dokumenti nemačkih feldkomandi, pozadinska područja, okupirane teritorije i drugo. Rolna 253, snimak 355&lt;/ref&gt; Neki su verovali da je [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićev]] bio veći nego što je broj boraca u jedinicama pokazivao, pa je [[Maximilian von Weichs|fon Vajhs]] bio uveren da bi, uz nemačku pomoć i opremu, bio u stanju da organizuje armiju od 50.000 ljudi.

Snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] bile su znatno brojnije, i, počev od kapitulacije [[Italija|Italije]], znatno bolje naoružane. Međutim, njihova se organizacija u samoj [[Srbija|Srbiji]] obnavljala sporije. U novembru [[1943]]. u [[Srbija|Srbiji]] su imali svega oko 1.700 ljudi&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Prema izveštaju majora {{jez-en|H. B. Dugmore}}-a, savezničkog predstavnika pri Glavnom štabu NOV Srbije od početka novembra 1943. do sredine juna 1944&lt;/ref&gt; u operativnim jedinicama. U sledećem periodu situacija se preokrenula. Već u junu 1944. snage NOVJ u Srbiji narasle su na 13.000,&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; sa tendencijom daljeg brzog rasta. [[Vrhovni štab NOVJ]] bio je odlučan da iskoristi ovu tendenciju, i da radi toga u Srbiju ubaci jake i iskusne trupe sa zapada. Nemci su sa velikom odlučnošću i značajnim uspehom sprovodili akcije protiv prebacivanja snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] (veliku pomoć predstavljao im je uvid u radio-saobraćaj štabova [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], čije su šifre provalili). Ipak poslednjih dana jula jedna operativna grupa (tri divizije, oko 8.000 ljudi), a krajem avgusta još jedna (dve divizije, oko 7.000 ljudi) - obe visoke borbene vrednosti - uspele su da razbiju nemačke zapreke, savladaju operativni pritisak [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] i prodru u dubinu [[Srbija|Srbije]]. Sve ove formacije praktično su udvostručene brojčano već prvih nedelja, ali borbena vrednost nije rasla istom brzinom.

Koliko je situacija bila dramatična iz perspektive njemačkog okupatora, najbolje svjedoči izvještaj od 4. novembra 1944. godine koji zajedno potpisuju feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. Izvještaj predstavlja rekapitulaciju događaja iz prethodnog perioda (avgust—novembar 1944). Dvojica najviših zapovjednika njemačkog [[Wehrmacht]]a u okupiranoj Jugoslaviji čak navode da je došlo do »formiranja novog [[Istočni front (Drugi svjetski rat)|istočnog fronta]]«:
{{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen.

Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore.

Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske.

Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Sa svoje strane, Nemci su u [[Srbija|Srbiji]] raspolagali samo simboličnim policijskim i teritorijalnim snagama drugorazredne borbene vrednosti kao i sa nekih 5.000 boraca [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], i isto toliko pripadnika [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]. [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] imale su u svom sastavu oko 13.000 ljudi. Glavnina ove formacije preformirana je u septembru u jedinicu pod nazivom [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800) i stavljena pod Mihailovićevu komandu. Pored toga, u [[Srbija|Srbiji]] se do kraja avgusta nalazilo oko 25.000 bugarskih rezervista.&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;/&gt;

Frontovske jedinice bile su raspoređene u okolnim područjima: [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdski korpus]] (oko 60.000 ljudi) u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i severnoj [[Albanija|Albaniji]], [[5. SS korpus]] (60.000) u istočnoj [[Bosna|Bosni]], [[Hercegovina|Hercegovini]] i južnoj [[Dalmacija|Dalmaciji]], [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdski korpus]] (oko 60.000) u području zapadno od [[Bosna (rijeka)|reke Bosne]] a južno od [[Sava|Save]], i 69. rezervni korpus (30-40.000) severno od [[Sava|Save]]. Pored njih, [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] formirala je mobilnu operativnu grupu, koja je u avgustu brojala oko 50.000 ljudi, bila pod taktičkom komandom štaba 5. SS korpusa, i koja je izvodila operacije protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Sandžak]]u, [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i istočnoj [[Bosna (rijeka)|Bosni]].

Međutim, tokom septembra ova operativna grupa morala je da bude po delovima pomerena u istočnu [[Srbija|Srbiju]], radi formiranja fronta prema nastupajućoj [[Crvena armija|Crvenoj armiji]]. I pored evakuacije [[Grčka|Grčke]], do novembra [[1944]]. [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] uspela je, da od svojih preko 600.000 ljudi, izvede protiv [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]] (uključujući [[Banat]]) svega 80 do 90 hiljada ljudi. I ta manja pomeranja snaga sa teritorije [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] plaćena su gubitkom mnogih pozicija i gradova.

== Hronologija borbi ==
=== Prvi prodor NOVJ u Srbiju (januar 1944.) ===
{{Poseban članak|Prvi prodor NOVJ u Srbiju|Bitka za Ivanjicu januara 1944.}}
[[Datoteka:Municipalities of Serbia Ivanjica.png|minijatura|Položaj Ivanjice u Srbiji.]]
Partizani su već januara 1944. godine otpočeli veće operacije za oslobođenje gradova u Srbiji. [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|Bitka za Ivanjicu]] je vođena januara [[1944]]. godine između [[partizan]]a sa jedne, i udruženih osovinskih snaga ([[četnik]]a, Nemaca, Bugara, ljotićevaca, nedićevaca) sa druge strane.

Partizani su isprva uspeli da zauzmu [[Ivanjica|Ivanjicu]], ali su intervencijom mnogostruko jačih osovinskih snaga odbijeni. Ivanjica je nakon toga ponovo okupirana, i ostala je pod kontrolom Nemaca do jeseni te godine, kada je konačno oslobođena.

{{proširiti}}

=== Drugi prodor NOVJ u Srbiju (proleće 1944.) ===
{{Poseban članak|Drugi prodor NOVJ u Srbiju}}
[[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2.proleterske i 5.krajiške divizije NOVJ.]]

{{izdvojeni citat|
Po nalogu [[Dragoljub Mihailović|D.M.]], [[Predrag Raković|Raković]] je ponovo precizirao:

1. Sigurne (pismene) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije.

2. Primirje na teritoriji Srbije.

3. Spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije.

4. Želja da se održi konferencija između nemačkog opunomoćenika i generala Trifunovića.

O tome on je poslednjih dana ponovo primio radio-depešom uputstvo od D.M.

Raković je dalje saopštio da u glavnom štabu DM strahuju zbog napredovanja Rusa na istočnom frontu. Četnici su, navodno, spremni da se protiv komunizma bore i na drugim evropskim frontovima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: &lt;br /&gt; 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. &lt;br /&gt; 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. &lt;br /&gt; 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. &lt;br /&gt; 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. &lt;br /&gt; Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. &lt;br /&gt; Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]&lt;/ref&gt;|Nemački izveštaj od 25. marta 1944. o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa}}

[[Datoteka:Oslobodilac.jpg|thumb|[[Propaganda Nedićeve vlade]] protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]].]]
Između [[14. 3.|14. marta]] i [[20. 5.|20. maja]] [[1944]]. [[druga proleterska divizija NOVJ|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija NOVJ]] izvršile su nastupni marš od reke [[Lim (rijeka)|Lim]] do reke [[Ibar]] s jedne, i planina [[Povlen]] i [[Maljen]] s druge strane. Cilj ove operacije bio je podrška pokretu otpora u [[Srbija|Srbiji]], povezivanje sa lokalnim partizanskim snagama radi obezbeđivanja jače baze [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]], i stvaranje krupnijih operativnih formacija sa težištem u [[Srbija|Srbiji]]. Podršku ovom prodorom trebalo je da pruže [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija NOVJ]] forsiranjem [[Drina|Drine]] iz [[Bosna|Bosne]].

Komanda [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] smatrala je ovu pretnju ozbiljnom i napravila je plan sopstvenih protivdejstava. Preduzela je mere za preuzimanje inicijative, suzvijanje i onemogućavanje operacije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Za taktičko komandovanje dejstvima u [[Srbija|Srbiji]] zadužila je [[Vojnoupravni komandant Jugoistoka|Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka]], generala Felbera. Istovremeno se Komanda [[Armijska grupa F|Ag F]] starala o koordinaciji dejstava generala Felbera sa [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopnom armijom]], odnosno sa [[5. SS korpus]]om u istočnoj Bosni i [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. korpusom]] u [[Sandžak]]u.

[[Vojnoupravni komandant Jugoistoka]] general Felber, iako nije raspolagao frontovskim snagama, formirao je kombinovani združeni odred od pozadinskih nemačkih, bugarskih i snaga [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] I [[Srpski dobrovoljački SS korpus|SDK]]. Glavnu masu njegovih snaga činile su snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], koje su samoinicijativno uzele široko učešće u ovoj operaciji. Ovim kombinovanim snagama on je uspeo da spreči snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] da forsiraju [[Ibar]], i uspeo je da ih drži pod neporekidnim pritiskom, neprekidno ih napadajući, ometajući, uznemiravajući i slabeći.

Sa svoje strane, [[5. SS korpus]] efikasno je sprečio pokušaje forsiranja [[Drina|Drine]] od strane [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizije NOVJ]], a [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. korpus]] na polaznom području uspeo je da ugrozi neka važna područja za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], oba uz značajno angažovanje [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]].

Tako su nakon 66 dana iscrpljujućih borbi [[druga proleterska divizija NOVJ|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija NOVJ]] bile prinuđene da se povuku na polazne pozicije neuspevši da uspostave planirane veze i uporišne zone, čime je operacija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] završena neuspehom.

{{izdvojeni citat|„Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj „Grupa Morača“, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega [...].“ &lt;ref&gt;NAW, T-78, Roll 331, 6288808: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 16. maja 1944 (17. maj 1944.).&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj nemačke komande Jugoistoka od 16. maja 1944.}}

{{izdvojeni citat|Pokušaj komunista da prodru u Srbiju sprečili smo... Nemačke snage u ovoj poslednjoj akciji nisu nas ometale ... potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.&lt;/ref&gt;|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}}

=== Osovinske preventivne operacije jula i avgusta ===
[[Datoteka:Peko Dapcevic.jpg|minijatura|185px|[[General-potpukovnik]] [[Peko Dapčević]], komandant Operativene grupe divizija za proboj u Srbiju.]]
{{Poseban članak|Operacija Röslein|Andrijevička operacija|Durmitorska operacija|Operacija Rübenschnitzel}}
{{izdvojeni citat|„Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“&lt;ref&gt;NAW, T-501, Roll 255, 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).&lt;/ref&gt;|Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.)}}

{{izdvojeni citat|Jugoslovenska izbeglička vlada priznala je Tita za svog legitimnog predstavnika i vođu, a Šubašić je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-13 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 26. avgusta 1944.}}

{{izdvojeni citat|[[Hermann Neubacher|Nojbaher]] konstatuje da je premijer Nedić verno služi nemačkim interesima. Slično je i s Dražom Mihajlovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30 avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]&lt;/ref&gt;|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}}

Nemačka komanda Jugoistoka odlučila je da aktivno brani [[Srbija|Srbiju]], sprečavajući i razbijajući koncentracije snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u okolini. Obaveštajci štaba [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] i komanda Jugoistoka pratili su i uspešno dekodirali radio-saobraćaj štabova [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Na osnovu ovih i drugih obaveštajnih podataka, Nemci su imali vernu sliku kretanja jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Obe strane su bile svesne značaja Srbije za rat na Balkanu, pa je [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] nastojao da stvori koncentraciju snaga za prodor u [[Srbija|Srbiju]], dok su nemački štabovi nastojali u tome da ga onemoguće. Sve jedinice koje su se pomerale na istok sistematski su napadane na osetljivim mestima, kao što je na primer prelaz preko [[bosna (rijeka)|reke Bosne]]. Tako je, na primer, [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|11. divizija]] imala teške borbe sa [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizijom]] [[29. 7.|29]]-[[31. 7.|31. jula]] [[1944]], kojom prilikom je Peta kozaračka brigada imala 156 boraca izbačenih iz stroja, a poginuo je i komandant brigade [[Rade Kondić]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/163.htm Lj. Borojević, D Samardžija, R. Bašić: PETA KOZARAČKA BRIGADA], Narodna knjiga, Benjograd 1973 - strana 199&lt;/ref&gt;

Protiv [[Dvanaesti korpus NOVJ|12. korpusa NOVJ]] i njegovog pokušaja manevra prema Srbiji preduzet je od strane [[5. SS korpus]]a tokom jula [[1944]]. niz operacija (operacije Roze i Rezlajn). Neprekidne borbe dovele su do gubitaka i velikog zamora ljudstva.

U oblasti [[Berane|Berana]] i [[Andrijevica|Andrijevice]] [[21. SS divizija|21. SS]] i delovi [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] izveli su u julu neuspešnu [[andrijevička operacija|operaciju Draufgenger]] protiv Drugog udarnog korpusa NOVJ. Nakon prodora grupe Dapčević ([[Druga proleterska divizija NOVJ|2.]] [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija]]) preko [[Ibar|Ibra]], pod komandom štaba [[5. SS korpus]]a preduzeta je zapadno od Ibra najambicioznija operacija razbijanja koncentracije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] - [[durmitorska operacija|operacija Ribecal]]. [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska]] i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]] uz učešće delova [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181]], [[369. legionarska divizija|369]], i [[21. SS divizija|21. SS divizije]], [[Divizija Brandenburg|2. puka Brandenburg]] i [[Crnogorski dobrovoljački korpus|četnika]], izvele su koncentričan napad na [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi proleterski]] i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]]. [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi proleterski korpus]] manevrom je izbegao napad i prebacio se preko [[Lim]]a u [[Srbija|Srbiju]]. Planirani napad na njega nije usledio, jer je [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] usled događaja u [[Rumunija|Rumuniji]] morala biti prebačena u istočnu [[Srbija|Srbiju]]. Prvih dana septembra, pod borbom protiv delova [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]], preko [[Drina|Drine]] se u [[Srbija|Srbiju]] prebacio i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus]].

=== Treći prodor NOVJ u Srbiju (leto 1944.) ===
{{main|Treći prodor NOVJ u Srbiju|Bitka na Kopaoniku 1944.}}
[[File:Proboj partizana u Srbiju 1944.jpg|thumb|Operativna grupa divizija NOVJ na putu za Srbiju, nakon žestokih borbi sa Nemcima. 4. avgust 1944.]]

[[Treći prodor NOVJ u Srbiju]],&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/55_221.htm&lt;/ref&gt; poznat i kao Prodor operativne grupe divizija u južnu Srbiju,&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/236.htm&lt;/ref&gt; bila je operacija [[NOVJ]], preduzeta tokom jula i avgusta 1944. godine, u cilju povratka partizana u Srbiju i oslobođenja zemlje. Neposredni operativni cilj bio je spojiti se sa partizanima u južnoj Srbiji, protiv kojih su udružene osovinske snage vodile [[Topličko-jablanička operacija|Topličko-jablaničku operaciju]]. 

Operativnu grupu divizija za proboj činile su [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterska]], [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiška]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. istočnobosanska divizija NOVJ]].&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/55_221.htm&lt;/ref&gt; Zapovednik ove operative grupe bio je general [[Peko Dapčević]]. Ovom prodoru prethodila su dva neuspešna [[Prodor NOVJ u Srbiju|prethodna prodora]], a iz trećeg pokušaja su končano uspeli da ostvare svoje operativne namere. 

[[4. 8.]] 1944. Između Raške i Kosovske Mitrovice Operativna grupa divizija NOVJ u borbi protiv delova nemačke 7. SS divizije Princ Eugen i 1. brdske divizije, forsirala reku Ibar i izbila na zapadne padine [[Kopaonik]]a. U borbi je ubila 282, ranila preko 520 i zarobila 37 neprijateljskih vojnika, a iz nemačkog zarobljeništva oslobodila 12 Rusa i 80 Italijana. Zaplenjena je velika količina oružja i municije. Jedinice NOVJ su imale 52 poginula i 136 ranjenih boraca.&lt;ref name=&quot;Operativna grupa divizija&quot;&gt;[https://znaci.org/odrednica.php?slug=operativna-grupa-divizija Operativna grupa divizija]&lt;/ref&gt;

[[6. avgusta]] 1944. godine, na planini Kopaonik (između Suvog Rudišta, Bukove glave, Brusa i Aleksandrovca), započele su [[Bitka na Kopaoniku 1944.|četvorodnevne borbe]] između Operativne grupe divizija NOVJ i 4. grupe četničkih jurišnih korpusa (1, 2, 3. i 5. četnički jurišni korpus, ukupne jačine oko 10.000 boraca). U oštrim borbama jedinice NOVJ su razbile četnike i potisnule ih ka dolini reke Zapadne Morave, nanevši im gubitke od 522 poginula, 637 zarobljenih, većeg broja ranjenih, a deo četnika je dezertirao, zaplenivši pritom veću količinu ratne opreme.&lt;ref name=&quot;Operativna grupa divizija&quot;/&gt; Istog dana, goneći razbijene četnike iz 4. grupe jurišnih korpusa u pravcu komunikacije Aleksandrovac - Jošanička Banja, jedinice NOVJ ubile su 46, ranile 84 i zarobile 292 četnika, dok su same imale 2 poginula borca.&lt;ref name=&quot;Operativna grupa divizija&quot;/&gt;

[[7. avgusta]] 1944. godine na planini Kopaonik, jedinice Operativne grupe divizija NOVJ napale su četnički 1. ravnogorski i Valjevski korpus. U oštrim borbama četnici su pretrpeli gubitke od 404 poginula, više ranjenih i 347 zarobljenih.&lt;ref name=&quot;Operativna grupa divizija&quot;/&gt; Gubici jedinica NOVJ iznosili su 20 poginulih i 45 ranjenih.&lt;ref name=&quot;Operativna grupa divizija&quot;/&gt; Zaplenjeni su topovi, puške, municija i veća količina druge opreme. Goneći četnike, 2. proleterska udarna brigada, posle kraće borbe, zauzela je naselje [[Brus]].&lt;ref name=&quot;Operativna grupa divizija&quot;/&gt;

9/10. avgusta jedinice NOVJ ušle su u [[Aleksandrovac]].

=== Topličko-jablanička operacija ===
{{main|Topličko-jablanička operacija 1944}}
[[File:Partizanske snage prelaze u Toplicu 1944.jpg|thumb|Operativna grupa divizija NOVJ u Srbiji, avgusta 1944. Partizanske snage prelaze u Toplicu, posle prelaska Ibra.]]
[[Datoteka:Koča Popović.jpg|mini|185px|General [[Koča Popović]], komandant [[Glavni štab NOVJ Srbije|Glavnog štaba NOVJ Srbije]]: &quot;''Spolja posmatrano, elementi koji se sukobljavaju nesrazmerni su: na jednoj strani broj, organizacija, naoružanje, garnizoni, prevozna sredstva, obezbeđena ishrana — na drugoj glad, umor, bose noge i pobeda, stvarna, neuništiva snaga''&quot;.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/29_6.htm&lt;/ref&gt;]]
[[Topličko-jablanička operacija]] predstavlja početnu fazu bitke za Srbiju. Dok je [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] vodila operacije u cilju sprečavanja prelaska snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiju]] iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]], komandant [[Srbija|Srbije]], general [[Hans Felber]], imao je zadatak da otkloni pretnju od novoformiranih snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] unutar [[Srbija|Srbije]].

Osnovni vojni cilj bitke za Srbiju bile su komunikacije od vitalnog značaja na Balkanu, a upravo na najosetljivijem mestu, u prostoru između dve jedine komunikacije, južnomoravske i ibarske, formirala se, uz savezničku pomoć, najbrojnija grupacija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]].

Protiv jake partizanske grupacije nemački general Felber isplanirao je i pokrenuo niz operacija radi njenog razbijanja. Ovaj niz sastojao se od tri sukcesivne operacije, '''[[Topličko-jablanička operacija 1944|Operaciju &quot;Trumpf&quot;]]''' ({{jez-nem|Trumpf}} - Adut), '''[[topličko-jablanička operacija 1944|&quot;Halali&quot;]]''' ({{jez-nem|Hallali}}) i '''[[topličko-jablanička operacija 1944|&quot;Keraus&quot;]]''' ({{jez-nem|Kehraus}} - Poslednji ples). Ovaj niz povezanih operacija, zajedno sa protivaktivnostima jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], u posleratnoj jugoslovenskoj istoriografiji dobio je zajednički naziv &quot;''Topličko-jablanička operacija''&quot;.

Budući da general Felber nije raspolagao frontovskim jedinicama, već samo policijskim i teritorijalnim, angažovao je šarolike osovinske snage. Pored uobičajenih kvisliških snaga (bugarskih okupacionih trupa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski dobrovoljački SS korpus|SDK]], [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]), tokom ovih operacija najznačajniji saveznik bile su mu jedinice [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. S obzirom da je [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] smatrao svojim vitalnim interesom likvidaciju [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u Srbiji, angažovanje [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] bilo je reprezentativno: zapaženu ulogu imala je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]], kao glavna mobilna formacija u Srbiji, kao i [[Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO|Rasinsko-toplička grupa korpusa]] i [[Drugi kosovski korpus JVuO]].

Zahvaljujući brojčanoj i tehničkoj nadmoći, trupe generala Felbera su uspele da potisnu jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] sa slobodne teritorije. Sve tri divizije NOVJ našle su se na uskom prostoru, sa neprijateljima ispred, a bugarskom i albanskom granicom pozadi.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;/&gt; Elastičnom odbranom i manevrisanjem između neprijateljskih kolona, ove jedinice su ipak izbegle veće gubitke.

Istovremeno sa bitkom protiv NOVJ, general [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je naređivao da se Srbija &quot;očisti&quot; od komunista i njihovih simpatizera među stanovništvom.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]&lt;/ref&gt;

=== Prodor partizana u zapadnu Srbiju ===
{{main|Bitka na Jelovoj gori|Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|Operacija Cirkus}}
[[Datoteka:Bacačko odeljenje Četvrte proleterske brigade.jpg|minijatura|Bacačko odeljenje [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske brigade]] u zapadnoj Srbiji, jesen 1944.]]
[[Datoteka:Valjevo 1944.jpg|minijatura|Miting u oslobođenom Valjevu 21. septembra 1944 godine. S desna na levo: 2. [[Života Đermanović]] 3. [[Vaso Jovanović]], komandant I prol. div 4. [[Peko Dapčević]] 5. [[Sreten Žujović]] 6. [[Mijalko Todorović]].]]
[[Datoteka:Topola 1944.jpg|minijatura|Zbor u oslobođenoj Topoli oktobra 1944.]]
Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije:
{{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]&lt;/ref&gt;|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}}

U [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]] partizanski [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi proleterski korpus]] razbio je 9. septembra 1944. četničku glavninu; od tog trenutka Draža Mihailović i njegove jedinice prestali su biti politički i vojni faktor u Srbiji.&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt;

Prvi korpus je imao dosta nevolja da oslobodi [[Valjevo]]. Nemci, koji su odstupali, i za koje je ovo bio ključni položaj, odlučili su da ga po svaku cenu zadrže i garnizon se učvrstio sve do zadnjeg čoveka u poslednjem uporištu oko kasarne pretvorene u tvrđavu veoma dobro planiranim i izvedenim fortifikacijskim sistemom. U bici koja je nastala, partizani su pretrpeli teške gubitke i savladali su neprijatelja tek kad su dva saveznička &quot;bofajtera&quot; sa raketama, pozvana iz Italije, zadala završni udarac opkoljenom garnizonu, obrušavajući se i ispaljujući rakete iz neposredne blizine na zgradu kasarne.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/1_16.htm&lt;/ref&gt;

Brzi pad Valjeva iznenadio je mnoge žitelje koji su sarađivali s okupatorom i nisu imali vremena da organizuju bekstvo. Tu su spadali: pristalice Nedića i Ljotića, kao i neki četnici. Na fasadi jedne kuće još uvek su stajale parole: &quot;''Neka dugo živi Ljotić! Smrt boljševičkom ološu!''&quot;, koje vlasnik, uprkos grčevitih napora u zadnjem času, nije uspeo da izbriše.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

U oslobođenom Valjevu je obavljena koncentracija ljudstva i potom se krenulo ka Aranđelovcu, 60&amp;nbsp;km južno od Beograda.

Septembra meseca 1944 godine Kolubarski korpus JVUO i Nemci su zajedno branili [[Ub]] od jedinica Narodnooslobodilačke vojske.&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]&lt;/ref&gt;

=== Prodor Crvene armije u istočnu Srbiju ===
[[Datoteka:Oslobođena teritorija septembra 1944.jpg|minijatura|Oslobođena i poluoslobođena teritorija u vreme izbijanja Sovjetske armije na jugoslovensku granicu, 6. septembra 1944.]]
[[Datoteka:Oslobođenje Srbije.jpg|minijatura|Dejstva NOVJ i Crvene Armije u Srbiji]]
{{izdvojeni citat|Otpor Rusima od strane četnika malo vjerovatan; upitan i nastavak borbe protiv partizana s obzirom na porast neprijateljskih aktivnosti protiv okupacione sile; neke četničke vođe će je sigurno nastaviti, s obzirom da im drugo ne preostaje; zadatak okupacione sile je da podrži koliko može one četnike koji su za nastavak borbe, ukoliko se tako može osigurati vlastita pozadina.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=588&amp;rec=311&amp;roll=193 National Archive Washington, T311, Roll 193, frame no. 000585.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) Serbien: &lt;br /&gt; Auf Grund z.T. aus s.Q. stammender Meldungen kann mit Widerstand nationalserb. Kräfte gegenüber Russland nicht gerechnet werden. Bis aus vielerlei Quellen vorliegenden Meldungen, wonach serbischer Boden von russ. Truppen nicht betreten werden soll, verdienen wenig Glauben, zumal nach einem Aufruf König Peters der verbündete Russe an den Grenzen begrüsst werden soll. Wieweit darüber hinaus Masse der Cetnikverbände in Zukunft Kampf gegen Tito fortsetzen wird, erscheint bei zunehmender Aktivität gegen Okkupator zumindest fraglich. Dass DM einige Unterführer und Cetnikkräften fortzusetzen wünschen, muss als erwiesen gelten, da anderer Weg nicht verbleibt. Aufgabe der Besatzungsmacht kann es daher nur noch sein, verbleibende kampfwillige Cetnikverbände so weit zu unterstützen, als sie für Freikämpfen eigenen rückwärtigen Gebietes in Frage kommen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] za 14. septembar 1944.}}

U vezi sa izbijanjem Crvene armije u Rumuniju i njenim približavanjem, u istočnoj Srbiji pristupljeno je formiranju 45. divizije. Potom je osnovan 14. korpus, u čiji sastav su ušle: 23, 25. i 45. divizija, za sadejstvo jedinicama Crvene armije. Prilikom formiranja 14. korpus je imao 51.927 boraca. Korpus je preduzeo dalje nadiranje ka Dunavu u cilju što bržeg uspostavljanja veze sa Crvenom armijom.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;/&gt;

Nemačka komanda je očekivala izbijanje snaga Crvene armije na granice Jugoslavije. Zbog toga je grupisala u istočnoj Srbiji jake snage da spreče prodor Crvene armije. Glavninu neprijateljskih snaga sačinjavala je nemačka [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] i dva puka »Branderburg« sa više manjih jedinica. Dve divizije 14. korpusa NOVJ upućene su prema Velikoj Moravi da dejstvuju na komunikacije prema Beogradu i u pozadini ove nemačke grupacije.

{{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotreba četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Es kommt also darauf an, gegenüber die Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolitischen Gegensätze oder Versorgungsschierigkeiten ihre Stoßkraft gescwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung und wird mit allem Mitteln betrieben.&quot;}})&lt;/ref&gt;|[[Maximilian von Weichs|Weichs]]ova ocjena situacije od 17.9.44 (18. septembar 1944.)}}

Posle gotovo dvonedeljnih borbi jedinica 14. korpusa, uz sadejstvo 113. i 223. divizije, artiljerije i tenkova Crvene armije, otpor nemačke grupe je slomljen, gradovi su oslobođeni, ali glavnini nemačke grupacije je uspelo da se povuče. Uništena je tek pred Beogradom.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;/&gt;

=== Savezničko bombardovanje ===
{{Poseban članak|Bombardovanje Beograda 1944.|Operacija Ratweek}}

[[Operacija Nedelja pacova]] ({{jez-engl|Ratweek}}) je bila [[savezničke sile|saveznička]] operacija bombardovanja nemačkih snaga i komunikacija u okupiranoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Operaciju Ratweek zajednički su izvele krupne snage savezničkog vazduhoplovstva i posebno dodeljene snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] protiv za Nemce vitalnih komunikacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] tokom prve nedelje septembra [[1944]]. Cilj operacije bio je otežavanje položaja, smanjenje borbene moći, i posebno onemogućavanje manevrisanja nemačkih snaga na [[Balkan]]u.

Operacija je izvedena sa velikim vojnim uspehom, čime je nemačka komanda onemogućena da manevrom upotrebi svoje snage iz [[Grčka|Grčke]] na susednim evropskim ratištima. Nemcima je onemogućeno marševsko manevrisanje - njihove snage u pokretu su razdvojene na mnogo grupa, vezane za položaje i naterane na dugotrajno probijanje pod borbom. Ova izolacija krupnih nemačkih snaga omogućila je brzo [[bitka za Srbiju 1944.|oslobođenje Srbije]], uspešno izvođenje [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] i forsirano napredovanje [[Crvena armija|Crvene armije]] u južnu [[Mađarska|Mađarsku]], što je bilo od velikog značaja za okončanje rata u [[Evropa|Evropi]].

Usled masovne upotrebe teških bombardera operacija je prouzrokovala znatne civilne žrtve.

[[Savezničke sile|Savezničke]] vazdušne snage su više puta bombardovale nemačka uporišta u [[Beograd]]u. Infrastruktura u Beogradu je sukcesivno bombardovana u aprilu, maju, junu, julu i poslednji put u septembru 1944. godine.&lt;ref&gt;dr Momčilo Pavlović: &quot;Istina o savezničkom bombardovanju srpskih gradova 1944. godine - Srbi nisu bili posebno izabrana meta&quot; (dnevni list Danas, 17-18.04.2004.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Richard G. Davis: Bombing the European - Axis Powers A Historical Digest of the Combined Bomber Offensive 1939–1945&quot;, Air University Press, Alabama 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;MEDITERRANEAN THEATER OF OPERATIONS (MTO), COMBAT CHRONOLOGY OF THE US ARMY AIR FORCES&lt;/ref&gt; Najteže civilne žrtve zabeležene su tokom aprilskog bombardovanja [[16. 4.|16.]] i [[17. 4.|17.]] aprila [[1944]]. godine, što se poklopilo sa pravoslavnim [[Uskrs]]om. Glavna jedinica u ovoj akciji bila je američka 15. vazduhoplovna jedinica, sa bazom u [[Fođa|Fođi]] na jugu Italije. Samo u udarima 16. i 17. aprila učestvovalo je 600 velikih četvoro-motornih bombardera, koji su ispuštali bombe sa 3000-5000 metara.&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Istorija Beograda, 3 knjiga, 1974, str. 548.&lt;/ref&gt; 17. aprila je pogođen i koncentracioni logor [[Logor Sajmište|Staro Sajmište]], kada je poginulo 60 logoraša, a oko 150 je ranjeno. U toku savezničkih bombardovanja Beograda (njih ukupno jedanaest, od aprila do septembra 1944. godine) je stradalo gotovo 1.200 građana, a preko 5.000 povređeno.&lt;ref name=&quot;Priručnik&quot;&gt;{{Cite web |title=''Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.'' |url=http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |access-date=2018-06-27 |archivedate=2014-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Posebno velik broj civilnih žrtava je bio prilikom bombardovanja Leskovca 6. septembra 1944.

=== Niška operacija ===
{{Poseban članak|Niška operacija 1944.}}
[[Datoteka:Miting u oslobođenom Leskovcu 1944.jpg|minijatura|Miting u oslobođenom Leskovcu, 1944.]]

[[Niška operacija 1944.|Nišku operaciju]] izvele su snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Bugarska armija|Bugarske armije]] uz sadejstvo sovjetskog vazduhoplovstva protiv nemačkih snaga na prostoru [[Niš]] - [[Leskovac]] - [[Vlasotince]]. Operacija je započela [[8. oktobar|8. oktobra]] [[1944]]. i trajala je 7 dana. Snage napadača ostvarile su znatnu brojčanu premoć i pred početak operacije zauzele povoljne pozicije, i tokom nastupanja naterale su nemačke jedinice na povlačenje, opkolile ih, razbile i nanele im težak poraz. Oslobođena je dolina [[Južna Morava|Južne Morave]] i sva mesta istočno od nje.

Tokom operacije ispoljile su se slabosti u sadejstvu između jugoslovenskih i bugarskih jedinica, što je omelo postizanje još većeg uspeha. Neprihvatljivo ponašanje bugarskih jedinica tokom borbe i van nje dovelo je do zategnutosti i krize u odnosime dve strane.

=== Beogradska operacija ===
{{Poseban članak|Beogradska operacija}}

[[Datoteka:Prva proleterska brigada u Beogradu oktobra 1944.jpg|mini|[[Prva proleterska udarna brigada]] u [[Beograd]]u oktobra [[1944]].]]

[[Beogradska operacija]] predstavlja jednu od najvećih i najznačajnijih bitaka na [[Balkan]]u u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]].

Operacija je trajala od 12. do [[20. 10.|20. oktobra]] [[1944]]. godine i predstavljala je deo opsežnog operativnog plana Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije i NOVJ, nadovezujući se bez zastoja na operacije u istočnoj Srbiji i nastavljajući se gonjenjem neprijatelja kroz [[Srem]]. Združene jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Crvena armija|Crvene armije]] nanele su u ovoj operaciji nemačkoj Armijskoj grupi &quot;Srbija&quot; težak poraz, oslobodile su Beograd, glavni grad [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i veliki deo [[Srbija|Srbije]].

Oslobođenjem Beograda okončana je 1287 dana duga nemačka okupacija glavnog grada Jugoslavije. [[Beograd]] je (uz djelomično [[Pariz]]) bio jedini [[glavni grad]] u Evropi u čijem je oslobađanju sa armijama velikih antifašističkih sila ravnopravno učestvovala regularna nacionalna vojska, [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodno oslobodilačka vojska Jugoslavije]].&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;&gt;{{Cite web |title=Oslobođenje Beograda: Naši tragični, slavni i veliki dani |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&amp;print=yes |access-date=2012-07-15 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603110346/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&amp;print=yes }}&lt;/ref&gt; [[Beograd]] je po oslobođenju postao vojni, politički i administrativni centar i sedište vlade nove, [[SFRJ|druge Jugoslavije]].

== Kasniji razvoj ==
{{main|Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|Operacija Mostobran Kraljevo|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944}}
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]]
{{izdvojeni citat|„Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma... Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije.“ &lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;/&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}
Nakon poraza u Srbiji, ostaci nemačkih snaga su pokušali da se probiju na zapad, ka granicama [[Treći Rajh|Trećeg Rajha]]. 
{{izdvojeni citat|Jedinice koje su pokušavale da se probiju bile su sastavljene na brzu ruku od ostataka nekih pet-šest različitih divizija i, posmatrajući mrtve, prepoznavali smo poznate oznake: runolist &quot;Prve alpske divizije&quot; i dvostruku munju divizije &quot;Princ Eugen&quot;. Kolo sreće se zaista okrenulo otkako smo stajali licem u lice sa ovim istim jedinicama u onim ranim, opasnim danima u bosanskim planinama.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}}

Oslobođenjem Beograda, gerilska faza narodnooslobodilačke borbe se završila. Za nekoliko nedelja Srbija, Makedonija, Crna Gora, Hercegovina, Dalmacija i velika područja Bosne i Hrvatske bili su oslobođeni. Nemci su sada bili u potpunom povlačenju i njihova strategija bila je usmerena jedino na to da sačuvaju komunikacije kojima su odstupali. Sukladno tome, oni su sakupili glavninu svojih snaga da održe glavnu komunikaciju na liniji [[Sarajevo]]—[[Brod]]—[[Zagreb]] sa golim minimumom teritorije potrebne za odbranu.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/1_17.htm&lt;/ref&gt;

Severoistočno od Broda, štiteći drugi bok odstupnice koju je ozbiljno ugrožavala Crvena armija, Nemci su pružali snažan otpor u [[Srem]]u. Ovde je stabilizovan [[sremski front]], na kome su se Nemci očajnički odupirali udruženim snagama Rusa, Jugoslovena i Bugara. U međuvremenu, na severu Jugoslavije, u Hrvatskoj i Sloveniji, Nemci su pripremali odbrambene linije na koje su mislili da se konačno povuku. U periodu od dva-tri meseca, gerilsko ratovanje pretvorilo se u frontalni rat, koji je bio sasvim nov za partizane.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;

Neposredno po završetku bitke za Srbiju, u ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta sumira se stanje na terenu te konstatuje početak nove faze rata:
{{izdvojeni citat|U novembru 1944. nastupilo je na Sremskom frontu i prema frontu na Drini jedno zatišje. Poslednje ruske jedinice krenule su u Mađarsku. Najširi slojevi stanovništva bivše Jugoslavije sada u Titu nisu više gledali crvenog šefa bandi, nego kao borca za nacionalno oslobođenje, koji uživa poverenje kralja Petra. Ovo poslednje bilo je veoma važno za prostor Srbije. Dogovor Tita sa Jugoslovenskom izbegličkom vladom značio je težak udar, ako ne i smrtonosni, za četnike i vladu Milana Nedića.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Englezi u Solunu)}}

== Literatura ==
* [https://www.znaci.org/00001/236.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 1], Beogradska knjiga, Beograd 1984
* [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984
* [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2 - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963]
* [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, četnički dokumenti], Vojnoistorijski institut Beograd
* [https://www.znaci.org/00001/4_1_7.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 7 - januar - maj 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd
* [https://www.znaci.org/00001/4_1_9.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 9 - jun - 20. avgust 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd
* [https://www.znaci.org/00001/4_1_10.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 10 - borbe u Vojvodini (novembar-decembar 1944.)], Vojnoistorijski institut Beograd
* [https://www.znaci.org/00001/4_1_11.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 11 - 21. avgust - 10. septembar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd
* [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 12 - 11-30. septembar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd
* [https://www.znaci.org/00001/4_1_13.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 13 - 1-15. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd
* [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 14 - 15-31. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd
* [https://www.znaci.org/00001/4_1_16.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 16 - borbe u Sandžaku 1942 - 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd
* Elizabet Barker: BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU, u [https://www.znaci.org/00001/171.htm Britanska politika na Balkanu u Drugom svjetskom ratu], Delo, Ljubljana-Zagreb 1978.
* Referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u School of Slavonic and East European Studies University of London - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, u [https://www.znaci.org/00001/171.htm Britanska politika na Balkanu u Drugom svjetskom ratu], Delo, Ljubljana-Zagreb 1978.
* [https://www.znaci.org/00001/1.htm Ficroj Meklejn: Rat na Balkanu]
* [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 1, Vojnoistorijski institut Beograd
* [https://www.znaci.org/00001/29.htm Koča Popović, Beleške uz ratovanje], BIGZ. Beograd 1988.

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Ustanak u Srbiji 1941.]]
* [[Povlačenje kolaboracionista sa Nemcima]]

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Battle for Serbia (1944)}}
* [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 20. septembra 1944,]
* [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe &quot;Srbija&quot; od 4. novembra 1944,]
* [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_107.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 9. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji na Jugoistoku]
* [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. Komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]
* [https://www.znaci.org/00001/1.htm Ficroj Meklejn: Rat na Balkanu]
* [https://www.znaci.org/00001/29_5.htm Koča Popović: BELEŠKE UZ RATOVANjE]
* [http://blog.b92.net/text/12861/Bitka-za-Srbiju-%5B1%5D--blize-odredjenje-vrste-zbivanja-i-akteri/ Bitka za Srbiju 1 - Bliže određenje vrste zbivanja i akteri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623052602/http://blog.b92.net/text/12861/Bitka-za-Srbiju-%5B1%5D--blize-odredjenje-vrste-zbivanja-i-akteri/ |date=2012-06-23 }}
* [http://blog.b92.net/text/12882/Bitka-za-Srbiju-%5B2%5D--organizovanje-snaga-posedanje-pozicija/ Bitka za Srbiju 2 - Organizovanje snaga i posedanje pozicija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831152715/http://blog.b92.net/text/12882/Bitka-za-Srbiju-%5B2%5D--organizovanje-snaga-posedanje-pozicija/ |date=2011-08-31 }}
* [http://blog.b92.net/text/12910/Bitka-za-Srbiju-%5B3%5D--NOVJ-napada/ Bitka za Srbiju 3 - NOVJ napada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030081131/http://blog.b92.net/text/12910/Bitka-za-Srbiju-&amp;#91;3&amp;#93;--NOVJ-napada/ |date=2013-10-30 }}
* [http://blog.b92.net/text/12933/Bitka-za-Srbiju-%5B4%5D--Crvena-armija-napada/ Bitka za Srbiju 4 - Crvena armija napada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030081136/http://blog.b92.net/text/12933/Bitka-za-Srbiju-%5B4%5D--Crvena-armija-napada/ |date=2013-10-30 }}
* [http://blog.b92.net/text/12941/Bitka-za-Srbiju-%5B5%5D--Na-ulicama-Beograda/ Bitka za Srbiju 5 - Na ulicama Beograda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030070612/http://blog.b92.net/text/12941/Bitka-za-Srbiju-&amp;#91;5&amp;#93;--Na-ulicama-Beograda/ |date=2013-10-30 }}

{{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}}
{{Drugi svjetski rat}}

{{Izabran}}

{{DEFAULTSORT:Srbija, bitka}}
[[Kategorija:Bitka za Srbiju]]
[[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata]]
[[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]]
[[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]]
[[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]]
[[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]]
[[Kategorija:Operacije NOVJ]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]]
[[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]]
[[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]]</text>
      <sha1>so2hf9eldu898a7b9nowfcl548afltb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Sinčić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169600</id>
    <revision>
      <id>42714747</id>
      <parentid>42714708</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]]</comment>
      <origin>42409746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3814" sha1="f5n93czgsgxqdflazu3dabcsizkwrp5" xml:space="preserve">'''David (Mojsije, Isarije) Sinčić''' ([[Šibenik]], [[23. 5.|23. svibnja]] [[1911]]. - [[Zagreb]], [[6. 5.|6. svibnja]] [[1949]].) je bio veliki župan [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] i [[Ustaše|ustaški]] stožernik.

== Biografija ==

Gimnaziju završio u [[Šibenik]]u a studij medicine započinje (tri semestra) u Zagrebu. Prekinuvši medicinu, studira i završava 1935. [[Pravni fakultet Sveučilišta u Beogradu|pravo u Beogradu]]. Ulazi u krug sveučilištaraca bliskih [[Hrvatska seljačka stranka|HSS]]-u; izabran je za predsjednika beogradske i [[zemun]]ske sekcije HSS-a. Po povratku u Šibenik odbornik je u gradskoj organizaciji HSS-a. Nakon talijanske okupacije (1941.) uhićen i pušten pod uvjetom da napusti Šibenik.

U Zagreb dolazi u lipnju [[1941]]., gdje je uz pomoć [[Andrija Artuković|Andrije Artukovića]] primljen u državnu službu novouspostavljene [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]; podžupan je Velike župe [[Bribir]] i [[Sidraga]] sa sjedištem u [[Knin]]u, a od kraja listopada i [[veliki župan]] iste župe. Istodobno je postao i [[Ustaše|ustaški]] stožernik u istoj župi. U ožujku 1942. postavljen je i za zamjenika općeg upravnog povjerenika kod Zapovjedništva talijanske II. armate. Ustaški časnik David Sinčić, zamenik Velikog župana Bribira i Sidrage, u svom izveštaju iz kraja juna 1942. godine: 
{{izdvojeni citat|Jaz između četnika i komunista je neopisiv. Ovaj jaz je zapravo jaz između Srba samih, koji se u međusobnoj borbi uništavaju. Mi ovu borbu trebamo podržavati i ne dozvoliti približavanje jednih drugima, već podvojenosti podržavati i četnike upotrijebiti protiv komunista kojih, osim vođa, većina je pravoslavaca. Uništiti skupa s četnicima partizane - znači uništiti pomoću istih Srba - njihovu većinu. Izazvati podjelu, podržavati međusobno uništavanje za nas predstavlja političku korist.&lt;ref&gt;Navedeno prema: V. Đurić, Vojvoda Đujić, str. 98-99&lt;/ref&gt;}}

U srpnju 1942. preuzeo je dužnost stožernika ustaškog stožera [[Lika]] i [[Gacka]] sa sjedištem u [[Gospić]]u. U proljeće 1942. Sinčić je bio glavni pregovarač s [[Četnici|četničkim]] vođama oko njihove lojalnosti i priznanja [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. U veljači 1943. imenovan je povjerenikom vlade NDH kod II. armate sa sjedištem na [[Sušak]]u, gdje ostaje do kapitulacije Italije kada je 9.IX. uhićen. Zapovjednik II. armate general [[Mario Robotti]] ga je kanio voditi u [[Rim]].

Prebačen je, zajedno s obitelji, u [[Mali Lošinj]], radi transporta u Italiju, ali uspijeva pobjeći brodicom. Ostavši u dobrim odnosima s HSS-om, održavao je i veze između dijela ustaških prvaka (sklonih sporazumu s HSS-om) i pojedinih predstavnika HSS-a. Intenzivni su njegovi konatakti s [[August Košutić|Augustom Košutićem]], s pojedinim članovima HSS-a u Rimu; veza je s [[Ivan Meštrović|Ivanom Meštrovićem]]. Sudjeluje u pripremama [[Urota Lorković-Vokić|puča Lorković-Vokić]], te je nakon njegova &quot;otkrivanja&quot; uhićen i zlostavljan. Krajem 1944. zatočen je u Lepoglavi, odakle ga spašava i prevozi privatnim autom u Zagreb njegova supruga Eleonora Sinčić u travnju 1945. Nije se povlačio iz Zagreba.

Divizijski vojni sud u Zagrebu osudio ga je [[1948]]. na smrt. Ne zna se gdje je pokopan.

== Literatura ==
* prof.dr [[Hrvoje Matković]]: ''Između Mačeka i Pavelića - Politički portret Davida Sinčića'', Naklada Pavičić, Zagreb, 2010.&lt;ref&gt;[[Gojko Borić]]: David Sinčić svijetli lik u mraku Pavelićeve države, predstavljanje knjige prof.dr Matkovića, Hrvatski list, br.327, 30. prosinca 2010.&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{izvori}}

{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}

[[Kategorija:Hrvatski političari u prvoj Jugoslaviji]]
[[Kategorija:Dužnosnici NDH]]
[[Kategorija:Ustaše]]
[[Kategorija:Kvislinzi]]</text>
      <sha1>f5n93czgsgxqdflazu3dabcsizkwrp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Branko Bogunović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169635</id>
    <revision>
      <id>42714749</id>
      <parentid>42714714</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]]</comment>
      <origin>42175060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6943" sha1="4stonqie5a3lvas86mqi8axy051xmdb" xml:space="preserve">{{Vojno lice
| ime =Branko Bogunović
| slika = 
| opis_slike = ''Branko Bogunović pozira u svečanoj nošnji.''
| nadimak = 
| datum_rođenja =[[1911]].
| mesto_rođenja =[[Drvar]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]]
| država_rođenja = 
| datum_smrti = [[1945]].
| mesto_smrti = [[Šibenik]], [[Jugoslavija]]
| država_smrti = 
|godine_služenja=[[1941]] — [[1945]].
|rang=Vojvoda
|jedinica=Dinarska četnička divizija 
|bitke=
|nagrade=
|kasniji_rad=
}}
'''Branko Brane Bogunović''' ([[Drvar]], [[24. listopada]] [[1911.]] — [[Šibenik]], [[1945.]]) je bio [[Četnici|četnički]] [[vojvoda]] iz [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svjetskog rata]]. Surađivao je s [[NDH]] u borbama protiv partizana.

Njegov rođeni brat [[Uroš Bogunović|Uroš]] bio je zapovjednik [[Šesta krajiška udarna brigada|Šeste krajiške partizanske brigade]] i [[narodni heroj]].

== Predratna biografija ==

Branko Bogunović je rođen [[24. oktobra]] [[1911]]. godine u [[Drvar]]u, gde je odrastao i završio osnovnu školu. Srednje obrazovanje stekao je u [[Banja Luka|Banja Luci]], potom je vojni rok odslužio u vazduhoplovstvu u [[Sarajevo|Sarajevu]] i posle toga postao čuvar državnih šuma u Drvaru. Imao je četiri brata i tri sestre: Ljubu, Mitu, [[Uroš Bogunović|Uroša]], Nikolu, Milevu, Nataliju i Dušanku. Bio je oženjen sa Milkom Bašić, iz sela Kamenice sa kojom je imao sina Duška.

== Drugi svetski rat ==

Po izbijanju [[ustanak u NDH|ustanka u NDH]] 1941, predvodio je četnike prilikom [[Pokolj u Bosanskom Grahovu|pokolja Hrvata u Bosanskom Grahovu]].

Za vreme [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] Branko Bogunović je bio pomoćnik komandanta [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije]] i komandant [[četnici|četničkog]] korpusa ''„[[Gavrilo Princip]]“''. Njegov brat [[Uroš Bogunović|Uroš]] je bio komandant [[Šesta krajiška udarna brigada|Šeste krajiške partizanske brigade]].

Zbog svojih zasluga je od crkve Svetog Petra u [[Donji Tiskovac|Donjem Tiskovcu]] dobio kitnjasto tradicionalno odijelo koje je prije njega navodno nosio vojvoda Pavasović u ustanku [[1715]]. godine, a zatim i vojvoda [[Golub Babić]] u ustanku [[1875]]. godine; tokom rata je zabilježena fotografija na kojoj Bogunović pozira u tom svečanom odijelu.

=== Saradnja sa NDH ===

Kod župana NDH [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]] je početkom decembra [[1941]], zajedno sa drugim četničkim vođama, došao i Bogunović, kojeg će Sinčić ocijeniti kao najpouzdanijeg za suradnju protiv [[ustanak u NDH|ustanka]].&lt;ref&gt;Veliki župan Sinčić je 7. februara 1942. obavijestio Pavelića da »Brane Bogunović iz Bosanskog Grahova uvijek djeluje u smislu smirenja«. (NOB u Dalmaciji, 2,872).&lt;/ref&gt; Pavelićev ministar [[Mladen Lorković]] [[26. 5.|26. maja]] 1942. depešom obaveštava »vrhovničtvo« velike župe Bribir i Sidraga o isporuci oružja Bogunoviću i drugim četnicima:

{{izdvojeni citat|»Glavni stožer domobranstva suglasan je sa vašim priedlogom da se vođama grko-istočnjaka popu [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], Mani Rokviću, Bogunoviću, Paji Popoviću i Paji Omčikusu dodieli pomoć od milijun Kn (kuna), 200 pušaka jugoslavenskog poriekla i 10 strojo-pušaka.«&lt;ref&gt;AVII, H-P-426; u protokolu Ministarstva vanjskih poslova NDH dokument je zaveden pod brojem VT/57/42.&lt;/ref&gt;}}

Isplata je izvršena početkom juna. O tome dr Sinčić obavještava [[Ante Pavelić|Pavelića]]: &quot;''Jučer sam trima glavnim vođama četnika koji su u borbi protiv partizana, Momčilu Đujiću, Branku Bogunoviću i Mani Rokviću dao svakome po 100.000 kuna radi organiziranja borbe protiv partizana i pomoći njihovim suborcima''.&quot;&lt;ref&gt;AVII, 195,12/6—1&lt;/ref&gt; Župan [[David Sinčić]] je iz [[Knin]]a 17. juna [[1942]]. godine poslao nadređenima izveštaj o saradnji sa jedinicama Branka Bogunovića, koji kaže da je NDH pružala pomoć u oružju, municiji i ljudstvu lojalnim četničkim jedinicama:

{{izdvojeni citat|Postignuta saradnja sa četničkim vođama Bogunović, Đujić, Rokvić, Rađenović. Četnici po dogovoru sa mnom i dobijenim uputstvima idu prema Glamoču sastati se sa četnicima Drenovića i domobranima gde odrediti plan daljih zajedničkih akcija.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Radi delovanja protiv partizana radi postignuća dodira sa hrvatskom vojskom četnici izvršili napad na Peulje, Crni Lug, Grkovci, Podgoru, Tičevo malo i veliko uspehom. Četnici za saradnju sa nama i borbu proti partizana nemaju oružja, strijeljiva i hrane. Potrebno ih snabdeti preko Knina ili u času dodira sa našom vojskom u Glamoču. Radi potrebne oružane akcije naših domobrana iz Knina s četnicima prema Glamoču, Bosanskom Petrovcu, južnoj Lici, potrebno Zapovjedničtvo sedme operativne zone u Kninu poslati pojačanja u ljudstvu, oružju, naročito strojnica, bacačima mina i vojnim vozilima.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Četnici poveli akciju proti partizana iz Medka prema Strmica. Potrebno je povezati ovu akciju sa akcijom naše vojske iz Gospića. Četnici očekuju za svoje akcije uputstva našeg vojničkog Zapovjedničtvo. Poruke slati preko Knina ili krilašima u Bosansko Grahovo kao što je već učinilo Zapovjedničtvo trećeg vojnog zbora četnicima Branka Bogunovića. Gornje dostavite Zapovjedničtvo trećeg vojnog zbora Sarajevo i Ministarstvu spoljnih poslova za Vrančića.&lt;ref name=&quot;slobodnadalmacija1&quot;&gt;{{cite web|author=piše goran kotur |url=http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/65858/Default.aspx |title=NDH četnicima davala oružje i mirovine &gt; Slobodna Dalmacija &gt; Spektar |publisher=Slobodnadalmacija.hr |date=15. 08. 2009. |accessdate=26. 09. 2010.}}&lt;/ref&gt;}}

U izveštaju [[Mladen Žujović (četnik)|Mladena Žujovića]] generalu Mihailoviću od [[6. avgust]]a 1943. stoji sledeće:

{{izdvojeni citat|Tu još postoje i neke Birčaninove vojvode Brana Bogunović, [[Mane Rokvić]] i još neki sve od zla oca i gore majke, mrze se između sebe, proganjaju se, prete zločinima svima i svakome — napasti.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/11_45.htm&lt;/ref&gt;}}

=== Hapšenje i smrt ===

Bogunović je ranjen prilikom proboja blokade u [[Pađeni]]ma, [[4. 12.|4. decembra]] [[1944]]. godine. Ubrzo potom, [[1945]]. godine [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] su ga zarobili i ubili.

== Izvori ==
{{Izvori|2}}
{{Wikisource|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.}}
{{Wikisource|Izveštaj komande XV korpusa o četnicima od 19. novembra 1943.}}
{{Wikisource|Zapovest Ante Pavelića o Đujićevim četnicima od 21.12.1944}}

== Povezano ==
* [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]
* [[Pokolj u Bosanskom Grahovu]]
* [[Dinarska četnička divizija]]
* [[Uroš Bogunović]]

{{Lifetime|1911|1945|Bogunović, Branko}}

[[Kategorija:Biografije, Drvar]]
[[Kategorija:Četnici]]
[[Kategorija:Četničke vojvode]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa NDH]]</text>
      <sha1>4stonqie5a3lvas86mqi8axy051xmdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peko Dapčević</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171926</id>
    <revision>
      <id>42714856</id>
      <parentid>42606062</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57956-06</username>
        <id>407038</id>
      </contributor>
      <comment>/* Španski građanski rat */</comment>
      <origin>42714856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22933" sha1="e0vyge7kznrrkh7g6d10s8qhag09doi" xml:space="preserve">{{Heroj M
|didaskalija=Peko Dapčević
|slika=Peko-dapčević.png
|opis_slike=Peko Dapčević 1947. godine. 
|datum_rođenja={{birth date|1913|6|25|df=y}} 
|mesto_rođenja=[[Ljubotinj]] kod [[Cetinje|Cetinja]]
|država_rođenja={{zas|Kraljevina Crna Gora}} [[Kraljevina Crna Gora]]
|datum_smrti={{death date and age|1999|2|10|1913|6|25|df=y}} 
|mesto_smrti=[[Beograd]], [[Srbija]]
|država_smrti={{zas|SRJ}} [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]]
|profesija=vojno lice
|supruga=[[Milena Dapčević]]
|KPJ=[[1933]].
|rat=[[Španski građanski rat]]&lt;br /&gt;[[Narodnooslobodilačka borba]]
|NOB=komandant [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske brigade]]&lt;br /&gt;komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]]&lt;br /&gt;komandant [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]]&lt;br /&gt;komandant [[Prva jugoslovenska armija|Prve armije JA]]
|služba=[[Datoteka:Flag of Spain (1931 - 1939).svg|19px]] [[Španska republikanska armija]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]]
|čin=[[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|35px]] [[General-pukovnik]]
|godine službe=[[1937]] — [[1939]]. i [[1941]] — [[1955]].
|funkcija=[[Spisak načelnika generalštaba JNA|Načelnik Generalštaba JNA]]
|mandat=[[1953]] — [[1955]].
|prethodnik=[[Koča Popović]]
|naslednik=[[Ljubo Vučković]]
|narodni heroj=[[22. oktobra]] [[1945]]. 
|odlikovanja=
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} ''[[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenska odlikovanja]]:''
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Orden slobode}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} 
{{!}}-
{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden ratne zastave}}  {{!}}{{!}} {{Orden ratne zastave}} 
{{!}}-
{{!}} {{Orden partizanske zvezde}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} ''[[Ordeni i medalje SSSR|sovjetska odlikovanja]]:''
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Orden Suvorova1}} {{!}}{{!}} {{Orden Kutuzova1}} 
{{!}}}
}}
'''Petar &quot;Peko&quot; Dapčević''' ([[1913]] – [[1999]]) je bio čuveni partizanski vojskovođa iz [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Drugog svetskog rata]], zapovednik [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]].

Pre rata se kao dobrovoljac [[Španski borci|borio protiv fašizma u Španiji]]. Tokom oslobodilačke borbe imao je istaknutu ulogu u bitkama na Neretvi, Sutjesci i u [[Oslobođenje Beograda|oslobođenju Beograda]]. Nakon rata je bio [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], društveno-politički radnik i ambasador [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. U periodu od [[1953]]. do [[1955]]. godine obavljao je funkciju [[Spisak načelnika generalštaba JNA|Načelnika Generalštaba]] [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]].

Nosilac je mnogih prestižnih jugoslovenskih odlikovanja. Proglašen je [[narodni heroj Jugoslavije|narodnim herojem Jugoslavije]].

== Biografija ==
Rođen je [[25. jun]]a [[1913]]. godine u selu [[Ljubotinj]], kod [[Cetinje|Cetinja]]. Potiče iz svešteničke porodice Jovana Dapčevića. Imao je tri brata – [[Vlado Dapčević|Vlada]], Draga i Milutina i sestru Danicu. Još kao gimnazijalac na Cetinju učestvovao je u dva [[štrajk]]a, a kao učenik osmog razreda bio je uhapšen zbog aktivnog učešća u manifestacijama omladine i zbog toga je bio hapšen.

Po završetku gimnazije upisao se na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravni fakultet]] u [[Beograd]]u i ubrzo, u svojoj dvadesetoj godini, [[1933]]. postao član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Tri godine kasnije kasnije vratio se u svoj rodni kraj i kao član Okružnog komiteta KPJ za Cetinje radio je na stvaranju i jačanju partijskih organizacija.

=== Španski građanski rat ===
{{Glavni članak|Španski građanski rat|Jugoslovenski španci}}
[[Datoteka:Miha Počervina, Kosta Nađ i Peko Dapčević.jpg|minijatura|Bataljon &quot;Divizionario&quot; 45. divizije. S leva na desno: komandir voda [[Miha Počervina]], komandir 1. čete [[Kosta Nađ]] i zamenik komandira Peko Dapčević.]]
U maju [[1937]]. godine Peko je otišao u [[Španija|Španiju]], kako bi se u Španskom građanskom ratu borio protiv [[Fransisko Franko|Frankovih]] [[Fašizam|fašističkih]] snaga. Posle kraće obuke on je, kao borac-mitraljezac, bio u bataljonu „[[Georgi Dimitrov|Dimitrov]]” 15. internacionalne brigade. Na frontu Brunete kod [[Madrid]]a ranjen je u glavu. Posle izlaska iz bolnice postao je politički delegat voda i ubrzo [[politički komesar]] čete.

Uskoro je u borbama ispoljilo svoje vojničke sposobnosti i postao komandir čete. Na frontu kod Ebra ponovo je ranjen u glavu, a [[1938]]. godine ranjen je treći put u ruku. U raznim borbama (Kinto, Belčite i Katalonija) ispoljio je visoke ratničke sposobnosti. Za kratko vreme napredovao je od [[desetar]]a do [[poručnik]]a Španske republikanske armije. Konačno, imao je čin kapetana.

Kada je februara [[1939]]. godine posle poraza Španske republikanske armije sa ostalim [[Jugoslovenski španci|dobrovoljcima]] prešao francusku granicu, čekali su ga koncentracioni logori. Reakcija [[Francuska|Francuske]] bacila ga je, zajedno sa ostalim borcima Internacionalnih brigada u koncentracioni logor u [[Argelès-sur-Mer|Arželesu]] (''Argelès-sur-Mer''). S grupom njrgovih prijatelja iz Španije, francuska policija ga je zatvorila u tvrđavu Koljur (Collioure). U logoru je ostao do oktobra [[1940]]. godine. Tada su Peko Dapčević i [[Fadil Jahić Španac]] dobili zadatak da pobegnu iz logora i da organizuju bekstvo ostalih drugova. U vezi s tim Peko Dapčević je u aprilu [[1941]]. godine otišao na rad u [[Austrija|Austriju]], odakle je organizovao bekstvo i prebacivanje drugova u Jugoslaviju.

=== Narodnooslobodilačka borba ===
{{Glavni članak|Narodnooslobodilačka borba}}

Odmah posle povratka u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]] uhapšen je u [[Sombor]]u i sproveden za [[Crna Gora|Crnu Goru]], ali je uspeo da pobegne sa stanice u [[Nikšić]]u. Tu se povezao sa članovima Mesnog komiteta KPJ za Nikšić i aktivno učestvovao u pripremama za ustanak.

==== Ustanak u Crnoj Gori ====
{{Glavni članak|Ustanak u Crnoj Gori 1941.}}
[[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|minijatura|[[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji]] 1941. godine.]]

U prvim danima, [[Trinaestojulski ustanak|Тrinaestojulskog ustanka]] nalazio se na funkciji člana Okružnog komiteta KPJ za Cetinje i komandanta [[Lovćenski partizanski odred|Lovćenskog partizanskog odreda]]. U borbi na Košćelama (na putu [[Cetinje]]-[[Rijeka Crnojevića]]) [[15. jul]]a [[1941]]. godine, pod njegovom komandom je najpre uništena motorizovana kolona, a potom i motorizovani bataljon italijanske divizije „Mesina”.

Bio je član, a izvesno vreme i zamenik komandanta, [[Glavni štab NOV i PO Crne Gore|Glavnog štaba NOP odreda za Crnu Goru]], od njegovog formiranja avgusta [[1941]]. godine. Kao član Glavnog štaba i komandant Lovćenskog partizanskog odreda dao je veliki doprinos stvaranju i učvršćivanju partizanskih jedinica, izvođenju borbenih poduhvata i razvoju [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]].

U vreme krize ustanka na području [[Kolašin]]a, u zimu i proleće [[1942]]. godine, kao zamenik komandanta Glavnog štaba, objedinio je komandu na partizanskim udarnim bataljonima i odredima na ovoj teritoriji. Ove snage su na [[Sinjajevina|Sinjajevini]], na području [[Morača]]-[[Kolašin]], u Poljima, vodile duge i teške borbe sa znatno brojnijim [[četnici]]ma, koje su pomagali [[Italijani]].

Početkom aprila [[1942]]. godine postavljen je za komandanta Glavnog štaba NOP odreda za Crnu Goru i Boku, a maja iste godine imenovan je za člana [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOP i DVJ]]. Od tada do [[10. jun]]a, crnogorske jedinice su pod njegovom komandom vodile izuzetno teške borbe na širem području Crne Gore s nekoliko italijanskih divizija, brojnim četničkim jedinicama i snagama crnogorskih separatista. Borbe u poljima Kolašinskim, na [[Sinjajevina|Sinjajevini]] i [[Durmitor]]u, oko [[Nikšić]]a, na putu [[Nikšić]]-[[Grahovo (Nikšić)|Grahovo]] i [[Cetinje]]-[[Grahovo (Nikšić)|Grahovo]] spadaju i po angažovanim snagama i po žestini u najteže borbe u [[Treća neprijateljska ofanziva|Trećoj neprijateljskoj ofanzivi]].

==== Pohod u Bosansku krajinu ====
{{Glavni članak|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu 1942.}}

Kada je, [[11. jun]]a [[1942]]. godine formirana [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada]], Peko je imenovan za njenog komandanta. Pod njegovom komandom brigada je učestvovala u pohodu na [[Bosanska krajina|Bosansku krajinu]]. Do sredine jula, zauzela je Hadžiće (na pruzi [[Sarajevo]]-[[Mostar]]), [[Gornji Vakuf]] i vodila borbe na sektoru [[Bugojno|Bugojna]]. U avgustu je izvršila dva snažna [[Bitka za Kupres 1942. godine|napada na jako utvrđeni Kupres]] i pretrpela teške gubitke. Posle ovoga vodila je borbe s jakim [[Treći rajh|nemačkim]] snagama na [[Manjača|Manjači]], zatim je u septembru učestvovala u napadu na [[Jajce]], a potom je učestvovala u žestokim borbama na pravcima [[Jajce]]-[[Donji Vakuf]] i [[Jajce]]-[[Travnik]]. U oktobru je učestvovala u oslobođenju [[Mrkonjić-Grad]]a.

Kada su [[1. novembra]] [[1942]]. godine formirane prve [[Spisak divizija NOVJ|divizije NOVJ]], Peko Dapčević je postavljen za komandanta [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]]. Od tada do sredine septembra [[1943]]. godine, pod njegovom komandom Druga divizija je učestvovala u najtežim borbama na jugoslovenskom ratištu. Od novembra [[1942]]. do februara [[1943]]. godine divizija je dejstvovala na širem graničnom pojasu između [[Bosna|Bosne]] i [[Dalmacija|Dalmacije]]. U novembru je razbila neprijateljske snage na sektoru [[Knin]]-[[Bosansko Grahovo]], [[14. decembra]] oslobodila [[Livno]], potom napala [[Kupres]], oslobodila Šujicu i [[Duvno]] i vodila borbe na pravcu [[Duvno]]-[[Imotski]]; krajem decembra [[1942]]. i početkom januara [[1943]]. godine divizija je izvela uspešna ofanzivna dejstva u Cetinskoj krajini.

==== Bitka na Neretvi ====
{{Glavni članak|Bitka na Neretvi}}
[[Datoteka:Peko Dapčević govori talijanima.jpg|minijatura|Peko Dapčević komandant 2. udarnog korpusa govori borcima italijanskog bataljona &quot;Garibaldi&quot;, koji se priključio partizanima, Pljevlja, septembra [[1943]].]]

U vreme [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga divizija]], je imala veoma važnu ulogu. U februaru je učestvovala u oslobođenju [[Posušje|Posušja]] i [[Imotski|Imotskog]], prodrla u dolinu [[Neretva|Neretve]], oslobodila Drežnicu i [[Jablanica (grad)|Jablanicu]], i delom snaga učestvovala u napadima na [[Konjic]]. Heroizam njenih boraca i uspesi štaba i komandanta posebno su došli do izražaja u teškim borbama krajem februra i početkom marta [[1943]]. godine. Glavnina snaga divizije učestvovala je u odbrambenim borbama na pravcu [[Gornji Vakuf]]-[[Prozor]] i u čuvenom protivudaru kod Gornjeg Vakufa, a drugi deo snaga je vodio teške odbrambene borbe na [[Neretva|Neretvi]]. [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] je prva forsirala Neretvu, marta [[1943]]. godine i zadala snažan udar [[četnici]]ma. Od tada su počela njena ofanzivna dejstva na istok, Glavina divizije je nastupala pravcem Čičevo-Glavatičevo-[[Kalinovik]]-[[Foča]] i učestvovala u više teških borbi i razbijanju snažnih četničkih grupacija, a drugi deo snaga je angažovan na borbama u [[Hercegovina|Hercegovini]].

{{izdvojeni citat|Ovog momenta vratilo se 10 Crnogoraca nikšićke brigade koji su bih zarobljeni kod boljševika. Oni pričaju: zarobljenih je 90 u noćnom napadu... Od svih zarobljenika pušteno je 10 starih. Ostale su zadržali. Zarobljenike su vodili pred Peka Dapčevića koji ih je korio. Ubili nisu nikoga.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2.pdf ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV - DOKUMENTI ČETNIČKOG POKRETA DRAŽE MIHAILOVIĆA - KNJIGA 2]&lt;/ref&gt;|Izveštaj četničkog komandanta generalu Mihailoviću}}

U saradnji sa [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prvom divizijom]], [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga divizija]] je forsirala [[Drina|Drinu]], razbila [[Italijani|italijansko]]-[[Četnici|četničke]] snage jačine nekoliko hiljada, i oslobodila severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]], a u saradnji sa [[Treća udarna divizija NOVJ|Trećom divizijom]] u borbama na Javorku i Bioču razbila italijansko-četničke snage, takođe jačine nekoliko hiljada.

==== Bitka na Sutjesci ====
{{Glavni članak|Bitka na Sutjesci}}
[[Datoteka:Druga proleterska divizija.jpg|minijatura|Smotra 2. proleterske divizije u Boanu neposredno uoči [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], maja 1943. godine. Pred strojem boraca je komandant divizije Peko Dapčević.]]

U vreme [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]], Druga divizija je najpre vodila teške borbe sa Prvom nemačkom brdskom divizijom, na sektoru [[Mojkovac|Mojkovca]] i [[Kolašin]]a, potom učestvovala u stvaranju mostobrana na Vučevu i u teškim borbama na Javorku Pivskom. U borbama u dolini Sutjeske njene brigade su igrale odlučujuću ulogu u napadima na Košur i u odbrani na Barama. U vreme proboja na [[Zelengora|Zelengori]] izuzetno značajne su odbrambene borbe na Ljubinom grobu i Košuti, i prodor prema komunikaciji [[Foča]]-[[Kalinovik]].

Oktobra [[1943]]. godine Peko je postao komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]]. Pod njegovom komandom korpus je postao jedna od najjačih jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. U jesen [[1943]]. godine učestvovao je u oslobođenju većeg dela teritorije [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Sandžak]]a. Potom korpus je vodio teške borbe u Limsko-drinskoj operaciji.

Godine [[1943]]. proizveden je u čin [[general-major]]a, [[1944]]. u čin [[general-potpukovnik]]a.

U proleće [[1944]]. godine Pekov Drugi udarni korpus je izveo Mojkovačku operaciju i druge poduhvate za odbranu slobodne teritorije [[Crna Gora|Crne Gore]] i [[Sandžak]]a, a tokom leta učestvovao u [[Andrijevička operacija|Andrijevičkoj operaciji]].

==== Oslobođenje Beograda ====
{{Glavni članak|Beogradska operacija}}
[[Datoteka:Zdanov-i-Dapcevic.jpg|minijatura|Sovjetski general [[Vladimir Ždanov]] i Peko Dapčević oktobra 1944. u [[Beograd]]u.]]

Jula [[1944]]. godine Peko je imenovan za komandanta Operativne grupe divizija, s kojom je prodro u [[Srbija|Srbiju]] i oslobodio znatnu teritoriju u slivu [[Južna Morava|Južne]] i [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Septembra [[1944]]. godine komandovao je Prvom armijskom grupom, koja je izvela operacije za oslobođenje zapadne [[Srbija|Srbije]] i [[Šumadija|Šumadije]] i [[Beogradska operacija|Beogradsku operaciju]].

==== Proboj Sremskog fronta ====
{{Glavni članak|Sremski front}}

Prvog januara [[1945]]. godine Peko Dapčević je imenovan za komandanta [[Prva jugoslovenska armija|Prve armije JA]]. Prva armija je vodila borbe na [[Sremski front|Sremskom frontu]] i [[12. april]]a izvršila proboj. U završnim operacijama za oslobođenje Jugoslavije armija je oslobodila deo [[Hrvatska|Hrvatske]], prodrla u [[Slovenija|Sloveniju]] i sa [[Treća jugoslovenska armija|Trećom armijom]] na sektoru [[Celje]]-[[Maribor]] razbila i zarobila glavne njemačke i kolaboracionističke snage, pod komandom [[Alexander Löhr|generala Aleksandra Lera]] (jačine oko 300.000 ljudi).

=== Period SFRJ ===
[[Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|levo|mini|180p|Peko Dapčević kao načelnik Generalštaba JNA, 1953.]]
[[Datoteka:Grob Peke Dapcevica Novo groblje.JPG|desno|mini|280p|Grob Peka Dapčevića na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]] u [[Beograd]]u]]
Maja [[1945]]. godine imenovan je za komandanta Četvrte armije i komandanta Vojne uprave u [[Istra|Istri]]. U toku rata bio je član [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ) i član Predsedništva [[CASNO|Crnogorske antifašističke skupštine narodnog oslobođenja]] (CASNO).

Od [[1946]]. do [[1948]]. godine završio je [[Vojna akademija Vorošilov|Višu vojnu akademiju „Vorošilov”]] u [[Moskva|Moskvi]]. Posle povratka iz [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetskog Saveza]] do [[1953]]. bio je zamenik, a od [[1953]]. do [[1955]]. godine [[Spisak načelnika generalštaba JNA|načelnik Generalštaba JNA]]. Posle demobilisanja [[1955]]. godine bio je član [[Savezno izvršno veće|Saveznog izvršnog veća]], kao sekretar za saobraćaj i veze, od [[1955]]. do [[1961]]. i ambasador u [[Grčka|Grčkoj]]&lt;ref&gt;[http://hdl.handle.net/10891/osa:f40a4008-7536-4dcc-b096-08d59c48325a &quot;Yugoslavia - Sidelights&quot;], 16 August 1961. HU OSA 300-8-3-14511; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.&lt;/ref&gt; i učesnik velikog broja diplomatskih misija. Bio je potpredsednik Savezne skupštine.

Bio je poslanik Privremene narodne skupštine i Ustavotvorne skupštine [[Demokratska Federativna Jugoslavija|DF Jugoslavije]], a za poslanika Savezne skupštine i Republičke skupštine [[Socijalistička Republika Crna Gora|SR Crne Gore]] biran je više puta. Na [[Sedmi kongres SKJ|Sedmom]] i [[Osmi kongres SKJ|Osmom kongresu SKJ]] biran je za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta SKJ]]. Bio je član Predsedništva [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|SSRN Jugoslavije]], Glavnog odbora [[SUBNOR]]-a i [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]].

Godine [[1947]]. proizveden je u čin [[general-pukovnik]]a. Zajedno je sa [[Koča Popović|Kočom Popovićem]] na četrdesetogodišnjicu oslobođenja 9. maja 1985. godine od strane [[Predsedništvo SFRJ|Predsedništva SFRJ]], predlagan za unapređenje u čin [[general armije|generala armije]]. To unapređenje je smatrano kao nagrada za njihovo izuzetno komandovanje armijskim jedinicama u završnim operacijama za oslobođenje Jugoslavije. Od strane obojice ovaj predlog je odbijen.

Jedan je od osnivača sportskog društva [[JSD Partizan|Partizan]] iz Beograda. Umro je [[10. februar]]a [[1999]]. godine u [[Beograd]]u, i sahranjen je na beogradskom [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]].

== Knjige i odlikovanja ==
[[Datoteka:Uniforma Peke Dapcevica.JPG|desno|mini|[[Uniforma]], [[Orden narodnog heroja]] i [[Partizanska spomenica 1941.]] [[general-pukovnik]]a Peka Dapčevića, izložena u [[Vojni muzej u Beogradu|Vojnom muzeju u Beogradu]]]]
Napisao je knjige:
* „''Rat u Koreji''“, Beograd [[1951]];
* „''Značaj i snaga manevra''“, Beograd [[1954]];
* „''Kako smo vodili rat''“, Beograd [[1956]];
* „''Taktika partizanskih odreda i brigada''“, Beograd [[1961]];
* „''Male ratne priče''“, Beograd [[1961]];
* „''Od Pirineja do Cetinja''“, Beograd [[1981]]. i 
* „''Kazivanja o Beogradskoj operaciji''“
* „''Za Beograd''“ [[1984]];
* „''Ogledi iz Vojne Misli''“ [[1986]].

Oktobra [[1945]]. godine na godišnjicu oslobođenja, proglašen je za prvog [[Počasni građani Beograda|počasnog građanina Beograda]]. Dobitnik je Nagrade AVNOJ-a. Nosilac [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]], [[Orden slobode|Ordena slobode]], [[Orden junaka socijalističkog rada|Ordena junaka socijalističkog rada]], kao i više drugih visokih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[22. oktobra]] [[1945]]. godine.

Povodom obeležavanja 70. godišnjice oslobođenja Beograda, odlukom Gradske skupštine Beograda, deo Kumodraške ulice u opštini Voždovac od [[18. septembar|18. septembra]] [[2014]]. nosi ime ''Bulevar Peke Dapčevića''.&lt;ref&gt;[http://www.kurir-info.rs/vesti/beograd/od-danas-zvanicno-koca-popovic-i-peko-dapcevic-dobili-svoju-ulicu-clanak-1561139 Од данас званично: Коча Поповић и Пеко Дапчевић добили своју улицу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141027150053/http://www.kurir-info.rs/vesti/beograd/od-danas-zvanicno-koca-popovic-i-peko-dapcevic-dobili-svoju-ulicu-clanak-1561139 |date=2014-10-27 }}, приступљено 24. септембра 2014.&lt;/ref&gt;

== Porodica ==
Čitava Pekova porodica je učestvovala u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]], ali su se posle sukoba [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]] i [[Informbiro]]a, Pekova braća - [[Vlado Dapčević|Vlado]] i Milutin, kao i sestra Danica izjasnili za Rezoluciju Informbiroa, zbog čega su bili uhapšeni i osuđeni na višegodišnje kazne zatvora.

Pekova supruga bila je glumica [[Milena Dapčević|Milena Vrsjakov-Dapčević]], sa kojom ima ćerku Milicu i sina Vuka.

== Literatura ==
{{Portal NOB}}
* '''[[Enciklopedija Jugoslavije]]''' (knjiga osma). „Jugoslovenski leksikografski zavod“, Zagreb 1956. godina.
* '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga druga), Beograd 1972. godina
* '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina.

== Izvori ==
{{Izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Peko Dapčević}}
* [http://www.politika.rs/rubrike/Beograd/Peko-Dapchevic--prvi-pochasni-gradjanin-prestonice.sr.html Peko Dapčević — prvi počasni građanin prestonice („Politika“, 12. januar 2010.)]

{{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}}
{{Narodni heroji-Cetinje}}
{{Komandanti JNA}}

{{Lifetime|1913|1999|Dapčević, Peko}}

{{Authority control}}

[[Kategorija:Biografije, Cetinje]]
[[Kategorija:Crnogorski komunisti]]
[[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]]
[[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]]
[[Kategorija:Španski borci]]
[[Kategorija:Jugoslavenski partizani]]
[[Kategorija:Oficiri NOVJ]]
[[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]]
[[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]]
[[Kategorija:Bitka na Sutjesci]]
[[Kategorija:Bitka na Neretvi]]
[[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]]
[[Kategorija:Junaci socijalističkog rada]]
[[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]]
[[Kategorija:Generali JNA]]
[[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]]
[[Kategorija:Narodni poslanici Skupštine Jugoslavije]]
[[Kategorija:Ambasadori SFR Jugoslavije]]
[[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]]
[[Kategorija:Sahranjeni na Novom groblju u Beogradu]]
[[Kategorija:Bitka za Srbiju]]</text>
      <sha1>e0vyge7kznrrkh7g6d10s8qhag09doi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>373. legionarska divizija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174372</id>
    <revision>
      <id>42714743</id>
      <parentid>42714700</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Mladifilozof|Mladifilozof]]</comment>
      <origin>42498454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6416" sha1="pmq8kun8frmlkew03uzzaptzvp8911i" xml:space="preserve">{{Vojna jedinica
|jedinica= &lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;'''373. legionarska divizija'''
|deo= '''[[Vermaht|Nemačkog Vermahta]]'''
|slika=
|o slici=
|vreme= [[25. januar]] [[1943]].
|mesto= Delershajm ({{jez-nem|Döllersheim}}), [[Nemačka]]
|formacija=.
*383. legionarski puk
*384. legionarski puk
*373. legionarski artiljerijski puk
*373. izviđački bataljon
*373. bataljon oklopnih lovaca
*373. inženjerijski bataljon
|jačina= 14.340 vojnika i oficira 21. septembra 1943. (5.063 Nemaca, 9.277 Hrvata)&lt;ref&gt;[http://www.archives.gov/ NARA WashDC], RG 242, Microcopy T-315, roll 2171, frame 121&lt;/ref&gt;
|komandant=.
*general-lajtnant Emil Zelner ({{jez-nem|Emil Zellner}}) ([[25. januar]] [[1943]] - [[5. avgust]] [[1943]])
*general-lajtnant Eduard Aldrian ({{jez-nem|Eduard Aldrian}}) ([[5. avgust]] [[1943]] - [[20. oktobar]] [[1944]])
*general-major Hans Graverštajn ({{jez-nem|Hans Gravenstein}}) ([[20. oktobar]] [[1944]] - [[maj]] [[1945]])
|oficir2=
|oficir3=
|oficir4=
|bitke=[[Operacija Paula]]&lt;br /&gt;[[Operacija Pfingsten]]&lt;br /&gt;[[Operacija Klara]]&lt;br /&gt;[[Operacija Heu]]&lt;br /&gt;[[Operacija Merkur (Krbavsko Polje)]]&lt;br /&gt;[[Operacija Panter]]&lt;br /&gt;[[Operacija Ristov]]&lt;br /&gt;[[Prva banjalučka operacija NOVJ]]&lt;br /&gt;[[Operacija Ostvind]]&lt;br /&gt;[[Operacija Orient]]&lt;br /&gt;[[Operacija Aprilšauer]]&lt;br /&gt;[[Operacija Kleterštajg]]&lt;br /&gt;[[Operacija Morgenštern]]&lt;br /&gt;[[Operacija Šah]]&lt;br /&gt;[[Operacija Reselšprung]]&lt;br /&gt;[[Operacija Floret]]&lt;br /&gt;[[Operacija Keselštajn]]&lt;br /&gt;[[Operacija Vehselbalg]]&lt;br /&gt;[[Operacija Vaseršlauh]]&lt;br /&gt;[[Napad NOVJ na Prijedor septembra 1944.]]&lt;br /&gt;[[Napad NOVJ na Cazin novembra 1944.]]&lt;br /&gt;[[Druga banjalučka operacija NOVJ]]&lt;br /&gt;[[Kninska operacija 1944]]&lt;br /&gt;[[Ličko-primorska operacija]]&lt;br /&gt;[[Karlovačka operacija]]&lt;br&gt;[[Poljanska bitka]]
|odlikovanja=
}}
'''373. hrvatska legionarska divizija''' [[Vermaht]]a (zvana &quot;Tigar&quot;) formirana je tokom poslednjih meseci [[1942]]. na poligonu Delershajm u [[Nemačka|Nemačkoj]] od nemačkih oficira, podoficira i vojnika specijalističkih struka, i hrvatskih regruta. Nakon formalnog proglašenja, [[25. januar]]a [[1943]], prebačena je na teritoriju [[NDH]], gde je učestvovala u brojnim operacijama protiv [[NOVJ]].

Od avgusta 1943, divizija je u sastavu [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]], u dolinama [[Una|Une]], [[Sana (rijeka)|Sane]] i [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], između [[Sava (reka)|Save]] i [[Dinara|Dinare]]. Zajedno sa potčinjenim ustaškim i domobranskim snagama, vodila je brojne operacije protiv snaga [[Peti krajiški korpus NOVJ|Petog]], uz povremeno sadejstvo u operacijama protiv [[Četvrti korpus NOVJ|Četvrtog]] i [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa NOVJ]]. Divizija je maja 1944. godine na svom kazanu prehranjivala 1.897 četnika sa područja zapadne Bosne.&lt;ref&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Broj_%C4%8Detnika_na_kazanu_XV_njema%C4%8Dkog_korpusa.jpg&lt;/ref&gt;

Tokom [[Operacija Reselšprung|operacije Reselšprung]] 1944. ojačana borbena grupa 383. puka 373. divizije imala je ključni zadatak da u najkraćem roku prodre iz [[Srb (grad)|Srba]] u [[Drvar]] i deblokira desantne SS jedinice u [[Drvar]]u.

U periodu 20. jun – 4. jul 1944. godine divizija je imala vrlo dobru saradnju sa četnicima:

{{izdvojeni citat|373. pješadijska divizija: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sjedištem u Gračacu). [...] Oni su jedini stvarno korisni saborci. Jedino od njih dolaze korisna obavještenja o neprijatelju [...]. Jedan četnički komandat [s kojim sam razgovarao] odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nijemci primjete njihove podvige. [...] [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim njemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućnosti, teškim oružjem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=195&amp;broj=793 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000770–000786: Izvještaj kapetana Merrema o putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. juni – 4. juli 1944 sa osvrtom na radom i organizaciju njemačkih obavještajnih službi (5. juli 1944).]&lt;/ref&gt;|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu od 20. juna do 4. jula 1944.}}

383. puk razbijen je i znatnim delom uništen tokom [[Kninska operacija 1944|Kninske operacije]]. Divizija je potom popunjena i sređena. Divizija je poražena i uništena tokom [[Ličko-primorska operacija|Ličko-primorske]] i [[Karlovačka operacija|Karlovačke operacije]] između [[20. mart]]a i 4. [[maj]]a [[1945]].

Hrvati u sastavu Wehrmachta [[1. 7.]] [[1943.]]: 24000 u hrvatskoj SS-diviziji, 20000 u redarstvu (žandarmeriji), 27000 u legionarskoj diviziji u Stockerauu, 3000 u zrakoplovstvu, 1000 u ratnoj mornarici, svega 75000.&lt;ref&gt;[[Bogdan Krizman]], ''NDH između Hitlera i Mussolinija'', ČGP Delo, Ljubljana, 1983., str. 586.&lt;/ref&gt; U oružanim snagama NDH osam lovačkih i gorskih brigada, svega 68000 ljudi: Poglavnikov tjelesni sdrug i Ustaška vojnica 22000, brze postrojbe 4000, zrakoplovstvo 9000, postrojbe za osiguranje željeznica 24000, oružništvo 12000. Povrh toga, postoje i odredi rezervista koji postupno imaju prerasti u pukove za osiguranje. U talijanskim oružanim snagama 6000 ljudi.

== Reference ==
{{izvori|2}}

== Literatura ==
* [https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962

== Vanjske veze ==
* [http://www.axishistory.com/index.php?id=3943 '''373. (Kroatische) Infanterie-Division''' - Axis History Factbook] {{en}}
* [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/germany/division/infantry/373/ '''373rd Infantry Division''' - vojska.net] {{en}}
* [http://www.feldgrau.com/croatia.html '''Croatian Volunteers in the German Wehrmacht in WWII''' by Allen Milcic - feldgrau.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212005640/http://www.feldgrau.com/croatia.html |date=2017-02-12 }} {{en}}

[[Kategorija:Njemačke pješadijske divizije u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Nemačke jedinice na jugoslovenskom ratištu u Drugom svetskom ratu]]</text>
      <sha1>pmq8kun8frmlkew03uzzaptzvp8911i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jezdimir Dangić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174381</id>
    <revision>
      <id>42714751</id>
      <parentid>42714722</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:~2025-35797-74|~2025-35797-74]]</comment>
      <origin>42513195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20046" sha1="rk7n4p9xnjgim5gegfzdy5k7e72knqk" xml:space="preserve">{{Vojno lice
| ime =Jezdimir Dangić
| slika = Jezdimir Dangić.jpg
| opis_slike = 
| nadimak =  Jezda
| datum_rođenja =[[1897]] 
| mesto_rođenja =[[Bratunac]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]]
| država_rođenja = 
| datum_smrti = [[1947]]
| mesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]
| država_smrti = 
|vojska=[[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četnički odredi Jugoslovenske vojske]]
|godine_služenja=
|čin= major
|jedinica=
|bitke=[[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]]
|nagrade=
|kasniji_rad=
|potpis=
}}
'''Jezdimir Jezda Dangić''' ([[1897]]. [[Bratunac]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]] – [[1947]]. [[Sarajevo]], [[Федеративна Народна Република Југославија|FNR Jugoslavija]]) je bio žandarmerijski major, tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] zapovjednik [[četnici|četničkih]] jedinica Draže Mihailovića u istočnoj Bosni.

Bio je jedan od vođa [[ustanak u NDH|ustanka u NDH]], u oblasti istočne Bosne. Sa [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]] se razišao jer je vodio borbu isključivo protiv [[ustaše|ustaša]] i &quot;Turaka&quot;,&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/9_4.htm&lt;/ref&gt; ali ne i Nemaca, sa kojima je stupio u pregovore. Bio je politički pristalica Nedića.&lt;ref name=&quot;Izveštaj&quot;/&gt;

Nakon rata je osuđen za [[kolaboracija|kolaboraciju]] i ratne zločine, te streljan [[1947]]. godine.

== Biografija ==

Rođen je [[5. 5.|5. svibnja]] [[1897]]. u [[Bratunac|Bratuncu]] u obitelji [[pravoslavlje|pravoslavnog]] svećenika. Njegov otac je bio sveštenik, tri i po godine je bio u zatvoru, osuđen na smrt a zatim pušten. Njegova majka je bila takođe uhapšena i u zatvoru je izgubila razum.&lt;ref name=&quot;Izveštaj&quot;/&gt; Dangić je imao devetoro braće i sestara.&lt;ref name=&quot;Izveštaj&quot;/&gt;

I on sam je bio na robiji. Kao gimnazijalac u [[Tuzla|Tuzli]] i kao pripadnik organizacije [[Mlada Bosna]] bio je osuđen na tri i pol godine zatvora zbog veleizdaje [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]]. Kaznu je odslužio u Tuzli i [[Zenica|Zenici]] tijekom [[Prvi svjetski rat|prvog svjetskog rata]].

Nakon rata studirao je pravo i radio u Tuzli i okolici kao policijski činovnik i rezervni konjički potporučnik. [[3. 1.|3. siječnja]] [[1928]]. prešao je u aktivnu žandarmerijsku službu s činom potporučnika.

Postao je pravnik, žandarmerijski oficir, komandir u činu majora jedinice Dvorske žandarmerije, koja je bila zadužena za obezbeđenje kraljevske porodice, njihovih objekata kao i vladinih ministara i zdanja u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]]. Drugi svjetski rat dočekuje u činu žandarmerijskog majora.

U [[aprilski rat|travanjskom ratu]] 1941. Dangić zapovjeda žandarmerijskom jedinicom koja prati kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od [[Beograd]]a do [[Nikšić]]a. Posle okupacije izbjegao je zarobljavanje od strane Nijemaca i sklonio se kod brata u Ljuboviji. Preko braće Todorovića, aktivnih [[major]]a [[Jugoslovenska vojska|Jugoslavenske kraljevske vojske]], stupa u vezu s [[pukovnik]]om [[Dragoljub Mihailović|Dražom Mihailovićem]] na Ravnoj Gori u [[Srbija|Srbiji]].

=== Ustanak u istočnoj Bosni ===
{{main|Ustanak u NDH|Drinske mučenice}}
Mihailović ga šalje u istočnu [[Bosna|Bosnu]] s ciljem stvaranja i širenja četničke organizacije u tim krajevima. Bio je učesnik [[Ustanak u NDH|ustanka protiv NDH]] u Istočnoj Bosni od avgusta [[1941]]. Pošto su ustanici koje je vodio Pero Đukanović, bivši solunski narednik, oslobodili Drinjaču i Bratunac, Dangić se nametnuo za vođu ustanka u tom delu Bosne.&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/9_4.htm#a18&lt;/ref&gt; Major Dangić postaje načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u Otadžbini]]. Odmah je započeo mobilizaciju srpskih seljaka u svoje odrede. Imao je oko tisuću ljudi, smještenih na prostoru između [[Višegrad]]a i [[Bijeljina|Bijeljine]].

Prema izvještaju beogradske jedinice [[Abwehr]]a (obavještajne službe njemačkog [[Wehrmacht]]a) od 29. septembra 1941, Dangić je praktički od svog dolaska u Bosnu održavao kontakte s [[Milan Nedić|Nedićevom]] administracijom koja ga je podupirala; u izvještaju se navodi da je imao »dobre odnose s Nijemcima i da je činio sve kako bi izbjegao sukob između svojih trupa i Nijemaca.«&lt;ref&gt;Mikrofilm br. T-314, rola 1457, snimci 702-704, 711-712.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_46.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLUČAJ MAJORA DANGIĆA]&lt;/ref&gt;

U listopadu 1941. godine, potpisuje sporazum o suradnji s [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]] u [[ustanak u NDH|ustanku]]. Za vreme privremene saradnje sa partizanskim snagama, Dangić sa svojim odredima zauzima desetak većih mesta: [[Bratunac]], [[Srebrenica|Srebrenicu]], [[Vlasenica|Vlasenicu]], [[Olovo]], [[Rogatica|Rogaticu]], [[Foča|Foču]], [[Goražde]] i [[Čajniče]]. Tom prilikom Dangićevi četnici su izvršili pokolj nad [[Bošnjaci|muslimanskim]] i [[katoličanstvo|katoličkim]] stanovništvom, uključujući i katoličke časne sestre poznate pod imenom [[Drinske mučenice]], zaklane na obali Drine kod Goražda, 15. prosinca 1941.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SARAJEVO: Beatificirane drinske mučenice |url=http://www.banjalukain.com/front/beatificirane-drinske-mucenice |access-date=2012-08-22 |archivedate=2011-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927070938/http://banjalukain.com/front/beatificirane-drinske-mucenice |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Njemci vrlo brzo uočavaju Dangićev blagonaklon stav spram okupatorskih snaga. U izvještaju vojnog obavještajnog centra u Beogradu od 14. novembra 1941. jasno se kaže:

{{citiranje|Dangić je od početka prema komunistima zauzeo odlučniji stav nego Mihailović. Njegov cilj u odnosu na nemačke okupacione vlasti u pograničnoj staroj Srbiji bio je očigledno da zajedno sa njima nastupi protiv komunizma i da time obezbedi slobodno zaleđe radi suzbijanja hrvatskih ustaških jedinica na srpskim oblastima Bosne.}}

U istom izvještaju se tvrdi da je Dangić „češće demonstrativno pokazivao svoju želju da se s Nemcima složi. Tako se o njemu priča da je, između ostalog, dao da nastupaju jedinice u cilju iskazivanja počasti nemačkim oficirima“.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, XII/1, str. 628.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 193.&lt;/ref&gt; U drugom njemačkom izvještaju opisan je i kao „dobar frontovski oficir“.&lt;ref 
name=&quot;Izveštaj&quot;/&gt;

Prvi kontakt Nijemaca sa Dangićevim četnicima bio je početkom decembra 1941. u višegradskom srezu. Tada su četnici razoružali jednu grupu partizana i predali je okupacionim snagama.&lt;ref&gt;AVII, Četnička arhiva, reg. br. V-H-V-1856/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/276.&lt;/ref&gt;

=== Gušenje ustanka u Bosni ===
{{main|Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|Četnički pučevi u Bosni}}

Radi gušenja ustanka u NDH, nemačko-hrvatske snage su protiv ustanika Istočne Bosne preduzele [[Druga neprijateljska ofanziva|drugu]] i [[Treća neprijateljska ofanziva|treću ofanzivu]]. Tada Dangić objavljuje da četnički odredi se bore samo protiv [[Ustaše|ustaša]], ali ne i Nemaca. Januara [[1942]]. Dangićeve snage su pretrpele značajne gubitke u ljudstvu i teritoriji, ali nisu pružale otpor Nemcima jer su imali naređenje da se ne bore protiv njemačkih trupa.&lt;ref&gt;NAW, T-311, Roll 175, 000190: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za januar 1942 (31. januar 1942.).&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Iznenađujuća je bila činjenica da su Dangićevi ljudi redovno izbegavali borbu s nemačkim trupama i na njih nisu otvarali vatru. Manji odredi i pojedinci, koji više nisu imali nikakav izlaz, predavali su se bez borbe i polagali svoje oružje. To isto je učinio jedan kompaktni odred od oko 400 ljudi. Pri tome su ljudi izjavljivali da su oni to radili po naređenju majora Dangića, pošto im je on bio zabranio da se bore protiv nemačkih trupa. Mora se reći da im je Dangić mogao nanositi znatne gubitke da je to hteo.&lt;ref name=&quot;Izveštaj&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1091&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001087.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Überraschend war die Feststellung, dass die Dangić–Leute dem Kampf mit den deutschen Truppen unbedingt aus dem Wege gingen und nicht auf sie schossen. Kleinere Abteilungen und einzelne Leute, die keinen Ausweg mehr hatten, ergaben sich kampflos und lieferten ihre Waffen ab. Dasselbe tat eine geschlossene Abteilung von etwa 400 Mann. Die Leute erklärten dabei, dass sie auf Befehl des Major D. so handelten, da er ihnen verboten hätte, gegen die deutschen Truppen zu kämpfen. Es muss ausgesprochen werden, dass D. ihnen die erhebliche Verluste hätte zufügen können, wenn er gewollt hätte.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}}

Početkom [[1942]]. godine Dangić uspostavlja vezu sa [[Uroš Drenović|Drenovićem]] i četnicima zapadne Bosne, kojima nalaže da se bore protiv partizana, a ne okupatora.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/60_1_9.pdf Saslušanje okrivljenog Rade Radića]&lt;/ref&gt; On napada partizane koristeći [[šovinizam|šovinističku]] retoriku, optužujući partizane da ih vode &quot;čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna&quot;, a cilj im je da unište [[srpstvo]].&lt;ref&gt;AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hoare&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]&lt;/ref&gt;

U to vreme započinje pregovore sa nemačkom vojnom komandom na čelu sa generalom [[Paul Bader|Paulom Baderom]]. Dangić je bio spreman služiti njemačku vojnu upravu i boriti se protiv partizana. Za uzvrat je tražio da snage NDH napuste taj prostor. Izjavio je da bi se pri opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza njegovi četnici nepokolebljivo verno borili na nemačkoj strani.&lt;ref name=&quot;Izveštaj&quot;/&gt; Dangić je izražavao uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda [[boljševizam|boljševizma]] značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII - nemački dokumenti - knjiga 2, strana 111&lt;/ref&gt; Njemački general Bader je 2. februara [[1942]]. pozvao predstavnike vlasti NDH, ministra [[Vjekoslav Vrančić|Vjekoslava Vrančića]] i [[hrvatsko domobranstvo|domobranskog]] pukovnika [[Fedor Dragojlov|Fedora Dragojlova]] u Beograd, na pregovore sa Dangićevim izaslanicima.

{{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. On priznaje hrvatsku suverenost, mada ne kao konačnu, ukoliko se hrvatsko činovništvo obrazuje na paritetnoj osnovi od Hrvata, Muslimana i Srba na bazi pripadnosti zemlje. Pri tome je njegov preduslov da se zemlja postavi pod nemačku vojnu upravu.&lt;ref name=&quot;Izveštaj&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001090.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. Er erkennt das kroatische Hoheitsrecht an, wenn auch nicht als endgültig, sofern die kroatische Beamtenschaft paritätisch aus Kroaten, Muselmanen und Serben unter Berücksichtigung der Landeszugehörigkeit aufgestellt wird. Er setzt dabei voraus, dass das Land unter deutsche Militärverwaltung gestellt wird.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}}

Zbog pregovora sa Nemcima, Dangić je postao kompromitovan u narodu, pa kada su naišli partizani nije mogao &quot;nije mogao naći ni 100 ljudi koji bi hteli da brane njega i štab&quot;:

{{izdvojeni citat|Dangić održava veze i sa Nemcima i pri mom prolasku kroz Bajinu Baštu bio je na sastanku i ručku sa nekim nemačkim kapetanom doktorom [[Josef Matl|Matlom]] iz Beograda. Sve ove veze Dangića, mnogo ga kompromituju i daje materijala komunistima za propagandu u njihovu korist, jer zaista uvek raspolažu sa faktima. Njihova nekompromisna akcija protiv Dangića i njegovih oficira, samo je posledica tih svih veza Dangićevih.  [...]  Izgleda da su komunisti uspeli kod Dangićevih ljudi da ga kompromituju, jer pri nailasku partizana on nije mogao naći ni 100 ljudi koji bi hteli da brane njega i štab.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]&lt;/ref&gt;|Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica}}

Prema izveštaju majora Radoslava Đurića Draži Mihailoviću, situacija u Dangićevom štabu je bila katastrofalna (&quot;ne zna se ni ko pije ni ko plaća&quot;). Krajem marta Dangić je pobegao u Srbiju pod pritiskom partizanskih jedinica.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; 21. marta 1942. Draža Mihalović preporučuje Dangiću da stupi u kontakt sa kvislinškim vlastima u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]], gdje se nalazio [[Legalizovani četnici|legalizovani]] potpukovnik Radojko Jovandarić, kako bi mu pružio &quot;prvu pomoć&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830170351/https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm }}&lt;/ref&gt;

=== Pregovori u Beogradu ===

[[Datoteka:Vojvoda Jezdimir Dangić, po povratku iz Beograda, zadržao se u Valjevu (treći s leva, u beloj šubari) 4. februara 1942.jpg|minijatura|Dangić, [[legalizovani četnici]] i Nemci u Valjevu, po njegovom povratku sa pregovora u Beogradu.]]

Početkom aprila 1942. odlazi na pregovore sa Milanom Nedićem i Nemcima u [[Beograd]]u gde se nudio za borbu protiv partizana. Zauzvrat je tražio da teren istočne Bosne očišćen od partizana ima u svojoj vlasti. Draža Mihailović je [[9. april]]a 1942. depešom obavešten da pregovori Dangića i Nemaca dobro napreduju:

{{izdvojeni citat|Dangić tražio novčanu pomoć i dobio 2 mil. Pomoć u ljudima i oružju radi suzbijanja partizana obećana. Nemci mu stavili do znanja da će sav teren očišćen od partizana imati u potpunoj vlasti.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm&lt;/ref&gt;}}

Dangić je uhapšen 11/12. aprila 1942. godine, zbog održavanja veza sa Srbijom u cilju pobune protiv NDH. O njegovom hapšenju postoji detaljan nemački izveštaj:

{{izdvojeni citat|14.4: Slučaj Dangić

Komandant oružanih snaga na Jugoistoku depešom javlja da je slučajno saznao kako je vođa srpskih ustanika u Hrvatskoj Dangić boravio od 30.3. do 2.4. u Beogradu. Dangić je, dalje, odmah potom, po svemu sudeći, bio kod srpskog sreskog načelnika u Valjevu pukovnika Lukića i tamo je razgovarao s Nedićevim četnicima opominjući ih da poštuju red i mir. Time je dokazano da Dangić, pored toga to ima vezu sa Beogradom, verovatno ima vezu i s Nedićem. Komandujući general i komandant u Srbiji naredio je hapšenje. Na to je komandant oružanih snaga na Jugoistoku ukazao da naređenje za hapšenje Dangića nije trebalo da se izda tek sada, to naređenje je još pre trebalo izdati svim (nadležnim) instancama. Pored toga, '''ponovljeno je i naređenje da se svim sredstvima spreči svaka veza ustanika s Nedićevom vladom, a, uz to, i svaka podrška ustanicima, uključujući i oblasti izvan srpskih granica, od strane Srba'''.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_2_4.pdf&lt;/ref&gt;}}

14. aprila Draža Mihailović je dobio obaveštenje da su Nemci uhvatili i odveli Dangića, bez detalja.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; 18. aprila Draža dobija obaveštenje da je Dangić uhapšen jer ga je potkazao banjalučki advokat Kostić, da je Nedić naredio da se Kostić uhapsi, a da se očekuje Dangićevo puštanje na slobodu.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; [[25. april]]a 1942. godine četnički komandant Mladen Mladenović piše Draži Mihailoviću da je Dangić izdao njihovu organizaciju Ljotiću i Nemcima i da je zaslužio &quot;najtežu kaznu&quot;:

{{izdvojeni citat|Dangić je u Bgdu vodio pregovore sa Ljotićem, Nedićem i Nemcima a i pisao je pismo Hitleru ne dajući nikome obaveštenje o svom radu u Bgdu. Poslednji moj zaključak je da je on (drug) i Ljotića i Nedića te je prihvatio da Ljotić uređuje pozadinu. Prema izvesnim znacima počeo je da izdaje k-tovu organizaciju i ljude pa svakom preti opasnost hapšenja. Sada je cela akcija u Bosni propala i ustaše su posele celu Bosnu do Drine. Prema mom izveštaju Dangić nije povukao konzekvence za svoj rad i dvoličnu ulogu te je zaslužio najtežu kaznu.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_81.htm&lt;/ref&gt;}}

Draža Mihailović je 6. juna 1942. izvestio Predsednika jugoslovenske Vlade u Londonu da je Dangić &quot;prevarom Nedića i Ljotića dopao ropstva.&quot;&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm&lt;/ref&gt; Kasnije je Mihailović u svojoj depeši od 30. juna prokomentarisao &quot;Dangića upropastili političari&quot;, potom 2. jula 1942. &quot;politikanstvo je upropastilo ceo Dangićev pokret&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm&lt;/ref&gt;

=== Zarobljeništvo ===

Nakon što je uhapšen od Nemaca, poslan je u zarobljenički [[logor Strij]] u [[Poljska|Poljskoj]]. Ondje je ostao sve do izbijanja [[Varšavski ustanak|Varšavskog ustanka]] [[1944]]. Pridružio se ustanicima pod zapovjedništvom poljskog generala [[Tadeusz Bór-Komorovski|Bór-Komorovskog]] i sudjelovao u borbama sve do gušenja ustanka.{{fact}} Kao i mnoge poljske časnike zarobljava ga [[Crvena armija]] te završava u zarobljeničkom logoru u [[Moskva|Moskvi]].

=== Suđenje i smrt ===
[[Datoteka:Jezdimir Dangic trial.jpg|minijatura|Suđenje Jezdimiru Dangiću 1947. u Sarajevu.]]
Nakon rata, Sovjeti ga izručuju vlastima [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. [[1946]]. godine je osuđen na smrt u [[Sarajevo|Sarajevu]] pred vojnim sudom 3. jugoslavenske armije.&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;/&gt; Osuđen je za suradnju s Nijemcima, Talijanima, kvislinškom vladom Srbije, vršenje masovnih zločina i izdaju zemlje. Istog mjeseca je strijeljan.

== Izvori ==
{{Izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Drinske mučenice]]
* [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.]]
* [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]

== Vanjske veze ==
* [https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]

{{DEFAULTSORT:Dangić, Jezdimir}}
[[Kategorija:Rođeni 1897.]]
[[Kategorija:Umrli 1947.]]
[[Kategorija:Biografije, Bratunac]]
[[Kategorija:Četnici]]
[[Kategorija:Biografije, Bosna i Hercegovina|Dangić, Jezdimir]]
[[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu|Dangić, Jezdimir]]
[[Kategorija:Srpski vojnici]]
[[Kategorija:Policajci]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Mlada Bosna]]
[[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]]</text>
      <sha1>rk7n4p9xnjgim5gegfzdy5k7e72knqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Bitka na Neretvi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>176881</id>
    <revision>
      <id>42714741</id>
      <parentid>42714697</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Aca|Aca]]</comment>
      <origin>42604438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="h2211fpjp79qh7av0pfoum45hfioh3d" xml:space="preserve">{{portal NOB}}
{{kat}}
{{Sedam neprijateljskih ofanziva-kategorije}}

[[Kategorija:Operacije NOVJ]]
[[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]]
[[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]]
[[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Italijana]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i Italijana]]
[[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]]
[[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]</text>
      <sha1>h2211fpjp79qh7av0pfoum45hfioh3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Branko Lustig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178155</id>
    <revision>
      <id>42714733</id>
      <parentid>42675668</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40715" sha1="e34gouhskn9es3719wox8w2jcjzilg0" xml:space="preserve">{{Infokutija filmska biografija
|ime                 = Branko Lustig
|zanimanje           = producent i glumac
|slika               = Branko Lustig (2009)-1.jpg
|veličina            = 250px
|opis                = 
|ime_po_rođenju      =
|datum_rođenja       = {{birth date|1932|6|9|df=y}}
|mjesto_rođenja      = [[Osijek]], [[Kraljevina Jugoslavija]]
|datum_smrti         = {{Death date and age|2019|11|14|1932|6|9|df=y}}
|mjesto_smrti        = [[Zagreb]], [[Hrvatska]]
|nadimak             = 
|nacionalnost        = [[Hrvati|Hrvat]]
|državljanstvo       = [[Hrvatska]]
|supružnik           = Mirjana Lustig
|partner             =
|roditelji           = Mirko Lustig&lt;br&gt;Vilma (Gutter) Lustig
|djeca               = Sara Lustig
|rodbina             =
|javna_funkcija      = počasni predsjednik [[Festival tolerancije|Festivala tolerancije]] u [[Zagreb]]u
|znameniti_filmovi   = ''[[Schindler's List|Schindlerova lista]]&lt;br /&gt;[[Gladiator (2000 film)|Gladijator]]&lt;br /&gt;[[Black Hawk Down|Pad crnog jastreba]]&lt;br /&gt;[[Božje kraljevstvo|Kraljevstvo nebesko]]&lt;br /&gt;[[American Gangster (film)|Američki gangster]]''
|znamenite_serije    =
|period              = [[1955]]-[[2009]]
|žanr                = [[Dramski film|drama]], [[Akcija (film)|akcija]]
|uticaj_od           = [[Branko Bauer]]
|uticaj_na           = [[Steven Spielberg]]
|nagrade             = {{awd|award=[[Oscar za najbolji film]]|year=1993|title=Schindlerova lista|year2=2000|title2=Gladijator}}&lt;br&gt;{{awd|award=[[Nagrada BAFTA za najbolji film|BAFTA za najbolji film]]|year=1993|title=Schindlerova lista|year2=2000|title2=Gladijator}}&lt;br&gt;{{awd|award=[[Zlatni globus za najbolji igrani film – drama|Zlatni globus za najbolji film]]|year=1993|title=Schindlerova lista|year2=2000|title2=Gladijator}}
|URL                 =
}}

'''Branko Lustig''' ([[Osijek]], [[9. 6.]] [[1932]] – [[Zagreb]], [[14. 11.]] [[2019]]) bio je [[Jugoslaveni|jugoslavenski]] i [[Hrvati|hrvatski]] producent, dobitnik dva [[Oscari|Oskara]], dvije [[BAFTA]]-e, dva [[Zlatni globus|Zlatna globusa]], dva [[Emmy za program u udarnom terminu|Emmija]] i brojnih drugih nagrada. 2008. godine pridružio se na poziv osnivačice Nataše Popović prvom  Festivali židovskog filma u regiji kao počasni predsjednik. Od 2008. godine obnašao je dužnost počasnog predsjednika. Festival je 2013. godine primijenio ime u [[Festival tolerancije|Festival tolerancije -JFF Zagreb]].

== Biografija ==
=== Podrijetlo, djetinjstvo i zatočeništvo tokom Drugog svjetskog rata ===
Branko Lustig je rođen 9. 6. 1932. u Osijeku u [[Židovi|židovskoj]] porodici Mirka i Vilme Lustig.&lt;ref name=&quot;vl1&quot;&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig|url=http://www.vecernji.hr/biografije/branko-lustig-341|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Večernji list|format=|work=|pages=|year=|access-date=14. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107221405/http://www.vecernji.hr/biografije/branko-lustig-341|archive-date=2015-11-07|quote=}}&lt;/ref&gt; Otac mu je bio natkonobar u osječkoj kavani &quot;Central&quot;, a majka kućanica. Branko je sa svojom porodicom živio u blizini nekadašnjeg kina Urania, na osječkom korzu. Brankov djed Emanuel Gutter&lt;ref name=&quot;b92&quot;&gt;{{Cite web|title=Lustig i Dencinger - različiti kao nebo i zemlja, u istom filmu|url=http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2014&amp;mm=02&amp;dd=10&amp;nav_id=810356|author=Drago Hedl|authorlink=|first=|editor=|publisher=b92|format=|work=|pages=|year=10. 2. 2014|access-date=27. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; imao je bravarsku zadrugu i održavao je cijeli pogon, kao i brod pivovare Šeper, pa je Branko često plovio na njemu duž [[Drava|Drave]] do [[Apatin]]a i natrag. Brankovi baka i djed su bili vrlo pobožni, za razliku od njegovih roditelja, te je s njima išao u gradsku [[Osječka sinagoga|sinagogu]]. U Osijeku je prije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] pohađao židovsku školu. Njegovi roditelji su se kretali u židovskom krugu i tako Branko nije imao nikakav doticaj s vanjskim svijetom, niti je osjećao psihozu protiv Židova. Uspostavom [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] Lustigovi su preko noći napustili Osijek. Putovali su cijelu noć brodom do [[Prelog]]a u [[Međimurje|Međimurju]], odakle su ih konjima prebacili do kuće Brankova strica Julija i bake Gizele Lustig u [[Čakovec|Čakovcu]]. Čakovec je u vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] bio pod mađarskom upravom. Lustigovi su mislili da su tamo sigurniji, da [[Mađari]] neće dirati Židove. Tako je doista i bilo sve do [[1944]]. Brankov otac je pobjegao iz [[Kraljevina Mađarska (1920–1946)|Mađarske]] kamo su ga odveli u radnu službu, pa su Mađari sredinom [[1943]]. kao taoce u logor odveli Branka i njegovu majku. Kad je to doznao, Mirko Lustig se vratio se u Čakovec, no Branko je s majkom već bio deportiran u [[Auschwitz (koncentracioni logor)|koncentracijski logor Auschwitz]]. Odmah po dolasku Branko je bio odvojen od majke. Kad su ih iskrcali iz vagona, do Vilme Lustig je dotrčao jedan zatvorenik i samo joj uspio reći da kaže da je Branku 16 godina. Tako je i postupila. Da to nije rekla, Branko bi skončao kao i njegova baka, u plinskoj komori, jer su se [[Nacizam|nacisti]] rješavali djece koja im nisu mogla biti od koristi. Majku je uspio vidjeti još samo jednom, ošišanu i nagu kako trči preko dvorišta. Nju su zatim odveli na rad u tvornicu oružja u [[Essen]], a Branka u rudnik ugljena. Branko je sve vrijeme boravka u zatočeništvu mislio da su mu majku ubili.&lt;ref name=&quot;gloria&quot;&gt;{{Cite web|title=Moj put od logora do Hollywooda|url=http://www.gloria.hr/intervju/moj-put-od-logora-do-hollywooda/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Gloria|format=|work=|pages=|year=25. 5. 2009|access-date=14. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Kada ga je jedan oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a u logoru stao tući s vjerojatnom namjerom da ga ubije, Branko je, kako sam kaže, &quot;počeo plakati na hrvatskom i zazivati majku&quot;.&lt;ref name=&quot;jl1&quot;&gt;{{Cite web|title=S Oscarovcem Lustigom na bar micvi u Auschwitzu: Mazel tov, Branko!|url=http://www.jutarnji.hr/branko-lustig---film-schindlerova-lista--posveta-stevena-spielberga-svoj-djeci-koja-su-ubijena-u-holokaustu/944193|author=Branimir Profuk|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=7. 5. 2011|access-date=15. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vl2&quot;&gt;{{Cite web|title=Branka Lustiga u Auschwitzu je nadzirao susjed iz Osijeka|url=http://www.vecernji.hr/hrvatska/branka-lustiga-u-auschwitzu-je-nadzirao-susjed-iz-osijeka-nacist-jakob-dencinger-918499|author=Sandra Veljković|authorlink=|first=|editor=|publisher=Večernji list|format=|work=|pages=|year=1. 2. 2014|access-date=15. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Ruka se zaustavila i taj SS-ovac ga je pitao odakle je i čiji je. Kada je saznao da je dječak s utetoviranim brojem A 3317 sin Mirka Lustiga, SS-ovac koji je bio [[Folksdojčeri|folksdojčer]] iz osječkog naselja [[Retfala]], sjetio se kako je njegovom ocu Mirko Lustig davao piće na veresiju.&lt;ref name=&quot;jl1&quot;/&gt; Branko je kasnije premješten u radni logor [[Mittelbau-Dora]] u središnjoj [[Treći Reich|Njemačkoj]], gdje je radio u tvornici raketa [[V-1 (leteća bomba)|V1]] i [[V-2|V2]], sagrađenoj pod brdom. U [[februar]]u [[1945]]. prebacili su ga sa ostalim logorašima u logor [[Koncentracioni logor Bergen-Belzen|Bergen-Belsen]] u kojem je, 25 metara od njegove barake, mjesec dana kasnije umrla [[Ana Frank]]. U Bergen-Belsenu je dobio [[tifus]], [[vaš|uši]] je mogao u slojevima bacati sa sebe, noga mu je bila ozlijeđena (''noga mu se smrznula u vagonu nakon velikog marša do Bergen-Belsena na koji su logoraše natjerali nacisti kad su čuli da dolaze [[Sovjetski Savez|Sovjeti]]''), a spao je i na samo 30&amp;nbsp;kg. Kad je vidio [[Englezi|Engleze]] u logoru i čuo [[Škotska|škotske]] [[gajde]], Branko je mislio da je umro i da mu anđeli sviraju na nebu. Spasio ga je jedan zarobljenik, vojnik [[Jugoslovenska vojska|Jugoslavenske kraljevske vojske]], koji ga je izvukao van, oprao od ušiju i zatvorio u svoju baraku gdje je ostao nekoliko dana. Kad mu je splasnula temperatura i kad je došao sebi, Branko je tom vojniku ispričao svoju priču. On ga je slušao i u jednom je trenutku shvatio da mu je istu priču nedavno ispričala i jedna žena. Od njega je Branko doznao da mu je majka živa. Sa majkom su ga spojila dvojica Židova koji su pomagali Eng­lezima. Njima je sve ispričao pa su ga najprije odvezli u svoj štab, a odande su veoma mnogo telefonirali i na kraju Branka odvezli mami koja je pala u nesvjest kada je čula da joj je sin živ. Sljedeća četiri mjeseca majka je Branka vodila po bolnicama da mu izliječe nogu. Branko se sa majkom vratio u Čakovec jer nisu znali što je s ocem.&lt;ref name=&quot;jl1&quot;/&gt; Nažalost, Mirko Lustig je strijeljan 15. 3. 1945. iz čiste obijesti nepoznatog zločinca.&lt;ref name=&quot;gloria&quot;/&gt; Brankov djed Emanuel je ubijen u [[Logor Jasenovac|koncentracijskom logoru Jasenovac]], a baka Sidonija i tetka Ela su zadnjim transportom osječkih Židova deportirani u Auschwitzu gdje su ubijeni u plinskoj komori odmah po dolasku.&lt;ref name=&quot;b92&quot;/&gt; Sa očeve strane porodice, Branko je tokom [[Holokaust]]a izgubio strica Julija i baku Gizelu.&lt;ref&gt;{{eng icon}} {{Cite web|title=Gizela Lustig|url=http://db.yadvashem.org/names/nameDetails.html?itemId=5041308&amp;language=en|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Yad Vashem|format=|work=Stranica svjedočanstva|pages=|year=|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{eng icon}} {{Cite web|title=Julio Lustig|url=http://db.yadvashem.org/names/nameDetails.html?itemId=1539623&amp;language=en|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Yad Vashem|format=|work=Stranica svjedočanstva Jozef Lustig|pages=|year=|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

=== Život nakon rata i školovanje ===
U Čakovcu se Vilma Lustig zaposlila, a Branko je pohađao i završavao pučku školu. Nakon završetka škole Branko se uputio u Zagreb gdje je neko vrijeme živio u internatu na [[Gornji Grad - Medveščak|Gornjem gradu]]. Kada je upisao tehničku školu, kemijski smjer, smjestio se najprije u internat u Klaićevoj ulici, a zatim na Sel­skoj cesti. Nakon nekog vremena i Vilma Lustig se pridružila Branku u Zagrebu. Godinama je radila u [[NAMA (Narodni Magazin)|NAMA]]-i, i živjela sa Brankom u Jagićevoj ulici. Branko je kao [[udarnik]], tokom školovanja, sudjelovao u [[Omladinske radne akcije|Omladinskim radnim akcijama]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavije]]. Jedna od takvih akcija je bila i gradnja [[Autoput Bratstva i jedinstva|Autoputa Bratstva i jedinstva]]. U srednjoj školi je bio član Kulturno-umjetničkog društva [[Joža Vlahović]]. U školi su ga na­­go­­varali da upiše [[Akademija dramske umjetnosti u Zagrebu|Akademiju dramske umjetnosti]] [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilišta u Zagrebu]], te je [[1951]]. otišao na prijamni ispit u Bogovićevu ulicu. Od 400 kandidata, ispit je prošlo samo 11, uključujući Branka. No, na Akademiju ga nisu htjeli primiti jer nije završio [[Gimnazija|gimnaziju]]. Nabrzinu je morao učiti [[Grčki jezik|grčki]], [[Latinski jezik|latinski]] i sve ostale gimnazijske predmete da bi dobio gimnazijsku svjedodžbu i na kraju uspio upisati prvu godinu glumačke akademije. Prve tri godine studija uzdržavao se recitirajući, a često je najavljivao glumce prije početka filma u zagrebačkom kinu Balkan (''danas Europa''). Na četvrtoj godini ga je jedan od direktora [[Jadran film]]a pitao da li govori [[Mađarski jezik|mađarski]] i [[Njemački jezik|njemački]] i bi li želio raditi na jednom filmu koji se radio u koprodukciji s Mađarima. Film se zvao ''Često mislim na Pirošku'', i Branko je te [[1955]]. bio prevoditelj na snimanju.&lt;ref name=&quot;gloria&quot;/&gt;

=== Karijera ===
[[1955]]. godine, Branko je upoznao znamenitog jugoslavenskog redatelja [[Branko Bauer|Branka Bauera]]. Sa Bauerom je radio, kao vođa snimanja, na filmu ''[[Ne okreći se, sine]]''. [[1958. na filmu]] surađivao je s [[italija]]nskim redateljem [[Giuseppe De Santis|Giuseppeom De Santisom]] na filmu ''[[Cesta duga godinu dana]]''. Rad na američkom filmskom mjuziklu ''[[Guslač na krovu (film)|Guslač na krovu]]'', [[1971. na filmu|1971]]. godine, dogodio se sasvim slučajno. Branko je bio u [[Minhen]]u po sasvim drugom poslu, ali je slučajno čuo kako neki [[SAD|Amerikanci]] traže određenu lokaciju. Prišao im je i rekao da ima nešto za njih. Prije toga je nazvao [[Sulejman Kapić|Sulejmana Kapića]], tadašnjeg direktora Jadran filma, i pitao ga bi li platio avionske karte i osigurao im smještaj u zagrebačkoj [[Hotel Esplanade|Esplanadi]]. I tako ih je Branko na kraju odveo u [[Lekenik]], gdje je u potpunosti snimljen ''Guslač na krovu''. Branko je u najavnoj špici spomenut kao menadžer za lokacije.&lt;ref name=&quot;gloria&quot;/&gt; Kao menadžer za lokacije radio je i na filmu ''[[Sofijin izbor (1982.)|Sofijin izbor]]'' iz [[1982. na filmu|1982]]. godine. Nakon toga radio je na miniserijama ''[[Vjetrovi rata]]'' ([[1983. na televiziji|1983]]) i ''[[Rat i sjećanja]]'' ([[1988. na televiziji|1988]]).&lt;ref&gt;{{eng icon}} {{Cite web|title=‘Branko: Return to Auschwitz’|url=http://www.nytimes.com/2013/04/15/opinion/branko-return-to-auschwitz.html?_r=0|author=Topaz Adizes|authorlink=|first=|editor=|publisher=New York Times|format=|work=|pages=|year=14. 4. 2013|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Dio serije se snimao u Brankovom rodnom Osijeku; barokna [[Tvrđa]] bila je izvrsna kulisa [[Češka Republika|češkog]] [[Terezín|Theresienstadta]], mjesta gdje se nalazio nacistički logor, u kojem se zbiva dio priče ''Rat i sjećanja''.&lt;ref name=&quot;b92&quot;/&gt; U Jadran filmu je proveo pune 32 godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biografija: Branko Lustig|url=http://essekeri.hr/bio/5-branko-lustig|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Essekeri|format=|work=|pages=|year=|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113104846/http://essekeri.hr/bio/5-branko-lustig|archive-date=2016-01-13|quote=}}&lt;/ref&gt; [[Steven Spielberg|Stevenu Spielbergu]] se odlučio javiti potkraj [[1980-e|1980]]-ih, za vrijeme drugog boravka u [[Sjedinjene Američke Države|Americi]]. Došao je u njegov ured, predstavio se, ali je uspio doći samo do njegove sekretarice Kathleen Kennedy, koja mu je rekla da ostavi svoj broj telefona pa će mu se javiti ako ga budu trebali. Branko je Spielberga upoznao [[1992]]. dok je radio na filmu ''[[Intruders (Film)|Intruders]]'', nakon što je dobio telefonski poziv za sastankom. Na kraju tog sastanka Spielberg je poljubio logoraški broj na Brankovoj ruci i rekao mu da će biti njegov producent. Sutradan je već imao svoju kancelariju, ugovor, i počeo je raditi kao producent na filmu ''[[Schindler's List|Schindlerova lista]]'' sa kojim je osvojio Oskara. Branko je za svog boravka u Americi davao prilike tj. preporučio mnoge ljude sa prostora bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]], počevši od [[Nenad Pečur|Nenada Pečura]] (''scenograf''), [[Sergio Mimica|Sergija Mimice]] (''redatelj i producent''), [[Goran Višnjić|Gorana Višnjića]], Nade Pin­ter (''scenaristica''), Dragana Josi­povića (''producent''), Mikija Stanišića (''producent''), [[Ivo Hušnjak|Ive Huš­njaka]] (''scenograf'') i dr. Svi oni su zahvaljujući Branku započeli karijere u [[Hollywood]]u. Branko je [[1997]]. bio producent na filmu ''[[The Peacemaker (film, 1997)|Mirotvorac]]'' sa [[George Clooney|Georgeom Clooneyem]] u glavnoj ulozi. Sa Clooneyem je u svađi od završetka snimanja filma, za kojeg kaže da je na setu bio lijen, nije znao tekst, te da je unatoč Brankovoj zabrani za vrijeme snimanja igrao košarku, što je i uzrokovalo svađu. [[2000. na filmu|2000]]. godine Branko je bio producent na još jednom hollywoodskom megahitu, ''[[Gladiator (film, 2000)|Gladijator]]'', koji je režirao [[Ridley Scott]]. Sa ''Gladijatorom'' je osvojio svoj drugi Oskar, a suradnja sa Scottom je trajala punih osam godina. Ta suradnja je uključivala filmove kao što su ''[[Hannibal (film)|Hannibal]]'' iz [[2001. na filmu|2001]], ''[[Black Hawk Down|Pad crnog jastreba]]'' iz 2001, ''[[Kingdom of Heaven (film, 2005)|Kraljevstvo nebesko]]'' iz [[2005. na filmu|2005]], ''[[Dobra godina (film, 2006)|Dobra godina]]'' iz [[2006. na filmu|2006]]. i ''[[American Gangster (film)|Američki gangster]]'' iz [[2007. na filmu|2007]]. godine. Branko se sa Scottom posvađao na setu ''Američkog gangstera'' usljed odabira lokacija i troškova snimanja, a koje Branko nije odobravao. [[2009]]. godine, u intervjuu za magazin ''[[Gloria (magazin)|Gloria]]'', ustvrdio je da je sa Scottom bio jako blizak i da mu je žao što više neće biti prilike da se pomire, jer je &quot;za neke stvari život ipak prekratak&quot;.&lt;ref name=&quot;gloria&quot;/&gt; Kao član [[Akademija filmskih umjetnosti i nauka|Akademijine]] komisije za kandidaturu filmova za nagradu Oscar, Branko sudjeluje u njezinu radu i izboru nominiranih filmova.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Festival tolerancije: Tko je tko?|url=http://festivaloftolerance.com/o-festivalu/tko-je-tko/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Festival tolerancije|format=|work=|pages=|year=|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017071535/http://festivaloftolerance.com/o-festivalu/tko-je-tko/|archive-date=2015-10-17|quote=}}&lt;/ref&gt; Godine [[2008]], suosnovao je nezavisnu produkcijsku tvrtku [[Six Point Films]] u Los Angelesu.&lt;ref&gt;{{eng icon}} {{Cite web|title=Branko Lustig returns to Auschwitz|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4062576,00.html|author=Omer Shachnai|authorlink=|first=|editor=|publisher=Y net news|format=|work=|pages=|year=5. 1. 2011|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; 2009. godine obznanio je odluku da se više neće baviti produkcijom, dodavši kako je vrijeme za neke nove projekte i da se namjerava ozbiljno posvetiti Festivalu tolerancije koji je osnovao u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;ncl&quot;&gt;{{Cite web|title=Dvostruki oskarovac Branko Lustig zauvijek napušta filmsku produkciju|url=http://arhiva.nacional.hr/clanak/69221/dvostruki-oskarovac-branko-lustig-zauvijek-napusta-filmsku-produkciju|author=Andrea Belin|authorlink=|first=|editor=|publisher=Nacional|format=|work=|pages=|year=15. 10. 2009|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Počasni je član [[Hrvatsko društvo filmskih djelatnika|Hrvatskog društva filmskih djelatnika]] (HDFD).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig počasni je član i bez potvrde o prebivalištu...|url=http://www.24sata.hr/domace-zvijezde/branko-lustig-pocasni-je-clan-i-bez-potvrde-o-prebivalistu-410043|author=Tatjana Pacek|authorlink=|first=|editor=|publisher=24 Sata|format=|work=|pages=|year=13. 3. 2015|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

=== Privatni život i rad u Hrvatskoj ===
Branko je svoju suprugu Mirjanu Lustig dugo poznavao prije nego što su [[1970]]. postali par, jer je prijateljevao s njezinim bratom. Spojili su se u zrelim godinama: Branko je imao 38, a Mirjana 32 godine. Vjenčali su se 1970. godine. Iz tog braka dobili su kćer Saru Lustig, diplomiranu pravnicu. [[1988]]. svi su se preselili u Ameriku.&lt;ref name=&quot;gloria&quot;/&gt; Branko i Mirjana su se vratili u Zagreb zastalno [[8. 5.]] [[2013]]. godine (''[[Dan oslobođenja Zagreba]]''), nakon 25 godina provedenih u Americi. Prema osobnom priznanju Branko za sebe kaže da nije [[Cionizam|cionist]] i da uglavnom nije povezan sa [[Izrael]]om iako tamo ima rodbine. Nije religiozan, no na obljetnicu pogubljena svojeg oca Mirka ode u crkvu i sluša molitve.&lt;ref name=&quot;jl2&quot;&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig: 'Vraćam se u Hrvatsku, vrijeme je...'|url=http://www.jutarnji.hr/branko-lustig--vracam-se-u-hrvatsku--vrijeme-je----/1097902/|author=Marijana Sever|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=19. 4. 2013|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; U [[Bog]]a ne vjeruje jer kako sam kaže: &quot;U logorima su ljudi u kolonama išli u smrt, u plinske komore, u miru su išli jer su vjerovali da će ih 'On' spasiti, vjerovali su u to i kada je plin već smrdio, do zadnjega časa. Ali nitko ih nije spasio. Kako onda mogu vjerovati u Boga?&quot;&lt;ref name=&quot;sd1&quot;&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig zadarskim osnovnoškolcima: Da Bog postoji, ne bi bilo holokausta ni Jasenovca|url=http://slobodnadalmacija.hr/Zadar/tabid/73/articleType/ArticleView/articleId/188706/Default.aspx|author=L. Kalmeta|authorlink=|first=|editor=|publisher=Slobodna Dalmacija|format=|work=|pages=|year=26. 9. 2012|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

[[2. 5.]] [[2011]]. godine, Branko je pristupio obredu [[Bar micva]] ispred barake broj 24a u nekadašnjem koncentracijskom logoru Auschwitzu s oko 10.000 sudionika [[Marš živih|Marša živih]], od kojih su gotovo svi bili tinejdžeri (''u velikoj većini srednjoškolci'') koji su nosili zastave iz više od 50 zemalja. Bar micvu (''u prijevodu: sin dužnosti'') propustio je jer se kao trinaestogodišnjak nalazio upravo u baraci 24a.&lt;ref name=&quot;jl2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lustig pristupa obredu bar micva u Auschwitzu|url=http://www.tportal.hr/vijesti/svijet/123971/Lustig-pristupa-obredu-Bar-micva-u-Auschwitzu.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=tportal.hr|format=|work=|pages=|year=24. 4. 2011|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{eng icon}} {{Cite web|title=Auschwitz bar mitzvah for 78-year-old Oscar-winner Branko Lustig|url=http://www.jta.org/2011/04/22/arts-entertainment/auschwitz-bar-mitzvah-for-78-year-old-oscar-winner-branko-lustig|author=Tom Tugend|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jewish Telegraphic Agency|format=|work=|pages=|year=22. 4. 2011|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Ceremoniji su isto tako prisustvovali Mirjana i Sara Lustig.&lt;ref name=&quot;jl2&quot;/&gt;

Branko je [[2015]]. godine bio osobni izaslanik predsjednice [[Kolinda Grabar-Kitarović|Kolinde Grabar-Kitarović]] na komemoraciji u povodu 70. obljetnice proboja logoraša iz koncentracijskog logora Jasenovac.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oskarovac nije odbio predsjednicu iako ima zdravstvenih problema: Lustig u Jasenovcu unatoč operativnom zahvatu|url=http://www.nacional.hr/oskarovac-nije-odbio-predsjednicu-iako-ima-zdravstvenih-problema-lustig-u-jasenovcu-unatoc-operativnom-zahvatu/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Nacional|format=|work=|pages=|year=6. 5. 2015|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Dok je Branko dolazio do podija, odakle je govorio, dio okupljenih građana je negodovao i vikao &quot;Živio [[Zoran Milanović]]!&quot;. No, ipak, u trenutku kada je rekao kako je govorio kao logoraš iz Auschwitza i kako nitko ne može reći da [[Ustaše|ustaša]] nije bilo i da su klali sve što su stigli, prolomio se pljesak.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kolinda nije došla već poslala Branka Lustiga, građani ga prvo izviždali pa mu pljeskali|url=http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/kolonom-sjecanja-zapocelo-obiljezavanje-70-obljetnice-proboja-logarasa-u-jasenovcu---382454.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Dnevnik.hr|format=|work=|pages=|year=26. 4. 2015|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

[[2012]]. godine, Branko je organizirao turneju po hrvatskim gradovima gdje je poučavao učenike Osnovnih škola o Holokaustu.&lt;ref name=&quot;rse&quot;&gt;{{Cite web|title=Bojkot oskarovca Lustiga zbog navodnog vrijeđanja kršćanstva|url=http://www.slobodnaevropa.org/content/bojkot-oskarovca-lustiga-zbog-navodnog-vrijedjanja-krscanstva/24723114.html|author=Enis Zebić|authorlink=|first=|editor=|publisher=Radio Slobodna Europa|format=|work=|pages=|year=28. 9. 2012|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; U sklopu te turneje je prikazivan film ''[[Petr Ginz|Posljednji let Petra Ginza]]'', o nadarenom židovskom dječaku koji je sa 16 godina skončao u Auschwitzu.&lt;ref name=&quot;nl1&quot;&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig: Državni vrh morao je reagirati na sramotu u Kninu i Zadru|url=http://www.novilist.hr/Scena/Film/Branko-Lustig-Drzavni-vrh-morao-je-reagirati-na-sramotu-u-Kninu-i-Zadru|author=Bojana Mrvoš Pavić|authorlink=|first=|coauthors=Siniša Pavić|editor=|publisher=Novi list|format=|work=|pages=|year=29. 9. 2012|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; [[26. 9.]] film je bio prikazan u Kazalištu lutaka [[Zadar]] kao jednodnevni obrazovni program za učenike koji je Grad Zadar organizirao u suradnji s Festivalom tolerancije iz Zagreba. Tom prilikom Branko je izjavio pred učenicima da ne vjeruje u Boga jer ne može zamisliti da bi Bog dopustio užase poput Auschwitza ili [[Masakr u Srebrenici|pokolja u Srebrenici]]. Zbog primjedbe jedne učenice da ju je film uvrijedio, Branko je rekao da će odustati od njegovog daljnjeg prikazivanja. U filmu je, naime, prikazana [[Hrišćanstvo|kršćanska]] crkva te je njezina ljepota stavljena u kontrast sa zločinima koje su činili [[kršćani]]. Učenica je zamjerila što se u filmu govori protiv kršćanstva, na što je Branko uzvratio da je i on primijetio da to nije uredu.&lt;ref name=&quot;sd1&quot;/&gt; Odmah potom, pojedini roditelji učenika prosvjedovali su zbog navodnog vrijeđanja kršćanstva, iako je sam film za prikazivanje i edukaciju učenika odobrio [[Ujedinjeni narodi|UN]], a neobvezujuću preporuku za film je dalo i [[Ministarstvo znanosti, obrazovanja i sporta (Hrvatska)|Ministarstvo znanosti, obrazovanja i sporta Hrvatske]], temeljem mišljenja Agencije za odgoj i obrazovanje.&lt;ref name=&quot;sd1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rse&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nl1&quot;/&gt; [[28. 9.]] film je trebao biti prikazan u OŠ &quot;Franjo Tuđman&quot; u [[Knin]]u, no od najavljenih od 350 učenika došlo ih je tek troje i par učitelja koji su odmah i otišli. Za očiti bojkot Branko je optužio roditelje i nastavnike.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig: Za bojkot mog filma krivi su roditelji i nastavnici|url=http://www.vecernji.hr/hrvatska/branko-lustig-za-bojkot-mog-filma-krivi-su-roditelji-i-nastavnici-457960|author=Marko Špoljar|authorlink=|first=|coauthors=Milena Zajović|editor=|publisher=Večernji list|format=|work=|pages=|year=27. 9. 2012|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Duboko povrijeđen je napustio Knin, poručivši da je ovo sada već četvrta godina da hoda po Hrvatskoj i uči djecu što je Holokaust, i da mu se ovo prvi put dogodilo.&lt;ref name=&quot;rse&quot;/&gt; [[29. 9.]] je izjavio da u svim kontinentalnim gradovima Hrvatske koje je do tada posjetio s filmom, i pričao o Holokaustu, nije bilo problema, već da su problemi počeli kada je došao &quot;dolje&quot; (''[[Dalmacija]], op.'').&lt;ref name=&quot;nl1&quot;/&gt; Također je dodao da su za ovaj slučaj čuli mnogi ljudi diljem svijeta, te da da mu je pisao i sam Spielberg, pozivajući ga da se vrati u Los Angeles.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig: 'Na sramotu u Kninu trebao je reagirati državni vrh, ali tako je to u ovoj zemlji'|url=http://www.jutarnji.hr/branko-lustig---na-sramotu-u-kninu-trebao-je-reagirati-drzavni-vrh-/1056990/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=30. 9. 2012|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Bojkot je bio u neizravnoj organizaciji ravnatelja dviju kninskih osnovnih škola. Naime, ravnatelji tih škola nisu ništa izrijekom zabranili, nego su samo rekli da škola neće organizirati posjet filmu, nego da se može ići individualno, iako se projekcija održava u vrijeme nastave. Dodatnu težinu svemu dala je izjava kninske gradonačelnice [[Josipa Rimac|Josipe Rimac]], koja je kazala da ona nije nadležna za školstvo, ali da &quot;kao gradonačelnica i [[Katoličanstvo|katolkinja]] ne podržava prikazivanje nečega što govori protiv katoličke vjere, pogotovu u školi u kojoj su većinski katolička djeca&quot;.&lt;ref name=&quot;rse&quot;/&gt; Glavna zamjerka roditelja upućena Branku je bila što je održao &quot;politički govor&quot;, umjesto da je učenicima samo pustio film.&lt;ref name=&quot;vn&quot;&gt;{{Cite web|title=Bojkot filma Branka Lustiga u Hrvatskoj|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:399017-Bojkot-filma-Branka-Lustiga-u-Hrvatskoj|author=Marko Špoljar|authorlink=|first=|coauthors=J. Knežević|editor=|publisher=Večernje novosti|format=|work=|pages=|year=28. 9. 2012|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Analitičar [[Davor Gjenero]] je stao u obranu Branka izjavivši: &quot;Reakcija roditelja je neozbiljna, neodgovorna i nepromišljena.&quot; Lustig je upotrijebio snažnu parabolu opisujući &quot;vrlo bolnu i stravičnu povijesnu epizodu&quot;, dodavši: &quot;To nije moguće tumačiti kao atentat na nečije vjerske osjećaje.&quot; Isto je učinio i povjesničar [[Ivo Goldstein]] koji je izjavio: &quot;Lustigovu izjavu treba shvatiti kao logično pitanje čovjeka koji je kao nevino dijete mjesecima gledao smrti u oči.&quot;&lt;ref name=&quot;vl1&quot;/&gt;

[[2014]]. ponovno je posjetio Auschwitz i sudjelovao u Maršu živih, no ovaj put uz njega je bio zagrebački gradonačelnik [[Milan Bandić]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig i Milan Bandić na Maršu živih u Auschwitzu|url=http://www.jutarnji.hr/branko-lustig-i-milan-bandic-na-marsu-zivih-u-auschwitzu/1187810/?secId=2|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=30. 4. 2014|access-date=27. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Iste godine je sa Bandićem odao počast žrtvama genocida u Srebrenici, odakle su poručili da se trebaju podsjetiti mladi ljudi da se ovakav zločin nikad ne ponovi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig i Milan Bandić u Potočarima: Srebrenica se ne razlikuje od Auschwitza|url=http://www.radiosarajevo.ba/novost/158318/branko-lustig-i-milan-bandic-u-potocarima-srebrenica-se-ne-razlikuje-od-auschwitza|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Radiosarajevo.ba|format=|work=|pages=|year=11. 7. 2014|access-date=27. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; U [[proljeće]] 2015. prvi je potpisao peticiju &quot;Stop političkim hapšenjima&quot; u znak potpore gradonačelniku Bandiću, te je tom prigodom Bandićevo hapšenje usporedio sa Auschwitzem i onim što se tokom Holokausta dogodilo njemu uz poruku da to manje ili više &quot;miriši na ona vremena&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BRANKO LUSTIG PRVI POTPISAO PETICIJU ZA BANDIĆA 'Želim da mu se dopusti da i dalje čini dobra djela u Zagrebu'|url=http://www.jutarnji.hr/branko-lustig-prvi-potpisao-peticiju-za-bandica--zelim-da-mu-se-dopusti-da-i-dalje-cini-dobra-djela-u-zagrebu-/1313162/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=13. 3. 2015|access-date=27. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Nakon upućenih kritika, Branko se ubrzo ispričao zbog usporedbe Holokausta i uhićenja Bandića.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lustig se ispričao zbog usporedbe Bandićevog uhićenja s holokaustom|url=http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/branko-lustig-ispricao-se-zbog-usporedbe-bandicevog-uhicenja-s-holokaustom---376453.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Dnevnik.hr|format=|work=|pages=|year=16. 3. 2015|access-date=27. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

=== Počasti === 
[[28. 4.]] [[1994]]. predsjednik Hrvatske [[Franjo Tuđman]] je Branku dodijelio [[Red kneza Trpimira s ogrlicom i Danicom]] za zasluge u promicanju međunarodnog položaja i ugleda Republike Hrvatske.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Predsjednik Republike Hrvatske: Odluka o dodijeli Ordena|url=http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1994_04_27_486.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Narodne novine|format=|work=|pages=|year=28. 4. 1994|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Za Tuđmana Branko tvrdi da ne može biti loš čovjek koji plače nad sudbinom Židova prikazanom u filmu ''Schindlerova lista''.&lt;ref name=&quot;nl2&quot;&gt;{{Cite web|title=Lustig: Tuđman je zaplakao zbog sudbine Židova|url=http://www.novilist.hr/Vijesti/Hrvatska/Lustig-Tudman-je-zaplakao-zbog-sudbine-Zidova|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Novi list|format=|work=|pages=|year=4. 3. 2015|access-date=26. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; Te iste godine, Branko je svesrdno pomogao Stevenu Spielbergu da osnuje [[Zaklada Shoah|Zakladu Shoah]] na [[Sveučilište Južne Kalifornije|Sveučilištu Južne Kalifornije]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Festival tolerancije posjećuje Beč|url=http://festivaloftolerance.com/festival-tolerancije-posjecuje-bec/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Festival tolerancije|format=|work=|pages=|year=|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014225610/http://festivaloftolerance.com/festival-tolerancije-posjecuje-bec/|archive-date=2014-10-14|quote=}}&lt;/ref&gt; Cilj Zaklade je da od preživjelih i ostalih svjedoka [[Holokaust]]a prikupi video svjedočanstva. U razdoblju od nekoliko godina Zaklada je prikupila gotovo 53.000 video svjedočanstava na 39 jezika, snimljenih u 62 zemlje, te je to danas najveći arhiv vizualne povijesti takve vrste na svijetu.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=O djelatnosti Instituta Zaklade Shoah Sveučilišta Južne Kalifornije|url=https://sfi.usc.edu/croatian|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Zaklada Shoah|format=|work=|pages=|year=|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925053814/https://sfi.usc.edu/croatian|archive-date=2015-09-25|quote=}}&lt;/ref&gt;

U organizaciji Američko-židovskog odbora i Generalnog konzulata Hrvatske u [[Los Angeles]]u, [[2007]]. je u sjedištu [[Metro-Goldwyn-Mayer]]a u Hollywoodu bila održana večer posvećena Branku. Na svečanosti su se bili okupili predstavnici američke filmske industrije, Židovske zajednice u Americi, tadašnji predstavnici Hrvatske, na čelu s potpredsjednikom [[Hrvatski sabor|hrvatskog Sabora]] [[Luka Bebić|Lukom Bebićem]] i hrvatskim veleposlanikom u Americi [[Neven Jurica|Nevenom Juricom]], kako bi odali priznanje jedinom filmskom djelatniku sa prostora bivše Jugoslavije koji je u svojoj karijeri osvojio dva Oskara.&lt;ref name=&quot;jl3&quot;&gt;{{Cite web|title=U Hollywoodu održana večer posvećena Branku Lustigu|url=http://www.jutarnji.hr/u-hollywoodu-odrzana-vecer-posvecena-branku-lustigu/171029/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=19. 4. 2007|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

[[2008]]. godine, [[Sveučilište u Zagrebu]] je Branku dodijelilo počasni doktorat. To je prvi put u povijesti da je jedan filmski umjetnik dobio ovu prestižnu titulu, a drugi put uopće. Naime, prvi ju je zaslužio [[Vladimir Nazor]] i to davne [[1946]]. godine. Na prijedlog dekana [[Akademija dramske umjetnosti u Zagrebu|Akademije dramskih umjetnosti]] Sveučilišta u Zagrebu [[Branko Ivanda|Branka Ivande]], Senat Sveučilišta je na svojoj sjednici jednoglasno prihvatio odluku da se Branku dodijeli počasni doktorat, a sam Ivanda je rekao kako je Branko pristao i predavati na Akademiji, jer se već dugo planira vratiti u Hrvatsku, a i oduvijek je htio učiti studente.&lt;ref name=&quot;jl4&quot;&gt;{{Cite web|title=Oskarovac predavač na Akademiji|url=http://www.jutarnji.hr/oskarovac-predavac-na-akademiji/256736/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=10. 7. 2008|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

[[2010]]. godine [[Krešimir Bubalo]], tadašnji gradonačelnik, Branku je uručio javno priznanje Grada Osijeka &quot;Počasni Građanin Grada Osijeka&quot;. Branku je to priznanje dodijeljeno još [[2004]]. godine, no zbog njegove spriječenosti nije mu bilo uručeno. Prigodom uručenja priznanja Branko je održao kratko predavanje u kojem je prisutnim učenicima govorio o svom iskustvu i preživljavanju u zloglasnim koncentracijskim logorima.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Branko Lustig primio priznanje počasnog građanina grada Osijeka|url=http://www.osijek.hr/index.php/cro/Novosti/BRANKO-LUSTIG-PRIMIO-PRIZNANJE-POCASNOG-GRADANINA-GRADA-OSIJEKA|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Grad Osijek|format=|work=|pages=|year=16. 9. 2010|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004052739/http://www.osijek.hr/index.php/cro/Novosti/BRANKO-LUSTIG-PRIMIO-PRIZNANJE-POCASNOG-GRADANINA-GRADA-OSIJEKA|archive-date=2011-10-04|quote=}}&lt;/ref&gt;

2015. godine, Branko je u pratnji hrvatske predsjednice Kolinde Grabar-Kitarović donirao [[Yad Vashem]]u u [[Jeruzalem]]u osvojeni Oskar za film ''Schindlerova lista''. Tom prigodom je izjavio da se &quot;ne rastaje od Oskara, već ga ostavlja naciji (''[[Jevreji|Židovski narod]], op.'') , za generacije koje dolaze&quot;.&lt;ref&gt;{{eng icon}} {{Cite web|title=Branko Lustig, 'Schindler's List' Producer, Donates Oscar to Yad Vashem|url=http://www.nbcnews.com/news/world/branko-lustig-schindlers-list-producer-donates-oscar-yad-vashem-n396556|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=NBC|format=|work=|pages=|year=22. 7. 2015|access-date=25. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

=== Festival tolerancije - Festival židovskog filma ===
Branko je 2007. godine u Zagrebu osnovao Festival tolerancije tj. Festival židovskog filma (FŽF).&lt;ref name=&quot;ncl&quot;/&gt; FŽF je jedinstveni filmski festival koji bogatim programom, koji uključuje filmske projekcije, glazbena događanja, tematske izložbe, diskusije te filmsku radionicu, angažirano vrši edukaciju o Holokaustu s posebnim naglaskom na nužnost osvještavanja i usvajanja tolerancije u svakodnevnom životu i sadašnjosti. Od osnutka do danas, FŽF je u skraćenim izdanjima prisutan u šest regionalnih gradova: [[Beč]]u, [[Beograd]]u, [[Cetinje|Cetinju]], [[Ljubljana|Ljubljani]], [[Sarajevo|Sarajevu]], a 2015. je održan i u [[Njemačka|njemačkom]] u [[Mannheim]]u.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Festival tolerancije: Općenito|url=http://festivaloftolerance.com/o-festivalu/opcenito-o-festivalu/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Festival tolerancije|format=|work=|pages=|year=|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909123253/http://festivaloftolerance.com/o-festivalu/opcenito-o-festivalu/|archive-date=2015-09-09|quote=}}&lt;/ref&gt; Branko je bio počasni predsjednik FŽF-a.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FESTIVAL TOLERANCIJE POČEO U LJUBLJANI Branko Lustig: 'Ne bih mogao živjeti da sam mrzio'|url=http://www.jutarnji.hr/festival-tolerancije-poceo-u-ljubljani-branko-lustig---ne-bih-mogao-zivjeti-da-sam-mrzio-/1410389/|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=4. 9. 2015|access-date=27. 9. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

== Filmografija ==
=== Producent ===
* ''In Between Engagements'' (2014)
* ''[[American Gangster (film)|Američki gangster]]'' (2007)
* ''[[Dobra godina (film, 2006)|Dobra godina]]'' (2006)
* ''[[Božje kraljevstvo|Kraljevstvo nebesko]]'' (2005)
* ''[[Black Hawk Down|Pad crnog jastreba]]'' (2001)
* ''[[Hannibal (film)|Hannibal]]'' (2001)
* ''[[Gladiator (film, 2000)|Gladijator]]'' (2000)
* ''[[The Peacemaker (film, 1997)|Mirotvorac]]'' (1997)
* ''[[Schindler's List|Schindlerova Lista]]'' (1993)
* ''[[Intruders (Film)|Intruders]]'' (1992)
* ''[[Deadlock]]'' (1991)
* ''[[Drug Wars: The Camarena Story]]'' (1990)
* ''[[War and Remembrance]]'' (1988)
* ''[[The Winds of War]]'' (1983)
* ''Događaj'' (1969)
* ''Adam i Eva'' (1969)

=== Glumac ===
* ''[[The Peacemaker (1997 film)|Mirotvorac]]'' (''muškarac s pudlicom'') (1997)
* ''Schindlerova lista'' (''vlasnik noćnog kluba'') (1993)
* ''Anno domini 1573'' (1979)
* ''Nikola Tesla'' (''viši inspektor'') (1977)
* ''Seljacka buna 1573'' (''donosioc krune za pogubljenje'') (1975)
* ''[[S Karlom May u Orijentu]]'' (''Onbaschi'') (1963)
* ''[[Kozara (film)|Kozara]]'' (''u oči ranjeni Njemac'') (1962)

== Odlikovanja ==
* [[Red kneza Trpimira s ogrlicom i Danicom]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* {{imdb ime|id=0527322|ime=Branko Lustig}}

{{Normativna kontrola}}
{{Izabran}}

{{Lifetime|1932|2019|Lustig, Branko}}

[[Kategorija:Hrvatski filmski glumci]]
[[Kategorija:Jugoslavenski filmski glumci]]
[[Kategorija:Hrvatski filmski producenti]]
[[Kategorija:Jugoslavenski filmski producenti]]
[[Kategorija:Producenti nagrađeni Oscarom za najbolji film]]
[[Kategorija:Dobitnici Oscara]]
[[Kategorija:Hrvatski Židovi]]
[[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]]
[[Kategorija:Hrvatski ateisti]]
[[Kategorija:Jugoslavenski ateisti]]
[[Kategorija:Biografije, Osijek]]</text>
      <sha1>e34gouhskn9es3719wox8w2jcjzilg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188692</id>
    <revision>
      <id>42714737</id>
      <parentid>42714693</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]]</comment>
      <origin>42676971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95712" sha1="0x0sb6dw8p2d3jzy0v7rqosfbqlfowx" xml:space="preserve">'''Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu''', poznato jednostavno i kao '''Sovjetske deportacije''' ([[ruski]] ''Депортации народов в СССР'', [[ukrajinski]] ''Депортація народів у СРСР'', [[bjeloruski]] ''Дэпартацыі ў СССР'' tj. ''Deportacije naroda u SSSR-u''; [[poljski]] ''Zesłania w ZSRR'', tj. ''Egzil u SSSR-u''; [[litvanski]] ''Sovietiniai trėmimai''; [[latvijski]] ''Padomju deportācijas'', tj. ''Sovjetske deportacije'') odnosi se na razdoblje tijekom vladavine [[Josif Staljin|Josifa Staljina]], od 1930-ih do 1952., kada je [[SSSR]] vršio praksu prisilnog raseljavanja i razmjene stanovništva koji se mogu razvrstati u sljedeće kategorije: [[deportacija|deportacije]] &quot;anti-sovjetskih&quot; skupina, &quot;neprijatelja radnika&quot;; [[Etničko čišćenje|etničko čišćenje cijelih naroda i narodnosti]], kako ne bi činili homogenu cjelinu u svojoj republici te tako ni prijetnju stabilnosti SSSR-a; transfer radne snage te organizirane migracije, povremeno čak i kolonizacije, u suprotne smjerove, kako bi se &quot;izmiješale&quot; razne republike i time pojačao njihov &quot;[[sovjetizacija|sovjetski]]&quot; karakter. [[NKVD]]-ove procedure prilikom deportacija su uglavnom bile standardne: naoružani agenti opkolili bi rano ujutro ili usred noći neko selo, dali porodici 15-20 minuta da se pakira, ukrcali ih na kamione odakle bi bili ih odvezli do obližnje željezničke stanice gdje su ukrcani u vagone za stoku odakle su poslani u centralnu Aziju ili [[Sibir]], ovisno o svakoj skupini.

U većini slučajeva, njihova odredišta su bila udaljena, nenastanjena mjesta ili [[gulag]]. To uključuje i deportacije u SSSR nesovjetskih građana iz inozemstva, kao i teritorije pod sovjetskom [[Okupacija|okupacijom]]. Preko 20 većih skupina je zahvaćeno deportacijama, od kojih je osam nacija potpuno uklonjeno i iskorijenjeno iz njihovih drevnih domova. Od tih osam, jedna nacija je bila katolička ([[Nijemci]] na Volgi), jedna budistička ([[Kalmici]]) a ostalih šest su bili muslimani ([[Čečeni]], [[Inguši]], [[Karačajci]], [[Balkari]], [[krimski Tatari]] i [[mešketski Turci]]).&lt;ref name=&quot;UNHCR1996&quot;&gt;{{cite web|title=UNHCR publication for CIS Conference (Displacement in the CIS) - Punished peoples: the mass deportations of the 1940s|url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&amp;docid=3b5555124&amp;query=crimean%20tatars|publisher=Refugees Magazine|date=1.5. 1996}}&lt;/ref&gt; U tim posebnim naseljima, deportirani su stavljeni pod strogi nadzor vlasti te im je bilo zabranjeno napustiti te lokacije.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 7–8}} Uvjeti u žurno sklopljenim nastambama za deportirane su bili uglavnom nepovoljni, te se prvih godina pojavio značajan mortalitet zbog hladnoće, gladi ili iscrpljenosti u radnim kolonijama. Prema nekim procjenama, sovjetske prisilne migracije su raselile oko 6 milijuna ljudi.&lt;ref&gt;[[#Polian|Polian (2004)]], str. 4&lt;/ref&gt; [[Popis smrtnosti po ratovima i katastrofama|Broj poginulih zbog posljedica deportacija]] je predmet procjena zbog toga što su same sovjetske vlasti držale tek krnje evidencije o smrtnosti među deportiranim skupinama: brojke sveukupno sežu od najmanje 800.000,&lt;ref name=&quot;Dowling930&quot;&gt;[[#Dowling|Dowling (2014)]], str. 930&lt;/ref&gt; preko 1.000.000, dok visoke procjene idu i do 1.500.000 poginulih.{{Sfn|Geyer|Fitzpatrick|2009|loc=str. 176}}

Deportirani ljudi su dobili dozvolu za povratak nakon što je 1956. [[Nikita Hruščov]] održao tajni govor u kojem je osudio Staljinove zločine, ali mnogi nisu preživjeli te godine [[egzil]]a u Sibiru.&lt;ref name=&quot;Salmon_b2&quot;&gt;[[#HidenSalmon1994|Hiden &amp; Salmon (1994)]]. str. 129.&lt;/ref&gt; [[Povolški Nijemci]] i krimski Tatari dobili su dozvolu za povratak tek od 1989. u doba [[Mihail Gorbačov|Mihaila Gorbačova]], dok je [[Raspad SSSR|raspadom SSSR-a]] neovisna [[Gruzija]] 1990-ih odbila dati dozvolu mešketskim Turcima za masovni povratak u njenu regiju, čime je taj narod osuđen na trajni egzil u [[Kazahstan]]u i [[Uzbekistan]]u. Posljedice ovih deportacija osjećaju se i danas, te doprinose međuetničkim napetostima i uzrokuju teritorijalne sporove. Moderni akademičari smatraju da su ove operacije etničkog čišćenja bile oblik [[Asimilacija|asimilacije]] i [[etnocid]]a prema raznim manjim narodima u bivšem SSSR-u. 1990-ih i 2000-ih je nekoliko bivših agenata [[NKVD]]-a osuđeno za [[zločin protiv čovječnosti]] zbog ovih deportacija u [[Latvija|Latviji]] i [[Estonija|Estoniji]]. [[Ruska Federacija]], nasljednica SSSR-a, nikada nije priznala deportacije kao zločin protiv čovječnosti niti je ijednoj obitelji žrtava platila odštetu. Države [[Istočna Evropa|istočne Europe]] i bivšeg [[Sovjetski blok|sovjetskog bloka]], osobito u [[Poljska|Poljskoj]], [[Baltičke države|baltičkim državama]]a i [[Moldavija|Moldaviji]], redovito obilježavaju sjećanje na žrtve deportacija te im odaju počast raznim komemoracijama.

== Raseljavanje društvenih slojeva ==
{{glavni|Dekulakizacija}}
[[Datoteka:Karte Entkulakisierung.png|right|thumb|245px|Smjer raseljevanja kulaka po SSSR-u 1930-ih]]
[[Kulaci]], bogati seljaci različitih narodnosti, su bili najbrojnija društvena skupina koja je prisilno raseljena od sovjetskih vlasti. U 1930-ima, skoro milijun kulaka je raseljeno diljem SSSR-a, uglavnom u radne kolonije i logore.&lt;ref name=&quot;bugai190&quot;/&gt; Državni arhivi [[Ruska federacija|Ruske Federacije]] navode da je 631.000 seljaka deportirano 1930. Taj se broj kasnije još i povećao.&lt;ref name=&quot;Bugai190&quot;&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 190&lt;/ref&gt; Gotovo 40% od ukupnog broja deprotiranih bili su djeca mlađa od 16 godina. Stoga su se morala naučiti da snose odgovornost za sopstveni opstanak.{{sfn|Kaznelson|2008|loc=str. 1163–1177}}

[[Jagoda, Genrih|Genrih Jagoda]] je informirao [[Josif Staljin|Josifa Staljina]] da je 32.905 osoba naseljeno u [[Lenjingrad]]u i [[Murmanska oblast|Murmanskoj oblasti]] do kraja 1931.&lt;ref name=&quot;Bugai190&quot;/&gt; Prema tajnoj direktivi SSSR-a datiranoj 20. 4. 1933., kulaci su deportirani u radne logore. 973.693 kulaka je deportirano do januara 1935. Među njima je bilo Rusa, Nijemaca, Bjelorusa, Ukrajinaca i drugih naroda. Čak 632.860 kulaka u egzilu je pobjeglo iz lokacija u kojima su naseljeni između 1932. i 1937., dok je 36.700 vraćeno natrag u iste.&lt;ref name=&quot;Bugai190&quot;/&gt;

Uvjeti kulaka u egzilu bili su teški, a 25% njihove plaće oduzeto im je da pokrije troškove za njihove usluge. Lišeni su ljudskih prava, iako su im 25. 1. 1935. njihova prava vraćena.&lt;ref name=&quot;Bugai190&quot;/&gt; U pismu datiranom 23. 4. 1930., I. A. Serkin, sekretar [[Komunistička partija Sovjetskog Saveza|KPSS]]-a, je pisao nadređenom S. A. Bergavinovu sljedeće: &quot;Na početku, kada se prvi put spomenulo pitanje preseljavanja, mnogi od nas nisu to razradili do kraja i nisu ni mogli zamisliti kako će to biti kompleksno.&quot; Dodao je da, iako je zamišljeno da glavno zanimanje doseljenih kulaka u posebne nastambe bude poljoprivreda, nitko nije proveo studije o uslovima tla, niti da su neke površine na kartama bile nenastanjive u praksi, potpuno nedostupne, ili se nalazile usred močvare. Uz to, ta je zabačena zemlja zahtijevala ogroman trud kako bi pripremili čak i elementarne uslove za [[Agrikultura|agrikulturu]]. Stoga je upozorio da u prvoj godini dobar dio doseljenika neće moći uzgojiti nikakvu hranu za sebe.&lt;ref&gt;[[#Viola|Viola (2001)]], str. 730–750&lt;/ref&gt; Najgori primjer takvog nemarnog planiranja bio je slučaj iz 1933., kada je oko 6.000 osoba iz europskog dijela SSSR-a deportirano i ostavljeno na riječnom otoku gdje se spajaju rijeke [[Ob]] i Nazino u zapadnom Sibiru, gdje su jednostavno ostavljeni da se sami snalaze. Pošto nisu imali nikakvu adekvatnu hranu niti pribor da se brinu za sebe, oko 2.000 ih je umrlo, velik dio je pobjegao u sibirske [[Tajga|tajge]], a javili su se i slučajevi [[Kanibalizam|kanibalizma]] i nekrofagije zbog pojave masovne [[glad]]i na otoku (→[[Afera Nazino]]).{{sfn|Werth|Gross|Rendall|2010|loc=str. 770–772}}{{sfn|Barenberg|2008}}

Posebne odredbe za kulake iz zapadne [[Bjeloruska Sovjetska Socijalistička Republika|Bjelorusije]] su i dalje izdane sve do proljeća 1952. Tako je do 22. 4. 1952. određeno da se 6.000 ljudi premjesti u [[Irkutska oblast|Irkutsku oblasti]] i Kazahstan. To je vjerojatno bila posljednja Staljinova deportacija.&lt;ref&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 103&lt;/ref&gt; 23. 12. 1938. djeca kulaka dobila su pasoše te pravo da se presele gdje god žele. 13. 8. 1954., novo sovjetsko vodstvo je usvojilo zakon kojim ukida posebne restrikcije deportiranih kulaka.&lt;ref name=&quot;Bugai190&quot;/&gt;

== Raseljavanje etničkih skupina ==
====Uvod====
Zbog toga što je obuhvatio razne teritorije po [[Azija|Aziji]], [[SSSR]] je bio etnički izazito miješovita i neujednačena država. Prema popisu stanovništva iz 1926., [[Rusi]] su činili tek 54% stanovništva te države. U 1930-ima i 1940-ima, uslijedilo je razdoblje izazite [[Rusifikacija|rusifikacije]] u školama.&lt;ref&gt;[[#Glazer|Glazer &amp; Moynihan (1975)]], str. 460&lt;/ref&gt; Tijekom i nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], razni narodi su kolektivno optuživani za kolaboraciju sa nacistima i nevjernost prema sovjetskom sistemu. [[Deportacija|Deportacije]] su bile glavni instrument Staljinova suzbijanja pobune stanovništva osvojenih teritorija.&lt;ref&gt;[[#Statiev|Statiev (2005)]], str. 977–1003&lt;/ref&gt; Ironično, svojedobno je i sam Staljin – između 1902. i 1917. – sedam puta osuđen od carskog režima zbog političkih razloga te deportiran u udaljeni [[Sibir]].&lt;ref name=&quot;Schwartz&quot;&gt;[[#Schwartz|Schwartz (2013)]], str. 522&lt;/ref&gt;
[[File:Rumsiskes jurta.jpg|thumb|Tipičan izgled &quot;posbenih nastambi&quot; u kojima su živjeli deportirani u Sibiru; rekonstrukcija u muzeju [[Rumšiškės]], Litva]]
Deportirane skupine smještene su u &quot;[[posebne nastambe (SSSR)|posebne nastambe]]&quot; (''spetsposelki'') u udaljenim i nedostupnim regijama kao oblik represivnih mjera protiv &quot;problematičnih skupina&quot; koje su se protivile sovjetskoj politici. Ova je praksa započeta još 1920-ih, ali je masovnost doživjela tek od 1930-ih, te trajala sve do 1950-ih.{{sfn|Klimkova|2007|loc=str. 105–139}} Stanovnici tih posebnih nastambi su trpjeli značajna ograničenja njihovih građanskih prava, kao što su restrikcije slobode kretanja jer su bili pod stalnim nadzorom [[NKVD]]-a. Također je predviđao [[prisilni rad]] najtežih fizičkih poslova kao i odsutnost bilo kakvog jasnog vremenskog roka u odsluživanju ovog egzila. oktobra 1940., registrirane su 1.645 posebne nastambe, u kojima je živjelo 959.472 osoba, a taj je broj do 1953. porastao na 2.753.356 osoba.{{sfn|Klimkova|2007|loc=str. 105–139}} [[Kazaška SSR]] je postala glavni pokusni teren na kojem su sovjetske vlasti masovno odlagale razne narode. To je išlo toliko daleko da su sami [[Kazasi]] postali manjina u sopstvenoj republici, te se u 1980-ima tamo našlo čak 50-ak različitih etničkih skupina.{{sfn|Iglicka|1998|loc=str. 995–1014}}

Djelomično uklanjanje &quot;problematičnih&quot; i &quot;nevjernih&quot; naroda je bila česta Staljinova tehnika: njegov cilj je bio usitniti jedan narod tako da ga izmiješa sa drugim narodima, i to na više udaljenih lokacija, čime jedna nacija više ne bi mogla biti jedinstvena i snažna jer je bila raspršena. Bio je to oblik [[Asimilacija|asimilacije]] u kojoj su deportirani neruski narodi tretirani kao inferiorni građani bez perspektive za društveno napredovanje.{{sfn|Iglicka|1998|loc=str. 995–1014}} Glavne su mete bili [[Poljaci]] (1939.–1941., te opet 1944–1945.), [[Rumunji]] (1944.–1953.), [[Nijemci]] na Volgi (prognani su uglavnom tijekom i nakon Drugog svjetskog rata), [[Finci]] (1929.–1931. te 1935.–1939.), [[krimski Tatari]], krimski Grci, [[Balkari]], [[Čečeni]], [[Inguši]] i drugi. Sveukupno je preko dvadesetak naroda bilo pogođeno tim planom,&lt;ref name=&quot;UNHCR1996&quot;/&gt; što je uveliko promijenilo etničku strukturu države. Od toga, čak je osam nacija potpuno uklonjeno deportacijama iz njihovih vjekovnih ognjišta.{{sfn|Kreindlera|1986|loc=str. 387–405}}

Razlozi deportacija u udaljene krajeve centralne Azije i Sibira ležali su u tome što je SSSR htio imati osobe za [[prisilni rad]] u zabačenim područjima u koje nitko nije htio dobrovoljno otići. Drugi je razlog i Staljinov strah od opasnosti od &quot;[[peta kolona|petokolonaša]]&quot; uz granična područja. Međutim, u nekim slučajevima deportacije manjih naroda nisu slijedile nikakvu logiku. Pretpostavlja se da su jednostavno bili žrtve Staljinove konstantne paranoje.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 7–8}}

=== Poljaci ===
{{glavni|Sovjetska invazija Poljske|Poljska operacija NKVD-a (1937–38)}}
Već je u sklopu Staljinove kampanje protiv kulaka 10.000 [[Poljaci|Poljaka]] deportirano iz [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinske SSR]] prema unutrašnjosti SSSR-a između 1930. i 1933. 1935., u strahu za zapadne sovjetske granice, deportirano je dodatnih 40.000 sovjetskih Poljaka prema istoku. 1936. odigralo se dodatno izgnanstvo Poljaka sa tog područja, čime je sveukupno raseljeno 120.000 Poljaka u sedam godina.&lt;ref name=&quot;Piotrowski2&quot;/&gt; 1937.–'38. je deportirano novih 20.000 Poljaka iz [[Bjeloruska SSR|Bjeloruske SSR]]. U istom razdoblju je 143.810 Poljaka optuženo za raznorazne &quot;antisovjetske aktivnosti&quot;, te ih stoga neki smatraju prvim primjerom jedne nacionalne skupine koja je proganjana u SSSR-u samo na temelju svoje etničke pripadnosti. Poljaci su činili desetinu svih žrtava '[[Velika čistka|velike čistke]]'.&lt;ref name=&quot;Piotrowski2&quot;/&gt;

[[Datoteka:Sybiracy (deportacje 1940-1941).jpg|right|thumb|225px|Deportirane poljske obitelji ukrcavaju se na vlakove za [[Sibir]].]]
Nakon što su septembra 1939. [[Treći Reich]] i Sovjetski Savez podijelili [[Poljska|Poljsku]] između sebe, Staljin je izdao naredbu kojom je iz sovjetskog dijela bivše Poljske velik broj ljudi deportiran u radne logore, od čega su 63.1 % bili [[Poljaci]] a 7.4 % Židovi.&lt;ref&gt;[[#Piotrowski|Piotrowski (2007.)]], str 14&lt;/ref&gt; Obitelji političkih i ratnih ztarobljenika su kažnjeni deportacijom u Kazahstan na 10 godina, a izbjeglice u sjeverne predjele u posebne nastambe gdje su morali sjeći drva. Drugi val deportacija započeo je 13. 4. 1940., a u njemu su bile obitelji poljskih oficira koji su smaknuti, policajaca, vlasnika tvornica, kao i članova antisovjetskih pobunjeničkih organizacija, zatim profesori, ali i obični seljaci.&lt;ref name=&quot;Dundovich79&quot;/&gt; Ova je operacija provedena po noći, između 2:00 i 6:00 ujutro, iako je to bilo teško sakriti pošto je na ulicama uobičajno prije bilo pripremljeno na tisuće kolica i vagona. Prema izvještajima, dva ili tri kola su poslana u svaku kuću, uz nekoliko vojnika, koji su pokucali na vrata nečijeg doma, pregledali pasoše, te potom odveli osobe koje su označene da moraju otići u egzil. Pojedini vojnici su pomagali ljudima da utovare svoje stvari. Osobama je dozvoljeno uzeti 100&amp;nbsp;kg po osobi, odnosno 300&amp;nbsp;kg po obitelji.&lt;ref name=&quot;Dundovich79&quot;&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 79&lt;/ref&gt; Deportacija poljskih izbjeglica, koji su pobjegli na istok od ''[[Wehrmacht]]a'', se odigrala 29. 7. 1940. Velika većina njih, oko 85%, bili su Jevreji. Nekom ironijom, ova deportacija je zapravo spasila živote tih Jevreja pošto su [[Operacija Barbarossa|nacisti izvršili invaziju ostatka Poljske 1941]].&lt;ref name=&quot;Dundovich80&quot;&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 80&lt;/ref&gt;

Sovjetske deportacije su nastavljene tijekom cijele 1941., te ih je tek prekinula nacistička invazija SSSR-a, koja je dovela do evakuacije ili bijega između 8,5 i 9,5 milijuna osoba prema istoku.&lt;ref name=&quot;Schwartz&quot;/&gt; Nakon toga, SSSR je uspostavio zvanične odnose sa poljskom vladom u egzilu u [[London]]u, te su mnogi Poljaci amnestirani 12. 8. 1941., pušteni iz radnih kolonija te dobili pravo naseliti se gdje god žele, izuzev zabranjenih zona i klasificiranih gradova.&lt;ref name=&quot;Dundovich81&quot;&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 81&lt;/ref&gt; Prigodom 70. obljetnice sovjetske invazije, poljski [[Institut za nacionalno sjećanje]] je objavio da je broj deportiranih poljskih građana u SSSR ipak bio niži od prethodnih procjena, te da je iznosio oko 320.000&lt;ref name=&quot;expatica&quot;&gt;{{cite web|title=Polish experts lower nation's WWII death toll|date=30. 8. 2009|url=http://www.expatica.com/de/news/german-news/Polish-experts-lower-nation_s-WWII-death-toll--_55843.html|publisher=Expatica.com|access-date=2016-03-08|archive-date=2012-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406115752/http://www.expatica.com/de/news/german-news/Polish-experts-lower-nation_s-WWII-death-toll--_55843.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; – među njima je 139.000 poslano u [[Sibir]], 66.000 u suhe stepe [[Kazahstan]]a a 78.000 u daleki istok i sjeverne regije.{{sfn|Lebedeva|2007|loc=str. 28–45}} Prema popisu stanovništva iz 1989., Poljaci su bili deseta najbrojnija narodna skupina u Kazahstanu. Nakon [[raspad SSSR-a|pada SSSR-a]], značajan broj Kazahstanaca poljskog podrijetla je 1990-ih je u nekoliko valova emigrirao u Poljsku.{{sfn|Iglicka|1998|loc=str. 995–1014}}

Poljska i Sovjetski Savez su razmijenili stanovništvo – Poljaci istočno od sovjetsko-poljske granice su otišli u Poljsku, dok su Ukrajinci zapadno od granice otišli u Ukrajinsku SSR. Sukladno time, pomicanjem poljske granice prema zapadu nakon 1945., velik broj Poljaka na istoku tako se silom prilika trajno našao izvan svoje domovine. Između 1944. i 1946. [[Poljski transfer stanovništva (1944–46)|se odigrao transfer]] 1.517.982 Poljaka iz SSSR-a u poslijeratnu, zapadniju Poljsku.{{sfn|Ther|1996|loc=str. 779–805}}

=== Daleki istok: Korejci, Japanci ===
[[Datoteka:Karafuto_map.png|right|thumb|150px|Karta južnog Sahalina]]
{{glavni|Deportacija Korejaca u Sovjetskom Savezu|Invazija južnog Sahalina}}
Korejci su se, osim na [[Korejski poluotok|korejskom poluotoku]], u 19. stoljeću naselili i na području ruskog Dalekog istoka. Prilikom rusko-japanskih napetosti zbog [[Mandžurija|Mandžurije]] 1937., sovjetske su vlasti raselile oko 170.000 Korejaca u Kazahstan, jer su se bojale da bi Korejci mogli postati &quot;japanski špijuni&quot;. Danas u Kazahstanu živi oko 100.000 Korejaca, većinom oko naselja [[Uzun Agach]], koji su se stopili sa kazahstanskom kulturom, ali i dalje održavaju veze sa [[Južna Koreja|Južnom Korejom]].&lt;ref&gt;{{cite web| publisher=UNHCR| url=http://www.unhcr.org/refworld/topic,463af2212,488edfb96e38,49749cfbc,0,,,KAZ.html| title=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Kazakhstan : Koreans| accessdate=22. studeni 2012| year=2008}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; U tim posebnim nastambama, Korejcima je bilo zabranjeno kretati se, služiti u armiji ili postići visoko obrazovanje. Nisu bili među narodima spomenutima u Hruščovovu govoru 1956.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 26}}

Nakon što je Crvena armija osvojila južni [[Sahalin]] 1945., u idućih nekoliko godina se sveukupno oko 400.000 Japanaca evakuiralo, protjeralo ili dobrovoljno odselilo s tog otoka, kako bi se osigurao njegov &quot;sovjetski&quot; predznak.&lt;ref name=&quot;sahalin&quot;&gt;[[#McColl &amp; Robbers|McColl &amp; Robbers (2005.)]], str. 803&lt;/ref&gt; SSSR je anektirao i [[Kurilski otoci|Kurilske otoke]], gdje su također deložirani domorodci. Već je 86.700 Japanaca evakuirano sa Sahalina na obližnji [[Hokaido]] uoči sovjetske objave rata [[Japan]]u. Nakon rata, SSSR je deportirao najmanje 278.000 Japanaca sa Sahalina, sve do kraja tog procesa jula 1949. Ipak, nekoliko Japanaca i 43.000 Korejaca je i dalje ostalo na tom ostrvu. Iako su svi ti građani legalno tamo živjeli, sovjetske vlasti su to nazvale &quot;repatrijacijom&quot; Japanaca u Japan.&lt;ref name=&quot;Itoh&quot;/&gt;

===Finci===
{{glavni|Zimski rat|Deportacija ingrijskih Finaca}} 
SSSR je 1939. izvršio invaziju [[Finska|Finske]]. Zimski rat je završio primirjem i sporazumom kojim Finska zadržava svoju neovisnost, ali mora predati dio istočnog i južnog teritorija SSSR-u. Do kraja drugog svjetskog rata, iz SSSR-a je protjerano ukupno 420.000 [[Finci|Finaca]],&lt;ref name=&quot;Vijeće Europe&quot;/&gt; iz osvojenih finskih teritorija, poglavito [[Ingrija|Ingrije]], ali i iz drugih dijelova SSSR-a uz novu finsku granicu.

Sovjetski dio [[Karelija|Karelije]] bila je meta staljinističkog terora zbog nekoliko razloga, primarno jer se nalazila uz Finsku koja je stekla neovisnost of Ruskog Carstva 1917. , te zbog toga jer se tamo nalazio značajan broj Finaca i [[Karelijanci|Karelijanaca]]. Ljudski gubici u Kareliji bili su jedni od najtežih u cijeloj državi gledano naprema odnosu broja stanovnika te nacije u tom području. {{sfn|Kostiainen|1996|loc=str. 331–342}} Prije [[Oktobarska revolucija|oktobarske revolucije]] 1917., oko 130.000 osoba finskog porijekla je živjelo na ruskom teritoriju uz obalu [[finski zaljev|finskog zaljeva]], od rijeke [[Narva (rijeka)|Narve]] na zapadu pa sve do rijeke [[Neva|Neve]] na istoku, te u regiji sjeverno od [[St. Petersburg]]a. Ta brojka je ostala konstantna u 1920-ima i 1930-ima, ali je tokom i nakon drugog svjetskog rata evidentiran ogroman pad finskog stanovništva u toj regiji, gdje ih je zabilježeno svega 24.000 tijekom sovjetskog popisa stanovništva iz 1970-ih. Uzrok tome su deportacije Finaca 1930-ih i 1940-ih.{{sfn|Matley|1979|loc=str. str. 1–16}}

=== Baltik: Latvijci, Estonci, Litvanci ===
{{glavni|Sovjetska aneksija baltičkih država|Sovjetske deportacije iz Estonije|Sovjetske deportacije iz Litve|Junska deportacija}}
[[Datoteka:Kardo rinktine 02.jpg|left|thumb|200px|Litvanski partizani, Šumska braća, su još godinama nakon 1945. pružali otpor sovjetskim snagama]]
SSSR je 16. 6. 1940. predao ultimatum [[Litvanija|Litvi]], a 16. 6. i [[Latvija|Latviji]] i Estoniji te potom zauzeo te baltičke države 1940.,&lt;ref&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 83&lt;/ref&gt; samo da bi ih 1941. zauzeo Treći Reich, te potom ponovno SSSR 1944. Staljin je tokom tog razdoblja pokrenuo ''[[sovjetizacija|sovjetizaciju]]'' Baltika uz pomoć široko rasprostanjene [[industrializacija|industrijalizacije]] kojom se doseljavalo rusko stanovništvo u to područje.&lt;ref name=&quot;Salmon_b1&quot;&gt;[[#HidenSalmon1994|Hiden &amp; Salmon (1994)]]. str. 126.&lt;/ref&gt; Započete su masovne deportacije kako bi se eliminirao bilo kakav otpor [[kolektivizacija|kolektivizaciji]] ili potpora [[antisovjetizam|antisovjetskim]] partizanima koji su se i dalje borili protiv Sovjeta.&lt;ref name=&quot;Salmon_b2&quot;/&gt; Baltički partizani, [[Šumska braća]], su godinama vršili otpor protiv Sovjeta.&lt;ref&gt;[[#Petersen|Petersen (2001)]], str. 206&lt;/ref&gt; Prvi talas deportacija započeo je 1941. a glavna meta su bili zemljoposjednici, vlasnici tvornica, trgovci i drugi. Odvezeni su zajedno sa obiteljima. Do jula 1941. tako je deportirano 25.586 osoba sa Baltika (12.682 iz Litve, 9.236 iz Latvije te 3.668 iz Estonije).&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 165&lt;/ref&gt;

Deportacije od 1944. do '52. su bile još veće od onih 1941.&lt;ref name=&quot;Salmon_b2&quot;/&gt; &quot;Proširene&quot; su kako bi obuhvatile nove skupine ljudi: one koji su surađivali sa nacistima; tko god je (makar i prisilno) otišao raditi u Njemačku tokom rata; svi članovi tajnih anti-nacističkih organizacija; baltički vojnici koji su se borili u nacionalističkim trupama u savezništvu sa nacistima. Dio baltičkih državljana dao je potporu nacističkim antisemitskim ideologijama.&lt;ref&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 36&lt;/ref&gt; Jedan dio razloga nacističke kolaboracije ležao je u tome što je Treći Reich tvrdio da će štititi građane od Sovjeta.

Samo u martu 1949., deportirano je 90.000 baltičkih državljana.&lt;ref name=&quot;heinrihs&quot;&gt;[[#Strods|Strods (2002)]], str. 1–36&lt;/ref&gt;{{sfn|Erratum|2002|loc=str. 241}} Najdrastičniji primjer bila je Litva koja je deportacijama izgubila 37.000 državljana poslanih u Sibir za samo 48 sati.&lt;ref&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 37&lt;/ref&gt; 42.000 je te godine prisilno raseljeno iz Latvije, uglavnom farmera koji su se bunili protiv kolektivizacije. Cijele obitelji su raseljene u [[Amur]], [[Irkutsk]], [[Omsk]], [[Tomsk]] i [[Novosibirsk]] doživotno.&lt;ref name=&quot;Vijeće Europe&quot;/&gt; Neke su odvedeni i do 9.000&amp;nbsp;km daleko od svoje domovine. To je činilo 2 % ukupnog stanovništva te republike. Od toga je bilo 10.990 djece mlađe od 16 godina. Žene i djeca su činili 73 % deportiranih.&lt;ref name=&quot;Vijeće Europe&quot;&gt;[[#Vijeće Europe|Vijeće Europe (2006)]], str. 157–158&lt;/ref&gt; 
[[Datoteka:Iš Lietuvos į Dalstrojų.png|desno|mini|250px|Litvanci su predstavljali jedan od naroda koji su bili najdalje deportirani od svoje domovine: i do 9.000 km od zapada prema krajnjem istoku Sovjetskog Saveza, u radne logore]]
Iste godine, 22.326 ljudi je prisilno raseljeno iz Estonije, što je predstavljalo 2,5 % stanovništva te republike, a 29.923 iz Litve u Sibir. Prema službenim podacima, najmanje 120.000 ljudi je deportirano iz Litve.&lt;ref name=&quot;Vijeće Europe&quot;/&gt; 5. 9. 1951., odredba Vijeća ministara SSSR-a N 3309-1568 je odredila deportaciju kulaka i njihovih porodica iz Litve zbog &quot;neprijateljskih činova protiv kolhoza&quot;. 1. 1. 1952. tako je bilo 16.833 registriranih seljaka u posebnim nastambama koji su raseljeni iz Litve 1951 Do jula, broj je porastao na 18.027 osoba.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 166&lt;/ref&gt; Sveukupno je od 1940. do 1953. iz baltičkih država prisilno raseljeno 203.590 osoba: 118.599 iz Litve, 52.541 iz Latvije te 32.540 iz Estonije. Oko 84% [[Litvanci|Litvanaca]] je naseljeno u regiji [[Irkutska oblast|Irkutska]] i [[Krasnojarski kraj|Krasnojarska]], 87% [[Latvijci|Latvijaca]] u regijama [[Omska oblast|Omska]] i [[Tomska oblast|Tomska]], a 80% Estonaca u regijama [[Novosibirska oblast|Novosibirska]] i Krasnojarska.&lt;ref name=&quot;Dundovich&quot;&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 100&lt;/ref&gt; Između 1945. i 1948. zabilježeno je 1.722 bijega doseljenika deportiranih iz Litve. Do 1. 1. 1949., uhićeno je 1.070 od njih – nekima se sudilo, drugi su vraćeni u posebne nastambe.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 170&lt;/ref&gt;

Latvija je do kraja rata izgubila trećinu stanovništva: oko 110.000 ljudi je poslano u sovjetske logore ili ubijeno. 130.000 je pobjeglo na Zapad. Staljin je također provodio izmjenu etničkog stanovništva kako bi suspregnuo nacionalizam u državama: 1940., Latvijci su činili 75 % stanovništva Latvije, no zbog kolonizacije Rusa, Latvijci su 1989. činili jedva 52 % udjela.&lt;ref&gt;[[#OESS|OESS (2001)]], str. 31&lt;/ref&gt;

Nove stambene zgrade su bile slabe kvalitete a ruski imigranti su dobivali povlastice radi doseljavanja.&lt;ref name=&quot;Salmon_b5&quot;&gt;[[#HidenSalmon1994|Hiden &amp; Salmon (1994)]]. str. 132.&lt;/ref&gt; Estonci su prije rata činili 88 % stanovništva svoje domovine, ali su već 1970. Spali na samo 60 %. Ipak, broj Litvanaca spao je za samo četiri %.&lt;ref name=&quot;Salmon_b5&quot;/&gt; Rusi doseljenici su uglavnom preuzeli političke, administrativne i vodilačke pozicije na tom području.&lt;ref name=&quot;Salmon_b10&quot;&gt;[[#HidenSalmon1994|Hiden &amp; Salmon (1994)]]. str. 139.&lt;/ref&gt;

===Besarabija i Sjeverna Bukovina: Rumunji, Moldavci, Jehovini svjedoci===
[[Datoteka:Soviet_occupation_of_Bessarabia_and_Northern_Bukovina_11.jpg|right|thumb|225px|Rumunjske [[izbjeglice]] nakon sovjetskog zauzimanja Besarabije i Bukovine]]
[[Datoteka:Soviet occupation of Bessarabia and Northern Bukovina 12.jpg|right|thumb|225px|Rumunjska obitelj izbjeglica iz Besarabije]]
{{glavni|Sovjetske deportacije iz Besarabije i Sjeverne Bukovine|Operacija Sjever}}
[[Rumunji]] i drugi narodi su sustavno raseljavani iz Besarabije, koja je također [[Sovjetska aneksija Besarabije i Sjeverne Bukovine|pala pod sovjetsku vlast 1940.]] Aprila 1941. registrirano je 5.515 obitelji (12.275 osoba) iz baltičkih država i [[Moldavija|Moldavije]] koji su naseljeni u 14 naselja po [[Novosibirska oblast|Novosibirskoj oblasti]], što služi kao dokaz prvog vala deportacija iz Moldavije. Bili su to ljudi osumnjičeni da odbijaju sovjetsku vlast ili iskazuju &quot;protu-revolucionarne elemente&quot;.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 151&lt;/ref&gt; Do septembra 1941., registrirano je 22.643 osoba deportiranih iz Moldavije u [[Kazahstan]] i Sibir.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 153&lt;/ref&gt; 1944., u Moldaviji je 811 osoba odbijalo vojnu službu u crvenoj armiji, dok je broj dezertera porastao na 4.398.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 154&lt;/ref&gt;

Decembra 1944., izvršena je operacija u kojoj provedena obavezna [[repatrijacija]] 60.000 &quot;besarabijskih izbjeglica&quot; – osoba koji su pobjegli iz svojih domova u Besarabiji prije napredovanja Crvene armije – u Rumunjsku. Pošto je SSSR sada smatrao Besarabiju i Sjevernu Bukovinu sastavnim dijelom svojeg teritorija, ovo je gledao kao na čin repatrijacije.&lt;ref&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 89&lt;/ref&gt;

Marta 1945., izvršeno je premještanje raznih nacija iz Moldavije, među njima Rumunja, Židova i Cigana. V.V. Černjišov je izjavio da je 17.054 rumunjskih građana i 12.852 Židova živjelo u [[Ukrajina|Ukrajini]] koji su imali i sovjetsku i rumunjsku putovnicu. Svi su oni preseljeni. 1946., dodatnih 12.435 osoba je raseljeno iz Moldavije. Prema regulativi vijeća ministara SSSR-a iz 29.1. 1949., biti će raseljeni &quot;članovi obitelji bandita i nacionalista&quot;.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 156&lt;/ref&gt;

1949., oko 36.000 osoba iz Moldavije je deportirano u Sibir, zbog optužbi za navodnu suradnju sa nacističkim snagama u drugom svjetskom ratu.&lt;ref name=&quot;UNHCR1996&quot;/&gt; 1951. izvršena je i deportacija [[Jehovini svjedoci|Jehovinih svjedoka]] iz Moldavije. Do sredine 1952., 3.325 osoba je deportirano iz Moldavije u Kazahstan.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 160&lt;/ref&gt;

===Povolški Nijemci===
{{glavni|Progon Nijemaca nakon Drugog svjetskog rata}}
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 100%; background:#c6dbf7; color:black; width:25em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Tko smo mi ruski Nijemci? Jesmi li vječni lutalice? Ne znam ni za jednu porodicu ruskih Nijemaca čiji su otac i sin rođeni u istom mjestu. Uzmite moj slučaj: moj pra-pradjed je rođen u istočnoj [[Pruska|Pruskoj]], moj pradjed u okolici Varšave, moj otac u Žitomiru [Ukrajina] a ja sam rođen u Kazahstanu. Moja su djeca rođena u Uzbekistanu a ja sad živim u Moskvi. Gdje će se roditi moja unučad? Ima li mjesta na kugli zemaljskoj gdje će ovo vječno traganje ruskih Nijemaca napokon prestati?{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 11}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | – anonimni ruski Nijemac, Moskva, jul 1991.
|}

Autothoni [[Povolški Nijemci]], naseljeni oko regije sjevernog [[Kavkaz]]a i [[Volga|Volge]] od 18. vijeka,{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 11}} na poziv [[Katarina Velika|Katarine Velike]] koja je i sama bila njemačkog podrijetla,{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 12}} su također raseljeni prema Dalekom istoku počevši od augusta 1941., kako ne bi bili u mogućnosti surađivati sa nacistima koji su vršili invaziju Sovjetskog Saveza.{{sfn|Gelb|1995|loc=str. 389–412}} Po nekima, ovo je bio najveći val deportacija, koji je zasjenio čak i ostale deportacije. Naredba za raseljavanje autothonih Nijemaca na [[Volga|Volgi]] izdata je 26. 8. 1941. te je pozvala na &quot;preseljenje svih Nijemaca iz [[Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika Povolških Nemaca|Autonomne Republike Povolških Nijemaca]] i iz [[Saratovska oblast|Saratova]] i [[Staljingrad]]a koji broje 479.841 pojedinca... Bez izuzetaka, i žitelja gradova i sela&quot;.&lt;ref name=&quot;Mukhina42&quot;&gt;[[#Mukhina|Mukhina (2007)]], str. 42&lt;/ref&gt; Pojavile su se komplikacije oko osoba u miješanom braku. Naredba je navodila da se sve obitelji u kojima je glava kuće (suprug) Nijemac moraju ukloniti, uključujući sve članove obitelji.&lt;ref name=&quot;Mukhina42&quot;/&gt; To je pak dovelo do raznih molbi nenjemačkih žena da ih vlasti &quot;oslobode stigme da su prokleti Nijemci&quot;. Razni njemački muškarci su pokrenuli i zahtjeve da im vlasti promijene narodnost na temelju braka sa ruskom ženom, što je u rijetkim slučajevima odobreno.&lt;ref name=&quot;Mukhina43&quot;&gt;[[#Mukhina|Mukhina (2007)]], str. 43&lt;/ref&gt; 
[[Datoteka:Volga German.png|225px|right|thumb|[[Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika Povolških Nemaca]]]]
Za razliku od toga, njemačke žene sa ruskim muževima su bile pošteđene deportacija. Mnoge ruske žene udate za Nijemcu su se kasnije žalila kako je to bilo nepravedno jer su one morale otići živjeti u egzilu.&lt;ref name=&quot;Mukhina43&quot;/&gt; 1.094 njemačke žene i djece je dobilo dozvolu ostati u svojim domovima jer su im muževi i očevi bili Rusi, dok je 116.917 njemačkih žena i 178.694 njemačke djece deportirano iz regije Volge.&lt;ref name=&quot;Mukhina43&quot;/&gt; Kao i kod većine sovjetskih uredbi, i službene regulacije za deportacije su zvučale puno humanije &quot;na papiru&quot; nego u stvarnosti: osobe koje će biti deportirane su trebale dobiti dozvolu da skupe svoje stvari (do 200&amp;nbsp;kg po osobi) i predaju svoj novac rodbini prije odlaska. Odmah su dobili obavijest of službenika da ponesu dovoljno hrane za mjesec dana jer neće biti dovoljno namirnica da zanjih u prvom mjesecu deportacije. Službenik koji je pratio deportirane je očekivao da dobije šest rublja dnevno za svaku osobu koju nahrani na putu do odredišta.&lt;ref name=&quot;Mukhina43&quot;/&gt; U vlaku je trebalo biti po sedam do osam vagona sa osobnim stvarima deportiranih te barem jedan vagon sa doktorima tijekom puta. U stvarnosti je međutim često bilo potpuno drugačije od tih odredbi: većina deportiranih imalo je tek par minuta da skupi svoje stvari, službenici im nisu dali da nose više imovine od onoga što mogu nositi u rukama te je mnogim Nijemcima naređeno da ostave ostatak stvari na željezničkoj postaji. Isto tako, pošto im nisu dali dovoljno vremena unaprijed, razni Nijemci nisu mogli brzo nabaviti dovoljno hrane za mjesec, te im je tako brzo ponestalo zaliha usred putovanja u vagonima. Isto tako, obitelji su razdvojene jer su žene poslane u drugim smjerovima od svojih muževa.&lt;ref name=&quot;Mukhina44&quot;&gt;[[#Mukhina|Mukhina (2007)]], str. 44&lt;/ref&gt; Usprkos ovome, između 33.516 i 64.600 njemačkih muškaraca je služilo u Crvenoj armiji tijekom rata.&lt;ref&gt;[[#Mukhina|Mukhina (2007)]], str. 48&lt;/ref&gt; Neki su sovjetski Nijemci deportirani i nakon završetka ratnih sukoba, poput onih koji su se našli zarobljeni tokom [[Opsada Lenjingrada|opsade Lenjingrada]], samo da bi bili deportirani nakon završetka opsade u januaru 1944.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 11}}

[[Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika Povolških Nemaca]] je ukinuta. Sveukupan broj deportiranih povolških Nijemaca je negdje između 749.614&lt;ref name=&quot;pohl5&quot;/&gt;–843.000&lt;ref name=&quot;UNHCR1996&quot;/&gt; Kada bi se dodali i ostali sovjetski Nijemci koji su zahvaćeni prisilnim preseljenjem, dobila bi se brojka od 1,2 milijuna izgnanih.&lt;ref name=&quot;Mukhina54&quot;&gt;[[#Mukhina|Mukhina (2007)]], str. 54&lt;/ref&gt; Nakon rata, pojedini Nijemci koji su već ranije pobjegli iz SSSR-a su prevareni da se vrate u tu državu &quot;kako bi se ponovno ujedinili sa svojom obitelji&quot;. Međutim, oni koji su poslušali su često poslani u radne logore gdje su ostali narednih dvadeset do dvadeset i pet godina.&lt;ref&gt;[[#Mukhina|Mukhina (2007)]], str. 49&lt;/ref&gt;

29. 8. 1964. izdan je dekret koji je poništio prethodne sovjetske odredbe prema sovjetskim Nijemcima te objavio da su optužbe protiv njih bile &quot;manjkave&quot;. Ipak, nije predviđao njihov povratak u svoje domove te je dekret objavljen jedino u zvaničnom biltenu Vrhovnog sovjeta, bez ikakvog daljnjeg publiciteta.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 14}} Tek su se nakon 1980-ih mogli vratiti natrag u svoje krajeve, ali je većina tada već napustila državu i odselila se u Njemačku. Do 1995., oko 1.376.000 ruskih Nijemaca se odselilo u [[Njemačka|Njemačku]].&lt;ref name=&quot;UNHCR1996&quot;/&gt; Također, nakon što je Crvena armija osvojila [[Kaljiningrad]], Rusi su tamo sustavno [[Rusifikacija|doseljavani]] kako bi se osigurala čvrsta i stabilna sovjetska vlast.

===Kalmici===
{{glavni|Deportacija Kalmika 1943.}}
[[Datoteka:Kalmykia03.png|right|thumb|225px|Karta [[Kalmikija|Kalmikije]]]]
[[Kalmici]] su jedina autothona [[Mongoli|mongolska]] nacija i pripadnici [[tibetanski budizam|tibetanskog budizma]] u Europi. Početkom 17. stoljeća, emigirali su iz zapadne [[Mongolija|Mongolije]] prema obalama [[Kaspijsko jezero|kaspijskog jezera]].&lt;ref&gt;[[#Richardson|Richardson (2010)]], str. 441&lt;/ref&gt; 28.12. 1943., u 6:00 ujutro, po tri oficira NKVD-a su istodobno ulazila u svaku kuću Kalmika i pročitali izjavu Vrhovnog Sovjeta, prema kojoj se svi Kalmici moraju premjestiti u Sibir jer su &quot;izdajnici&quot;, dok se [[Kalmička Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika]] ukida. Ovu operaciju je izvršio general [[Ivan Serov]], zamjenik [[Berija, Lavrentij|Lavrentija Berije]].&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 57&lt;/ref&gt;

Kalmici su optuženi da su se pridružili nacističkim jedinicama kako bi se borili protiv Crvene armije i predavali stoku iz kolhoza njemačkoj strani. Ideju o deportaciji cijelokupne nacije Kalmika iznio je Berija, koji je nekoliko puta Staljinu govorio o &quot;nepouzdanosti&quot; te nacije. Kada su se tog jutra probudili, Kalmici su vidjeli da su im domovi okruženi mitraljezima, te da imaju 12 sati da pokupe sve svoje stvari.&lt;ref name=&quot;Bugai58&quot;&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 58–59&lt;/ref&gt; Svaki stanovnik je smatran uhićenim, te ukrcan u kamione – bez obzira radilo se o bebama, ženama ili starcima. Kamioni su ih potom odveli do obližnje željezničke stanice. Tamo su ukrcani u vagone i odvezeni na hiljadu kilometara dugačak put prema istoku ([[Altaj]], Krasnojarski kraj, [[Omsk]], [[Novosibirsk]])&lt;ref name=&quot;Bugai58&quot;/&gt; Upute za raseljavanje su bile sljedeće:
#kalmičke žene, udane sa osobe druge nacionalnosti, su izuzete od deportacije
#ruske žene, udane za Kalmike, su podložne deportaciji
#odsutni članovi obitelji (poslovno putovanje, izlet, itd.) se moraju registrirati te su podložni deportaciji kada se pronađu&lt;ref name=&quot;Bugai60&quot;&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 60–61&lt;/ref&gt;

Određeno je da jedna operativac NKVD-a i dva vojnika NKVD-a moraju istodobno premjestiti tri obitelji. Prema uputama, svakoj obitelji je bilo dozvoljeno ponijeti hrane i poljoprivrednog alata, do 100&amp;nbsp;kg po članu obitelji, ali ne više od 500&amp;nbsp;kg po jednoj obitelji. Ponesena imovina 3-4 obitelji je išla na jednom kamionu, kao i žene sa djecom. Svaka kolona je morala prevoziti najmanje 2.000 osoba.&lt;ref name=&quot;Bugai60&quot;/&gt; Sveukupno je 10.000 vojnika poslano u Kalmikiju da deportira oko 93.000 Kalmika.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 63&lt;/ref&gt; Prema podacima jedne od četiri regije gdje su Kalmici premješteni – [[Altajski kraj]] – 290 od 478 osoba je umrlo tijekom putovanja od [[tuberkoloza|tuberkoloze]], upale i [[distrofija|distrofije]].&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 64&lt;/ref&gt; Prema procjenama, i do 1/3 cjelokupne nacije Kalmika je umrlo tijekom prisilnog raseljavanja te zime.&lt;ref&gt;[[#Chetyrova|Chetyrova (2011)]], str. 17&lt;/ref&gt;

=== Krimski Tatari, Grci, Armenci, Bugari===
{{glavni|Deportacija krimskih Tatara|Grčka operacija NKVD-a}}
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 100%; background:#c6dbf7; color:black; width:25em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | U 3:00 ujutro, dok su djeca još spavala, pojavili su se vojnici i zahtijevali da se okupimo i otiđemo od doma za pet minuta. Nije nam dozvoljeno ponijeti nikakvu hranu sa sobom. Tako su neugodno postupali sa nama da smo mislili da će nas strijeljati vani. Nakon što smo udaljeni iz sela, držali su nas 24 sata bez hrane. Bili smo gladni ali nam nije dozvoljeno da odemo negdje nešto pojesti. Djeca su stalno plakala. Moj se suprug borio na fronti, a ja sam imala troje djece.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 33}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | – anonimna krimskotatarska žena, deportirana 1944.
|}
[[Krimski Tatari]] imali su svoj [[krimski kanat]], sve dok Krim nije anektiralo [[Rusko Carstvo]] 1783. Tatari su bili izrazito neskloni carskom vladavinom, te su svojom voljom napuštali Krim u nekoliko valova iseljavanja. Kao posljedica toga, Tatari su postali manjina te je njihov udio u stanovništvu tog poluotoka smanjen na samo 34,1% do 1897. godine. Istodobno, Moskva je to područje naseljavala Rusima, Ukrajincima i drugim slavenskim narodima. Ova naseljavanja su nastavljena i tijekom sovjetske vladavine.&lt;ref&gt;[[#Vardys|Vardys (1971)]], str. 101&lt;/ref&gt; Tijekom nacističke okupacije Krima, dio Tatara je to vidio priliku da nakon 160 godina opet stekne neovisnost od ruske vladavine. Oko 10 % krimskih Tatara je služilo u nacističkim četama. Tatarsko vijeće je čak organiziralo masovne pokolje Rusa u Krimu, u kojem je na desetke tisuća pripadnika tog naroda umrlo. Zbog toga je nakon rata Tatarima nametnuta kolektivna krivnja te su masovno deportirani u [[Uzbekistan]].&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.bbc.co.uk/news/magazine-19815852| author=Robin Banerji| title=Crimea's Tatars: A fragile revival| publisher=BBC World Service| accessdate=}}&lt;/ref&gt; Usprkos tome, zanemareno je da se 25.033 krimskih Tatara borilo zajedno sa Crvenom armijom.&lt;ref name=&quot;buckley209&quot;/&gt; Procjenjuje se da je najmanje 183.155 krimskih Tatara deportirano iz Krima.&lt;ref name=&quot;pohl5&quot;/&gt;

4. jula 1944. NKVD je objavio da je raseljavanje dovršeno.&lt;ref&gt;[[#Pohl|Pohl (1999)]], str. 115&lt;/ref&gt; Međutim, nakon toga je NKVD saznao da je jedna jedinica zaboravila očistiti [[plićak Arabat]], te da je nekoliko krimskih Tatara i dalje tamo ostalo. Pošto je Staljin već obaviješten da je svaki krimski Tatar već uklonjen sa Krima, NKVD je žurno otišao u Arabat i pokupio seljake. Međutim, umjesto da organizira dodatni prijevoz vlakom, NKVD ih je žurno ukrcao u teretni ćamac, isplovio ga u [[Azovsko more]] – i 20. 7. tamo potopio stotine krimskotatarskih civila u njemu.{{sfn|Forczyk|2014|loc=str. 114}}

Zvanično tako više nije bilo nijednog krimskog Tatara na Krimu. Deportacije su nesrazmjerno obuhvatile svaku osobu krimskotatarskog podrijetla, bez obzira bili oni djeca, žene, starci, pa čak i pripadnici komunističke partije ili Crvene armije. Tog ljeta, sa Krima je uklonjeno i 9.620 krimskih [[Armenci|Armenaca]], 12.420 [[Bugari|Bugara]] i 15.040 [[Pontski Grci|Grka]]. Svi su kolektivno proglašeni izdajicama i desetljećima bili &quot;građani drugog reda&quot; u SSSR-u.{{sfn|Sandole|Byrne|Sandole-Staroste|Senehi|2008|loc=str. 94}} U međuratnom razdoblju, pontski Grci su doživjeli mali kulturni preporod i čak tražili autonomiju u SSSR-u. Međutim, od 1930-ih su postali žrtve staljinizma i rusifikacije, te je i do 50.000 pripadnika tog naroda umrlo. Grci su isto deportirani u centralnu Aziju. Kasnije, samo ih se dio vratio do obala Crnog mora.&lt;ref&gt;[[#Agtzidis|Agtzidis (1991)]], str. 372–381&lt;/ref&gt; [[Sovjetska propaganda]] je pokušavala zataškati ovo raseljavanje, te tvrdila da su se krimski Tatari &quot;odlučili odseliti dobrovoljno u središnju Aziju&quot;.&lt;ref&gt;[[#Williams|Williams (2001)]], str. 401&lt;/ref&gt;

Smrtnost krimskih Tatara u tim godinama egzila je predmet rasprava: procjene navode da je mortalitet zahvatio između 20% i 40% te nacije. Počevši od 1989., oko 260.000 Tatara se vratilo u Krim, gdje su 2004. činili 12 % stanovništva.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3724881.stm| author=BBC News| title=Crimean Tatars recall mass exile| publisher=bbc.co.uk| date=18. 5. 2004| accessdate=}}&lt;/ref&gt; Ovaj događaj neki karakteriziraju kao &quot;[[etnocid]]&quot;, odnosno namjerno brisanje identiteta i kulture neke nacije.&lt;ref&gt;[[#Williams2002|Williams (2002)]], str. 357-373&lt;/ref&gt; Tatari ovaj događaj zovu '''Sürgünlik'''. 12. 11. 2015. parlament [[Ukrajina|Ukrajine]] usvojio je rezoluciju kojom je ovaj događaj priznao kao genocid te 18. 5. proglasio &quot;danom sjećanja na žrtve genocida krimskih Tatara&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ukraine's Parliament Recognizes 1944 'Genocide' Of Crimean Tatars|date=21. 1. 2016|url=http://www.rferl.org/content/ukraine-tatar-deportation-parliament-genocide/27360343.html|publisher=[[Radio Slobodna Evropa]]}}&lt;/ref&gt;

===Kavkaz: Čečeni, Inguši, Balkari, mešketski Turci, Karačajci===
{{glavni|Operacija Čečevica}}
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 100%; background:#c6dbf7; color:black; width:25em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Sve su nas skupili i ugurali u obližnju kolektivnu farmu, i tamo smo proveli noć. Nisu nam dopustili provesti našu zadnju noć u našem domu. A naše krave su nas zvale. Natjerali su nas da ih ostavimo. Bilo je kao da su plakale, kao da je to bio njihov način kako su govorili zbogom.&lt;ref name=&quot;deportation&quot;&gt;{{cite web | title =Remembering Stalin's deporations | author=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3509933.stm| publisher =bbc.co.uk |date = 23. 2. 2004| accessdate=}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | – Žulpa, koja je sa 10 godina deportirana iz [[Šatoj]]a, [[Čečenija|Čečenije]] 1944.
|}
[[Čečeni]] su dugo vremena bili poznati po svojoj buntovnosti protiv vladavine ruskog cara, a kasnije i sovjetskog režima, što je 1940. kulminiralo [[Ustanak Hasana Israilova|ustankom Hasana Israilova]]. Iako se 17.037 Čečena borilo sa Crvenom armijom protiv [[Sile Osovine|Sila Osovine]],&lt;ref name=&quot;buckley209&quot;&gt;[[#Buckley|Buckley, Ruble &amp; Hofmann (2008)]], str. 209&lt;/ref&gt; cjelokupna nacija je optužena za suradnju sa nacistima te [[Operacija Čečevica|raseljeni iz svoje domovine februara 1944.]] [[Čečeno-Ingušetija|Čečensko-inguška autonomna republika]] je ukinuta.&lt;ref name=&quot;Brauer&quot;&gt;[[#Brauer|Brauer (2002)]], str. 387&lt;/ref&gt; Vojska je cijele obitelji ukrcavala u kamione. Potom su putovali 19 ili 20 dana po zimi, u krcatom vlaku, bez grijanja, a samo bi povremeno dobivali hranu.&lt;ref name=&quot;Brauer&quot;/&gt; U većini slučajeva, ljudi nisu ni znali da će biti raseljeni, niti gdje će biti točno odvedeni, te nisu stoga ni imali vremena pripremiti ili prilagoditi se novoj sredini.&lt;ref name=&quot;deportation&quot;/&gt; NKVD-ove procedure su bile standardne: naoružani agenti opkolili bi selo, dali porodici 15-20 minuta da se pakira, ukrcali ih na kamione odakle bi bili odvezeni do obližnje željezničke stanice gdje su ukrcani u vagone za stoku odakle su odvezeni negdje u centralnu Aziju. Sveukupno je između oktobra 1943. i marta 1944. tako deložirano oko 700.000 osoba sa [[Kavkaz]]a.&lt;ref&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 30&lt;/ref&gt; Ipak, pojedini sovjetski zapovjednici su poštivali čečenske vojnike te su čak slali lažne izvještaje vlastima kako bi ih spasili od deportacija.&lt;ref name=&quot;deportation&quot;/&gt; Postoje navodi da je jedan vod NKVD-a zaključio da je preteško doći kamionima do jednog zabačenog čečenskog sela na planini kako bi ih deportirali, te je stoga naredio da se 700 seljaka jednostavno živo zapali u štali. Ruski izvori žestoko osporavaju ovaj događaj (→[[Masakr u Hajbahu]]).&lt;ref name=&quot;deportation&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Russia bans ‘historically false’ WWII movie|date=28. 5. 2014|url=http://www.chinadailyasia.com/news/2014-05/28/content_15137352.html|publisher=China Daily Asia|access-date=2016-07-01|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116051540/https://www.chinadailyasia.com/news/2014-05/28/content_15137352.html}}&lt;/ref&gt; Deportacija Čečena i [[Inguši|Inguša]] je završena za samo par dana. Započela je 23.2. 1944., a Berija je već 29.2. poslao Staljinu telegram u kojem ga obavještava da je već 478.489 osoba deložirano i ukrcano u 180 vlaka, uključujući 91.250 Ignuša.&lt;ref&gt;[[#Tishkov|Tishkov (2004)]], str. 25&lt;/ref&gt; 
[[Datoteka:Operation_Lentil_(Caucasus).svg|right|thumb|225px|Karta pravaca raseljavanja naroda sa sjevernog Kavkaza po SSSR-u]]
Čečeni su odvezeni u [[Akmolinska oblast|Akmolinsku oblast]], gdje su činili jednu od najvećih deportiranih skupina. 1946., ljudi u egzilu su činili gotovo četvrtinu cjelokupne mjesne populacije: 136.625 od 508.000. Većinom su poslani u poljoprivredne radne logore.&lt;ref&gt;[[#Pohl2002|Pohl (2002)]], str. 401&lt;/ref&gt; Prilikom dolaska do destinacija, osobe su raspoređene da rade po kolektivnim i državnim farmama. NKVD-ovi zapovjednici su imali izravnu kontrolu nad stotinama tisuća ljudi koji nisu imali nikakva prava. Svi radno sposobni morali su raditi za kupone za hranu, te im je bilo zabranjeno hodati više od tri kilometara od njihovog prebivališta. Tko god bi prekršio pravila, bio bi osuđen na 20 godina robije. Glad i epidemije bolesti doveli su do velikih muka za Čečene.&lt;ref&gt;[[#Tishkov|Tishkov (2004)]], str. 27&lt;/ref&gt; Odredba Moskve iz 26. 11. 1948. je osudila Čečene i druge narode Kavkaza na trajni egzil.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 23}} Doseljenici nisu imali niti elementarni stambeni smještaj, niti po zimi niti po ljeti. Mnogi Čečeni su se pobunili protiv vlasti, te je tako samo u [[Krasnojarski kraj|Krasnojarsku]] njih 4.000 poslano u kažnjeničke logore. Oktobra 1954. pokrenuli su pobunu u mjestu 521, te su neki uspjeli pobjeći iz tog logora.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 23}} Čečenski gerilci, koji su se skrivali po nepreglednim planinama Kavkaza, su tako ovom deportacijom odsiječeni od svoje narodne baze koja ih je snabdijevala, te su tako svladani od sovjetskih vlasti.&lt;ref&gt;[[#Burds|Burds (2007)]], str. 267–314&lt;/ref&gt;

Broj ukupno raseljenih Čečena procjenjuje se na 387.229.&lt;ref name=&quot;pohl5&quot;/&gt; Ukupno je 11.711 obitelji Karačajaca i 89.901 obitelj Čečena i Inguša stiglo u Kazahstan, od čega je 14.460 obitelji razdvojeno usred deportacija.&lt;ref&gt;[[#Buckley|Buckley, Ruble &amp; Hofmann (2008)]], str. 208&lt;/ref&gt; Živjeli su u egzilu 13 godina, sve do procesa &quot;[[destaljinizacija|destaljinizacije]]&quot; i obnove čečensko-inguške autonomne republike 9.1. 1957.&lt;ref name=&quot;Brauer&quot;/&gt; Većina Čečena se odlučila vratiti svojoj domovini na sjevernom Kavkazu, ali je dio ostao u Kazahstanu, gdje ih je 2000. bilo oko 100.000.&lt;ref name=&quot;Brauer&quot;/&gt; Čak i oni Čečeni koji su se vratili u Kavkaz, pronašli su druge narode u svojim domovima, zbog čega su morali dijeliti svoje kuće sa došljacima. Dok je trajao [[prvi čečenski rat]], čečenska delegacija je stalno podsjećivala rusku o masovnim deportacijama čečena tijekom pregovora u [[Vladikavkaz]]u 1994.&lt;ref&gt;[[#Tishkov|Tishkov (2004)]], str. 26&lt;/ref&gt;

Sa sjevernog Kavkaza raseljeni su 1944. i drugi narodi: [[mešketski Turci]], [[Balkari]]{{sfn|Pohl|1997|loc=str. 81–85}} i [[Karačajci]].{{sfn|Grannesa|1991|loc=55–68}} Inguši su se istaknuli od ostalih deportiranih naroda po tome što su pokrenuli pobunu na proljeće 1945. u [[Borovoe]], Kazahstanu, koja je krvavo ugušena od sovjetskih vlasti.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 47}} Čak i nakon rehabilitacije, Inguši su 16. 1. 1973. pokrenuli demonstraciju u [[Grozni|Groznom]], jer njihova zemlja koja je pripojena [[Sjeverna Osetija|Sjevernoj Osetiji]] nije vraćena njihovoj republici.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 48}} Oko 115.000 mešketskih Turaka je deportirano iz [[Gruzijska SSR|Gruzijske SSR]] 15. 11. 1944. zbog sumnji da imaju veze sa &quot;agentima Turske&quot;.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 51}} Bili su zadnji narod koji je deportiran tokom drugog svjetskog rata od sovjetskih vlasti, iako nisu nikada ni optuženi za kolaboraciju sa nacistima.{{sfn|Wimbush|Wixman|1975|loc=str. 320–340}} Mešketski Turci vuku porijeklo od muslimana [[Gruzija|Gruzije]] koji su 1829. odbili preseliti se u [[Osmansko Carstvo]] nakon što je [[sporazum u Jedrenama]] taj teritorij dodijelio Ruskom Carstvu. No ti muslimani su možda sami Gruzijci koji su prešli na islam nakon dva stoljeća osmanske vladavine tim područjem. Sovjetske vlasti su ih klasificirale kao &quot;Turke&quot;, pa od 1930-ih kao &quot;[[Azerbajdžanci|Azerbajdžance]]&quot; samo da bi opet postali &quot;Turci&quot; tokom deportacije, jer se Staljin bojao da bi mogli postati &quot;[[peta kolona]]&quot; uz sovjetsku granicu.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 52–53}} NKVD-u je alocirano 34 milijuna [[rublja]] radi provođenje ove operacije protiv mešketskih Turaka.&lt;ref&gt;[[#Marie|Marie (1995)]], str. 111&lt;/ref&gt; Uz njih, raseljeno je i 8.694 [[Kurdi|Kurda]].&lt;ref&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 86&lt;/ref&gt;

===Azerbajdžanci===
Sovjetska vlada je duže vremena negativno gledala na islamske [[Azerbajdžanci|Azerbajdžance]] koji su živjeli u [[Armenska SSR|Armenskoj SSR]]. Zbog blizine uz granicu sa Turskom, Staljin ih je smatrao potencijalnim &quot;petokolonašima&quot;. Već je marta 1944. izgnano 608 kurdskih i azerbajdžanskih obitelji koji su živjeli u [[Tbilisi]]ju, u Staljinovoj rodnoj državi [[Gruzijska Sovjetska Socijalistička Republika|Gruziji]], a koji su raseljeni unutar te SSR, u regije Tsalka, Borčalu i Kazajaz.(ukupno 3.240 osoba)&lt;ref name=&quot;Dundovich85&quot;/&gt; 10. 3. 1948. Vijeće ministara SSSR-a je usvojilo puno dalekosežniju rezoluciju nazvanu &quot;Planirane mjere za preseljenje radnika kolektivnih farmi i drugih Azerbajdžanaca iz Armenske SSR u [[Kursko-araksinska nizija|Kursko-araksinsku niziju]].&quot; Prema ovom planu, &quot;dobrovoljno&quot; je raseljeno 100.000 Azerbjadžanaca iz Armenske SSR u [[Azerbajdžanska SSR|Azerbajdžansku SSR]], dok su njihovu zemlju i domove dobili Armenski doseljenici. Ova prisilna emigracija se odigrala u tri faze: 10.000 raseljenih 1948., novih 40.000 osoba 1949. te konačno 50.000 do 1950. godine.&lt;ref name=&quot;Saparov&quot;&gt;[[#Saparov|Saparov (2003)]], str. 179–198&lt;/ref&gt;

===Basmači===
Manje deportacije nastavljene su i u 1950-ima. Tako je marta 1951. deportirano 2.795 Basmača zajedno sa njihovom obitelji iz Tadžikistana u [[Kokšetau]] u Kazahstan.&lt;ref name=&quot;Dundovich102&quot;/&gt;

== Kraj raseljavanja, rehabilitacija i povratak nekih naroda ==
{{Dvostruka slika|desno|Bundesarchiv_Bild_183-B0628-0015-035,_Nikita_S._Chruschtschow.jpg|150|RIAN_archive_359290_Mikhail_Gorbachev.jpg|135|Novi sovjetski poglavari [[Nikita Hruščov]] (lijevo) i [[Mihail Gorbačov]] (desno) su u 1950-ima i 1980-ima preokrenuli većinu sovjetskih deportacija}}
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 100%; background:#c6dbf7; color:black; width:25em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ...Nijedan čovjek zdravog razuma ne može shvatiti kako je moguće smatrati cijele narode odgovorne za neprijateljske aktivnosti pojedinaca, uključujući žene, djecu, starije, komuniste i [[komsomol]]iste, i koristiti takvu masovnu represiju protiv njih.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 23}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | – Nikita Hruščov, 25. 2. 1956.
|}
Nakon Staljinove smrti, novi sovjetski poglavar [[Nikita Hruščov]] je 1956. održao tajni govor kojim je osudio razne Staljinove zločine, uključujući i masovna raseljavanja cijelih naroda s njihovih ognjišta kao vrstu kršenja [[Lenjin]]ovih načela, čak šaljivo dodavši da su Ukrajinci izbjegli takvu sudbinu &quot;samo zato jer ih je bilo previše pa nije bilo dovoljno mjesta gdje bi ih se moglo deportirati&quot;.&lt;ref&gt;[[#Čubarov|Čubarov (2001.)]], str. 136&lt;/ref&gt; Osporio je stari izgovor prema kojem su ti narodi deportirani iz straha od kolaboracije sa nacistima, pošto se većina deportacija odigrala tek nakon što je SSSR već ionako počeo dobivati u drugom svjetskom ratu.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 65}} Njegova je vlada preokrenula većinu deportacija, te su se razni narodi počeli vraćati svojim domovima. Međutim, povratnici su naišli na razne prepreke jer sovjetske vlasti nisu organizirali ili regulirali povratničke migracije. Tako je od 1956. naredne četiri godine zabilježeno masovno doseljavanje oko 500.000 Čečena u okrugu Groznog, čime se tamošnje stanovništvo udovstručilo. Pošto su se već drugi narodi doselili tamo, zabilježeni su neredi protiv čečenskih povratnika koji su čak uključivali slogane protiv Hruščova.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 24}} Ipak, tri naroda (krimski Tatari, sovjetski Nijemci, mešketski Turci) su i dalje imali izričitu zabranu vratiti se svojim domovima. To je dovelo do aktivizma koje su sovjetske vlasti suzbijale: 1967. je tako krimskotatarski disident Femi Aliev ubijen od sovjetske policije u Kirgistanu, što je potaknulo demonstracije njegovog naroda.{{sfn|De Boer|Driessen|Verhaar|1982|loc=str. 14}} Tek nakon 1989., kada je novi sovjetski poglavar [[Mihail Gorbačov]] pokrenuo dalekosežne društvene promjene SSSR-a, su i krimski Tatari i sovjetski Nijemci dobili dozvolu vratiti se masovno svojim ognjištima. 1987. krimskotatarski aktivisti su organizirali prosvjed u središtu Moskve, u blizini Kremlja.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 37}} To je nagnalo Gorbačova da osnuje komisiju o stanju krimskih Tatara. Iako je prvi zaključak komisije, koju je vodio tvrdolinijaš [[Andrej Gromiko]], bio da &quot;nema temelja za obnovu autonomije i povratka krimskih Tatara na Krim&quot;, Gorbačov je naredio drugu komisiju koja je preporučila obnovu autonomije tog naroda.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 38}}

Mešketski Turci, pak, nisu dobili dozvolu vratiti se nakon 1956. Pokušali su svojevoljno vratiti se u Gruzijsku SSR iz Uzbečke SSR, samo da bi ih vlasti ponovno deportirale. Vrhovno sovjet izdao je odredbu 1968. kojom je mešketske Turke nazvao &quot;građanima SSSR-a koji su nekada živjeli u Gruzijskoj SSR...&quot;, što je shvaćeno kao trajni egzil.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 53}} Izmijenjena etnička struktura saznačajnim brojem Rusa došljaka postala je problem nakon [[Raspad SSSR|raspada SSSR-a]], pogotovo u Gruziji, baltičkim državama i [[Čečenija|Čečeniji]]. Neovisna Gruzija je, primjerice, u 1990-ima odbila dati dozvolu mešketskim Turcima na masovni povratak u regiju uz Tursku. Time su ovi osuđeni na trajni egzil u Kazahstanu i Uzbekistanu.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 54}}

[[Datoteka:Freedom square illuminated in memory of March deportations (Tallinn, Estonia) (18108703995).jpg|left|thumb|225px|Svijeće u [[Talin]]u, Estonija, povodom sjećanja na obljetnicu žrtava deportacija]]
Litva je u 1990-ima izglasala ''Zakon o odšteti'' sa posebnim  člankom 3 koji se trebao brinuti o žrtvama sovjetskih deportacija i njihovih potomaka. Predviđao je &quot;pomoć osobama koje su deportirane iz okupiranih baltičkih država i njihovim potomcima da se vrate u svoje zemlje u skladu sa posebnim programima repatrijacije i odštete&quot;. Članak je predviđao stvaranje fonda za povratak deportiranih osoba, te pozvao Rusku Federaciju da alocira sredstva u fond radi tog cilja. Fond je osnovan 8. 11. 2000. Latvija je procijenila da je šteta nastala od sovjetske okupacije oko 800 milijardi $. Ruska Federacija nije htjela sudjelovati u ovom zakonu.{{sfn|Ziemele|2003|loc=str. 160, 162}} Deklaracija br. 193. [[Vijeće Europe|Vijeća Europe]] januara 1996. je postala prvi i zasad jedini dokument u kojem se Ruska Federacija obvezala na barem nekakav oblik odštete deportiranim osobama. Ipak, ova je deklaracija ostala mrtvo slovo na papiru i Moskva do danas nije razvila nikakve instrumente pomoći deportiranim osobama.{{sfn|Pettai|Pettai|2014|loc=str. 290}}

Iako je 21. 4. 2014. Ruska Federacija objavila odredbu &quot;O mjerama rehabilitacije Armenaca, Bugara, krimskih Tatara i Nijemaca i državne potpore za njihovu obnovu i razvoj&quot;,{{sfn|Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|26. 8. 2014|loc=str. 15}} u praksi je od 2014. ta država postupala sa krimskim Tatarima sa puno manje brige, te ju je 2016. [[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a]] upozorio na &quot;zastrašivanje, zlostavljanje i uhićenja&quot; krimskotatarskih aktivista, često pod sumnjivim optužbama.&lt;ref&gt;{{cite web|last=[[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a]]|title=Press briefing notes on Crimean Tatars|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=19970&amp;LangID=E|author=Rupert Colville|year=17. 5. 2016|ref=harv}}&lt;/ref&gt; Posljedice ovih deportacija osjećaju se i danas, te doprinose međuetničkim napetostima i uzrokuju teritorijalne sporove.{{sfn|Tolz|1993|loc=str. 161–179}}

Estonija svakog 25. 3. organizira komemoracije povodom obljetnice sovjetskih deportacija iz te države marta 1949., kako bi odala počast žrtvama.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Estonia to mark 66th anniversary of largest Soviet deportation|date=24. 3. 2015|url=http://news.postimees.ee/3133171/estonia-to-mark-66th-anniversary-of-largest-soviet-deportation|publisher=postimees.ee}}&lt;/ref&gt; Litva također obilježava godišnjicu deložacije svojih građana 14. 6.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lithuania marks Mourning and Hope Day commemorating Soviet mass deportations|url=http://www.15min.lt/en/article/in-lithuania/lithuania-marks-mourning-and-hope-day-commemorating-soviet-mass-deportations-525-226278|year=14. 6. 2012|publisher=15min.lt}}&lt;/ref&gt; Moldova je 2013. podigla &quot;spomenik žrtvama staljinističke represije&quot; u [[Kišinjev]]u. Isto tako je osnovala &quot;Udrugu bivših deportiranih i političkih zarobljenika&quot; (''Asociaţia foştilor deportaţi şi deţinuţi politici''). 2014. je preko 9.000 članova udruge dobilo po 700 [[Moldavski lej|leja]] kao oblik odštete povodom 65. godišnjice deportacija koje se se odigrale 6. 7. 1949.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Deportees and political detainees to get by 700 lei|url=http://trm.md/en/social/700-de-lei-pentru-deportati-si-detinuti-politici/|publisher=Teleradio Moldova|date=26. 6. 2014|access-date=2016-08-27|archive-date=2022-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810044020/https://trm.md/en/social/700-de-lei-pentru-deportati-si-detinuti-politici/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Jula 2012., 1.800 pripadnika Kalmika je zatražilo odštetu od vlade [[Kremlj]]a jer su njihove obitelji bile žrtve deportacije prije 60 godina.&lt;ref&gt;{{cite web| author=Jennifer Rankin| url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/kalmyk-victims-of-stalins-deportations-seek-compensation/462525.html| title=Kalmyk Victims of Stalin's Deportations Seek Compensation| date=24. srpnja 2012| publisher=Moscow Times| accessdate=23. 11. 2012}}&lt;/ref&gt;

==Suđenja==
Nekoliko osoba je suđeno zbog deportacija tijekom sovjetskog razdoblja u [[Latvija|Latviji]] i Estoniji. U Latviji, naznačajnije je bilo suđenje 87-godišnjem [[Alfons Noviks|Alfonsu Noviksu]], šefu NVKD-ova latvijskog odjela od 1940. do 1953., zbog optužbe za [[genocid]] jer je deportirao 60.000 osoba. Iako je tvrdio da je &quot;samo slijedio naredbe&quot;, 1995. je osuđen na [[doživotni zatvor]].{{sfn|Stan|2009|loc=str. 236–237}} 84-godišnji Mihail Farbtukh, bivši NKVD-ov agent koji je skupljao &quot;informacije o potencijalnim neprijateljima države&quot; koji će biti deportirani, osuđen je na 7 godina zatvora.{{sfn|Stan|2009|loc=str. 236–237}}

2001., 80-godišnji [[Nikolaj Tes]] je osuđen za [[Zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] zbog potpisivanja naredbe za deportaciju 138 osoba u dobi od 5 mjeseci do 80 godina. Pošto je imao rusko državljanstvo, [[Ruska Federacija]] je kritizirala Latviju zbog pokretanja sudskog postupka protiv &quot;bespomoćnog ratnog veterana&quot; koji se &quot;ne može držati odgovornim za djela koja se nisu smatrala ilegalnima pod sovjetskim zakonom&quot;.{{sfn|Stan|2009|loc=str. 236–237}}

U Estoniji, prva presuda za sovjetske deportacije odigrala se 1999. kada su dva oficira NKVD-a, 78-godišnji Johannes Klaassepp i 80-godišnji Vasilij Beskov, svaki osuđeni na po 8 godina zatvora zbog deportacija prvo 23, a zatim još 210 osoba 1949. godine. I 79-godišnji NKVD-ov agent Mihail Neverovski je osuđen na četiri godine 1999., a 81-godišnji Jurij Karpov na osam godina.{{sfn|Stan|2009|loc=str. 236–237}} Optužen je bio i [[Arnold Meri]], i to za genocid, jer je naredio deportaciju 251 estonskog civila u sibirske logore.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7410644.stm|publisher=BBC News|title=Estonia tries Soviet war figure| date=20. 5. 2008}}&lt;/ref&gt; Ipak, umro je 2009. u 89. godini, prije presude.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7978111.stm|publisher=BBC News|title=Estonian war figure laid to rest| date=2. 4. 2009}}&lt;/ref&gt;

==Filmovi==
Nekoliko filmova pozabavilo se temom sovjetskih deportacija. Prvi snimljeni film o deportacijama Estonaca 1949. bio je [[art film]] ''[[Äratus]]'' koji je 1989. režirao [[Jüri Sillart]]. Litvanski režiser [[Audrius Juzėnas]] režirao je film ''[[The Excursionist]]'' iz 2013.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lithuanian film about Soviet deportations wins prestigious Russian award|date=2. 4. 2014|url=http://www.lithuaniatribune.com/66165/lithuanian-film-about-soviet-deportations-wins-prestigious-russian-award-201466165/|publisher=lithuaniatribune.com|access-date=2016-02-23|archivedate=2016-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160730044624/http://lithuaniatribune.com/66165/lithuanian-film-about-soviet-deportations-wins-prestigious-russian-award-201466165/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Estonski filmaš [[Martti Helde]] režirao je 2014. film ''[[Risttuules]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=In the Crosswind: a frozen portrait of Soviet horror|author= Laurence Boyce|date=3. 10. 2014|url=http://cineuropa.org/nw.aspx?t=newsdetail&amp;l=en&amp;did=264237| publisher=cineeuropa.org}}&lt;/ref&gt; Poljski filmaš Jagna Wright režirao je  2000. dokumentarac ''A Forgotten Odyssey - The Untold Story of 1,700,000 Poles Deported to Siberia in 1940''. Poljski režiser [[Janusz Zaorski]] režirao je 2013. cjelovečernji film ''[[Syberiada Polska]]'' o deportiranim Poljacima u Sibiru.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Poland's first feature film on families deported to Siberia|publisher=The Siberian Times|date=2. 3. 2013|url=http://siberiantimes.com/home/sent-to-siberia/polands-first-feature-film-on-families-deported-to-siberia/}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Latvijski filmaš [[Viestur Kairiss]] režirao je 2015. film ''[[The Chronicles of Melanie]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Remembering 1941: how the Baltic states are confronting their deportation trauma on film|date=27. 5. 2015|url=http://calvertjournal.com/articles/show/4159/deportation-films-soviet-baltic-states|publisher=The Calvert Journal}}&lt;/ref&gt; Hussein Erkenov, [[Karačajci|karačajski]] filmaš, režirao je 2013. film ''[[Prikazano Zabyt]]'' o deportacijama Čečena 1944.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Controversy Emerges Insides Russia Over Chechen Film Depicting 1944 Deportations|url=http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=42531&amp;no_cache=1#.VsxuaX3NzIU|date=20. 6. 2014| publisher=jamestown.org|author=Mairbek Vatchagaev}}&lt;/ref&gt;

== Broj deportiranih i umrlih ==
[[Datoteka:Bundesarchiv_Bild_101I-146-1542-10A,_Russland-Mitte,_Zivilisten_vor_G%C3%BCterwagen.jpg|right|thumb|225px|Ukrcavanje civila u sovjetske vagone 1942.]]
Slijedi najmanji broj prisilno raseljenih i razmiještenih ljudi po Sovjetskom Savezu od 1930-ih do 1953., kada nakon Staljinove smrti takva praksa postaje prošlost. J. Otto Pohl procjenjuje da je Staljinov režim deportirao 3.266.340 ljudi iz njihovih domova u posebna naselja širom SSSR-a od 1941. do 1948., a da je između 1941. i 1950. umrlo više od 377.554 ljudi u egzilu.&lt;ref&gt;[[#Pohl|Pohl (1999)]], str. 2&lt;/ref&gt; Elena Dundovich, Francesca Gori i Emanuela Guercetti navode da je sveukupno ne manje od '''6.015.000 osoba''' deportirano ili prisilno raseljeno od 1920. do 1952. u SSSR-u. Najviše je bilo u periodu od 1930.–1931. (2,05 milijuna žrtava deportacije) i 1941.–1942. (1,2 milijuna žrtava deportacije).&lt;ref name=&quot;Dundovich76&quot;&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 76&lt;/ref&gt;

Cjelokupni [[mortalitet]] je predmet rasprava. Već je i sam transport u zapečaćenim vagonima za stoku doveo do prekomjernih smrti među deportiranim nacijama: tako je u prijevozu umrlo najmanje 7.889 krimskih Tatara (5% tog naroda), 3.494 Balkira (8% tog naroda) i 1.220 Kalmika (1,3% tog naroda).{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 7–8}} Narednih godina, umrlo je na stotine hiljada dodatnih osoba zbog toga što ti zabačeni krajevi nisu mogli nahraniti tako velik priljev ljudi, dok su hladnoća, manjak medicinske njege i surovi pustinjski ili zimski uslovi centralne Azije i Sibira odnijeli dodatan broj života. Djelomična dokumentacija NKVD-ovih arhiva ukazuje na razmjere smrtnosti. 1. 7. 1948., NKVD je tako zabilježio da je broj preminulih Karačajaca, Čečena, Inguša i Balkara 144.704, ili 23,7% njihove populacije.&lt;ref name=&quot;buckley207&quot;&gt;[[#Buckley|Buckley, Ruble &amp; Hofmann (2008)]], str. 207&lt;/ref&gt; Do 1949., među krimskim Tatarima, Grcima, [[Armenci]]ma i [[Bugari]]ma, zabilježeno je 44.887 smrti, ili 19,6% ukupne populacije; 16.594 Kalmika, ili 17,4% ukupne populacije; 14.895 smrti među Kurdima i mešketskim Turcima ili 14,6% ukupne populacije.&lt;ref name=&quot;buckley207&quot;/&gt; Procjenjuje se da je oko 40.000 Korejaca umrlo uslijed deportacija 1937.{{sfn|Travis|2010|loc=str. 334}} Prema NKVD-ovoj arhivi, zabilježeno je uz to i 10.557 mrtvih od 140.000 deportiranih osoba iz istočne Poljske 1940. ili tijekom napornog puta ili odmah tokom dolaska na odredište, odnosno preko 7% u toj skupini.&lt;ref&gt;[[#Ther|Ther (2014)]], str. 117&lt;/ref&gt; Historičar [[Timothy Snyder]] u svojoj statistici navodi da je stopa smrtnosti deportiranih Poljaka u SSSR-u '39.–'41 bila 3% prilikom fizičkog transporta, te 6% u prvoj godini egzila.&lt;ref&gt;[[#Snyder|Snyder (2007)]], str. 177&lt;/ref&gt; Kenneth Christie i Robert Cribb procjenjuju da je 55.000 ljudi umrlo uslijed deportacija iz [[Baltičke države|baltičkih država]].{{sfn|Christie|Cribb|2003}} Demograf D.M. Ediev je procijenio da je bilo 228.800 prekomjernih smrti među povolškim Nijemcima od 1942. do 1952. – odnosno 19,2% ukupnog broja doseljenika.&lt;ref name=&quot;buckley207&quot;/&gt; Hannibal Travis smatra da je i do 300.000 povolških Nijemaca umrlo.{{sfn|Travis|2010|loc=str. 334}} Tome treba pridodati i nepoznat broj preminulih deportiranih kulaka.

Mortalitet među deportiranim baltičkim doseljenicima posebnih nastambi bio je pet puta veći od broja rođenih 1945.–1950. Tako je primjerice 1951. rođeno 918 osoba među tom skupinom, dok je 3.871 umrlo.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 168&lt;/ref&gt; Sveukupno, prema Edievinim procjenama, od 2.303.760 raseljenih osoba, umrlo je 450.000, odnosno jedan od petero. Ovo je velika stopa smrtnosti. 1945., NKVD je zabilježio 89.659 smrti od 2.230.500 deportiranih te godine, odnosno 4% ukupne populacije. Usporedbe radi, čak niti na vrhuncu drugog svjetskog rata, smrtnost u SSSR-u nije prešla brojku od 2,4% godišnje.&lt;ref name=&quot;buckley207&quot;/&gt;

Ukupan broj poginulih zbog posljedica deportacija je stoga i dalje predmet procjena: brojke sveukupno sežu od najmanje '''800.000''',&lt;ref name=&quot;Dowling930&quot;/&gt; preko 1.000.000, dok visoke procjene idu i do '''1.500.000 poginulih'''.{{Sfn|Geyer|Fitzpatrick|2009|loc=str. 176}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! Nacionalnost /&lt;br /&gt;skupina
! Godina 
! Broj prisilno&lt;br /&gt; raseljenih
! Odredište raseljenih
! Povratak domovima
|-
| [[Kulaci]] || [[1930]].–1952. || 973.693&lt;ref name=&quot;bugai190&quot;&gt;[[#Bugai|Bugai (1996.)]], str. 190&lt;/ref&gt; || [[Ural]], sjeverna [[Rusija]], sjeverni Kavkaz || 1954.
|-
| [[Poljaci]] || 1930.–[[1936]]. || 120.000&lt;ref name=&quot;Piotrowski2&quot;&gt;[[#Piotrowski|Piotrowski (2004.)]], str. 2&lt;/ref&gt; || [[Ural]], sjeverna [[Rusija]], Sibir || nepoznato
|-
| [[Korejci]] || 21.8.–25.10. [[1937]]. || 171.781&lt;ref name=&quot;pohl5&quot;/&gt; || [[Kazahstan]], [[Uzbekistan]] || 1954.
|-
| [[Azerbajdžanci]], [[Perzijanci]], [[Kurdi]], [[Asirijci]] ||19.1. 1938.|| 6.000&lt;ref&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 77&lt;/ref&gt; || južni Kazahstan || 1954.
|-
| [[Poljaci]], [[Jevreji]] || 1940.–[[1941]]. || 320.000&lt;ref name=&quot;expatica&quot;/&gt;–380.000&lt;ref name=&quot;UNHCR1996&quot;/&gt; || sjeverni Sibir|| 1946.
|-
| [[Finci]] || [[1940]].–1945. || 420.000&lt;ref name=&quot;Vijeće Europe&quot;/&gt; || Finska, Kazahstan  || nikada
|-
| [[Estonci]], [[Letonci]], [[Litvanci]] || 1941. i 1944.–1949. || 203.590&lt;ref name=&quot;Dundovich&quot;/&gt;–209.000&lt;ref name=&quot;Vijeće Europe&quot;/&gt; || Kazahstan, Sibir || 1956.
|-
| [[Povolški Nijemci]], [[sovjetski Nijemci]] || 3.9.–15.10. 1941., 1945. || 846.340&lt;ref name=&quot;Buckley204&quot;/&gt;–1.209.430&lt;ref&gt;[[#Pohl|Pohl (1999)]], str. 42&lt;/ref&gt; || Kazahstan, [[Sibir]] || 1980-e
|-
| [[Karačajci]] || 6.11. [[1943]]. || 69.267&lt;ref name=&quot;pohl5&quot;/&gt; || Kazahstan, [[Kirgistan]] || 1956.
|-
| [[Kalmici]] || 28.12.–29.12. 1943. || 93.139&lt;ref name=&quot;pohl5&quot;/&gt; || Sibir, Kazahstan || 1956.
|-
| [[Poljaci]] || januar 1944. || 50.000&lt;ref name=&quot;Piotrowski2&quot;/&gt; || Sjeverna [[Rusija]], Sibir || nepoznato
|-
| [[Čečeni]] || 23.2.–29.2. 1944. || 387.229&lt;ref name=&quot;Buckley204&quot;/&gt; || Kazahstan, Kirgistan || 1956.
|-
| [[Inguši]] || 23.2.–29.2. 1944. || 91.250&lt;ref name=&quot;Buckley204&quot;/&gt;–134.000&lt;ref name=&quot;UNHCR1996&quot;/&gt; || Kazahstan, Kirgistan || 1956.
|-
| [[Balkari]] || 8.3.–9.3. [[1944]]. || 37.713&lt;ref name=&quot;Buckley204&quot;&gt;[[#Buckley|Buckley, Ruble &amp; Hofmann (2008)]], str. 204&lt;/ref&gt;–40.900{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 7–8}} || Kazahstan, Kirgistan || 1956.
|-
| [[Azerbajdžanci]], [[Kurdi]] || mart 1944.|| 3.240&lt;ref name=&quot;Dundovich85&quot;&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 85&lt;/ref&gt; || [[Gruzija]] || 1954.
|-
| [[Krimski Tatari]] || 18.5.–20.5. 1944. || 183.155&lt;ref name=&quot;pohl5&quot;/&gt;–191.044{{sfn|Garrard|Healicon|1993|loc=str. 167}}  || Uzbekistan, Kazahstan, Kirgistan || 1989.
|-
| Krimski [[Grci]] || 27.6.–28.6. 1944. || 15.040{{sfn|Sandole|Byrne|Sandole-Staroste|Senehi|2008|loc=str. 94}} || Uzbekistan, Kazahstan, Kirgistan || 1956.
|-
| Krimski [[Armenci]] || 27.6.–28.6. 1944. || 9.620{{sfn|Sandole|Byrne|Sandole-Staroste|Senehi|2008|loc=str. 94}} || Uzbekistan, Kazahstan, Kirgistan || 1956
|-
| Krimski [[Bugari]] || 27.6.–28.6. 1944. || 12.420{{sfn|Sandole|Byrne|Sandole-Staroste|Senehi|2008|loc=str. 94}} || Uzbekistan, Kazahstan, Kirgistan || 1956
|-
| [[Mešketski Turci]], [[Kurdi]] i [[Hemšili]] || 15.11.–26.11. 1944. || 94.955&lt;ref name=&quot;pohl5&quot;&gt;[[#Pohl|Pohl (1999)]], str. 5&lt;/ref&gt;–115.000{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 51}} || [[Uzbekistan]], Kazahstan, Kirgistan || nikada
|-
| Poljaci || 1944.–1946. || 1.517.982{{sfn|Ther|1996|loc=str. 779–805}}|| [[Poljska]]|| –
|-
| [[Japanci]] na [[Sahalin]]u || 1947.–1949. || 278.000&lt;ref name=&quot;Itoh&quot;&gt;[[#Itoh|Itoh (2010)]], str. 43&lt;/ref&gt; || [[Japan]] || nikada
|-
| [[Azerbajdžanci]] || 1948.–1951. || 100.000&lt;ref name=&quot;Saparov&quot;/&gt; || [[Azerbajdžan]] || 1954.
|-
| [[Moldavci]] || 1949. || 36.000&lt;ref name=&quot;UNHCR1996&quot;/&gt; || Istočni Sibir || 1956.
|-
| Crnomorski [[Grci]] || 1949. || 36.000&lt;ref name=&quot;UNHCR1996&quot;/&gt; || Kazahstan || 1956.
|-
| Basmači [[Tadžikistan]]a || 1951. || 2.795&lt;ref name=&quot;Dundovich102&quot;&gt;[[#Dundovich|Dundovich, Gori &amp; Guercetti (2003)]], str. 102&lt;/ref&gt; || Kazahstan || 1956.
|-
| '''Ukupno''' || '''1930.–1952.''' || '''6.079.209–6.581.580'''||  || 
|-
|}

== Povezano ==
*[[Čerkesko muhadžirstvo]]
*[[Ubihi]]
== Reference ==
{{izvori|3}}

==Izvori==
=== Knjige ===
{{Refbegin|2}}
* {{cite book|ref=Buckley|title=Migration, Homeland, and Belonging in Eurasia|url=https://archive.org/details/migrationhomelan0000unse|first1=Cynthia J.|last1= Buckley|first2= Blair A. |last2=Ruble|first3= Erin Trouth|last3= Hofmann|publisher=Woodrow Wilson Center Press|year= 2008|oclc=474260740|isbn=9780801890758}}
* {{cite book |last=Bugai|first=Nikolaj Feodorovič |title= The Deportation of Peoples in: The Soviet Union| year=1996 |publisher=Nova Publishers |location=Commack, New York |isbn=9781560723714|oclc=493654789| ref=Bugai}}
* {{cite book|last1=Christie|last2=Cribb|year=2003|title=Historical Injustice and Democratic Transition in Eastern Asia and Northern Europe: Ghosts at the Table of Democracy|first1=Kenneth |first2=Robert |publisher=Routledge|year= 2003|isbn=9781135789688|url=https://books.google.hr/books?id=gghukpfrRdAC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Historical+Injustice+and+Democratic+Transition+in+Eastern+Asia+and+Northern&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiEg572rLnNAhVHiRoKHYDLAHUQ6AEIHjAA#v=onepage&amp;q=55%2C000&amp;f=false|ref=harv}}
* {{cite book|ref=Čubarov|last=Čubarov| first=Aleksandar| title=Russia's Bitter Path to Modernity: A History of the Soviet and Post-Soviet Eras|url=https://archive.org/details/russiasbitterpat0000chub| year=2001| isbn=9780826413505| publisher=Continuum International Publishing Group}}
* {{cite book|last1=De Boer|title=Biographical Dictionary of Dissidents in the Soviet Union: 1956 - 1975|first1=S. P.|first2=Evert J. |last2=Driessen|first3= Hendrik L.|last3= Verhaar|publisher=BRILL|year= 1982|isbn=9024725380|url=https://books.google.hr/books?id=1IQzecjGQX0C&amp;pg=PA14&amp;dq=femi+aliev&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjc6IucqsjNAhWD1xoKHQjqBsAQ6AEIGTAA#v=onepage&amp;q=femi%20aliev&amp;f=false|ref=harv}}
* {{cite book|ref=Dowling|title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond |first=Timothy C. |last=Dowling|publisher=ABC-CLIO|year= 2014|isbn=9781598849486|oclc=897907100}}
* {{cite book|url=https://books.google.hr/books?id=X2FGqiDKFysC&amp;pg=PA100&amp;dq=estonia+lithuania+letonia+000+deported&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiasMqpzLPJAhVE1iwKHU2_AvgQ6AEIXDAJ#v=onepage&amp;q=estonia%20lithuania%20letonia%20000%20deported&amp;f=false|ref=Dundovich|title=Reflections on the Gulag: With a Documentary Index on the Italian Victims of Repression in the USSR, Opseg 37|first1=Elena|last1=Dundovich|first2= Francesca |last2=Gori|first3= Emanuela |last3=Guercetti|publisher=Feltrinelli Editore|year= 2003|oclc=849009068|isbn=9788807990588}}
*{{cite book|last=Forczyk|year=2014|url=https://books.google.hr/books?id=0M7vCwAAQBAJ&amp;pg=PT313&amp;dq=crimean+tatars+arabat&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=crimean%20tatars%20arabat&amp;f=false|title=Where the Iron Crosses Grow: The Crimea 1941–44|first=Robert |publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9781782009764|oclc=937640692|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Garrard|last2=Healicon|year=1993|title=World War 2 and the Soviet People: Selected Papers from the Fourth World Congress for Soviet and East European Studies|first1=John|first2= Alison|publisher=[[Springer]]|isbn=9781349227969|url=https://books.google.hr/books?id=6kivCwAAQBAJ&amp;pg=PA167&amp;dq=crimea+228,392&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi888nohfDMAhWFA5oKHQk6BlUQ6AEIIzAA#v=onepage&amp;q=crimea%20228%2C392&amp;f=false|oclc=30408834 |ref=harv}}
* {{cite book|title=Beyond Totalitarianism: Stalinism and Nazism Compared|url=https://archive.org/details/beyondtotalitari0000unse|first1=Michael|last1=Geyer|first2=Sheila|last2=Fitzpatrick|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=9780521897969|ref=harv}}
* {{cite book|ref=Glazer| title=Ethnicity: Theory and Experience, Izd. 109 |first1=Nathan |last1=Glazer|first2=Daniel Patrick|last2= Moynihan|atuhorlink2=Daniel Patrick Moynihan|publisher=[[Harvard University Press]]|year= 1975|isbn=978067426856}}
* {{cite book |last1=Hiden |first1=Johan | last2=Salmon |first2=Patrick |title= The Baltic Nations and Europe |url=https://archive.org/details/balticnationseur00hide |edition=Revidirano |year=1994 |origyear=1991 |publisher=Longman |location=Harlow, Engleska |isbn=0-582-25650-X |oclc= 894611646 |ref=HidenSalmon1994}}
* {{cite book|ref=Itoh|last=Itoh|url= https://books.google.hr/books?id=hbjHAAAAQBAJ&amp;pg=PA43&amp;dq=soviet+japanese+repatriate+sakhalin&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi13rr7vsrNAhWCnRoKHV01ABAQ6AEIVjAH#v=onepage&amp;q=soviet%20japanese%20repatriate%20sakhalin&amp;f=false|title=Japanese War Orphans in Manchuria: Forgotten Victims of World War II|first=M. |publisher=[[Springer]]|year= 2010|isbn=9780230106369}}
* {{cite book|ref=Marie|last=Marie|url=https://books.google.hr/books?id=9TuW0Le6mGEC&amp;pg=PA111&amp;dq=d%C3%A9portation+sovi%C3%A9tique+000&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiE-4nA38PNAhWDcBoKHVDJA0gQ6AEIGTAA#v=onepage&amp;q=d%C3%A9portation%20sovi%C3%A9tique%20000&amp;f=false| title=Les peuples déportés d'Union soviétique - Opseg 81 |first=Jean-Jacques |publisher=Editions Complexe|year= 1995|isbn=9782870275986| oclc=797102205|language=fr}}
* {{cite book|ref=McColl &amp; Robbers| last1=McColl |last2=Robbers|first1=R.W.| first2=Gerhard| year=2005| title=Encyclopedia of World Geography, Opseg 1 - Facts on File library of world geography| publisher=Infobase Publishing| isbn=9780816072293|oclc= 58431770 }}
* {{cite book| ref=Mukhina| title=The Germans of the Soviet Union|first=Irina |last=Mukhina|publisher=Routledge|year= 2007|isbn=9781134134021|oclc=942154307}}
* {{cite book |ref=Petersen| title=Resistance and rebellion: lessons from Eastern Europe |url=https://archive.org/details/resistancerebell0000pete|last=Petersen |first=Roger Dale |authorlink= |year= 2001|publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn=0-521-77000-9 |oclc= 56340371 }}
* {{cite book|last1=Pettai|last2=Pettai|url=https://books.google.hr/books?id=WD-iBQAAQBAJ&amp;pg=PA290&amp;dq=soviet+deportation+russia+compensation&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjHzLXItsXNAhWC6xoKHVd0DdcQ6AEIMTAC#v=onepage&amp;q=soviet%20deportation%20russia%20compensation&amp;f=false| title=Transitional and Retrospective Justice in the Baltic States|first1=Eva-Clarita |first2=Vello |publisher=Cambridge University Press|year= 2014|isbn=9781107049499|oclc=897881698 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Piotrowski |first=Tadeusz | ref= Piotrowski | title= The Polish Deportees of World War II: Recollections of Removal to the Soviet Union and Dispersal Throughout the World | year=2004 |publisher=[[McFarland]] |location=Sjeverna Karolina|isbn= 9780786432585 |oclc=54542904 }}
* {{cite book |last=Piotrowski |first=Tadeusz | ref= Piotrowski | title= Poland's Holocaust: Ethnic Strife, Collaboration With Occupying Forces and Genocide in the Second Republic, 1918-1947 | year=2007 |publisher=[[McFarland]] |location=Sjeverna Karolina|isbn= 9780786429134 |oclc=37195289}}
* {{cite book |last=Pohl |first=J. Otto |title= Ethnic Cleansing in the Ussr, 1937-1949| year=1999 |publisher=Greenwood Publishing Group |location=Westport |isbn=9780313309212||oclc=185706053|url=https://books.google.hr/books?hl=hr&amp;id=b9VoAAAAMAAJ&amp;dq=otto+pohl+Ethnic+Cleansing+in+the+Ussr+387%2C229&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=91%2C250+germans| ref=Pohl}}
* {{cite book|last=Polian|first=Pavel|authorlink=Pavel Polian| ref=Polian| title=Against Their Will: The History and Geography of Forced Migrations in the USSR|url=https://archive.org/details/againsttheirwill0000poli| location=Budimpešta| year=2004| publisher=[[Central European University Press]]| isbn=9789639241688}}
* {{cite book|last1=Sandole|last2=Byrne|last3=Sandole-Staroste|last4=Senehi|title=Handbook of Conflict Analysis and Resolution|first1=Dennis J.D.|first2=Sean |first3=Ingrid |first4=Jessica |publisher=[[Routledge]]|year= 2008|oclc=907001072|isbn=9781134079636|url=https://books.google.hr/books?id=sWAEmN5u9U4C&amp;pg=PA94&amp;dq=crimea+228,392&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi888nohfDMAhWFA5oKHQk6BlUQ6AEIODAD#v=onepage&amp;q=crimea%20228%2C392&amp;f=false|oclc= 191758389 |ref=harv}}
* {{cite book|ref=Schwartz| url=https://books.google.hr/books?id=EcvpBQAAQBAJ&amp;pg=PA522&amp;dq=sowjetische+deportationen+000+tote&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi6g8G_p8PNAhVCMBoKHaOQCdIQ6AEIGTAA#v=onepage&amp;q=sowjetische%20deportationen%20000%20tote&amp;f=false| title=Ethnische &quot;Säuberungen&quot; in der Moderne: Globale Wechselwirkungen nationalistischer und rassistischer Gewaltpolitik im 19. und 20. Jahrhundert
|first=Michael |last=Schwartz|publisher=Walter de Gruyter|year= 2013|isbn=9783486721423|oclc=837499520| language=de}}
* {{cite book| ref=Snyder|last=Snyder|authorlink=Timothy Snyder|url=https://books.google.hr/books?id=ibioxgONKIIC&amp;pg=PA177&amp;dq=timothy+snyder+poles+6+percent+soviet+deportation&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXoZ_-6MPNAhVMVxoKHSG6CG8Q6AEIGTAA#v=onepage&amp;q=timothy%20snyder%20poles%206%20percent%20soviet%20deportation&amp;f=false| title=Sketches from a Secret War: A Polish Artist's Mission to Liberate Soviet Ukraine|first=Timothy |publisher=[[Yale University Press]]|year= 2007|isbn=9780300125993|oclc= 154689054 }}
* {{cite book|last=Stan|title=Transitional Justice in Eastern Europe and the Former Soviet Union: Reckoning with the Communist Past|first= Lavinia |publisher=[[Routledge]]|year= 2009|isbn=9781135970994|ref=harv}}
*{{cite book|last=Ther|ref=Ther|title=The Dark Side of Nation-States: Ethnic Cleansing in Modern Europe - Opseg 19 |first= Philipp|publisher=Berghahn Books|year= 2014 |isbn=9781782383031 |oclc=855043014}}
*{{cite book|last=Tishkov|ref=Tishkov|title=Chechnya: Life in a War-Torn Society - Opseg 6|first=Valery |publisher=[[University of California Press]]|year= 2004|isbn=9780520930209}}
* {{cite book|last=Travis|year=2010|url=https://books.google.hr/books?hl=hr&amp;id=kd8lAQAAMAAJ&amp;dq=crimean+tatars+estimates+dead&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=40-80%2C000|title=Genocide in the Middle East: The Ottoman Empire, Iraq, and Sudan|first=Hannibal |publisher=Carolina Academic Press|isbn=9781594604362|oclc=897959409|ref=harv}}
*{{cite book|title=The Crimean Tatars: The Diaspora Experience and the Forging of a Nation - Opseg 2 |first=Brian Glyn |ref=Williams|last=Williams| publisher=BRILL|year=2001 |oclc=46835306 |isbn=9789004121225}}
* {{cite book|last=Ziemele|year=2003|title=Baltic Yearbook of International Law|first=Ineta |publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=9789004137462|oclc= 614462004 |ref=harv}}
{{refend}}

===Znanstveni radovi i žurnali===
{{refbegin}}
* {{cite journal|ref=Agtzidis|last=Agtzidis|first=Vlasis|title=The Persecution of Pontic Greeks in the Soviet Union|journal=Journal of Refugee Studies |year=1991|volume= 4 |issue=4|doi= 10.1093/jrs/4.4.372}}
*{{cite journal|last=Brauer|journal=[[Journal of Genocide Research]]|volume= 4|issue= 3|year= 2002|title=Chechens and the survival of their cultural identity in exile| doi=10.1080/14623520220151970|first=Birgit|last= Brauer}}
*{{cite journal|ref=Burds|title=The Soviet War against `Fifth Columnists': The Case of Chechnya, 1942—4| first=Jeffrey| last=Burd|doi= 10.1177/0022009407075545|volume=42|issue=2|year=2007|journal=Journal of Contemporary History |jstor=30036445}}
*{{cite journal|ref=Chetyrova|title=The Idea of Labor Among Deported Kalmyks: Kalmyk Resilience Through Celebration in the Gulag|first=Lyubov B. |last=Chetyrova|journal=Mongolian Studies|volume=33| issue=1|year=2011|doi=|jstor=43194557}}
*{{cite journal|last=Gelb|year=1995|first=Michael|journal=[[The Russian Review]]|volume=54|issue=3|title=An Early Soviet Ethnic Deportation: The Far-Eastern Koreans|jstor=131438|doi=10.2307/131438|ref=harv}}
*{{cite journal|last=Grannesa|journal=Institute of Muslim Minority Affairs|volume= 12|issue= 1|year= 1991|title=The Soviet deportation in 1943 of the Karachays: a Turkic Muslim people of North Caucasus|doi=10.1080/02666959108716187|first=Alf |ref=harv}}
* {{cite journal|last=Iglicka|first=Krystyna|title=Are They Fellow Countrymen or Not? The Migration of Ethnic Poles from Kazakhstan to Poland|url=https://archive.org/details/sim_international-migration-review_winter-1998_32_4/page/995|journal=International Migration Review|volume=32|number=4|year=1998|pages=995–1014|jstor=2547669|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Kaznelson|year=2008|journal=[[Europe-Asia Studies]]|volume= 59|issue= 7 |title=Remembering the Soviet State: Kulak children and dekulakisation| doi=10.1080/09668130701607136|first=Michael|jstor=20451433 |ref=harv}}
*{{cite journal|last=Klimkova|first=Oxana|title=Special Settlements in Soviet Russia in the 1930s-50s|journal=Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History|volume=8|issue= 1|year= 2007 |doi= 10.1353/kri.2007.0009|ref=harv}}
*{{cite journal|last=Kostiainen|first=Auvo|year=1996|title=Genocide in soviet Karelia: Stalin's terror and the Finns of soviet Karelia|journal=
Scandinavian Journal of History|volume=21|issue=4|doi=10.1080/03468759608579334| ref=harv}}
*{{cite journal|last=Kreindlera| journal=[[Soviet Studies]]|volume= 38|issue= 3|year= 1986|title=The soviet deported nationalities: A summary and an update|doi=10.1080/09668138608411648|first=Isabelle|jstor=151700 |ref=harv}}
*{{cite journal|last=Lebedeva|year=2007|first=N.S.| doi=10.1080/13523270008415428|title=The deportation of the polish population to the USSR, 1939–41| publisher=Journal of Communist Studies and Transition Politics|volume=16|issue=1, 2| ref=harv}}
*{{cite journal|last=Matley|title=The Dispersal of the Ingrian Finns|first=
Ian M. |journal=[[Slavic Review]]|year=1979| volume=38|issue=1 |doi=10.2307/2497223
|jstor=2497223|ref=harv}}
*{{cite journal|last=Pohl|first=Otto J.| title=Uprooted from the Caucasus|journal=Quadrant|volume= 41| issue= 7-8 |year=1997|url=https://search.informit.com.au/documentSummary;dn=042864076098870;res=IELLCC|issn=0033-5002|ref=harv }}
*{{cite journal|ref=Pohl2002|journal=Journal of Genocide Research|volume=4|issue= 3|year= 2002|title=&quot;It cannot be that our graves will be here&quot;: The survival of Chechen and Ingush deportees in Kazakhstan, 1944-1957|doi=10.1080/14623520220151989|first=Michaela|last= Pohl}}
*{{cite journal|ref=Richardson|journal=Journal of Genocide Research|volume= 4|issue= 3|year=2010|title=Stalinist terror and the Kalmyks' national revival: A cultural and historical perspective|doi=10.1080/14623520220152005|author=Richardson, Curtis}}
* {{cite journal|ref=Statiev|journal=[[Journal of Strategic Studies]]|volume= 28|issue= 6|year= 2005|title=Motivations and Goals of Soviet Deportations in the Western Borderlands|doi=10.1080/01402390500441123|first=Alexander |last=Statiev}}
* {{cite journal |ref=Strods |author=Strods, Heinrihs |authorlink= |coauthors=Kott, Matthew |year=2002 |title=The File on Operation 'Priboi': A Re-Assessment of the Mass Deportations of 1949 |journal=[[Journal of Baltic Studies]] |volume=33 |issue=1 |pages= |url=|doi=10.1080/01629770100000191| jstor=43212456 }} 
* {{cite journal| last=Ther|year=1996| first=Philipp| title=The Integration of Expellees in Germany and Poland after World War II: A Historical Reassessment| journal=[[Slavic Review]]| volume=55|doi= 10.2307/2501238|jstor=2501238| ref=harv}}
* {{cite journal|last=Tolz|year=1993|first=Vera|title=New Information about the Deportation of Ethnic Groups in the USSR during World War 2|doi=10.1007/978-1-349-22796-9_9|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Vardys|title=The Case of the Crimean Tartars|first=V. Stanley |ref=Vardys|journal=[[The Russian Review]]|volume=30|issue= 2|year=1971|doi=10.2307/127890|jstor=127890}}
* {{cite journal|ref=Viola|last=Viola|title=The Other Archipelago: Kulak Deportations to the North in 1930|first=Lynne |journal=[[Slavic Review]]|volume= 60|issue=4| year= 2001|doi=10.2307/2697493|jstor=2697493}}
* {{cite journal|title=Cannibal Island: Death in a Siberian Gulag. Human Rights and Crimes Against Humanity |first1=Nicolas |last1=Werth|first2= Jan T.|authorlink2=Jan T. Gross|last2= Gross|first3= Steven|last3= Rendall|journal=[[The Slavonic and East European Review]]|volume= 88|issue= 4 |year=2010|jstor=41061936|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Williams|ref=Williams2002|first=Brian Glyn|authorlink=Brian Glyn Williams|journal=Journal of Genocide Research|volume= 4|issue= 3|year=2002|title=Hidden ethnocide in the Soviet Muslim borderlands: The ethnic cleansing of the Crimean Tatars|doi=10.1080/14623520220151952}}
* {{cite journal|last1=Wimbush|last2=Wixman|first1=S. Enders|first2=Ronald|title=The Meskhetian Turks: A New Voice in Soviet Central Asia|journal=Canadian Slavonic Papers / Revue Canadienne des Slavistes| volume= 17|issue=2/3 |year=1975|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]|jstor=40866873|ref=harv}}
{{refend}}

=== Ostali izvori ===
{{refbegin}}
* {{cite journal|last=Barenberg|first=Alan|year=2008|url=https://www.questia.com/library/journal/1P3-1638264931/cannibal-island-death-in-a-siberian-gulag|title=Cannibal Island: Death in a Siberian Gulag|journal=Canadian Slavonic Papers|volume=50|ref=harv|access-date=2016-08-27|archive-date=2021-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211010017/https://www.gale.com/subject-matter|dead-url=yes}}
* {{cite book|ref=Saparov|title=The alteration of place names and construction of national identity in Soviet Armenia|first=Arseny|last=Saparov|url=http://www.cairn.info/article.php?ID_REVUE=CMR&amp;ID_NUMPUBLIE=CMR_441&amp;ID_ARTICLE=CMR_441_0179|year=2003|volume=44|publisher=Cahiers du monde  russe|issn=1252-6576}}
* {{cite web| last=Human Rights Watch| year=1991| url=https://www.hrw.org/reports/pdfs/u/ussr/ussr.919/usssr919full.pdf| title=''&quot;Punished Peoples&quot; of the Soviet Union: The Continuing Legacy of Stalin's Deportation''s| ref=harv}}
*{{smallcaps|[[Vijeće Europe]]}} (2006) {{cite book|ref=Vijeće Europe|publisher=|location=Strasbourg|url=http://books.google.hr/books?id=sE67dG7WJWUC&amp;pg=PA157&amp;dq=soviet+deported+000+baltic&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ei=Y7ufUPiDI5CZhQe8n4DQCA&amp;ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false|year=|title=Parliamentary Assembly, Working Papers: Ordinary Session|isbn=9789287160270}}
*{{smallcaps|[[Organizacija za ekonomsku suradnju i razvoj]]}} (2001) {{cite book| ref=OESS| url=http://books.google.hr/books?id=I7mRqtLWcsAC&amp;dq=soviet+deported+000+baltic&amp;hl=hr&amp;source=gbs_navlinks_s| title=Reviews of National Policies for Education Reviews of National Policies for Education: Latvia 2001| location=Pariz| publisher=| isbn=9789264192478| year=}}
* {{cite web|last=Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|year=26. 8. 2014|title=''Report of the Special Rapporteur on minority issues, Rita Izsák - Addendum - Mission to Ukraine''|url=http://www.ohchr.org/Documents/Issues/IEMinorities/A.HRC.28_MissionUkraine.pdf|ref=harv}}
{{Refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Deportations to Siberia}}
{{Refbegin|2}}
* {{smallcaps|Silvija i Peters Vecrumba}} (2006) [http://latvians.com/index.php?en/CFBH/TheseNamesAccuse/AThNA-00-OurFamilies.ssi Deportacije Latvijaca u Sovjetskom Savezu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915093400/https://latvians.com/index.php?en/CFBH/TheseNamesAccuse/AThNA-00-OurFamilies.ssi |date=2018-09-15 }}
* {{smallcaps|Silvija i Peters Vecrumba}} {{cite web|url=http://latvians.com/index.php?en/CFBH/TheseNamesAccuse/AThNA-08-Appendix-1.ssi|title=Instrukcije za deportaciju baltičkih državljana|date=2006|archivedate=2020-03-06|access-date=2018-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306095701/https://latvians.com/index.php?en/CFBH/TheseNamesAccuse/AThNA-08-Appendix-1.ssi|url-status=dead}}
* {{smallcaps|Rein Taagepera}} (1980) {{cite journal|title=Soviet collectivization of Estonian agriculture: The deportation phase|page=379-397|journal=Soviet Studies|year=|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09668138008411308?journalCode=ceas19|doi=10.1080/09668138008411308|volume=32|issue=3}}
* {{smallcaps|[[Kongresna biblioteka]]}} (22. 7. 2010) [http://www.loc.gov/exhibits/archives/depo.html Saznanja iz ruskih arhiva] 
* {{smallcaps|Tadeusz Romer}} (2010) [http://tadeuszromer.com Poljske žrtve deportacije] {{pl}}
*{{smallcaps|Asya Pereltsvaig}}  (2013) [http://www.languagesoftheworld.info/russia-ukraine-and-the-caucasus/stalins-ethnic-deportations-gerrymandered-ethnic-map.html Staljinove etničke deportacije]
{{refend}}

{{Genocid}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:1930-e]]
[[Kategorija:1940-e]]
[[Kategorija:1950-e]]
[[Kategorija:Deportacije]]
[[Kategorija:Etničko čišćenje]]
[[Kategorija:Kulturološka asimilacija]]
[[Kategorija:Progoni]]
[[Kategorija:Sovjetski ratni zločini]]
[[Kategorija:Staljinizam]]
[[Kategorija:Historija Estonije]]
[[Kategorija:Historija Kazahstana]]
[[Kategorija:Historija Latvije]]
[[Kategorija:Historija Litvanije]]
[[Kategorija:Nijemci]]
[[Kategorija:Historija Poljske]]
[[Kategorija:Historija Rumunije]]
[[Kategorija:Historija Rusije]]
[[Kategorija:Historija Ukrajine]]</text>
      <sha1>0x0sb6dw8p2d3jzy0v7rqosfbqlfowx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brú na Bóinne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206767</id>
    <revision>
      <id>42714759</id>
      <parentid>42511070</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5197" sha1="chf5swhvhp1e61mixmafhus375onlsq" xml:space="preserve">{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Arheološki lokalitet na zavoju Boyne
|image = Newgrange.JPG
|godina = [[1993]]. &lt;small&gt;(17. zasjedanje)
|vrst baštine = Kulturno dobro
|mjerilo = i, iii, iv
|ugroženost = ne
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/659
|država = {{flagcountry|IRS}} 
&lt;br /&gt;
&lt;center&gt;{{Lokacijska karta|Ireland|width=200|float=center
|caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10
|label=Brú na Bóinne|position=left
|lat_deg=53|lat_min=63|lat_sec=28|lat_dir=N
|lon_deg=06|lon_min=44|lon_sec=23|lon_dir=W
}}&lt;small&gt;Lokacija Brú na Bóinnea u Irskoj&lt;/small&gt;&lt;/center&gt; 
}}
'''Brú na Bóinne''' ([[irski jezik|irski]] za &quot;Palača Boyne&quot;) je skupina [[neolit]]skih spomenika u okrugu [[Meath]], pokrajina [[Leinster]] u [[Irska|Irskoj]]. Izgrađeni su oko 3.500-3.200 godine p.n.e, prije [[egipat]]skih [[piramida]]. To je najveći i jedan od najvažnijih [[megaliti|megalitskih]] [[prahistorija|prapovijesnih]] [[arheologija|arheoloških]] lokaliteta u Europi. Njegovi [[neolit]]ski [[tumulus]]i, [[menhir]]i i [[dolmen]]i su izgrađeni zahvaljujući poznavanju osnovnih [[astronomija|astronomskih]] i znanstvenih spoznaja, što je najočitije na podzemnoj grobnoj dvorani tumula Newgrange. 

Lokalitet okružuje rijeka [[Boyne]] s tri strane, a sa sjeverne strane njenom pritokom, rijekom Mattock, zbog čega se se naziva i &quot;Zavoj rijeke Boyne&quot;, što je nepravilan prijevod irskog naziva ''Brú na Bóinne'' što zapravo znači &quot;Palača Boyne&quot;.

Lokalitet se sastoji od 40 podzemnih grobnih dvorana i drugih spomenika od kojih su najpoznatiji koncentrirani na sjevernoj strani rijeke (Newgrange, Knowth i Dowth), koji su slavni i zbog velike kolekcije [[Neolitska umjetnost|neolitskih umjetnina]] koje su pronađene tu. Ovi tumulusi su građeni na zavoju rijeke i postoje dokazi da su izgrađeni od kamenja s još starijih građevina, poput [[mezolit]]skog kamenog oruđa. Također su posjećivani stoljećima poslije o čemu svjedoče grobni darovi iz [[brončano doba|brončanog]], [[željezno doba|željeznog]], [[antički Rim|rimskog]] doba, pa čak i [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]].

Središnji i najveći grobni humak Newgrange je poput druga dva velika humka (Knowth i Dowth) izgrađen u skladu s poravnanjem [[ravnodnevica|ravnodnevice]] (poput [[Stonehenge]]a u [[Engleska|Engleskoj]]), ali i drugi spomenici (Cloghalea kromleh, Townleyhall, Monknewtown, ritualno jezero i dr.) također imaju astronomski određenu topografiju.
[[Datoteka:Wakeman Newgrange tumulus chamber cross section.png|mini|Presjek i tlocrt Newgrangea]]
[[Datoteka:Small monuments at Newgrange.jpg|mini|Maleni menhiri u Newgrangeu]]

== Svjetska baština ==
Arheološki lokaliteti na zavoju Boyne upisan je [[1993]]. godine na [[UNESCO]]-v [[lista mjesta svjetske baštine u Evropi|popis mjesta svjetske baštine u Europi]] kao trijumf ljudskog duha u ranoj ljudskoj povijesti u izoliranim mjestima. Oni su otprilike suvremenici [[mastaba]] [[stari Egipat|arhajskog doba Egipta]] (prva i druga dinastija), [[zigurat]]a u [[Sumerani|Sumeru]], te stoljeće ili dva ranije od prvih gradova [[Harappa]] kulture u [[Indija|Indiji]], te 500 god. od zlatnog doba [[Historija Kine|Kineske povijesti]]. Neuobičajeno fine izrade za njihovo vrijeme, i s izuzetno bogatim nalazom dokaza, ti lokaliteti stoje kao vidljivi simbol dostignuća ranih naroda udaljenih od tradicionalnih središta civilizacije.

&lt;gallery&gt;
file:Flickr - bastique - Entrance stone at Newgrange.jpg|&lt;center&gt;Menhir iz Newgrangea
file:Flickr - bastique - Newgrange side building (2).jpg|&lt;center&gt;[[Tumulus]] u Newgrangeu
file:Newgrange Phallic Stone - Kevin Lawver.jpg|&lt;center&gt;Artefakti iz Newgrangea
file:Piedra del destino - gpoo.jpg|&lt;center&gt;&quot;Menhir sudbine&quot; na brdu Tara 
file:Knowth4.jpg|&lt;center&gt;Jedan od tumulusa u Knowthu 
file:Knowth05.jpg|&lt;center&gt;Kromleh od debala u Knowthu
file:Knowth.jpg|&lt;center&gt;Prolaz kroz glavnu grobnu komoru u Knowthu
file:Fourknocks-Nische.jpg|&lt;center&gt;[[Niša]] tumulusa u Fourknocksu
file:View_of_Dowth.jpg|&lt;center&gt;Dowth
file:Passage tombs on Slieve na Calliagh, Co. Meath - geograph.org.uk - 1003032.jpg|&lt;center&gt;Loughcrew
&lt;/gallery&gt;

== Veze ==
* [[Neolitska umjetnost]]
* [[Megalitska kultura]]

== Literatura ==
* D. Lewis-Williamsi D. Pearce, ''Inside the Neolithic Mind'', Thames and Hudson, London, 2005., {{ISBN|0-500-05138-0}}
* M. J. O'Kelly, ''Newgrange: archaeology, art, and legend'', 1982., London: Thames and Hudson, Ltd.

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Archaeological sites in County Meath}}
* [http://www.heritageireland.ie/en/MidlandsEastCoast/BrunaBoinneVisitorCentreNewgrangeandKnowth/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131006084411/http://www.heritageireland.ie/en/midlandseastcoast/brunaboinnevisitorcentrenewgrangeandknowth/ |date=2013-10-06 }}
* [https://web.archive.org/web/20151023124301/http://www.theboynevalley.com/ Portal doline Boyne]

{{coord|53.69284|N|6.44932|W|source:placeopedia|display=title}}

[[Kategorija:Svjetska baština u Irskoj]]
[[Kategorija:Neolitska nalazišta]]
[[Kategorija:Prahistorijska umjetnost]]
[[Kategorija:Arheoastronomija]]
[[Kategorija:Građevine u Irskoj]]
[[Kategorija:Tumuli]]</text>
      <sha1>chf5swhvhp1e61mixmafhus375onlsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Slavoljub Vranješević</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212591</id>
    <revision>
      <id>42714746</id>
      <parentid>42714704</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Aca|Aca]]</comment>
      <origin>41575289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6379" sha1="2njo74wx0jkq70s4zuc3rkkvzj2xjsh" xml:space="preserve">'''Slavoljub Vranješević''' ([[Kravica (Srebrenica)|Kravica]], [[10. januar]] [[1905]] — ?) je bio kapetan [[Jugoslovenska kraljevska vojska|Jugoslovenske kraljevske vojske]] i [[Četnici|četnički]] komandant u [[Drugi svetski rat|Drugom svjetskom ratu]].

Od oktobra 1941. u Nedićevoj žandarmeriji u Beogradu do kraja februara 1942, kada je došao u istočnu Bosnu u sastav Samostalnog dobrovoljačkog odreda Žagubica.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm&lt;/ref&gt; Od kraja 1943. komandant zapadne Bosne [[JVuO]].

Poslije Drugog svjetskog rata suđeno mu je na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] i proglašen je krivim za kolaboraciju sa [[Nacistička Nemačka|Nijemcima]]. Osuđen na vremensku kaznu.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;/&gt;

== Biografija ==
Slavoljub Vranješević je rođen [[10. januar]]a [[1905]]. godine u selu [[Kravica (Srebrenica)|Kravici]] kod [[Srebrenica]], od oca Dušana i majke Danice, rođene Kojić. Prije Drugog svjetskog rata bio je [[Žandarmerija|žandarmerijski]] major.

U [[Aprilski rat|Aprilskom ratu]] Vranješević je bio komandant bataljona kod [[Virovitica|Virovitice]]. Poslije izbijanja ustanka u Srbiji u Drugom svjetskom ratu od oktobra 1941. do februara 1942. bio je u komandi [[Milan Nedić|Nedićeve]] kvislinške žandarmerije u [[Beograd]]u kada se stavio na raspolaganju [[Draža Mihailović|Draži Mihailoviću]]. General Mihailović je Vranješevića postavio za načelnika štaba [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]], a potom [[Stevan Botić|Stevana Botića]] u istočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]].

U proleće 1942. godine Mihailović je stavio pod svoju komandu preko svoga oficira kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] (koji se nalazio na [[Majevica|Majevici]] kod četničkog vojvode popa [[Savo Božić|Sava Božića]]) sve četničke odrede u zapadnoj Bosni koji su bili objedinjeni pod komandom [[Rade Radić|Radoslava Radića]]. Ti četnički odredi su još u proljeće 1942. sklopili pismene sporazume sa [[ustaše|ustašama]] i [[nacistička Nemačka|Nijemcima]] o zajedničkoj borbi protiv [[NOVJ|partizana]] i zajedno su sa Nijemcima i snagama [[NDH]] učestvovali u operacijama protiv partizanskih snaga primajući od Nijemaca i ustaša oružje i municiju. O svemu tome Mihailović je bio obavešten preko kapetana Račića, pa je jula/avgusta 1942. uputio u štab Rada Radića Vranješevića i postavio ga načelnika štaba zapadnobosanskih četnika.&lt;ref name=autogenerated3&gt;{{cite book|url=https://www.znaci.org/00001/11_23.htm |title= Draža Mihailović|publisher=Znaci.net |date= |first=Nikola |last=Milovanović |accessdate = 21. 3. 2013.}}&lt;/ref&gt; Mihailović je od tada redovno preko kurira i radio vezom od Vranješevića dobijao izveštaje i Vranješeviću slao naređenja za operacije protiv partizana, znajući da Vranješević i Rade Radić i svi njima potčinjeni komandanti ([[Uroš Drenović]], [[Lazar Tešanović]], Jovan Mišić i drugi) otvoreno sarađuju sa Nijemcima i ustašama u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] u svim operacijama protiv partizana.

2. marta 1943. godine, nakon poziva na sastanak upućenog četničkim komandantima od strane njemačke komande u [[Banjaluka|Banjoj Luci]], major Slavoljub Vranješević šalje pismo »bratu« Urošu Drenoviću u kom stoji sljedeće:
{{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti.

Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.—

Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.—

Ovo smatraj vrlo važnim i najhitnijim. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]&lt;/ref&gt;}}

Za vrijeme [[Operacija Vajs I|operacije Vajs I]], borio se protiv partizanskih snaga sprečavajući im prelaz preko rijeke [[Vrbas (rijeka)|Vrbas]], a za vrijeme [[operacija Švarc]] komandovao je četničkim odredima koji su zajedno sa Nijemcima borili protiv partizana na sektoru [[Divan]] - [[Kurjačje Brdo]] - [[Skakavica]] - [[Ravna gora (Bosna)|Ravna gora]].

Avgusta 1943, na predlog Mihailovićevog delegata Bore Mitranovića postavljen je za komandanta bosanskih četnika a krajem septembra 1943. za komandanta zapadne Bosne i na toj dužnosti ostao sve dok nije zarobljen.

U toku [[desant na Drvar|operacije Konjićev skok]] maja 1944. protiv partizana u [[Drvar]]u, četnici pod komandom Slavoljuba Vranješevića i Rada Radića, stavili su se na raspoloženje Nijemcima i kao dobri poznavaoci terena bili su putovođe njemačkih jedinica u operacijama, a pored toga vršili su napade i uništavli odsečene grupice partizana koje su u toku borbi sa Nijemcima gubile veze sa svojom glavninom. Major Vranješević je o svemu tome radiogramima izveštavao Mihailovića i na te izveštaje Mihailović je odgovarao da je glavni cilj uništiti komuniste, a da prema okupatoru treba taktizirati i koristiti ga za dobijanje oružja i municije.

Majora Vranješevića su uhvatili partizani i poslije rata mu je suđeno na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]]. Proglašen je krivim i osuđen je na kaznu lišenja slobode s prinudnim radom u trajanju od 20 godina, gubitak političkih i pojedinih građanskih prava sa izuzetkom roditeljskih prava u trajanju od 10 godina i na konfiskaciju celokupne imovine.

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/optuznica.pdf Optužnica protiv Mihailovića i ostalih]

{{DEFAULTSORT:Vranješević, Slavoljub}}
[[Kategorija:Rođeni 1905.]]
[[Kategorija:Oficiri Vojske Kraljevine Jugoslavije]]
[[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]]</text>
      <sha1>2njo74wx0jkq70s4zuc3rkkvzj2xjsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eurofighter Typhoon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230573</id>
    <revision>
      <id>42714879</id>
      <parentid>42711738</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xocolatl</username>
        <id>327156</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Aim132asraam.jpg]] → [[File:AIM-132 ASRAAM profile view drawing (right).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · To clarify type of image, correct designation format.</comment>
      <origin>42714879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260195" sha1="58xcjk03nozy31fm74t5vawdv4ds59y" xml:space="preserve">{{vojni avion (SR)
|ime                 = Jurofajter tajfun
|slika               =Eurofighter Typhoon 02.jpg
|opis_slike          = Jurofajter tajfun
|širina_slike        = 290px
|namena              = Višenamenski [[lovački avion]]
|posada              = 1
|proizvođač          = &lt;div&gt;
[[Jurofajter korporacija]]&lt;br /&gt;
holding firmi iz&lt;br /&gt;
država kooperanata:&lt;br /&gt;
{{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}&lt;br /&gt;
{{Zastava|Nemačka}}&lt;br /&gt;
{{Zastava|Italija}}&lt;br /&gt;
{{Zastava|Španija}}
&lt;/div&gt;
|prvi_let            = [[27. mart]] [[1994]].
|uveden_u_upotrebu   = [[4. avgust]] [[2003]].
|status              = U operativnoj upotrebi
|broj_primeraka      = &gt;260 
|dužina              = 15,96
|razmah_krila        = 10,95
|visina              = 5,28
|površina_krila      = 51,2
|prazan              = 11.150
|poletna             = 16.000
|maksimalna_težina   = 23.500
|težina_naoružanja    = 7.500
|TMM                 = dva  [[Turbomlazni motor|turbomlazna motora]] Jurodžet EJ200 s naknadnim sagorevanjem
|TMMpot              = 60 / 90
|brzina_krstarenja    = 2.495
|radijus_kretanja     = 601
|dolet               = 3.790
|plafon_leta         = 19.810
|brzina_penjanja       = 18.900
}}
[[Datoteka:Eurofighter Typhoon @ Farnborough Airshow, July 2008 01.jpg|Jurofajter u demonstracionom letu, na vazduhoplovnoj izložbi u Fanborou [[2008]]. godine, u oštrom manevru sa maksimalnim [[Faktor aerodinamičkog opterećenja|faktorom aerodinamičkog opterećenja]].&lt;/center&gt;|desno|mini|300px]] 
[[Datoteka:A Eurofighter Typhoon awaits take-off clearance at the end of runway 30, RNAS Culdrose. - geograph.org.uk - 84941.jpg|„Tajfun“ na poletanju&lt;/center&gt;|desno|mini|300px]] 
[[Datoteka:Euro consortium roundel.svg|Logo konzorcijuma aviona Jurofajter, simbolizuje zastave zemalja učesnica.&lt;/center&gt;|desno|mini|205px]]
'''Jurofajter tajfun''' ({{jez-eng|Eurofighter Typhoon}}) je manevarski, [[Višenamenski borbeni avion|višenamenski]], dvomotorni [[lovački avion]] [[Mlazni lovac četvrte generacije|četvrte generacije]]. Nastao je kroz saradnju i kooperaciju [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], [[Nemačka|Nemačke]], [[Španija|Španije]] i [[Italija|Italije]]. Namenjen je za vojne potrebe ovih zemalja, kao i za izvoz. Za razvoj i proizvodnju ovog aviona, odgovorna je grupa vazduhoplovnih firmi iz kooperantskih zemalja, okupljenih u okviru holdinga [[Jurofajter (korporacija)|Jurofajter korporacije]] ({{jez-nem|Eurofighter GmbH}}), osnovane [[1986]]. godine.

Prvi let [[prototip]]a realizovan je [[27. mart]]a [[1994]]. godine, a u operativnu upotrebu uveden je [[4. avgust]]a [[2003]]. Kao i kod svih ostalih naprednih evropskih projekata tog vremena – [[Avion Rafal|Rafala]], [[JAS 39 Gripen]]a i [[Novi avion|Novog aviona]] – koncepcija „tajfuna“ zasniva se na [[aerodinamika|aerodinamičkoj]] šemi ''kanarda'' i ''delta'' [[krilo|krila]]. „Tajfun“ je veoma agilan avion, poseduje napredne sisteme i smanjenu uočljivost za neprijateljske [[senzor]]e, što ga svrstava u svetski vrh [[Lovački avion|lovačkih aviona]]. Integracija sistema je izvršena na osnovu standarda [[magistrala podataka|magistrale podataka]] [[MIL-1553]], uz podršku preko 80 [[računar]]a, što avionu daje veliku operativnu efikasnost, funkcionalnu pouzdanost, rasterećenje [[pilot]]a od suvišnih radnji i potencijal za dalju nadgradnju.

Serijski standard „tajfuna“ zasniva se na pogonu sa dva [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]] Jurodžet EJ200, bez sistema za upravljanje vektorom potiska. Sistem za upravljanje vektorom potiska već je razvijen, a sledi njegovo ispitivanje i konverzija u avione iz serije 3.

Za sada su porudžbine izvršile četiri kooperantske države, kao i ratna vazduhoplovstva [[Austrija|Austrije]] i [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]]. Serijska proizvodnja „tajfuna“, podeljena je u tri partije. Standard definicije aviona je projektno i proizvodno razvrstan po partijama i po blokovima, u okviru procesa postepene nadgradnje njegovih sposobnosti.

„Tajfun“ je najnapredniji višenamenski borbeni avion nove generacije trenutno dostupan na svetskom tržištu. Početnim planom od 765 i do sada ugovorenih 559 primeraka aviona, „tajfun“ je najveći evropski vojni program saradnje u segmentu visoke tehnologije što značajno jača evropsku vazduhoplovnu i ostalu industriju u globalnoj konkurenciji. Zapošljava više od 100.000 ljudi u 400 kompanija u vodećim zemljama [[Evropa|Evrope]]. ''Jurofajter korporacija'' rukovodi programom, u ime svojih akcionara osnivača sa prometom od 60,7 milijardi evra ([[2006]]). Sa izvozom 72 aviona u [[Saudijska Arabija|Saudijsku Arabiju]], ostvaren je ugovor vredan 4.430 miliona funti (oko 6,4 milijarde evra [[2007]]. godine).&lt;ref&gt;{{Cite web
| url         = http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a_tmH4i16wBk&amp;refer=europe
| title       = Saudis Pay 4.43 Billion Pounds for 72 Eurofighters (Update5)
| quote       = Saudijska porudžbina
| accessdate  = 8. 10. 2011.
| author      = Emmet Oliver and Massoud A. Derhally
| date        = September 17, 2007
| format      = 
| publisher   = Bloomberg
| location    = 
| pages       = 
| language    = {{en}}
}}&lt;/ref&gt;

== Odvijanje programa ==

=== Razvoj ===
[[Datoteka:British Aerospace EAP at the Farnborough Air Show, 1986.jpg| ACA na aeromitingu u [[Farnboro]]u ([[London]]), [[1986]]. godine.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]] 
[[Datoteka:Rockwell-MBB X-31 - Paris Air Show 1995.JPEG|X-31 EFM, na izložbi u [[Pariz]]u, [[1995]]. godine.|desno|mini|250px]] 
[[Datoteka:Eurofighter Typhoon line drawing.svg|Projekcije Jurofajtera tajfuna.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
Početkom [[1980e|osamdesetih]] godina dvadesetog veka, zemlje [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]] značajnije su zaostajale u [[Borbeni avion|borbenoj avijaciji]] prve linije, a njihove vazduhoplovne industrije su prekinule kontinuitet razvoja i proizvodnje u domenu naprednih vazduhoplovnih tehnologija. Francuska se zaustavila na avionima [[Miraž 2000]] i [[Miraž 4000]], Ujedinjeno Kraljevstvo na [[Panavija tornado|Panavija tornadu]], dok je Nemačka kupovala američke [[Lovački avion|lovačke avione]]. U SAD su se odvijali napredniji programi [[F-15 igl]] i [[F-16 fajting falkon]] i ''superkrstaš'' [[F-22 raptor]], a u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetskom Savezu]], programi aviona [[Su-27]] i [[Mig-29]]. U tom periodu pokrenuta su četiri nova avionska programa u [[Evropa|Evropi]] – program saradnje najmoćnijih zemalja Evrope (kasnije završen kao Jurofajter tajfun), [[Avion Rafal]], koga je razvila Francuska nakon povlačenja iz zajedničkog evropskog programa, [[JAS 39 Gripen]] koji je samostalno finansirala [[Švedska]] uz tehnološku podršku Britanaca i [[Novi avion]] koji je razvijala [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]] uz tehnološku podršku Francuza. Sva ova četiri programa zasnivala su se na sličnom konceptu spregnutih ''kanarda'' i ''delta'' [[krilo|krila]], s tim što [[Avion Rafal|Rafal]] i Jurofajter pogone dva [[Vazduhoplovni motor|motora]], a [[JAS 39 Gripen]] i [[Novi avion]] (ne realizovan zbog raspada Jugoslavije) jedan.&lt;ref name=&quot;Jurofajter u vektor sajtu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Novi avion, arhiva&quot;&gt;{{Cite web 
| url = http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1990/1990%20-%200612.html  
| title = Novi avion, arhiva  
| format = {{pdf}}
| language    = {{en}}
| accessdate  = 8. 03. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;„Tajfun“ u razvoju&quot;&gt;{{Cite web 
| url = http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1986/1986%20-%200940.html   
| title = „Tajfun“ u razvoju  
| format      = {{pdf}}
| language    = {{en}}
| accessdate  = 8. 03. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Prve ideje o formiranju taktičko-tehničkih zahteva i koncepta zajedničkog evropskog aviona potekle su od vodećih evropskih članica [[NATO]]-a – [[Nemačka|Nemačke]], [[Francuska|Francuske]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]]. Međutim, Francuska se ubrzo povukla iz te kooperacije, u želji da plasira vlastitu razvijenu modernu vazduhoplovnu tehnologiju u svoj avion, optimizovan za svoje potrebe, uz maksimalno angažovanje svojih kapaciteta vazduhoplovne industrije. Francuzi su insistirali na dobijanju 50% od svih poslova, a kad to nisu postigli, povukli su se i započeli sopstveni program.&lt;ref name=&quot;Jurofajter u vektor sajtu&quot;/&gt;

Ujedinjeno Kraljevstvo je [[1971]]. godine definisalo zahtev za novi [[lovački avion]] sa specifikacijom AST 403 koju je izdalo [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije]] [[1972]]. Radilo se o definiciji aviona sa klasičnim konceptom, poznatim kao '''P.96''', koji je prikazan krajem [[1970]]. godine. Na osnovu specifikacija AST 403, Britiš erspejs ({{jez-eng|British Aerospace, BAE}}) je uradio projekte u više varijanti, od kojih je bila usvojena varijanta „laganog [[Lovački avion|lovca]]“ '''P.106B'''. Taj projekat je ispunjavao zahteve ratnog vazduhoplovstva, ali nije imao potencijal za buduću nadgradnju i perspektivu za izvoz.{{efn|Kasnije je ovaj projekat nuđen, u modifikovanim verzijama, mnogim državama pa i [[Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana|Ratnom vazduhoplovstvu i protivvazdušnoj odbrani]] SFRJ, kao rešenje za [[Novi avion]]. Na kraju nije došlo do njegove realizacije pošto nije bio napredan i perspektivan - zato jer se zasnivao na klasičnim rešenjima i tehnologijama.}} Kao rezultat tog nastojanja, nakon sporazuma Velike Britanije, Zapadne Nemačke i Italije, u aprilu [[1982]]. godine pokrenut je program razvoja eksperimentalnog ''agilnog borbenog aviona'' ({{jez-eng|Agile Combat Aircraft}}) ACA. Ovaj avion je bio sličan britanskom '''P.110''', sa delta [[krilo]]m dvostruke strele (''trisonično''), ''kanardom'' i dvostrukim vertikalnim repom. Pogon ACA se sastojao od dva motora modifikovane verzije RB199. Kada su nemačka i italijanska vlada povukle svoju finansijsku podršku ovom projektu, Ujedinjeno Kraljevstvo se složilo da samo snosi sve troškove. U maju [[1983]]. godine, Britiš erspejs je potpisao ugovor sa Ministarstvom odbrane za razvoj i proizvodnju eksperimentalnog aviona, demonstratora novih tehnologija ACA (istovremeno su ga zvali i EAP – {{jez-eng|Experimental Aircraft Programme}}), koji je poleteo [[1986]].&lt;ref name=&quot;Jurofajter u vektor sajtu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web 
| url         = http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1986/1986%20-%200940.html  
| title       = EAP  
| format      = {{pdf}}
| language    = {{en}}
| accessdate  = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jurofajter tajfun višenamenski lovac&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Program partija 3&quot;&gt;{{Cite web 
| url = http://fdra.blogspot.com/2011/02/caza-multi-rol-eads-typhoon.html  
| title = Program partija 3   
| quote = Partija 3 i dalje
| language = {{es}}
| accessdate = 8. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt;

U maju [[1986]]. godine paralelno je potpisan i sporazum o izgradnji dva aviona demonstratora novih tehnologija, X-31 EFM ({{jez-eng|Enhanced Fighter Maneuverability}}) između vlada Nemačke i SAD. Prvi let ovog aviona održan je [[11. oktobar|11. oktobra]] [[1990]]. godine, a u [[avgust]]u [[1993]]. godine održana je i simulacija njegove borbe u vazduhu sa [[F/A-18 Hornet|F/A-18C]]. Stečena iskustva su kasnije preneta na rešenja projekta Jurofajtera. Projekat X-31 EFM je trajao do oktobra [[1994]]. godine, pri čemu je istraživana tehnologija upravljanja, pod ekstremnim napadnim uglovima u manevru, uz pomoć promene pravca dejstva vektora potiska. Vršena su i istraživanja pri automatskom sletanju kod napadnog ugla do 24 stepena, s namerom da se smanji potrebna dužina staze za sletanje.&lt;ref name=&quot;Stepenasti razvoj&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/geschichte-konzept.htm| title = Auf der Suche nach dem Konzep| quote =Tehnologija motora 3/3| author = | date =  | format =  | publisher = Stepenasti razvoj | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt; Drugi avion je reaktiviran [[2002]]. za napredne studije [[Sistem komandi leta aviona|sistema komandi leta]], i mogućnosti leta bez krmila pravca. Program EFM, pored dokazanih komponenti sistema opreme i i savremene [[Aerodinamika|aerodinamike]], obuhvatio je i integraciju specijalne ''kacige'' sa postavljenom vizuelizacijom na ''viziru'' i sistema audio prikaza. Položaji ciljeva u [[vazduh]]u grafički su prikazivani u tri dimenzije na ''viziru'' kacige.

[[Zapadna Nemačka]] je [[1979]]. godine definisala zahtev za novog lovca kroz razvoj koncepta sa oznakom TKF-90. Projekat se zasnivao na aerodinamičkoj šemi ''delta'' krila dvostruke strele napadne ivice (''trisonično krilo'') sa ''kanardom'', [[Sistem komandi leta aviona|električnim komandama leta]] i ''veštačkoj stabilnosti''. Britanci su se složili s ovom savremenom koncepcijom iako su je korigovali i prolongirali realizaciju nekih od njenih funkcija, kao npr. upravljanje s vektorom potiska motora.&lt;ref name=&quot;Stepenasti razvoj&quot;/&gt;

Uprkos velikim naporima Francuske, Španija je ipak odlučila da ne učestvuje u francuskom programu [[Avion Rafal|Rafal]]. S druge strane, u [[Torino|Torinu]], [[2. avgust]]a [[1985]]. godine, Zapadna Nemačka, Ujedinjeno Kraljevstvo i Italija su se složile da nastave saradnju na Jurofajteru, dok im se Španija konačno pridružila početkom [[septembar|septembra]] iste godine.

U [[Minhen]]u je [[1986]]. godine osnovan holding [[Jurofjter korporacija]], u funkciji koordinacije svih aktivnosti na programu koje su se realizovale u istraživačko-razvojnim i proizvodnim vazduhoplovnim kapacitetima kooperanata. Raspodela troškova je bila: po 33% Nemačka i Ujedinjeno Kraljevstvo, 21% Italija i 13% Španija. U vreme potpisivanja sporazuma razvoja između četiri partnerske države, dogovorena je nabavka 765 aviona – po 250 za Nemačku i Veliku Britaniju, 165 za Italiju i 100 za Španiju.&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt; Takođe, istovremeno i po istom principu, u Minhenu je osnovan holding [[Jurodžet turbo]] s ciljem obezbeđivanja pogona (motora) za Jurofajter.&lt;ref name=&quot;Jurofajter u vektor sajtu&quot;/&gt;

Ovaj projekat je u početku imao naziv Jurofajter EFA, a [[1992]]. godine preimenovan je u EF2000, da bi konačno dobio usaglašen naziv '''Jurofajter tajfun''' ({{jez-eng|Eurofighter Typhoon}}).&lt;ref name=&quot;Jurofajter tajfun višenamenski lovac&quot;/&gt;

Do [[1990]]. godine, izbor [[radar]]a bio je glavni kamen spoticanja. Ujedinjeno Kraljevstvo, Italija i Španija zalagale su se za Ferantijev sistem za protivvazduhoplovnu odbranu, zasnovan na radaru ECR-90, dok je Nemačka favorizovala APG-65 na bazi rešenja MSD2000 (saradnja između Hjuza, AEG i GEC-Markonija). Dogovor je konačno postignut nakon garancije Velike Britanije da će njihova vlada odobriti projekat i omogućiti GEC-u da steknu prava na Ferantijev sistem za protivvazduhoplovnu odbranu. Na osnovu toga, GEC je povukla predlog i podršku rešenju MSD2000.&lt;ref name=&quot;Jurofajter u vektor sajtu&quot;&gt;{{Cite web
 |url          = http://www.vectorsite.net/aveuro.html
 |title        = The EuroFighter Typhoon
 |quote        = Jurofajter u vektor sajtu
 |date         = 01 oct 10
 |publisher    = Vectorsite
 |language     = {{en}}
 |accessdate   = 8. 10. 2011. g.
 |archive-date = 2006-09-25
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20060925134010/http://www.vectorsite.net/aveuro.html
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jurofajter tajfun višenamenski lovac&quot;&gt;{{Cite web 
| url         = http://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=55  
| title       = Eurofighter Typhoon Multirole Fighter   
| quote       = Jurofajter tajfun višenamenski lovac  
| author      = Captain Jack  
| date        = 7. 08. 2010  
| publisher   = Militaryfactory  
| language    = {{en}}
| accessdate  = 8. 10. 2011. g.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web 
| url = http://images2.wikia.nocookie.net/__cb20070421032958/aircraft/images/9/9f/800px-DoD_Lockheed_ATF_DF-ST-87-12789.jpg 
| title = Slika 2 EFM 
| format  = {{jpg}}  
| language = {{en}}
| accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

=== Ispitivanje ===
[[Datoteka:Eurofighter.jpg|[[Prototip]] Jurofajtera tajfuna, izložen u [[Dubaj]]u na vazduhoplovnoj izložbi [[1998]]. godine.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
Prvi probni let [[prototip]]a Jurofajtera, održan je [[27. mart]]a [[1994]]. godine u [[Bavarska|Bavarskoj]] i tom prilikom avionom je upravljao probni [[pilot]] Piter Venger. U decembru [[2004]]. godine u [[Švedska|Švedskoj]], ispitano je ponašanje aviona pri letu u uslovima velikih temperaturnih razlika, u opsegu od -25&amp;nbsp;°C do 31&amp;nbsp;°C, a potpuno opremljen prototip № 7 iz partije 2, ispitan je u januaru [[2008]]. godine.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/27/newsid_2531000/2531051.stm | title = 1994: Maiden flight for future fighter jet | quote = Probni let | author = | date = 3/27/1994 | format = | publisher = [[BBC]] | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

U [[2007]]. godini bio je održan prvi let prototipa № 5 sa demonstracijom i ispitivanjem [[radar|dopler radara]] sa rešetkastom antenom i aktivnim elektronskim skeniranjem koji je bio namenski razvijen za Jurofajter. Proizvodnja i integracija ove verzije radara CAPTOR–E bila je predviđena u okviru partije 3. Avioni iz partije 2 ne koriste radar sa elektronskim već sa mehaničkim skeniranjem (CAPTOR-M), koji zadovoljava težinske i zapreminske uslove za naknadnu integraciju savremenog standarda CAPTOR–E u taj prostor.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.flugrevue.de/de/militaer/flugzeuge/news-in-brief.549.htm | title = First flight of E-Scan Radar in Eurofighter | quote = Radar sa el. skeniranjem | author =  | date = 12. 5. 2007. | format =  | publisher = FlugRevue | location =  | pages =  | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. | archive-date = 2012-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120906034806/http://www.flugrevue.de/de/militaer/flugzeuge/news-in-brief.549.htm | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/hopes-raised-for-captor-e-tests-207043/ | title = Hopes raised for Captor-E tests  | quote = Radar Captor-E | author = | date = 6 Jun 2006 | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Konačno, bilo je najavljano da će dopler radar sa elektronskim skeniranjem biti operativan [[2015]]. godine.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.defensenews.com/story.php?i=4386720&amp;c=EUR&amp;s=AIR | title = Italian AF Doubts AESA Prospects for Latest Typhoon | quote = Italijanska sumnja | author = Tom Kington and Andrew Chuter | date = 20 Nov 2009 | format =  | publisher = DefenceNews | location =  | pages =  | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.defencetalk.com/eurofighter-and-euroradar-to-develop-latest-generation-aesa-radar-27605/ | title = Eurofighter and Euroradar to Develop Latest Generation AESA Radar | quote = Juroradar | author = | date = July 21st, 2010 | format = | publisher = DefenceTalk | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.asdnews.com/news/29271/Eurofighter_and_Euroradar_to_develop_latest_generation_AESA_Radar.htm | title = Eurofighter and Euroradar to develop latest generation AESA Radar | quote = Najnovija generacija Juroradara | author =  | date = July 20, 2010 | format =  | publisher = ASDNews | location =  | pages =  | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. | archive-date = 2011-07-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110725014436/http://www.asdnews.com/news/29271/Eurofighter_and_Euroradar_to_develop_latest_generation_AESA_Radar.htm | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

=== Porudžbine ===
[[Datoteka:Eurofighter Typhoon take-off.jpg|Tajfun u poletanju.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
U toku ugovaranja programa aviona Jurofajter tajfun [[1985]]. godine, dogovorena je ukupna serija od 765 primeraka. Prema toj seriji su procenjeni troškovi i raspodela proizvodnje između kooperanata. Sporazum o porudžbini je potpisan [[30. januar]]a [[1998]]. godine, sa Jurofjter korporacijom i sa Jurodžet turbo. On se odnosio na isporuku „tajfuna“ kooperantima: Velikoj Britaniji 232, Nemačkoj 180, Italiji 121 i Španiji 87 primeraka. Podela proizvodnje bila je ponovo ažurirana prema ovom sporazumu: britansko učešće iznosilo je 37,42%, nemačko 29,03%, italijansko 19,52% i špansko 14,03%.&lt;ref name=&quot;Ugovorena isporuka&quot;&gt;{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/52066.stm  | title = Euro-fighter contracts signed  | quote = Ugovorena isporuka  | author = | date = 30 January, 1998  | format = | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Podela partije 3&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/eurofighter-nations-offered-split-deal-for-tranche-3-316819/  | title = Eurofighter nations offered split deal for Tranche 3 order | quote = Podela partije 3  | author = Craig Hoyle | date = 7 Oct 2008  | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Zvanična promocija Jurofajtera, održana je [[2. septembar|2. septembra]] [[1998]]. godine, na [[aerodrom]]u [[Farnboro]]u, pored [[London]]a. Tada je naziv „tajfun“ formalno bio usvojen, doduše, samo za izvoz. Nemci su imali određene rezerve prema tom nazivu pošto je asocirao na [[Hoker tajfun]], [[lovac-bombarder]] kojim je [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]] tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] dejstvovao po ciljevima u njihovoj zemlji. Iz istih razloga odbačeni su i drugi predlozi za naziv, kao npr. [[Supermarin Spitfajer|Spitfajer]].

U [[septembar|septembru]] [[1998]]. godine potpisani su ugovori za proizvodnju 148 aviona iz partije 1 kao i za buduću nabavku iz partije 2. U martu [[2008]]. godine bili su završeni avioni iz partije 1 i sukcesivno su isporučivani nemačkom vazduhoplovstvu. Prva dva od 91 aviona iz partije 2 isporučeni su 21. oktobra iste godine, a ostali u naredne četiri, prema redosledu porudžbina.&lt;ref name=&quot;Britanski tajfun&quot;&gt;{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/163092.stm  | title = Storm over 'Typhoon' name for Eurofighter | quote = Britanski tajfun  | author = | date = September 2, 1998  | format = | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tajfun u nemačkom vazduhoplovstvu&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/german-air-force-10000-flying-hours-with-the-eurofighter.html  | title = German Air Force: 10,000 Flying Hours with the Eurofighter  | quote = Tajfun u nemačkom vazduhoplovstvu  | author =   | date = 16. March 2009  | format =   | publisher = Eurofighter  | location =   | pages =   | language = {{en}}  | accessdate = 8. 10. 2011.  | archivedate = 2011-09-27  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110927053539/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/german-air-force-10000-flying-hours-with-the-eurofighter.html  | deadurl = yes  }}&lt;/ref&gt;

U [[oktobar|oktobru]] [[2008]]. godine kooperanti su pokrenuli preispitivanje svojih porudžbina zbog krize i limitiranih vojnih budžeta. Bilo je predloženo da se dogovoreni broj iz partije 3, od 236 aviona, podeli u dve faze. U [[juni|junu]] [[2009]]. godine, Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije je smanjilo svoju porudžbinu na samo 120 aviona (iz partija 1 i 2), umesto ranije planiranih 232 (vidi tabelu ispod). Uprkos tom smanjenju, [[14. maj]]a [[2009]]. godine britanski premijer [[Gordon Braun]] je izjavio da će Ujedinjeno Kraljevstvo napraviti treću porudžbinu. Krajem jula [[2009]]. godine bio je potpisan ugovor za prvi deo partije 3 (partija 3A) koja se sastojala od ukupno 112 aviona za četiri kooperanske države: 40 aviona za Veliku Britaniju, 31 za Nemačku, 21 za Italiju, a 20 za Španiju. Nakon isporuke ovih 40 aviona, Britanci su izjavili da su zbog prekoračenja ukupnih troškova njihove obaveze prema programu u potpunosti izvršene, imajući u vidu da isporuka Saudijskoj Arabiji ide iz njihovog kontigenta od raspodele (160+72). Ministar odbrane UK je izjavio da Ujedinjeno Kraljevstvo ne može učestvovati u narudžbini aviona iz partije 3B. Po tome pitanju je stav proizvođača da oni rade na programu „tajfuna“ sa uslovima utvđene serije od 620 primeraka i da je na vladama da se dogovaraju među sobom u okviru te zajedničke cifre.&lt;ref name=&quot;Partija 3 jednoseda&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;9 milijardi evra partija 3A]&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/eurofighter-partners-sign-9-billion-tranche-3a-deal-330463/ | title = Eurofighter partners sign €9 billion Tranche 3A deal  | quote = 9 milijardi € partija 3A  | author = | date = 31 Jul 2009  | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britanci su se obavezali da nabave 232 tajfuna&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/uk-has-no-obligation-to-meet-232-aircraft-typhoon-331233/  | title = UK has 'no obligation' to meet 232-aircraft Typhoon pledge   | quote = Britanci su se obavezali da nabave 232 tajfuna  | author = Andrew Doyle | date = 19 Aug 2009  | format = | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011. }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Program Jurofajtera&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.defensa.gob.es/Galerias/politica/armamento-material/ficheros/DGM_Avion_EUROFIGHTER.pdf  | title = Programa eurofighter  | quote = Program Jurofajtera  | author =   | date =   | format = {{pdf}}  | publisher =   | location =   | pages =   | language = {{Es}}  | accessdate = 8. 10. 2011.  | archivedate = 2012-07-09  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120709055424/http://www.defensa.gob.es/Galerias/politica/armamento-material/ficheros/DGM_Avion_EUROFIGHTER.pdf  | deadurl = yes  }}&lt;/ref&gt;

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;margin:auto; width:760px;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; style=&quot;background:skyBlue;&quot;
|+'''Porudžbine'''&lt;ref name=&quot;Program partija 3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Produktionsnummern und Kennungen&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/fertigung-de.htm| title = Produktionsnummern und Kennungen| quote =Produktionsnummern und Kennungen| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
!Država
![[1985]].
plan
![[1998]].
plan
!partija 1
ugovoreno
!partija 2
ugovoreno
!partija 3
plan
!partija 3A
ugovoreno
!partija 3B
neizvesno
!Ukupno
ugovoreno
|-
|{{Zastava|Austrija}}&lt;ref name=&quot;Produktionsnummern und Kennungen&quot; /&gt;
|
|
|15
|
|
|
|
|15
|-
|{{Zastava|Nemačka}}&lt;ref name=&quot;Produktionsnummern und Kennungen&quot;/&gt;
| 250 	 	 		 		 
| 180
| 33
| 79 
| 68
| 31 
| 37 ?
| 143
|-
|{{Zastava|Italija}}&lt;ref name=&quot;Italiano Produzione Eurofighter Typhoon&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.midkiff.cz/obj/novinky_165_soubor1.doc| title =Italiano Produzione Eurofighter Typhoon| quote =Italiano Produzione Eurofighter Typhoon| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{It}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
| 165 	 	 	 	 
| 121
| 28
| 47 
| 46
| 21 	 
| 25 ?
| 96
|-
|{{Zastava|Saudijska Arabija}}&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;
|
|
|
|72
|
|
|
|72
|-
|{{Zastava|Španija}}&lt;ref name=&quot;Program partija 3&quot;/&gt;
| 100 		 	 	 	 	 	 
| 87 
| 19
| 34
| 34
| 20
| 14 ?
| 73
|-
| style=&quot;border-bottom: 1px solid black&quot; | {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}&lt;ref name=&quot;Britanska proizvodnja&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.targetlock.org.uk/typhoon/production_uk.html  | title = Production for the United Kingdom   | quote = Britanska proizvodnja  | author = | date =  November 22nd 2011 | format =  | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 11. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;
| 250 	 	 	 	 	 	 
| 232
| 53
| 67
| 88
| 40
| 0
| 160
|-
|&lt;center&gt;'''Ukupno'''&lt;/center&gt;
| 765
| 620	 		 		 	 	 	 	 	 
| 148
| 299
| 112
| 112
| 76?
| 559
|}

=== Proizvodnja ===
Jurofajter tajfun u modernoj vazduhoplovnoj industriji predstavlja jedinstven slučaj sklapanja [[borbeni avion|borbenih aviona]] na četiri međusobno udaljene lokacije. Kompanije odgovorne za finalizaciju aviona zemalja kooperanata angažuju ostale firme vazduhoplovne industrije dotične zemlje, na proizvodnji delova i sklopova, u okviru svoga dobijenog dela (procenta) u skladu sa globalnom dogovorenom raspodelom za sve avione iz ukupne planirane serije od 620 primerka (uključujući i izvoz). Peta linija završne montaže kasnije je uspostavljena za preostalih 48 aviona [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], u toj zemlji.&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.defenseindustrydaily.com/Eurofighters-EUR-9B-Miltinational-Tranche-3A-Contract-05674/  | title = Eurofighter’s Future: Tranche 3, and Beyond    | quote = Partija 3 i dalje   | author = | date = Nov 14, 2011 | format =  | publisher = Defense Industry Daily | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cena tajfuna za Arabiju&quot;&gt;{{Cite web | url = http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto091720071414273704 | title = Saudis confirm 4bn Typhoon deal | quote = Cena tajfuna za Arabiju | author = Stephen Fidler | date = 17-Sep-2007 | format =  | publisher = Financial Times | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011. | archivedate = 2012-02-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120203145717/http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto091720071414273704 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; Svako odstupanje od toga plana iziskuje preraspodelu učešća u proizvodnji i u troškovima. Ako neka zemlja kooperant smanji svoju porudžbinu dužna je da svima ostalima kompenzira uticaj toga na porast jedinične cene aviona.

Proizvodnja je podeljena na sledeći način:&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;
* Nemačka firma '''''Premijum aerotek''''' ({{jez-nem|Premium AEROTEC}}), proizvodi centralni sklop trupa, 30% (180 aviona).
* Španska firma '''''EADS CASA''''', proizvodi desno polukrilo i pretkrilca, 13% (87 aviona).
* Britanska firma '''''BAE sistem''''', proizvodi prednji i zadnji deo trupa, leđni ''hrbat'', vertikalni rep i unutrašnje [[flaperon]]e, 37,5% (232 aviona).&lt;ref name=&quot;Britanska proizvodnja&quot;/&gt; 
* Italijanska firma '''''Alenija aeronautika''''', proizvodi levo polukrilo, spoljašnje flaperone i zadnju sekciju trupa.

Proizvodnja je podeljena na tri partije (vidi gornju tabelu). Partije se razlikuju po cenama. Partija 3 će najverovatnije biti zasnovana na partiji 2, sa dodatnim poboljšanjima konstrukcije i opremanja aviona. Partija 3 je podeljena na faze A i B.&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;

Podela proizvodnje na partije je izvršena zbog lakšeg sistema finansiranja u dva dela. Razvoj serije prati se po definisanim standardima koji se odnose na izmene dokumentacije kao i na realizovani kvalitet po „blokovima“ proizvodnje. Porudžbine i lansiranje proizvodnje odvijaju se po serijama, mada postoje i međusobna nepoklapanja. Na primer, Jurofajter određen sa FGR4 za RAF, pripada partiji 1 i bloku 5. Serija 1 pokriva blok 1, ali s druge strane serija 2 pokriva blok 2, 2B i 5. Znači, u principu naručena serija može biti lansirana u proizvodnji za bilo koji postojeći (razvijeni) standard „tajfuna“, prema želji kupca tj. korisnika.

Stoti avion po standardu ZK315 (interna oznaka za standard) bio je proizveden u [[Vorton]]u [[25. maj]]a [[2011]]. godine.&lt;ref name=&quot;Partija 3 jednoseda&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=defense&amp;id=news/TRANCHE073109.xml  | title = Eurofighter Tranche 3A Product Deal Signed  | quote = Partija 3 jednoseda  | author = Robert Wall  | date = Jul 31, 2009  | format =   | publisher =   | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 11. 10. 2011.  }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Program Jurofajtera&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Serijski Jurofajter&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.theregister.co.uk/2009/07/31/eurofighter_ditched/  | title = Government slashes final Eurofighter order    | quote = Serijski Jurofajter   | author = John Oates | date = 31st July 2009  | format =  | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 11. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

=== Troškovi ===
U britanskom parlamentu, [[1988]]. godine, državni sekretar za oružane snage je izjavio da projekat Jurofajter tajfun [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] košta oko 7 milijardi funti. Međutim, realnija procena bila je 13 milijardi funti – 3,3 milijarde funti za troškove razvoja, plus 30 miliona funti po avionu. Do [[1997]]. procena troškova je dostigla 17 milijardi funti, a do [[2003]]. godine čak 20 milijardi funti. Kašnjenje isporuka aviona [[Kraljevske vazdušne snage|RAF]]-u povećalo je troškove čije je ažuriranje Ministarstvo odbrane odbilo. Međutim, [[2011]]. godine državna [[revizor]]ska institucija je procenila da će britanski ukupni troškovi na kraju biti 37 milijardi funti, to jest jedinična cena aviona „tajfun“ iznosiće 126 miliona funti.&lt;ref name=&quot;Air farce one&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/1450899/Air-farce-one.html   | title =Air farce one    | quote =   | author = | date = 4 Jan 2004 | format =  | publisher = The Telegraph | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tajfuni RAF-a preko 20 milijardi £&quot;&gt;{{Cite web | url =  http://www.guardian.co.uk/uk/2011/apr/15/raf-typhoon-jets-mps-flak | title =  RAF Typhoon jets draw MPs' flak over £20bn price tag  | quote = Tajfuni RAF-a preko 20 milijardi £  | author = Richard Norton-Taylor| date = 15 April 2011  | format =  | publisher = The Guardian | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kritika kašnjenja i rasta troškova&quot;&gt;{{Cite web | url = http://uk.reuters.com/article/2011/04/15/uk-britain-typhoon-report-idUKTRE73D8PE20110415 | title = Watchdog slams delays, high costs of Typhoon jet | quote = Kritika kašnjenja i rasta troškova | author = Mohammed Abbas | date = Apr 15, 2011 | format =  | publisher = Thomson Reuters | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011. | archivedate = 2013-12-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131202232008/http://uk.reuters.com/article/2011/04/15/uk-britain-typhoon-report-idUKTRE73D8PE20110415 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; Do [[2007]]. godine, Nemačka je procenila ukupne jedinične troškove (aviona, obuka i rezervni delovi) na 120 miliona evra, sa tendencijom stalnog povećanja. Nemačkom narudžbinom 31 aviona iz partije 3A po ceni od 2,8 milijardi evra [[17. juni|17. juna]] [[2009]], jedinična cena je pala na 90 miliona evra po avionu. Jedinična cena za Španiju iznosila je 88,4 miliona evra po avionu. Uzroci razlike u cenama nalazili su se u različitoj definiciji standarda opremanja i naoružavanja.&lt;ref name=&quot;Menadžment programa tajfuna&quot;/&gt;
  
Komitet za javne račune Velike Britanije saopštio je da je loše upravljanje projektom izazvalo rast jediničnih cena aviona za 75%.{{efn|Kooperacija više zemalja na velikim programima aviona izaziva veće ukupne troškove, ali umanjuje ih po jedinici proizvoda, pošto je uvećana serijska proizvodnja. Veći broj zemalja kooperanata sa narudžbinama za svoje potrebe uvećavaju ukupnu količinu jedinica proizvoda, te se svi zajednički troškovi razvoja i investicija dele na veći broj jedinica. Dodatna korist se ogleda u tome što sve zemlje učesnice u kooperaciji postaju trajni vlasnici novih osvojenih tehnologija i stečenih znanja. Ukupni troškovi rastu zbog dopunskih organizacionih i birokratskih nadgradnji. Primer za ovaj program su troškovi za rad oformljenih firmi '''''Jurofjter korporacije''''', '''''Jurodžet turbo''''' i '''''Juroradara''''' za ukupnu koordinaciju rada na programu.}}
[[Datoteka:Typhoon f2 zj910 arp.jpg|Tajfun F2 u letu, pripada [[RAF]]-u.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
Cena sata leta iznosila je 43.000 evra u [[2010]]. godini. Rad na održavanju „tajfuna“ manji je od 9 „čovek sati“.&lt;ref name=&quot;Menadžment programa tajfuna&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.nao.org.uk/idoc.ashx?docId=5cbfd09a-929d-4e8a-b210-a240f8767bc6&amp;version=-1  | title = Management of the Typhoon Project  | quote = Menadžment programa tajfuna  | author =   | date = 2 March 2011  | format = {{pdf}}  | publisher = The National Audit Office  | location =   | pages = 25  | language = {{En}}  | accessdate = 12. 10. 2011.  | archivedate = 2011-08-05  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110805163039/http://www.nao.org.uk/idoc.ashx?docId=5cbfd09a-929d-4e8a-b210-a240f8767bc6&amp;version=-1  | deadurl = yes  }}&lt;/ref&gt;{{efn|Čovek sat je praktična jedinica za uloženi ljudski rad, proizvod 1 čovek • 1 čas. Čovek sat nije isto što i „sati po čoveku“ (ovo drugo je količnik 1 čas/1 čoveku). Na primer, 2 čoveka koja rade dva sata, uložiće rad od 4 čovek sati, što je ekvivalentno radu jednog čoveka u trajanju od četiri sata ili radu 40 ljudi u trajanju 6 minuta.}} po jednom letu. Očekivana racionalizacija sadrži: 
* Smanjenje količine rada na održavanju.
* Zamenu motora angažovanjem četiri mehaničara koji bi obavili posao za 45 minuta.
* Otklanjanje nedostataka od 3 časa: smanjenje na 90 minuta{{efn|U vazduhoplovnotehnickoj službi postoje obavezni i standardizovani postupci: pregled aviona pre leta, posle leta, povremena zamena motora, punjenje goriva itd. Oni se mere u čovek•satima (vidi napomenu C). Postoje poslovi prouzrokovani manjim kvarovima i primedbama pilota posle leta koji mogu biti najrazličitije prirode, ali su u domenu popravke na licu mesta. Oni se statistički kvantificiraju i za njih se kaže ako su trajali 3 sata sa poboljšanjima da su statistički smanjeni na 90 minuta.}}.
* Pretpoletni pregled: manje od 15 minuta, angažovana dva lica.
* Posleletni pregled: manje od 45 minuta, angažovana dva lica.
* Postavku konfiguracije naoružanja vazduh-vazduh: manje od 23 minuta, angažovano 6 lica.
* Postavku konfiguracije naoružanja vazduh-zemlja: manje od 30 minuta,&lt;br /&gt; angažovano 6 lica.&lt;ref name=&quot;Napredak u ključnim projektima&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200304/cmselect/cmdfence/572/57206.htm#a17  | title = Progress on key projects | quote = Napredak u ključnim projektima  | author = | date = 28 July 2004  | format =  | publisher = UK Parliament | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vojni projekti&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.nao.org.uk/system_pages/idoc.ashx?docid=e8026e85-9161-4e34-9689-06b69cd56648&amp;version=-1  | title = Major Projects Report 2007  | quote = Vojni projekti  | author =   | date = 30 November 2007  | format = {{pdf}}  | publisher = The National Audit Office  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 12. 10. 2011.  | archivedate = 2012-08-05  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120805004309/http://www.nao.org.uk/system_pages/idoc.ashx?docid=e8026e85-9161-4e34-9689-06b69cd56648&amp;version=-1  | deadurl = yes  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Budućnost tajfuna&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.eurofighter.com/eurofighter-typhoon/programme/history.html  | title = Eurofighter Typhoon: designed today for future needs  | quote = Budućnost tajfuna  | author =   | date =   | format =   | publisher = Eurofighter Typhoon  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 12. 10. 2011.  | archive-date = 2013-10-17  | archive-url = https://web.archive.org/web/20131017020744/http://www.eurofighter.com/eurofighter-typhoon/programme/history.html  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Borba za tajfun&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.tagesspiegel.de/wirtschaft/kunden-kaempfen-mit-eurofighter/1117378.html  | title =  Kunden kämpfen mit Eurofighter  | quote = Borba za tajfun  | author = | date = 10.12.2007 | format =  | publisher = Der Tagesspiegel | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sistem za ispitivanje opreme&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/bae-systems-delivers-first-eurofighter-typhoon-ground-proximity-warning.html | title = BAE SYSTEMS delivers first Eurofighter Typhoon Ground Proximity Warning | quote = Sistem za ispitivanje opreme | author =  | date = 7. December 2000 | format =  | publisher = Eurofighter | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011. | archivedate = 2011-09-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110927053702/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/bae-systems-delivers-first-eurofighter-typhoon-ground-proximity-warning.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

=== Izvoz ===
Kašnjenje razvoja [[radar]]a degradira kvalitet „tajfuna“ u okviru kategorije [[Lovački avion|lovačkih aviona]] četvrte generacije. Konkurentski avioni na svetskom tržištu [[Avion Rafal|Rafal]], [[Su-27]] i [[MiG-29]] poseduju [[radar|dopler radare]], sa aktivnim elektronskim skeniranjem, što na „tajfunu“ tek treba da bude ostvareno u budućnosti. Čak je i britanska vlada insistirala na ubrzanju razrešenja tog pitanja i povećanju konkurentnosti „tajfuna“, posebno na [[Indija|indijskom]] tržištu, pošto je u pitanju značajan ugovor.&lt;ref name=&quot;Izvoz zbog zaposlenosti&quot;&gt;[http://investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=allBreakingNews&amp;storyID=2007-06-26T184013Z_01_N26251168_RTRIDST_0_AUSTRIA-EUROFIGHTER-UPDATE-1.XML Izvoz zbog zaposlenosti]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 12. 10. 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Čeka se radar&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=defense&amp;id=news/asd/2011/09/14/09.xml  | title = EADS Awaits Fighter Radar, UAV Decisions  | quote = Čeka se radar  | author = Robert Wall  | date = Sep 16, 2011  | format =   | publisher = Aviation week  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 12. 10. 2011.  }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 
==== Austrija ====
[[Datoteka:Eurofighter Typhoon AUT.jpg|Prvi austrijski Jurofajter tajfun.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
[[Austrija|Austrijsko]] ratno vazduhoplovstvo je bilo opremljeno [[Švedska|švedskim]] lovcima [[Sab 35 draken]] ({{jez-eng|Saab 35 Draken}}), koji su uvedeni u operativnu upotrebu još davne [[1963]]. godine. Stoga je austrijska vlada [[2. juli|2. jula]] [[2002]]. godine najavila odluku o kupovini novog aviona za protivvazduhoplovnu odbranu. Odluka o kupovini 18 „tajfuna“ doneta je [[1. juli|1. jula]] [[2003]]. godine. Podrazumevalo se da ugovor obuhvata obuku i kompletnu logistiku, održavanje i simulator leta. Ministar odbrane Austrije korigovao je ovu odluku [[26. juna]] [[2007]]. godine i smanjio je porudžbinu sa 18 na 15 aviona. Prvi „tajfun“ je isporučen Austriji [[12. juli|12. jula]] [[2007]]. godine i tada su formalno uvedeni u operativnu upotrebu u austrijsko ratno vazduhoplovstvo. Svih 15 aviona su iz partije 1, s tim što je devet novih, a šest već korišćenih aviona. Na ovaj način je učinjena ušteda u novcu, sa 1,959 na 1,589 milijardi evra (oko 19%).&lt;ref name=&quot;Austrijski tajfun&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.defenseindustrydaily.com/eurofighter-set-for-rough-ride-in-austria-updated-02701/  | title = Austria, Eurofighter    | quote = Austrijski tajfun   | author = Mark Heinrich | date = Jun 26, 2007 | format =  | publisher = Reuters | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{Cite web | url = http://www.reuters.com/article/2007/06/26/idUSL2675028220070626 | title = Austria, Eurofighter agree jet order cut -ministry | quote = Austrijski tajfun | author = Mark Heinrich | date = Jun 26, 2007 | format =  | publisher = Reuters | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 12. 10. 2011. | archivedate = 2015-09-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150924121201/http://www.reuters.com/article/2007/06/26/idUSL2675028220070626 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Određivanje količine&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.airpower.at/news07/0627_eingespart/index.html  | title =  Der Darabos-Deal   | quote =Određivanje količine   | author = | date =  | format =  | publisher = Martin Rosenkranz| location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Potpuna isporuka je izvršena sa nemačke proizvodne linije zaključno sa [[24. septembar|24. septembrom]] [[2009]]. godine.&lt;ref name=&quot;Produktionsnummern und Kennungen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Prihvat tajfuna u austrijske eskadrile&quot;&gt;{{Cite web | url = http://newsv1.orf.at/070712-14329/index.html  | title = Begrüßung nach Luftwaffenart   | quote =  Prihvat tajfuna u austrijske eskadrile | author = | date =  | format =  | publisher = | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 12. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Saudi eurofighter.jpg|Jurofajter tajfun Saudijske Arabije.|desno|mini|250px]]

==== Saudijska Arabija ====
Nakon neuspešnih pregovora sa [[Južna Koreja|Južnom Korejom]] i [[Singapur]]om, koje su se na kraju odlučile za kupovinu [[F-15 igl|F-15E]], uspešno su privedeni pregovori sa [[Saudijska Arabija|Saudijskom Arabijom]]. Vest o tome da je Saudijska Arabija donela odluku da kupi 72 „tajfuna“ objavljena je [[18. avgust]]a [[2006]]. godine.&lt;ref name=&quot;Saudijska Arabija kupuje 72 tajfuna&quot;&gt;{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5262120.stm?ls  | title = Saudi Arabia buys 72 Eurofighters   | quote = Saudijska Arabija kupuje 72 tajfuna  | author = | date = 18 August 2006  | format =  | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt; Ovu vest pratili su izveštaji o korupciji saudijskih zvaničnika u okviru realizacije ugovora za kupovinu aviona, međutim, ova afera je bila zataškana zbog zaštite britanskih nacionalnih interesa i međunarodne bezbednosti.&lt;ref name=&quot;4,43 milijarde funti za 72 aviona&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&amp;sid=a_tmH4i16wBk&amp;refer=europe  | title = Saudis Pay 4.43 Billion Pounds for 72 Eurofighters (Update5)   | quote =  4,43 milijarde funti za 72 aviona | author = Emmet Oliver and Massoud A. Derhally | date = September 17, 2007 | format =  | publisher = Bloomberg | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt; RAF je čak pristao da preusmeri deo svojih isporuka Saudijskoj Arabiji u cilju pospešenja i ubrzanja saradnje na izvozu. Isporučena su 24 aviona iz partije 2, od kojih je prvi isporučen [[2008]]. godine, a takođe je bila ugovorena i opcija da isti budu kasnije unapređeni u partiju 3.&lt;ref name=&quot;Saudijska Arabija želi partiju 3&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/saudi-arabia-seeks-tranche-3-capabilities-for-typhoon-353336/  | title = Saudi Arabia seeks Tranche 3 capabilities for Typhoon fleet   | quote =   Saudijska Arabija želi partiju 3| author = Craig Hoyle | date = 17 Feb 2011 | format =  | publisher = Flight Global | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Prioritet BAE je tajfun&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.guardian.co.uk/business/2006/dec/03/themilitary.theobserver  | title = BAE in eye of the Typhoon   | quote = Prioritet BAE je tajfun  | author = Oliver Morgan| date = 3. 12. 2006. | format =  | publisher =  The Observer| location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Preostalih 48 aviona treba da budu sklopljeni u Saudijskoj Arabiji i biće isporučeni posle [[2011]]. godine.&lt;ref name=&quot;Ostalo o tajfunu&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.airforce-technology.com/projects/ef2000  | title =  Eurofighter Typhoon  | quote = Ostalo o tajfunu   | author = | date =  | format =  | publisher = Airforce-technology | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 14. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

=== Potencijalni kupci ===
==== Indija ====

Jurofajter tajfun je jedan od kandidata za opremanje indijskog vazduhoplovstva sa 126 višenamenskih borbenih aviona. Ostali konkurenti su [[F/A-18 Hornet]], [[Avion Rafal|Rafal]], [[JAS 39 Gripen]], [[MiG-35]] i [[F-16 fajting falkon]]. [[Indija|Indiji]] je ponuđeno partnerstvo u proizvodnji „tajfuna“ koje vi donelo pozamašan broj radnih mesta u Indiji i u Evropi.

U [[juli|julu]] [[2007]]. godine, indijsko ratno vazduhoplovstvo organizovalo je manevar na kome su učestvovali ruski [[Su-30]] i „tajfuni“, što je bila njihova svojevrsna takmičarska promocija.

U januaru [[2010]]. godine, indijski ambasador je u Italiji izjavio da je „tajfun“ prvi na spisku za indijski izbor budućeg višenamenskog lovca. Kako je zvanično izjavilo Ministarstvo odbrane Indije [[27. april]]a [[2011]]. godine, Jurofajter tajfun i [[Avion Rafal|Rafal]] su dva lovca u užem izboru za nabavku 126 planiranih aviona.
&lt;ref name=&quot;Konkurencija za lovce&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.forbes.com/feeds/afx/2008/04/25/afx4933322.html | title = Eurofighter consortium seeks to reinforce relationship with India | quote = Konkurencija za lovce | author =  | date = 04.25.08 | format =  | publisher = Thomson Financial News | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090827025221/http://www.forbes.com/feeds/afx/2008/04/25/afx4933322.html | archivedate = 2009-08-27 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Spremnost Nemačke da prenese deo posla u Indiju&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.livemint.com/2009/08/10231950/8216We-will-shift-workload.html?h=B  | title = We will shift workload from Germany to India in the area of avionics   | quote = Spremnost Nemačke da prenese deo posla u Indiju   | author = Anil Padmanabhan and Rahul Chandran | date = Aug 10 2009 | format =  | publisher = | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Strateško partnerstvo sa Indijom&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eads-proposes-strategic-partnership-with-indian-aerospace-and-defence-companies.html | title = EADS proposes strategic partnership with Indian aerospace and defence companies | quote = Strateško partnerstvo sa Indijom | author =  | date = 13. February 2009 | format =  | publisher = Eurofighter Typhoon | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archivedate = 2013-05-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130518184932/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eads-proposes-strategic-partnership-with-indian-aerospace-and-defence-companies.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Suprostavljen tajfun i MiG-30&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.defencetalk.com/raf-eurofighter-typhoons-and-iaf-su-30-mkis-first-ever-aerial-combat-12480/#ixzz1IY4RW1A3  | title = RAF Eurofighter Typhoons and IAF Su-30 MKIs First-Ever Aerial Combat  | quote = Suprostavljen tajfun i MiG-30   | author = | date = July 10th, 2007 | format =  | publisher = DefenceTalk| location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tajfun je favorit za Indiju&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.reuters.com/article/2010/01/22/arms-india-eurofighter-idUSLDE60L24R20100122?type=marketsNews  | title = Eurofighter leading race for India deal - ambassador  | quote = Tajfun je favorit za Indiju  | author = Valentina Rusconi  | date = Jan 22, 2010  | format =   | publisher = Thomson Reuters  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 15. 10. 2011.  | archivedate = 2013-10-04  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131004235325/http://www.reuters.com/article/2010/01/22/arms-india-eurofighter-idUSLDE60L24R20100122?type=marketsNews  | deadurl = yes  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10 milijardi $ u igri&quot;&gt;{{Cite web | url = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Europeans-ahead-in-10bn-race-for-jets/articleshow/8103844.cms  | title =  Europeans ahead in $10bn race for jets  | quote = 10 milijardi $ u igri   | author = | date = Apr 28, 2011 | format =  | publisher = The Times of India | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Indija se na kraju odlučila za „rafala“. Ta odluka je objavljena [[31. januar]]a [[2012]]. godine.&lt;ref name=&quot;Indija se odlučila za rafala&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/dassault-confirms-selection-for-indian-mmrca-deal-367594/  | title =  Dassault confirms selection for Indian MMRCA deal  | quote = Indija se odlučila za rafala   | author = | date = 31.01.2012 | format =  | publisher = Spiegel | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 10. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt; Presudila je činjenica da je „rafal“ jeftiniji.&lt;ref name=&quot;Rafal je jeftiniji&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.spiegel.de/wirtschaft/unternehmen/0,1518,812543,00.html  | title = Indija se odlučila za rafala   | author = | date = 31.01.2012 | format =  | publisher = Spiegel | location = | pages = | language = {{de}} | accessdate = 10. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt;

==== Japan ====
U martu [[2007]]. godine objavljeno je da je „tajfun“ na prvom mestu za izbor aviona sledeće generacije u [[Japan]]u. Glavni konkurenti su mu bili [[F/A-18 Super Hornet|F/A-18E/F Super hornet]] i [[F-15 igl|F-15E]]. Japanski ministar odbrane potvrdio je [[17. oktobar|17. oktobra]] [[2007]]. godine da će Japan verovatno kupiti „tajfun“. Pri tome je izrazio divljenje prema [[F-22 Raptor]]u, iako je dodao da on Japanu nije neophodan, pogotovo što u tom momentu nije bilo saglasnosti američke vlade za njegov izvoz, te je zbog toga „tajfun“ bio za Japan najbolja alternativa. Tokom posete predstavnika firme BAE Japanu, u [[juni|junu]] [[2009]]. godine, istaknuto je da će Japanu biti dodeljena takođe i ovlašćenja za proizvodnju ovog aviona i integraciju svoje opreme, a pri tome neće postojati rizik od otkrivanja tajne vojne tehnologije. Međutim, u [[juli|julu]] [[2010]]. godine, objavljeno je da Ratno vazduhoplovstvo Japana ipak favorizuje američki avion [[F-35]], ispred „tajfuna“ i [[F/A-18 Super Hornet|F/A-18E/F Super horneta]]. Smatra se da je za ovakvu odluku bilo presudno bolja smanjena uočljivost (''stelt karakteristike''), ali Ministarstvo odbrane Japana je odložilo kupovinu ovog aviona zbog toga što se još uvek ne zna kada će [[F-35]] biti operativan. Britanci su na to reagovali tako što su ponudili Japanu partnerstvo na programu Jurofajter tajfun. Za sada je to pitanje i dalje otvoreno.&lt;ref name=&quot;Otvoren za tržište&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/home.html | title = Eurofighter Typhoon - Home Page | quote = Otvoren za tržište | author =  | date =  | format =  | publisher = Eurofighter Typhoon | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archivedate = 2013-07-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130702074851/http://www.eurofighter.com/home.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAE o tajfunu F-22&quot;&gt;{{Cite web | url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20090612a3.html | title = BAE pitching Typhoon as F-22 eludes | quote = BAE o tajfunu F-22 | author = Jun Hongo | date = June 12, 2009 | format =  | publisher = The Japan Times | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archiveurl = https://archive.today/20120716004852/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20090612a3.html%23.UANk46go9Rw | archivedate = 2012-07-16 | dead-url = no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Odložena nabavka stelt aviona&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T100726003604.htm | title = Order for next-generation stealth fighters postponed again | quote = Odložena nabavka aviona stelt | author =  | date = Jul. 27, 2010 | format =  | publisher = The Daily Yomiuri | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100812085818/http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T100726003604.htm | archivedate = 2010-08-12 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britanci dozvoljavaju izvoz tajfuna&quot;&gt;{{Cite web | url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20110302f2.html | title = U.K. pitch: free trade, Eurofighter and Hague | quote = Britanci dozvoljavaju izvoz tajfuna | author = Masami Ito | date = March 2, 2011 | format =  | publisher = The Japan Times | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archiveurl = https://archive.today/20120713200628/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20110302f2.html%23.UAB_sqgo9Rw | archivedate = 2012-07-13 | dead-url = no }}&lt;/ref&gt;

==== Grčka ====

[[Grčka]] vlada je [[1999]]. godine odlučila da kupi 60 „tajfuna“ kojima bi zamenila svoje zastarele [[borbeni avion|borbene avione]]. Kupovina je stavljena na čekanje zbog budžetskih ograničenja i zbog ekonomske krize. U [[juni|junu]] [[2006]]. godine, grčka vlada je najavila namensko odvajanje 22 milijarde evra za obezbeđenje neophodnog budžetskog okvira za realizaciju kupovine savremenih [[lovački avion|lovačkih aviona]] u narednih 10 godina. „Tajfun“ se ozbiljno razmatra kao kandidat za kupovinu, ali je [[Ekonomska kriza u Grčkoj|grčka dužnička kriza]] umanjila tu mogućnost.&lt;ref name=&quot;Tajfun i Grčka&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eurofighter-opensoffice-in-athens.html  | title = Eurofighter opens Office in Athens  | quote = Tajfun i Grčka  | author =   | date = 16. July 1999  | format =   | publisher = Eurofighter Typhoon  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 15. 10. 2011.  | archivedate = 2011-09-27  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110927053614/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eurofighter-opensoffice-in-athens.html  | deadurl = yes  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;22 milijarde € namenjenih za lovce&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://archive.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_politics_100006_26/06/2006_71338  | title = More arms spending  | quote = 22 milijarde € namenjenih za lovce  | author =   | date = June 26, 2006  | format =   | publisher =   | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 15. 10. 2011.  }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== Ostali potencijalni kupci ====

Tokom izložbe aviona u Farnborou [[2008]]. godine, [[Oman]] je najavio da je u ozbiljnim razgovorima o kupovini „tajfuna“ koji bi zamenio omanske „jaguare“. Oman je bio zainteresovan za „tajfuna“ i u aprilu [[2010]]. godine, iako je takođe razmatrao i švedski [[JAS 39 Gripen]] kao alternativu. Istovremeno su vođeni i pregovori za kupovinu 18 primeraka [[F-16 Fajting falkon]]a, čime se umanjuju šanse za kupovinu „tajfuna“.&lt;ref name=&quot;Oman se intresuje za tajfun&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=busav&amp;id=news%2FOMAN0717.xml&amp;show=farn08 | title = Oman Nears Eurofighter Typhoon Deal | quote = Oman se intresuje za tajfun | author = Douglas Barrie | date = Jul 18, 2008 | format =  | publisher = Aviation Week | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011. | archive-date = 2012-04-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120418221105/http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=busav&amp;id=news%2FOMAN0717.xml&amp;show=farn08 | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oman se interosaovao na Fanborou&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/farnborough-2008-oman-pushes-the-typhoon-door-ajar-225867/  | title = FARNBOROUGH 2008: Oman pushes the Typhoon door ajar    | quote = Oman se interosaovao na Fanborou   | author = | date = 18 Jul 2008  | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oman želi da kupi Tajfun avione iz Velike Britanije&quot;&gt;{{Cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8601011.stm  | title = Oman 'wants to buy' Eurofighter planes from the UK   | quote = Oman želi da kupi Tajfun avione iz Velike Britanije   | author = | date = 2 April 2010  | format =  | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oman između Gripena i Tajfuna&quot;&gt;{{Cite web   | url = http://tacticalreport.com/view_news/Royal_Air_Force_of_Oman_JAS_39_Gripen_and_Eurofighter_Typhoon/1229   | title = Royal Air Force of Oman, JAS 39 Gripen and Eurofighter Typhoon   | quote = Oman između Gripena i Tajfuna   | author =    | date = Jun 03, 2010   | format =    | publisher = Tactical Report   | location =    | pages =    | language = {{En}}   | accessdate = 16. 10. 2011.   | archive-date = 2010-06-06   | archive-url = https://web.archive.org/web/20100606230556/http://tacticalreport.com/view_news/Royal_Air_Force_of_Oman_JAS_39_Gripen_and_Eurofighter_Typhoon/1229   | dead-url = yes   }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nije bez šanse ni F-16, za Oman&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/in-fresh-blow-to-eurofighter-us-touts-possible-f-16-sale-to-345736/   | title = In fresh blow to Eurofighter, US touts possible F-16 sale to Oman    | quote = Nije bez šanse ni F-16, za Oman    | author = Stephen Trimble | date = 4 Aug 2010 | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

[[Katar]] takođe razmatra kupovinu novih [[lovački avion|lovačkih aviona]]. Od početka [[2011]]. godine razmatrani su [[F-35]], [[F/A-18E/F Super Hornet]], [[F-15 igl]] i [[Avion Rafal|Rafal]]. Katar planira da kupi 24 do 36 novih aviona do kraja [[2012]].&lt;ref name=&quot;Katar namenio milijardi dolara za novi lovac&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.thenational.ae/business/aviation/qatar-targets-multibillion-dollar-fighter-jet-deal   | title =  Qatar targets multibillion-dollar fighter jet deal  | quote = Katar namenio milijardi dolara za novi lovac   | author = Ivan Gale | date = Jan 6, 2011  | format =  | publisher = The National | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Drugi potencijalni kupci „tajfuna“ su [[Danska]], [[Norveška]] i [[Rumunija]]. BAE sistem navodi „da se Jurofajter aktivno promoviše na mnogim drugim tržištima, uključujući [[Grčka|Grčku]], [[Švajcarska|Švajcarsku]], [[Turska|Tursku]] i [[Japan]]“. [[Turska]] je dala prednost kupovini većeg broja [[F-35]]. U [[2010]]. godini [[Srbija]] je takođe pokazala interes za „tajfun“, a u [[juli|julu]] [[2011]]. godine [[Južna Koreja]] je bila pozvana da se pridruži programu Jurofajter tajfun u svojstvu partnera i punopravnog člana.&lt;ref name=&quot;tajfun je ponuđen i Norveškoj&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/eads-reveals-details-of-eurofighter-typhoon-offer-to-norway-to-replace-jsf-205853/  | title = EADS reveals details of Eurofighter Typhoon offer to Norway to replace JSF order   | quote = Tajfun je ponuđen i Norveškoj  | author = | date = 6 Apr 2006 | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Turskoj treba novi lovac&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=turkey-to-build-8216national-original8217-fighter-aircraft-2010-12-16  | title = Turkey to build 'national, original' fighter aircraft   | quote = Turskoj treba novi lovac   | author = Ümit Enginsoy | date = 12/16/2010 | format =  | publisher = Hürriyet Daily News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Turska razmišlja o 20 F-35&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=turkey-may-buy-20-more-f-35-fighters-2009-10-07  | title = Turkey to possibly buy 20 more F-35 fighters  | quote = Turska razmišlja o 20  F-35   | author = Ümit Enginsoy| date = 10/7/2009 | format =  | publisher = Hürriyet Daily News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Srbija je isto u nekoj igri&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/ila-eurofighter-submits-tranche-3b-offer-as-serbia-shows-343013/  | title =  ILA: Eurofighter submits Tranche 3B offer, as Serbia shows interest  | quote = Srbija je isto u nekoj igri   | author = Craig Hoyle | date = 10 Jun 2010  | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Dana [[2. decembar|2. decembra]] [[2009]]. godine, BAE sistem je najavio mogućnost zemene [[Malezija|malezijskih]] aviona [[MiG-29]]N „tajfunom“. Međutim Malezija takođe razmatra i druge konkurentske avione kao što su [[F/A-18E/F Super Hornet]], [[F-15]], [[Avion Rafal|Rafal]], [[JAS 39 Gripen]], [[Su-35]], i savremene verzije [[F-16 Fajting falkon]]a.&lt;ref name=&quot;Evropski partneri nude Korejsku saradnju&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2011/07/113_90150.html  | title =  Europe asks Korea to join Eurofighter program  | quote = Evropski partneri nude korejsku saradnju   | author = Lee Tae-hoon | date = 07-03-2011 | format =  | publisher = The Korea Times | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAE predlaže Maleziji da zameni svoje MiG-29N sa tajfunom&quot;&gt;{{Cite web | url = http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/12/2/business/20091202120857&amp;sec=business  | title = BAE to propose that Typhoon replace RMAF's MIG-29N   | quote = BAE predlaže Maleziji da zameni svoje MiG-29N sa tajfunom   | author = | date = December 2, 2009 | format =  | publisher =  Star Publications  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zamena MiG-29N u Maleziji?&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.bernama.com/bernama/v5/newsgeneral.php?id=459544  | title = Race on to offer replacement as RMAF phases out Mig-29N  | quote = Zamena MiG-29N u Maleziji?   | author = | date =  | format =  | publisher = Bernama | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

=== Nadogradnja ===
[[Datoteka:Meteor (Luft-Luft-Rakete).jpg|Raketa „Meteor“ dugog dometa vazduh–vazduh.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
Godine [[2002]], odlučeno je da se [[Raketa]] [[MBDA meteor]] dugog dometa vazduh–vazduh upotrebi za opremanje Jurofajtera tajfuna. Predviđeno je da se uvede u operativnu upotrebu u [[avgust]]u [[2012]]. godine. Ova raketa je razvijena u međunarodnoj kooperaciji [[Francuska|Francuske]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], [[Nemačka|Nemačke]] i [[Italija|Italije]].&lt;ref name=&quot;Ispitivanje Meteora&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-eurofighter-clears-meteor-release-trials-358401/  | title = PARIS: Eurofighter clears Meteor release trials    | quote = Ispitivanje Meteora  | author = Craig Hoyle | date = 20 Jun 2011 | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Korisnici „tajfuna“ su [[2009]]. godine razmotrili poboljšanje trenutne flote upotrebom rakete „MBDA meteor“ i odlučili su se za rešenje primene [[radar]]a sa rešetkastom antenom sa aktivnim elektronskim skeniranjem, što je bio preduslov za upotrebu tog oružja. U saopštenju od [[22. jun]]a [[2011]]. godine, rečeno je da će evropski partneri finansirati razvoj sledeće generacije radara sa elektronskim skeniranjem, počev od njegovog uvođenja u operativnu upotrebu [[2015]]. godine. Sa ovim će se povećati efektivna površina [[Antena|antene]] radara, a time i emitovana [[snaga elektromagnetnih talasa]] i domet radara, pa će se i raketa „meteor“ moći koristiti u okviru svojih graničnih performansi.&lt;ref name=&quot;Ispitivanje Meteora&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tajfun dobija 2125 g. radar sa ele. skeniranjem&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/press-release-eurofighter-and-euroradar-confirm-2015-entry-into-service-target-date-for-the-typhoo.html  | title = Eurofighter and Euroradar confirm 2015 entry into service target date for the Typhoon new generation E-Scan radar  | quote = Tajfun dobija 2125. radar sa ele. skeniranjem  | author =   | date = 22. June 2011  | format =   | publisher = Eurofighter Typhoon  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 16. 10. 2011.  | archivedate = 2011-07-05  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110705014206/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/press-release-eurofighter-and-euroradar-confirm-2015-entry-into-service-target-date-for-the-typhoo.html  | deadurl = yes  }}&lt;/ref&gt;

[[Jurodžet turbo]] pokušava da pronađe finansijska sredstva za ispitivanje trodimenzionalne mlaznice za vektorsko upravljanje sa potiskom motora na avionu demonstratoru novih tehnologija. Pored toga, RAF je nastojao da razvije prostrane rezervoare za [[gorivo]] za svoje „tajfune“ (kao kod „[[Avion Rafal|rafala]]“, priljubljene uz zadnji deo trupa). Sa time bi se oslobodile podvesne tačke za podvešavanje oružja. To je planirano da se realizuje u proizvodnji partije 3.&lt;ref name=&quot;Vektorsko upravljanje potiskom&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.flightglobal.com/news/articles/eurojet-pushes-thrust-vectoring-technology-for-typhoon-333501/  | title = Eurojet pushes thrust-vectoring technology for Typhoon    | quote = Vektorsko upravljanje potiskom  | author = Andrew Doyle | date = 18 Oct 2009  | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britanci najavljuju novi set nadogradnje do 2014.&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=defense&amp;id=news/TYPHOON081809A.xml  | title = U.K. Pushes On Typhoon Upgrades  | quote = Britanci najavljuju novi set nadogradnje do 2014.  | author = Robert Wall  | date = Aug 18, 2009  | format =   | publisher = Aviation Week  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 16. 10. 2011.  }}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Opis projektnih rešenja ==

=== Opšta koncepcija ===
[[Datoteka:Eurofighter 9803 2.jpg|Jurofajter tajfun [[Luftvafe]], sa uključenim dopunskim sagorevanjem motora i sa podvešenim naoružanjem.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
[[Datoteka:Typhoon deploying parachute arp.jpg|Tajfun sa otvorenim kočnim padobranom.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
Jurofajter tajfun je projektovan po savremenoj [[aerodinamika|aerodinamičkoj]] šemi, sa ''kanardom'' i ''delta'' [[krilo]]m prema opimiziranim zahtevima velike agilnosti, smanjene uočljivosti i integracije naprednih sistema. To ga svrstava u svetski vrh [[lovački avion|lovačkih aviona]], četvrte generacije i sa nekim elementima i pete (4+) (vidi poglavlje „borbena sposobnost“).&lt;ref name=&quot;Program partija 3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.doppeladler.com/oebh/eurofighter.htm?eurofighter_tech.htm  | title = Der Eurofighter Typhoon - technische Beschreibung.   | quote = Konstrukcija „tajfuna“  | author = | date =   | format = {{pdf}}  | publisher = Doppeladler  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 23. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Zbog svoje [[Aerodinamika|aerodinamičke]] konfiguracije (''kanard'' i delta krilo), [[aerodinamički otpor|otpor]] je veoma mali (posebno talasni). Zbog visokog odnosa potiska motora i mase aviona, „tajfun“ ima veliko ubrzanje i ostale dobre letne performanse na svima režimima leta, uključujući i faze poletanja i sletanja. Koristeći najnoviju tehnologiju upravljanja sa visokim stepenom [[aerodinamika|aerodinamičke]] nestabilnosti, kao i široku upotrebu kompozitnih materijala (na bazi ugljeničnih vlakana), postignuti su gabariti manji za 10–20%, kao i manja [[masa]] za 30% „tajfuna“ u odnosu na svoje prethodnike.&lt;ref name=&quot;Program partija 3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;
„Tajfun“ je veoma okretan avion u celoj anvelopi leta. Četvorostruke digitalne [[Sistem komandi leta aviona|električne komande leta]] daju mu ''relaksiranu'' [[statička stabilnost|statičku stabilnost]], dok na podzvučnim režimima leta ima značajnu nestabilnost, kao i automatsko ograničavanje manevra u granicama cele projektovane anvelope leta (''manevar bez brige pilota''). Uz to, poseduje i visoku integraciju opreme i naoružanja.&lt;ref name=&quot;Program partija 3&quot;/&gt;

Ta rešenja daju sledeći rezultat:
* Visoki odnos potisak / težina + niski prirast [[Aerodinamički otpor|otpora]] [[krilo|krila]] = '''&lt;big&gt;agilnost&lt;/big&gt;'''
* Agilnost + visoka integracija avionskih sistema i naoružanja = '''&lt;big&gt;borbena superiornost&lt;/big&gt;'''&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot;/&gt;

[[Energija]] za pogon avionskih sistema sa [[hidropokretač]]ima ostvarena je pomoću dva ravnopravna i jednog pomoćnog [[Hidraulički sistem aviona|hidrosistema]] sa nominalnim [[pritisak|pritiskom]] od 275 bara. Svaki glavni hidrosistem napaja po jedna [[hidropumpa]], priključena na po jedan [[vazduhoplovni motor|motor]]. Hidrosistemi snabdevaju hidropokretače komandnih površina (''kanarda'', ''flaperona'', pretkrilaca i krmila pravca), [[Stajni organi vazduhoplova|stajnih organa]], [[aerodinamička kočnica|aerodinamičkih kočnica]], pokretnih elemenata mlaznica motora, pri promeni površine izlaznog preseka i drugo. Ova činjenica određuje suštinsku ulogu [[Hidraulički sistem aviona|hidrosistema]] za ukupnu pouzdanost aviona, zbog čega je realizovana trostruka rezervisanost, sa 16 raspoređenih [[senzor]]a, za kontrolu [[pritisak|pritiska]] hidroulja. Ovi [[senzor]]i su povezani sa avionskim računarom pomoću digitalnog ''interfejsa''.&lt;ref name=&quot;Sistem komandi leta&quot;/&gt;

„Tajfun“ poseduje [[sistem]] za prijem [[gorivo|goriva]] u toku leta. Nalivno grlo (''sonda''), ugrađeno je ispred kabine [[pilot]]a. [[Kočni padobran]] je ugrađen u kontejner, u korenu vertikalnog stabilizatora, sa namenom smanjenja staze „trčanja“, posle sletanja. „Tajfun“ zato može koristiti [[aerodrom]]e sa kratkim stazama, kao i delove [[auto-put]]a. Između gondola [[Vazduhoplovni motor|motora]], ugrađena je kuka, koja se koristi samo u hitnim slučajevima kočenja sa elastičnim užetom, razvučenim po principu korištenim za palubno sletanje.&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jurofajter&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.eurofighter.com/fileadmin/web_data/downloads/misc/EFTechGuideENG-1109.pdf  | title = Eurofighter Typhoon  | quote = Jurofajter  | author =   | date = 11/2009  | format = {{pdf}}  | publisher = Eurofighter Typhoon  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 16. 10. 2011.  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121107041010/http://www.eurofighter.com/fileadmin/web_data/downloads/misc/EFTechGuideENG-1109.pdf  | archivedate = 2012-11-07  | deadurl = yes  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web  | url = http://www.eurofighter.com/fileadmin/web_data/downloads/misc/TechnicalGuideENG.pdf  | title = Eurofighter Typhoon - Tehnical Guide  | quote = Opis Jurofajtera tajfuna  | author =   | date = 6/2010  | format = {{pdf}}  | publisher = Eurofighter Typhoon  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 16. 10. 2011.  }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web   | url = http://www.theengineer.co.uk/news/pressure-flies-high-in-the-eurofighter/283625.article   | title = Pressure flies high in the EuroFighter   | quote = Senzori za kontrolu pritiska u hidroinstalaciji   | author =    | date = 28 February 2000   | format =    | publisher = The Engineer   | location =    | pages =    | language = {{En}}   | accessdate = 16. 10. 2011.   | archive-date = 2013-12-02   | archive-url = https://web.archive.org/web/20131202231005/http://www.theengineer.co.uk/news/pressure-flies-high-in-the-eurofighter/283625.article   | dead-url = yes   }}&lt;/ref&gt;

=== Aerodinamika ===
{{Glavni članak|Aerodinamika}}
[[Datoteka:EM-0036-05.ogv|Istraživanja na X-31 EFM, koja su prethodila aerodinamičkom projektu tajfuna.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
[[Datoteka:Dijagram_aerodinamika_5.svg|Uticaj nestabilnosti aviona na indukovani otpor za [[Mahov broj|M]] = 0,7 na nivou mora, za krajnji prednji i zadnji ispitani položaj „kanarda“.&lt;/center&gt;|desno|mini|450px]]
Jedan od najvećih izazova u razvoju agilnog [[Lovački avion|lovačkog aviona]] „tajfuna“, bila je njegova [[aerodinamika]]. Zahtevana je visoka optimizacija karakteristika u celoj anvelopi leta, a to je podrazumevalo i posebna rešenja sa maksimalnom statičkom nestabilnošću u uzdužnom kretanju aviona. Maksimalno su korišćene mogućnosti aerodinamike, prvenstveno na optimizaciji [[krilo|krila]], za sve tri oblasti brzina leta (''trisonično krilo'') i ispred njega integraciju ''kanarda''. Aerodinamičari su imali težak tehnički problem da pomire kontraditorne zahteve za oblik krila u tri oblasti [[brzina]] (podzvučnoj, krozzvučnoj i nadzvučnoj).&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://www.bmlv.gv.at/truppendienst/ausgaben/artikel.php?id=752  | title = Der Eurofighter &quot;Typhoon&quot; (IV)  | quote = Aerodinamika Jurofajtera tajfuna  | author =   | date = 3/2008  | format = {{pdf}}  | publisher = Österreichs Bundesheer  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 22. 10. 2011.  | archive-date = 2010-10-01  | archive-url = https://web.archive.org/web/20101001015253/http://www.bmlv.gv.at/truppendienst/ausgaben/artikel.php?id=752  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web  | url = http://ftp.rta.nato.int/public//PubFulltext/RTO/EN/RTO-EN-004///$EN-004-19.pdf  | title = Aspects of Wing Design for Transonic and Supersonic Combat Aircraft  | quote = Aerodinamički aspekti trisoničnog krila  | author = B. Probert  | date = 25-29 May 1998  | format = {{pdf}}  | publisher =   | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 22. 10. 2011.  | archive-date = 2011-05-17  | archive-url = https://web.archive.org/web/20110517202722/http://ftp.rta.nato.int/public/  | dead-url = yes  }}&lt;/ref&gt; Taj problem je bio prisutan i ranije, još kod druge i treće generacije [[lovački avion|lovačkih aviona]]. U periodu treće generacije, pokušano je njegovo rešavanje sa mehaničkom (kinematičkom) promenom ugla strele krila u funkciji [[Mahov broj|Mahovog broja]], ali je to penalisano složenošću, većom [[masa|masom]] i porastom cene aviona. Na optimizaciji univerzalnog oblika krila, za sve tri oblasti brzina strujanja, svetski instituti i laboratorije godinama su radili na istraživanju kako bi došli do nekog rešenja. Rezultat tih istraživanja je tako zvano ''trisonično krilo'' sa fiksnim uglom strele napadne ivice, promenljive vrednosti duž razmaha.&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt; U korenom delu krila ugao strele je veći. Taj oblik delta krila postao je zaštitni znak prepoznavanja četvrte generacije lovačkih aviona, pa i „tajfuna“, ali zbog jednostavnosti proizvodnje krila zadržan je konstantan ugao strele napadne ivice. Efekat povećanja ugla strele u korenom delu izveden je sa napadnom ivicom gondola motora koje su delimično posrednici između korenog dela polukrila i trupa (to su odvojeni proizvodni sklopovi). Sa takvim oblikom delta krila, integrisan je ''kanard'', uz pažljivo određivanje njihove optimalne međusobne udaljenosti po dužini i visini. Eksperimentalno je istražen položaj ''kanarda'', po kriterijumu da je ukupni [[uzgon]] aviona optimiziran za najmanji indukovani [[Aerodinamički otpor|otpor]], za slučajeve uravnoteženja aviona sa ''kanardom'' na svima režimima leta. Rezultati ispitivanja, šematski su prikazani na slici desno. U tome istraživanju analiziran je i uticaj položaja ''kanarda'' na maksimalni [[uzgon]] aviona i na potrebnu snagu za uravnoteženje aviona, kao i na vrednost potrebnog ''volumena'' komandne površine. Na osnovu dobijenih rezultata izabrana je konfiguracija ''kanard'' i delta krilo za „tajfun“, prema usvojenom kriterijumu optimizacije performansi prvenstveno u manevru.&lt;ref name=&quot;Program partija 3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Struktura&quot;&gt;{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/structure.html| title =Structural Design| quote =Struktura| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 10. 2011.| archive-date =2014-06-20| archive-url =https://web.archive.org/web/20140620122152/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/structure.html| dead-url =yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Multidisciplinarna aerodinamika&quot;/&gt;{{efn|Na prvi pogled, kod „tajfuna“ ''kanard'' izgleda mnogo isturen ispred krila. To je posebno upadljivo ako se njegovo rešenje poredi s rešenjem na [[Avion Rafal|Rafalu]]. Kod „rafala“ su primenjivani drugojačiji principi i kriterijumi integracije ''kanarda'', nastrešnice usisnika i delta krila, u blisku i jedinstvenu aerodinamičku celinu.&lt;ref name=&quot;Struktura&quot;/&gt;}}

''Kanard'' ima namenu krmila za upravljanje u uzdužnom kretanju aviona, a na „tajfunu“ se sa levom i desnom površinom nezavisno upravlja sa signalom iz [[Sistem komandi leta aviona|sistema komandi leta]]. Na taj način se sa njihovim jednakim zakretanjem generiše [[moment propinjanja]], a sa nejednakim i moment valjanja.&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt; 
Kada avion pri sletanju dodirne stazu sa prednjim točkom, ''kanard'' se automatski otklanja u poseban položaj, sa funkcijom dopunske aerodinamičke kočnice.&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Struktura&quot;/&gt;

Da bi se „tajfunu“ obezbedila neophodna upravljivost u uslovima velike statičke nestabilnosti,&lt;ref name=&quot;Struktura&quot;/&gt; jedino rešenje je bilo primeniti [[sistem komandi leta aviona|električne komande leta]] vrhunskih performansi, visoke pouzdanosti i sa moćnim [[računar]]ima.&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt; Problem su takođe bili i zahtevi za održavanje linearne aerodinamike zbog korišćenja matematičkog modela i zakona upravljanja sistema komandi leta zasnovanih na principima linearnosti. Taj uslov nije bilo moguće ispuniti na većim napadnim uglovima, gde nastaje nelinearni prirast aerodinamičkih sila i momenata pri povećanju napadnog ugla. Tada počinju njihovi gradijenti da se menjaju, kao npr. [[uzgon]]a:&lt;ref name=&quot;Nelinearna aerodinamika&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://aerosociety.com/Assets/Docs/Protected/Subscribers/AeroJournal/2838.pdf  | title = Non-linearities in flight control systems  | quote = Nelinearna aerodinamika  | author = C. Fielding and P. K. Flux  | date = NOVEMBER 2003  | format = {{pdf}}  | publisher = THE AERONAUTICAL JOURNAL  | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 22. 10. 2011.  }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\frac{\partial C_z}{\partial \alpha} \not = const&lt;/math&gt;

Slično se dešava i sa ostalim aerodinamičkim veličinama u tim uslovima leta. Avioni sa tradicionalnim komandama leta nisu imali problem sa upravljanjem na tim režimima, prvenstveno zato što su tada piloti izbegavali da dovode avion blizu granica anvelope leta, a za avione sa mehaničkim komandama leta to i nije bio veći problem. U uslovima nelinearne aerodinamike (na granici anvelope), u kojima savremeni avioni uglavnom i lete u procesu vođenja borbe, a i uopšte kada je model upravljenja nelinearan, problem se rešava u domenu automatskog upravljanja sa primenom posebnih metoda i tehnika. Dešavaju se i slučajevi prisustva histerezisa, zazora, što isto utiče na nelinearnost dinamičkog sistema, kao i netipične promene osećaja potrebne [[sila|sile]] u ruci [[pilot]]a, pri upravljanju u toku manevra. Nestabilni borbeni avioni sa ''kanard'' konfiguracijom neizbežno poseduju efekte nelinearne aerodinamike. Veština je u tome da se ovi efekti prevaziđu uspešnom linearnom aproksimacijom, i/ili da se napravi adaptivan sistem komandi leta koji je u stanju da to prevaziđe. Zbog visoke statičke nestabilnosti „tajfuna“ ovaj uslov je bilo teže ispuniti. Bilo je mišljenja da se aerodinamička i druge nelinearnosti mogu prevazići upotrebom efikasnog („pametnog“) sistema komandi leta.&lt;ref name=&quot;Nelinearna aerodinamika&quot;/&gt; Uspeh koncepta zavisi od obezbeđivanja slobodnog i bezbednog upravljanja avionom u okviru cele njegove anvelope leta. Nemci su počeli ta istraživanja još [[1974]]. godine, na ''avionu laboratoriji'', napravljenom od poznatog aviona iz naoružanja svog vazduhoplovstva, [[F-104]]. Prepravili su mu [[Sistem komandi leta aviona|komande leta]] ugradivši električni sistem. Ta ispitivanja sa elementima veštačke statičke nestabilnosti aerodinamičkog doprinosa sprezanja ''kanarda'' i krila, uz iskustva sa eksperimentalnim avionom X-31 EFM (iz kooperacije sa Amerikancima) i britanska iskustva, sačinjavala su bogatu bazu podataka za uspešno projektovanje aerodinamike „tajfuna“ koja je bila osnova za projektovanje, međutim u toku projekta se sve vreme eksperimentisalo i u [[aerotuneli]]ma. Na osnovu toga su razvijeni [[prototip]]ovi na kojima se pristupilo ispitivanju i merenju u letu, zbog osetljivosti tehnologije [[Sistem komandi leta aviona|sistema električnih komandi leta]] i uslova leta sa značajnom statičkom nestabilnošću. Ta ''hrabra'' rešenja, zasnovana su na poverenju u ''pamet'' (ispravan softver) komandnog sistema.{{efn|Dva aviona prototipa [[JAS 39 Gripen]], izgubljena su zbog skrivene greške u [[softver]]u [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]].}} Da bi sistem komandi leta bio ''pametan'' i da bi pouzdano funkcionisao po optimalnim zakonima upravljanja, na svima režimima leta, on mora biti zasnovan na realnim karakteristikama aviona, odnosno na njegovom verodostojnom matematičkom modelu. Iz tih razloga su vodeće firme iz sve četiri kooperanske države paralelno pristupile identifikaciji aerodinamičkih karakteristika „tajfuna“ u letu. Dobijeni i usaglašeni rezultati iz leta bili su osnova za korekcije [[softver]]a i zakona upravljanja sistema komandi leta, zasnovanih na proračunima i merenjima u [[aerotuneli]]ma i u drugim laboratorijama.

Metode identifikacije aerodinamičkih parametara u letu kod sve četiri firme zasnivaju se na dobro poznatim teorijskim postavkama. Svaka od firmi korisnika podesila je svoj sistem prema sopstvenim iskustvima i tradiciji. Dobijeni rezultati međusobno su usaglašeni na nivou projekta i iskorišćeni za ažuriranje baze [[Aerodinamika|aerodinamičkih]] podataka za „tajfun“ u svim konfiguracijama. Sistem je dostigao zahtevani standard putem kompleksnog matematičkog modeliranja dinamike „tajfuna“ i njegovog podešavanja na simulatoru. Model je obuhvatio veliki broj spoljnih i unutrašnjih parametara kao što su statički i dinamički pritisak i temperaturu vazduha i njihov uticaj na karakteristike. Zatim su obuhvaćene sve konfiguracije tereta i svi oblici i brzine leta aviona. Kvalitetan simulacioni model na [[prototip]]u omogućio je prihvatljiv početni [[softver]] komandi leta bez ispitivanja u letu. Dobijeni rezultat je potvrđen pouzdanošću prvih letova prototipova. Taj standard je bio osnova za dalji proces optimizacije sistema do konačnog standarda. Konačno rešenje je postignuto metodom upoređivanja i stalnog približavanja izmerenog ''odgovora'' realnog aviona u letu i ''odgovora'' korigovanog modela na simulatoru (vidi princip na šemi ispod). Taj princip dobijanja kvalitetnog rešenja sistema može se nazvati ''hibridna simulacija'' optimizacijom metode postepenog približavanja.

&lt;center&gt;'''&lt;big&gt;Blok šema korišćenog sistema za identifikaciju aerodinamičkih karakteristika tajfuna.&lt;/big&gt;'''&lt;ref name=&quot;Identifikacija aerodinačkih parametara tajfuna&quot;&gt;{{Cite web  | url = http://ftp.rta.nato.int/public//PubFullText/RTO/MP/RTO-MP-011///$MP-011-12.PDF  | title = Recent Experiences on Aerodynamic  Parameter Identification for EUROFIGHTER at Alenia, British Aerospace, CASA  and Daimler-Benz Aerospace  | quote = Identifikacija aerodinačkih parametara tajfuna  | author = Renzo Bava, Graham T. Hoare, Gabriel Garcia-Mesuro, Hans-Christoph Oelker  | date =   | format = {{pdf}}  | publisher =   | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 22. 10. 2011.  | archive-date = 2012-03-03  | archive-url = https://web.archive.org/web/20120303185657/http://ftp.rta.nato.int/public//PubFullText/RTO/MP/RTO-MP-011///$MP-011-12.PDF  | dead-url = yes  }}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;

Osnova principa je snimanje „odziva“ realnog aviona i modela na simulatoru leta na izabrani tipični ulaz (komandu pilota), zatim njihovo poređenje, uočavanje međusobne razlike i preduzimanje korekcija nelinearnog modela i zakona upravljanja u smeru smanjenja tih razlika. Snimljeni „odziv“, preko matematičkih metoda analize služi i za identifikaciju stvarnih sabiraka (gradijenata, odnosno derivativa) odgovarajuće aerodinamičke veličine kao što je dato u jednačini za [[Aerodinamički otpor|otpor]]. Tim putem su aerodinamički podaci „tajfuna“ korigovani u bazi podataka i u relevantnim proračunima. Uklanjanje razlike u „odzivu“ realizuje se sa popravkom nedostatatka nelinearnog matematičkog modela kroz korekciju njegovih elemenata sa novodobijenim podacima iz snimka „odziva“ realnog aviona u letu. Korekcije se prioritetno sprovode na mestima većih razlika odziva realnog aviona i modela na simulatoru. Na taj način se postupno ažurira baza podataka nelinearnog modela i saglasno tome se ponovo usklađuju zakoni upravljanja.

Metodom uzastopnog približavanja dolazi se do zadovoljavajućeg rešenja, uspostavlja se standard aviona prema važećim standardima, nameni i zahtevima pilota.

Za „tajfun“ su aerodinamički koeficijenti generalno identifikovani po metodu linearizacije nelinearnih segmenata, tj. po ''koracima''. Dobijeni aerodinamički podaci za te segmente pomoću matematičkih metoda analize pohranjeni su u bazi aerodinamičkih skupova podataka.

[[Aerodinamički otpor]] se može razložiti na članove:&lt;ref name=&quot;Aerodinamički derivativi&quot;&gt;{{cite journal
| last        = Nenadović
| first       = Miroslav 
| date        = 1971
| title       = Aerodinamički derivativi
| journal     = Stabilnost i upravljivost letelica
| volume      = 741
| pages       = str. 668-712                                                      
| language    = {{sr}}
| location    = Beograd   
}}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\ C_x =\ C_{x_0} + \Delta C_{x_\alpha} + \Delta C_{x_{\delta}} + \Delta C_{x_{\dot{\theta}}} + ...&lt;/math&gt;

Kao što je prilaz za kretanje duž x ose, isto važi i za sve stepene slobode kretanja aviona, kretanje duž sve tri ose i rotacija za tri ugla oko njih.

U prethodnoj jednačini je data zavisnost koeficijenta [[Aerodinamički otpor|otpora]] aviona sa doprinosom njegovog rasta usled promene napadnog ugla, otklona komandne površne i prigušenja zbog ugaone brzine rotacije.

Gradijenti aerodinamičkih veličina po promenljivoj, nazivaju se „aerodinamički derivativi“. Po istom principu je identifikovan i [[moment propinjanja]], pa i ostale karakteristike:&lt;ref name=&quot;Aerodinamički derivativi&quot;/&gt;

:&lt;math&gt;\ C_m =\ C_{m_0} + \Delta C_{m_\alpha} + \Delta C_{m_{\delta}} + \Delta C_{m_{\dot{\theta}}} +  ..+ \left(\Delta C_{m_q}\dot q + \Delta C_{m_\dot{\alpha}}\cdot \dot{\alpha}\right)\cdot\frac{l}{\bar{V}} + \Delta C_{m_0}&lt;/math&gt;

Ovom metodom je uspešno ažurirana baza podataka nelinernog modela. Korišćeni algoritam greške u odzivu realnog aviona i modeliranog nelinearnog paketa svodi razliku na minimum. Time je napravljena realna osnova za izbor optimalnih zakona upravljanja sa avionom, to jest, obezbeđena je „pamet“ komandnom sistemu za efikasno upravljanje sa „tajfunom“ u celoj anvelopi leta i sa svim konfiguracijama aviona.

[[Datoteka:Eurofighter 9803.ogg|Demostracioni let nemačkog tajfuna.|desno|mini|300px]]

''Kanard'' je na tajfunu postavljen ispred delta krila i to u blizini nosnog dela. Taj položaj daje veći destabilizirajući doprinos, isto tako i njegovo pomeranje iznad krila. Sa otklonom ''kanarda'', podiže se i spušta nosni deo aviona, odnosno podešava se njegov napadni ugao. Kada se povećava napadni ugao, kod nestabilnog aviona raste sila uzgona čija je napadna linija ispred težišta aviona, a to još više povećava momenat propunjenja (tendencija daljeg rasta napadnog ugla, nestabilan sistem). [[Pilot]], da bi to sprečio, gura nos „tajfuna“ na dole i sa otklonom ''kanarda'' stvara sile uzgona na dole. Količina otklona kanarda potrebna za smanjenje sile uzgona ujedno je i projektno ograničenje mere nestabilnosti u podzvučnom letu za granice ubrzanja u manevru od +9 /-3 g. U slučajevima ''oštrih'' manevara, moguće je kratkotrajno postići i veća ubrzanja, čak i do +12 g. Sa sistemom komandi leta, automatski je ograničeno ubrzanje u manevru na +15 g, pa samim tim i granica inercijalnih opterećenja [[pilot]]a i strukture aviona.

Trenutno se avion isporučuje bez upravljanja vektorom potiska motora. U toku [[2011]]. godine, još uvek nisu sagledani rokovi i izvori finansiranja za realizaciju ispitivanja i usvajanje toga rešenja.

Na režimu podzvučnog leta aviona, ''neutralna tačka'' je daleko ispred težišta. Pri nadzvučnom letu, ona se povlači unazad, ali pošto je pomerena za podzvučni let mnogo ispred, u uslovima nadzvučnog leta stigne na umerenu meru iza težišta i uspostavi se umerena mera pozitivne statičke stabilnosti. Na ovaj način je postignuto da pozitivna statička stabilnost u nadzvučnom letu ne limitira manevarske karakteristike aviona na tim režimima leta. Zbog ovakvog vrlo smelog rešenja, „tajfun“ ima prednost u poređenju sa drugim borbenim avionima. Mala pozitivna stabilnost na nadzvučnim brzinama mnogo manje uslovljava meru manevra. On može da ostvari ubrzanje u manevru čak i +9 g, na režimima leta sa nadzvučnim brzinama. To je velika prednost za [[lovački avion]]. Optimiziran je da ima superiorne performanse manevra pri letu na [[Mahov broj|Mahovom broju = 1,6]], što je optimum za lansiranje svojih raketa vazduh-vazduh i za izbegavanje protivničkih.

„Tajfun“ je u stanju da dostigne nadzvučnu brzinu bez uključivanja dopunskog sagorevanja motora. Sa motorom snage 2 × 60&amp;nbsp;kN može postići brzinu ekvivalenta [[Mahov broj|Mahovog broja = 1,5]] bez spoljnih tereta (''čista konfiguracija''). Za kraće vreme motor se opterećuje i daje potisak od 2 × 69&amp;nbsp;kN, 15% daje više „suvog“ potiska sa kojim se znatno povećava brzina aviona. Sposobnost ''superkrstarenja'' je verovatno uključena u zahteve projekta aviona, jer se ova brzina ne postiže slučajno. Dakle, ove karakteristike obezbeđuju veliki dolet „tajfunu“, smanjuje mu se potreba da duže vreme leti na režimu sa [[Dopunsko sagorevanje|dopunskim sagorevanjem]] i nema suvišnu potrošnju [[gorivo|goriva]], za razliku od svojih prethodnika. Zvanično ograničenje brzine najčešće je navedeno sa [[Mahov broj|Mahov broj = 2]], što nije odlučujuće za borbu, a i nije krajnja mogućnost „tajfuna“.&lt;ref name=&quot;Multidisciplinarna aerodinamika&quot;&gt;{{Cite web | url = http://ftp.rta.nato.int/public//PubFulltext/RTO/MP/RTO-MP-035///MP-035-01.pdf  | title = Eurofighter: Aerodynamics within a Multi-Disciplinary Design Environment | quote = Multidisciplinarna aerodinamika  | author = Keith McKay | date = 18-21 October 1999  | format = {{pdf}}  | publisher = RTO AVT Symposium | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 22. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Identifikacija aerodinačkih parametara tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web  | url = http://icas-proceedings.net/ICAS1998/PAPERS/04.PDF  | title = Eurofighter tehnology for the 21st century  | quote = Tehnologija za 21-i vek  | author = Erwin Obermeiter and Bob Haslam  | date = -1998  | format = {{pdf}}  | publisher =   | location =   | pages =   | language = {{En}}  | accessdate = 22. 10. 2011.  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120311142044/http://icas-proceedings.net/ICAS1998/PAPERS/04.PDF  | archivedate = 2012-03-11  | deadurl = yes  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.uni-graz.at/alpinmedizin//Watzmann/Watzmann_14_VortrWELSCH.pdf | title = Höhenphysiologische Aspekte bei der Einführung EF 2000 Eurofighter | quote = Aspekti životnih i radnih uslova pilota | author = Dr. med. Dipl-Ing. H. Welsch | date = 11. – 14. August 2005 | format = {{pdf}} | publisher =  | location =  | pages =  | language = {{De}} | accessdate = 22. 10. 2011. | archivedate = 2013-12-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131224105335/http://www.uni-graz.at/alpinmedizin//Watzmann/Watzmann_14_VortrWELSCH.pdf | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.luftwaffe.de/portal/a/luftwaffe Tajfun u praksi], Pristupljeno 22. 10. 2011.&lt;/ref&gt;

=== Komande leta ===
Primarno upravljanje sa „tajfunom“ realizuje se pomoću otklanjanja komandnih aerodinamičkih površina: ''kanarda'', unutrašnjih i spoljnih ''flaperona'' i vertikalnog krmila. U uzdužnom kretanju, za obrtanje oko '''Y''' ose, generiše se [[moment propinjanja]] sa izmenom [[uzgon]]a ''kanarda'' i unutrašnjih ''flaperona''. Rotacija aviona oko uzdužne '''X''' ose, realizuje se sa generisanjem obrtnog momenta pomoću diferencijalnih otklona spoljnih ''flaperona'' i sa stvaranjem razlike [[uzgon]]a na levom i desnom polukrilu. Moment skretanja oko '''Z''' ose, generiše se sa otklonom vertilalne krme. Ova pomeranja aerodinamičkih komandnih površina vrše dvokomorni hidropokretači, nepovratnog dejstva (bez mogućnosti pomeranja u suprotnom smeru, usled dejstva sile reakcije). Rotacije aviona, oko '''X''' i '''Z''' osa, izazivaju međusobni aerodinački uticaj (kuplovanje), čiji intezitet zavisi od aerodinamičke konstrukcije. Sve u svemu, sa potpuno automatizovanim sistemom komandi leta upravlja se sa „tajfunom“, preko devet komandnih površina.&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt; Tu su ubrojana i pretkrilca za upravljanje sa uzgonom, na velikim napadnim uglovima, čija granična vrednost se na taj nači povećava. Osim toga, električne komande leta ograničavaju preopterećenje u manevru, kako zbog zaštite pilota tako i strukture, da se spreče neželjene posledice, sa izlaskom iz projektovane anvelope leta. Ta funkcija se naziva „manevar bez brige“. Na sličan način, avion je obezbeđen i kada padne u nepravilan položaj, u toku leta. Komande leta ga automatski vraćaju u pravilan položaj, preko [[autopilot]]a. Jednostavno, [[pilot]] samo pritisne ''instiktno dugme'' na komandnoj poluzi, avion se automatski vraća u horizontalnu ravan, sa ravni krila i sa osom trupa, a regulator gasa motora automatski zauzima srednji položaj.&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Autopilot&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Senzori i drugi elektronsji sistemi „tajfuna“&quot;/&gt;

„Tajfun“ poseduje i komande za upravljanje sa režimom rada dva [[Vazduhoplovni motor|motora]], sa njihovim dopunskim sagorevanjem i izmenom izlaznog preseka mlaznica.

Pored ovih primarnih komandi postoje i sekundarne, za upravljanje sa [[Stajni organi vazduhoplova|stajnim organima]], vazdušnom kočnicom, kočnim padobranom, otvaranjem kabine, odbacivanjem spoljnih tereta, uključujući i upravljanje sa oružjem i [[gorivo]]m.&lt;ref name=&quot;Sistem komandi leta&quot;/&gt;

Sve ove funkcije imaju svoje sisteme, koji se baziraju na prenosu električnih signala i međusobno su integrisani preko [[Magistrala podataka|magistrale podataka]].

Ključni je [[sistem komandi leta aviona]], koji profiliše dinamičke i letne karakteristike aviona, a posebno njegovu pouzdanost. Udeo ovih karakteristika je veoma značajan u borbenoj prevlasti nad protivnikom.&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Šema principa [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]], primenjenog na avionu Jurofajter tajfun.'''&lt;/big&gt; &lt;/center&gt;
„Tajfunove“ [[Sistem komandi leta aviona|električne digitalne četvorostruke komande leta]] prihvataju izraženu želju [[pilot]]a (preko pomeranja komandne ručice i nožnih pedala) i zajedno sa primljenim signalima iz [[senzor]]a, o kompletnom ''vektoru stanja'' leta aviona, generišu rezultujuće komandne signale profilisane po optimalnim zakonima upravljanja. Na osnovu tih signala, brzo se komandne površine postave u odgovarajuće otklone, u funkciji realizacije pilotove želje prelaska na novi komandovan režim leta aviona.&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt; Uvedena digitalna tehnologija, u komande leta „tajfuna“, veliki je potencijal za fleksibilnu optimizaciju zakona upravljanja i integraciju sa drugim sistemima, preko [[Magistrala podataka|magistrale podataka]] sa brzim protokom informacija. Brz protok signala je uslov za brz odgovor sistema (mala je ''vremenska konstanta''), što je jedna od ključnih performansi sistema za realizaciju upravljanja sa nestabilnim avionom.&lt;ref name=&quot;Sistem komandi leta&quot;/&gt; Pogrešan signal, koji bi postavio komandnu površinu u nepravilan položaj bio bi katastrofalan, pošto pilot nema nikakve rezervne mogućnosti za korekciju položaja aviona. Zato ovaj sistem mora biti veoma pouzdan. Sačinjavaju ga četiri paralelna i ravnopravna kanala, pri čemu se stalno sva četiri njihova izlazna signala međusobno upoređuju. Sa međusobnim upoređivanjem, signali se „nadglasavaju“, i većina istovetnih se usvajaju kao relevantni. Taj signal računar favorizuje kao ispravan za otklon krmila, a različiti se „odbacuje“ kao neispravan.&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt;

Svaki, od četiri paralelna kanala [[Sistem komandi leta aviona|električnih komandi leta]], poseduje osam [[procesor]]a tipa Motorola 68020. Pored ovih procesora, postoji i veći broj dodatno izvedenih specifičnih instalacija (elektronskih kola), za međusobno povezivanje i integraciju elemenata i komponenti. Svaka kutija računara ima priključak (konektor) STANAG-3910 za [[optički kabl]], za brzi prenos podataka na glavnu avionsku [[magistrala podataka|magistralu podataka]], a za međusobnu vezu između računara poseduju priključke STANAG-3838. Softver komandi leta stalno je izložen samodijagnostici. Svaki fizički komplet komponenti od četiri kanala električnih komandi leta „tajfuna“, težak je 10&amp;nbsp;kg.&lt;ref name=&quot;Sistem komandi leta&quot;&gt;{{Cite web | url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/flight-sys.html| title = Flight Control System (FCS)| quote =Sistem komandi leta| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/performance/fight-control-system.html| title =Flight Control Systems| quote =Električne komande leta| author =| date =| format =| publisher =Eurofigter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 10. 2011.| archive-date =2013-07-18| archive-url =https://web.archive.org/web/20130718150313/http://www.eurofighter.com/capabilities/performance/fight-control-system.html| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://ukacc.group.shef.ac.uk/Lecture/2001_Lecture.pdf| title =The design of fly-by-wire flight control systems| quote =Tehnologije komandi leta| author =Chris Fielding| date =| format ={{pdf}}| publisher =BAE Systems| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 10. 2011.| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110125012002/http://ukacc.group.shef.ac.uk/Lecture/2001_Lecture.pdf| archivedate =2011-01-25| deadurl =no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Studija o električnim komandama leta&quot;&gt;{{Cite web | url = http://ia600503.us.archive.org/3/items/nasa_techdoc_19760010066/19760010066.pdf | title =&quot;Preliminary System Design Study f o r a D i g i t a l Fly-by-Wire F l i g h t Control System f o r an F-8C A i r c r a f t &quot; | quote = Studija o električnim komandama leta | author = Report No.NASA CR-2609 | date = January 1976 | format = pdf| publisher = NASA Langley Research Center | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate =7. 05. 2012.}}&lt;/ref&gt;

==== Autopilot ====
[[Autopilot]] „tajfuna“ izvršava više zadataka u funkciji bezbednosti leta i rasterećenja [[pilot]]a od suvišnih radnji. Taj njegov doprinos povećava mu efikasnost i superiornost nad protivnikom.
Autopilot može da izvršava zadatke:[[Datoteka:Paris Air Show 2007-06-24 n17.jpg|Demonstracioni let „tajfuna“ na izložbi u [[Pariz]]u [[2007]].|desno|mini|250px]]
* Održava konstantnu visinu leta. 
* Vodi avion na zadanu visinu leta i održava je konstantnom. 
* Postavlja avion u zadati pravac leta. 
* Održava zadani konstantni pravac leta aviona. 
* Ubrzava avion do zadate brzine leta i održava je konstantnom. 
* Vodi avion po zadatoj profilisanoj trajektoriji leta. 
* Obezbeđuje automatsko praćenje zadane trajektorije leta aviona za napad u borbi.
* Automatski održava optimalnu trajektoriju presretanja aviona protivnika.
* Automatski održava zadati profil leta u patroliranju.
* Obezbeđuje automatsko sletanje.
* Automatski stabilizuje avion (vraća u normalan položaj), na komandu pilota na ''instiktni'' prekidač, posle pada u nepravilan položaj ili pri trenutnom gubitku orijentacije pilota u prostoru.

Autopilot je jedan od podsistema [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]] „tajfuna“.&lt;ref name=&quot;Autopilot&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/cockpit-autopilot.htm| title = Autopilot| quote =Autopilot| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 17. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

=== Struktura ===

„Tajfun“ ima laganu strukturu, što je postignuto sa optimizacijom dimenzionisanja njenih delova i izborom materijala iz domena visoke tehnologije: (82% [[kompozit]]a, od toga 70% kompozit od [[Ugljenična vlakna|ugljeničnih vlakana]], a 12% od staklenih). U gradnji aviona velika je korist od kompozitnih materijala koji su izdržljiviji, povećavaju krutost, smanjuju [[masa|masu]] i [[radarski poprečni presek]] avionu, pošto upijaju [[radar]]ske zrake. ''Okvašena'' površina strukture „tajfuna“ je samo 15% od [[metal]]a, lakih legura i [[Titanijum|titana]]. [[Krilo]] i trup su od ugljeničnih vlakana. Samo su neki delovi od metala, kao što su okovi za međusobnu vezu većih sklopova. Opšta specifikacija primene materijala, šematski je prikazana na slici desno.&lt;ref name=&quot;Struktura i materijali&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/technik-struktur.htm| title = Struktur | quote =Struktura i materijali| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 17. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karbonska vlakna&quot;&gt;{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/materials/carbon-fibre-composites.html| title =Materials - Carbon Fibre Composites| quote =Karbonska vlakna| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 10. 2011.| archive-date =2013-05-31| archive-url =https://web.archive.org/web/20130531055543/http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/materials/carbon-fibre-composites.html| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

[[Krilo]] je višeramenjačne konstrukcije sa integralnim rezervoarima za [[gorivo]]. Izvedeni su efikasni unutrašnji i spoljni ''flaperoni'' i pretkrilca na napadnoj ivici. Na krajevima krila i ispod njih ugrađene su vezne tačke za linije naoružanja i druge terete. Oplata krila i ramenjače su od ugljeničnih vlakana. Rebra su od ugljeničnih vlakana sa metalnom armaturom. [[Titanijum]] je korišćen za krila, u delu okova (krilo/trup) i za izradu spoljnih ''flaperona''.&lt;ref name=&quot;Struktura&quot;/&gt;

„Tajfun“ je predviđen za gruba sletanja na kratke staze, to mu omogućuje konstrukcija [[Stajni organi vazduhoplova|stajnih organa]], koji su standardni, tipa tricikl sa jednim točkom na svakoj nozi. Glavne noge su oslonjene na strukturu krila i uvlače se unutra prema ravni simetrije, a nosna unazad u prednji deo trupa. Upravljanje sa nosnim točkom je jedna od sekundarnih funkcija [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]]. Pored toga, za hitna kratka sletanja, „tajfun“ je opremljen kukom za zahvat kočionog užeta, na zadnjem dela trupa.

Jurofajter tajfun projektovan je po zahtevima da njegova struktura izdrži ''zamor'' sa vekom upotrebe od 6.000 sati leta, odnosno u ekvivalentu od 30 godina vremenskog trajanja. U [[septembar|septembru]] [[1998]]. godine, završena su statička i dinamička ispitivanja strukture aviona. Na osnovu dobijenih rezultata iz ispitivanja, koristeći simulacijone metode, zaključeno je da je struktura sposobna da izdrži 18.000 sati, odnosno tri puta više od projektovanog veka.&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Struktura&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kompoziti produžuju vek tajfunu&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/uk-looks-to-extend-eurofighter-typhoons-fatigue-life-331483/| title = UK looks to extend Eurofighter Typhoon's fatigue life | quote =Kompoziti produžuju vek tajfunu| author = Andrew Doyle | date = 26 Aug 2009 | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

=== Tehnologija smanjene uočljivosti ===
Jurofajter tajfun nije neprimetan (''nevidljiv'' – {{jez-eng|stealth}}) [[borbeni avion]], ali je umanjene uočljivosti (diskretan) sa delimičnom primenom projektnih rešenja u toj funkciji, koja ne narušavaju letne karakteristike. U tome cilju su prednji delovi oba uvodnika vazduha međusobno sastavljeni, a razmaknuti su dalje duž trupa. Na taj način su obezbeđeni uslovi za ''utapanje'' svih pet podtrupnih podvesnih sredstava u konturu aviona (4 rakete vazduh-vazduh + podvesni rezervoar). Sa time je postignuto njihovo ''skrivanje'' i smanjenje ukupnog čeonog radarskog poprečnog preseka „tajfuna“, odnosno smanjenje njegovog radarskog odraza. Izostavljene su mere za smanjenje uočljivosti, koje bi ugrozile performanse i agilnost aviona. Postavljen je zahtev da čeoni [[radarski poprečni presek]] ne pređe 1/4 od prethodnog aviona [[Panavija tornado]]. Sve vidljive prednje površine obložene su sa materijalom koji upija radarske zrake. Obložene su napadne ivice ''kanarda'', [[krilo|krila]], krmila i ''usni'' uvodnika vazduha. Ulazi u uvodnike vazduha izvedeni su u obliku latiničnog slova „S“, sa ciljem da bi se sprečilo direktno viđenje lopatica kompresora [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]], a sa time je sprečeno i [[toplota|toplotno]] zračenje od motora kroz usisnik, unapred prema protivničkim „IC“ [[senzor]]ima.&lt;ref name=&quot;Struktura&quot;/&gt;

Obloga [[radar]]a – ''radom'' je izrađen od posebnog kompozita sa premazom, koji upija radarske zrake.

Na osnovu svih ovih preduzetih mera, postignuto je smanjenje čeonog radarskog poprečnog preseka „tajfuna“ na vrednost između 0,05 i 0,1 m².&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Struktura&quot;/&gt;

=== Oprema, integracija i fuzija senzora ===

Jurofajter tajfun je opremljen sofisticiranom opremom visoke tehnologije za uspešno izvršavanje zadataka [[Višenamenski borbeni avion|višenamenskog borbenog aviona]]. Pored opisanog [[Sistem komandi leta aviona|sistema komandi leta]] i navedenog [[Hidraulički sistem aviona|hidrauličkog sistema]], navigacija mu je dvostruka, preko [[Globalni pozicioni sistem|globalnog pozicionog, GPS]] i [[Inercijalni navigacioni sistem|inercijalnog navigacionog sistema]].&lt;ref name=&quot;Avionika&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/technik-avionik.htm| title = Avionika| quote =Oprema| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt; Tajfun može i u lošim vremenskim uslovima da sleti bez vizuelnog kontakta sa spoljnim okruženjem, na osnovu pilotovog čitanja parametara na pokazivačima u kabini prenetih sa sistema senzora (to se zove ''instrumentalno sletanje''). Poseduje i sistem za upozoravanje na blizinu prepreka na terenu koji nadleće (''praćenje terena''), zasnovan na multifunkcionalnim informacijama prenetim distributivnim sistemom [[sloj veze]]. Ovaj sistem je isti onome koji koristi i avion Panavija tornado.

Izvršena je integracija sistema sa [[magistrala podataka|magistralom podataka]] standarda MIL-1553, što obezbeđuje „tajfunu“ operativnu efikasnost i veliku pouzdanost. Integracija obuhvata sedam funkcionalnih sistema, koje podržavaju preko 80 [[računar]]a:&lt;ref name=&quot;Avionika&quot;/&gt;

* Prikazivači i elementi za upravljanje u kabini, povezani su preko [[magistrala podataka|magistrale podataka]] MIL-1553, sa prenosom podadaka od 100 Mbit/s.
* Upravljanje vatrom, identifikacija, navigacija, povezani su sa optičkim prenosom sa 1 000 Mbit/s preko magistrale podataka standarda STANAG-3910.
* Elektronska samozaštita, povezivana je preko magistrale podataka MIL-1553, sa 100 Mbit/s.
* Sistem upravljanja sa oružjem, povezivan je preko magistrale podataka MIL-1553, sa 100 Mbit/s.
* ''Legitimisanje'', tipa šifrovanog pitanja i odgovora prijatelj / neprijatelj, povezano je preko magistrale podataka MIL-1553, sa 100 Mbit/s.
* Upravljanje sa sistemima, integrisani nadzor i snimanje podataka, povezivan je preko magistrale podataka MIL-1553, sa 100 Mbit/s.
* Oprema za komunikacije, povezana je sa optičkim prenosom sa 1.000 Mbit/s preko magistrale podataka standarda STANAG-3910.&lt;ref name=&quot;Avionika&quot;/&gt;

Visok nivo integrisanosti i brza razmena brojnih podataka između podsistema obezbeđuje [[pilot]]u uslove da brzo shvati taktičku situaciju i samostalno brzo i efikasno reaguje na opasnost od identifikovanih ciljeva. Automatizovani informacioni sistem ima za cilj da smanji obim posla pilotu u kabini, te da se isti može prvenstveno fokusirati na svoj osnovni zadatak - vođenje borbe. Redundantnost upravljanja sa podsistemima opreme povećava pouzdanost, smanjuje mogućnost pojave grešaka i neuspeh funkcija. Ugrađeni sistemi za ispitivanje na zemlji i samoispitivanje u letu, doprinose toj karakteristici.

Integracija sistema opreme na „tajfunu“ ima 100% veći hardverski i softverski potencijal za prijem novih podsistema, u odnosu na trenutne potrebe. U izradi softvera primenjen je visoki programski jezik [[Ada (programski jezik)|Ada]] za ključne sistemske aplikacije.&lt;ref name=&quot;Senzori i drugi elektronsji sistemi „tajfuna“&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Avionika&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sloj veze za tajfuna&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.datalinksolutions.net/dls/news/02_4-23.asp | title = Data Link Solutions Delivers First Production MIDS Low Volume Terminal for Eurofighter 2000 Aircraft | quote = Sloj veze za tajfuna | author =  | date = April 24, 2002 | format =  | publisher = Data Link Solutions | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011. | archivedate = 2013-04-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130417004710/http://www.datalinksolutions.net/dls/news/02_4-23.asp | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Senzori tajfuna&quot;&gt;{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/sensors.html| title =Sensor systems| quote =Senzori tajfuna| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =28. 10. 2011.| archivedate =2015-09-12| archiveurl =https://web.archive.org/web/20150912193825/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/sensors.html| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;

==== Pretorijanac ====

„Tajfun“ poseduje sofisticirano i visoko integrisano odbrambeno sredstvo, avionski podsistem, pod nazivom „pretorijanac“. Sa projektnim zahtevima je uvaženo pozitivno iskustvo, da je efikasan elektronski sistem zaštite suštinska komponenta savremenog [[borbeni avion|borbenog aviona]], jer bez punog uvažavanja scenarija savremene pretnje od protivnika može biti samo štete. U potpunosti je odbrambeni podsistem integrisan u sistem naoružanja i ako je odvojeno fizički ugrađen. Sastoji se od ukupno 22 lako i brzo zamenljive komponente. Daje podršku [[pilot]]u za informacije o potencijalnim opasnostima za njega i njegov avion, tako da može automatski da preduzima korektivne mere za zaštitu. Sve komponente sistema samozaštite pod kontrolom su [[računar]]a. Automatski se analiziraju sve pretnje iz vazdušnog prostora i sa tla (zemlja/more), u punom sektoru od 360°. U suštini sistem radi, u dve faze:&lt;ref name=&quot;Sistem za elektronsko ratovanje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sistem za elektronsko ratovanje&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1987/1987%20-%201174.html| title = DASS / Defensive Aids Sub System| quote =Konzorcijum predlaže odbrambeni sistem| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* otkriva, analizira i upozorava na opasnost i
* automatski usmerava odbrambene akcije.

'''&lt;big&gt;Pozicija podsistema „pretorijanac“, na tajfunu:&lt;/big&gt;&lt;ref name=&quot;Sistem za elektronsko ratovanje&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/sensor-fusion/defensive-aids-sub-system.html| title =DASS / Defensive Aids Sub System| quote =Pretorijanac| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =28. 10. 2011.| archive-date =2013-05-08| archive-url =https://web.archive.org/web/20130508101448/http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/sensor-fusion/defensive-aids-sub-system.html| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;'''
{{col-start}}
{{col-2}}
&lt;math&gt;\color{Red}1.&lt;/math&gt; [[Laser]]ski detektor&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\color{Red}2.&lt;/math&gt; Lanser baklji, za pasivno ometanje (obmanjivanje) „IC“ detekcije&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\color{Red}3.&lt;/math&gt; Lanser staniolskih listića, pasivno ometanje (zasenčenje) [[radar]]a
{{col-2}}
&lt;math&gt;\color{Red}4.&lt;/math&gt; Prijemnik (detektor) za upozorenje od protivničkih raketa&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\color{Red}5.&lt;/math&gt; ESM/ECM (sistemi za elektronsko ratovanje), kontejneri na nosačima&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\color{Red}6.&lt;/math&gt; Vučeni ometači
{{Col-end}}

Odbrambeni podsistem „pretorijanac“, sastoji se od gore navedenih komponeti, sa usaglašenim funkcijama, gde su posebno ključne one vezane za detekciju.

Elektronske protiv mere (ESM) i elektronski registrator mera (ECM) nalaze se u kontejnerima na kraju krila. U pitanju je širokopojasni [[radar]]ski prijemnik radarskih signala, emitovanih od [[radar]]a protivnika. Pored te opasnosti, upozorava i na druge elektronske emisije, kao što je prenos radio podataka. Sistem obavlja neprekidnu pasivnu pretragu u frekventnom opsegu od 100 mHz do 10 gHz (pozicija &lt;math&gt;\color{Red}5.&lt;/math&gt;).&lt;ref name=&quot;Nove tehnologije i inovativne tehnike za nove generacije ESM/ECM sistema&quot;&gt;{{Cite web| url =https://www.myaoc.org/eweb/images/aoc_library/Events/2002/102802_CONV/02CONV_Proceedings/Day2/Track2/Bacchelli.pdf| title =DASS / Defensive Aids Sub System| quote =Nove tehnologije i inovativne tehnike za nove generacije ESM/ECM sistema| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =28. 10. 2011.| archivedate =2016-03-04| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304213630/https://www.myaoc.org/eweb/images/aoc_library/Events/2002/102802_CONV/02CONV_Proceedings/Day2/Track2/Bacchelli.pdf| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;

[[Senzor]]i za upozorenje o lansiranju neprijateljskih raketa, opciono se mogu postaviti na tri moguća načina. Dva senzora u napadnoj ivici korena krila, jedan u zadnjem delu korena vertikalnog repa (pozicija &lt;math&gt;\color{Red}4.&lt;/math&gt;) i povezana četiri prijemnika [[laser]]ska upozorivača (pozicija &lt;math&gt;\color{Red}1.&lt;/math&gt;).

Signali koji se primaju od [[senzor]]a odbrambenog sistema, analiziraju se, klasificiraju, identifikuju, određuje se prioritet onima koji su udaljeni do 100&amp;nbsp;km. Ugaona tačnost određivanja njihovog položaja je ispod 1°. To su informacije koje se skupljaju u bazi podataka centralnog računara (više od 10.000 podataka). Na osnovu njih sistem identifikuje tip predajnika neprijatelja, utvrđuje u kom je trenutnom režimu oružje s kojim on želi da dejstvuje i u skladu s tim rezultatima, rangiraju se opasnosti po prioritetu. Na osnovu podataka u ovoj bazi podataka, za „tajfun“, mogu se slobodno programirati i podesiti potrebne mere, u bilo koje vreme u skladu sa trenutnom pretnjom, za koju je sistem misije podešen. Uz širok spektar mogućnosti načina sprečavanja svoga otkrivanja, radarskim snopom osvetli („opomene“) neprijatelja, nosača odašiljača uhvaćenog elektronskog emitovanja.

U kontejnerima na krajevima [[krilo|krila]] (lokacija &lt;math&gt;\color{Red}5.&lt;/math&gt;), smešteni su moćni ometači za ometanje neprijateljskih [[radar]]a.

Jurofajter koristi jedan ili dva elektronska ometača – mamca, koje vuče iza desnog kontejnera na kraju krila. Mamac-ometač emituje elektronske signale na osnovu obrađenih i oblikovanih podataka iz prijemnika radara upozorenja, u centralnom računaru, sa funkcijom efikasnog obmanjivanja neprijateljskog radara. Mamci se vuku sa kablom od kevlara dužine 100 m (lokacija &lt;math&gt;\color{Red}6.&lt;/math&gt;), a preko [[Optički kabl|optičkog kabla]] prenose se signali iz centralnog računara do njega. Na ovaj način se može obmanuti neprijateljski radar da ne ''osvetli'' avion već mamac, pa se [[raketa|rakete]] sa polu-aktivnim radarskim vođenjem skreću na mamce, sa linije pogađanja „tajfuna“.

Jurofajter tajfun je opremljen i sa sistemom za pasivno ometanje toplotnog i radarskog svoga otkrivanja, od strane senzora neprijatelja. Za toplotnu obmanu, koriste se baklje kao veštački izvori (mamci). Oni su smešteni u konejnerima ispod unutrašnjeg dela svakog polukrila (pozicija &lt;math&gt;\color{Red}2.&lt;/math&gt;). U kontejnerima ispod spoljašnjeg dela krila (pozicija &lt;math&gt;\color{Red}3.&lt;/math&gt;), smešteni su kontejneri sa raketicama, ispunjenim sa staniolskim listićima (''dipoli''). Pri registraciji radarske ozračenosti „tajfuna“ automatski se po utvrđenoj dinamici lansiraju te raketice (''dipoli''), iz kojih staniolski listići prave oblak radarskog zamračenja celog okruženja „tajfuna“ i degradiraju radarski odraz sa haotičnom disperzijom neprijateljskih radarskih zraka. Pri utvđenoj opasnosti od detekcije toplotnih senzora i lansiranja IC raketa neprijatelja, automatski se lansiraju baklje (patroni) po određenoj dinamici u okruženju aviona „tajfun“. Baklje kao toplotni izvori ''zbunjuju i obmanjuju'' samonavođenje raketa i privlače ih na sebe. Ovaj automatski rad sistema, pilot može prebaciti na svoje ručno upravljanje.

[[Pilot]] je informisan o otkrivenosti neprijateljskih senzora od svojih sistema i spolja preko [[sloj veze]], a podaci o tome se obrađuju i integrisano prikazuju na višenamenskom prikazivaču. Takođe, postoji i zvučno upozorenje pilota o opasnosti da mu je avion otkriven sa neprijateljskim senzorima.&lt;ref name=&quot;Sloj veze za tajfuna&quot;/&gt;

Postoje razlike u finesama rešenja ovog sistema kod korisnika aviona po opcijama.&lt;ref name=&quot;Sistem za elektronsko ratovanje&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.janes.com/articles/Janes-Radar-and-Electronic-Warfare-Systems/Praetorian-defensive-aids-system-International.html| title = Praetorian defensive aids system (International), Airborne active and passive countermeasures systems and defensive aids suites (DAS)| quote =Sistem za elektronsko ratovanje| author = | date =  | format =  | publisher = Jane’s | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nove tehnologije i inovativne tehnike za nove generacije ESM/ECM sistema&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/sensorik-dass.htm| title = DASS / Defensive Aids Sub System| quote =Odbrambeni sistem| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

==== Radar ====
Nova generacija višenamenskog, pulsirajućeg dopler radara „CAPTOR“ je sa mehaničkim principom skeniranja. Proizvodi ga konzorcijum ''Juroradar'', a razvio ga je BAE sistem, sa prvobitnom namenom za britanski avion [[Si harier]]. Modificirani radar „CAPTOR-M“, prihvaćen je za proizvodnju po novom ugovoru i sa njim se opremaju avioni „tajfun“ iz partije 2.&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Senzori tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Radar „tajfuna“&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/sensorik-captor.htm| title = Das &quot;Captor&quot; Radar| quote =Radar „tajfuna“| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Projektovan je za superiornost u borbi vazduh-vazduh, kao primarnu namenu. Posebno mu je veliki domet, koji može da varira u zavisnosti od veličine ciljeva i do 185&amp;nbsp;km za tipične veličine supersoničnih borbenih aviona, a za veličine komercijalnih aviona oko 370&amp;nbsp;km. Može da detektuje istovremeno i do 20 ciljeva uz praćenje čak i ako su na većim udaljenostima i nadgleda situaciju i sa njihovim velikim brojem. Super je modularan, čine ga oko 61 zamenljivih modula i oko 6 zamenljivih linija veze. [[Masa]] mu je 193&amp;nbsp;kg. Modularnost mu omogućuje brzu popravku sa lakom zamenom modula, što pojeftinjuje održavanje i povećava operativnost aviona. Automatski identifikuje i prati svih 20 ciljeva u vazduhu i određuje među njima prioritet po kriterijumu opasnosti.&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Senzori tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Radar „tajfuna“&quot;/&gt;

To je bio prvi radar u okviru [[NATO]]-a koji ima tri kanala za obradu (umesto uobičajenih dva). Dva koristi za praćenja, a dodatni treći kanal je za zaštitu i za mere ublažavanja „buke“ i za otkrivanje i klasifikaciju ometanja.

* Mod vazduh-vazduh automatski kreira identifikaciju, postavljanje prioriteta i pronalaženje pretećeg cilja, analizira opasnost, kao i procenjuje svoje optimalno oružje odbrane, na osnovu baze podataka. Takođe, za nekooperativne ciljeve u vazduhu, ima sistem identifikacije, režim sa prepoznavanjem radarske slike i brojanjem lopatica prednjeg kola kompresora određuje tip aviona.
* Mod vazduh-tlo, meri rastojanje, mapira sa rezolucijom od 1 m (0,3 m posle partije 2), poseduje sposobnost izbegavanja prepreka (praćenje terena), kao i izračunavanja „bodova“ za efekat dejstva oružja.&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Senzori tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Radar „tajfuna“&quot;/&gt;

''Juroradar'' konzorcijum je dostavio ponudu, državama kooperantima, za razvoj i proizvodnju savremenijeg radara sa aktivnim elektronskim skeniranjem, samim tim i sa povećanjem aktivne površine [[antena|antene]], pa sa time i sa poboljšanim performansama. Predloženo je zadržavanje ostale elektronske opreme, iz postojeće varijante „CAPTOR-M“, sa čime bi se smanjio rizik, vreme i troškovi. Taj novi radar je verzije „CAPTOR–E“, sa modovima rada:&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/eurofighter-nations-offered-aesa-radar-enhancement-344416| title = Eurofighter nations offered AESA radar enhancement | quote =Kooperanti su ponudili napredni radar| author = Craig Hoyle | date = 15 Jul 2010  | format =  | publisher = FlightGlobal  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* Simultano preklapanje režima rada.
* Vazduh-vazduh za pretragu i praćenje / pretragu u toku praćenja.
[[Datoteka:Typhoon f2 zj910 canard arp.jpg|Jurofajter tajfun britanskog [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a, izgled ''radoma'', od [[radar]]a u nosnom delu trupa.&lt;/center&gt;|desno|mini|260px]]
* Vazduh-zemlja, emituje radarske zrake i osvetljava ciljeve na zemlji. Snima, mapira teren u visokoj rezoluciji, nadzire prostor i izviđa.
* Detektuje, otkriva i prati pokretne ciljeve na zemlji i pretražuje prostor.
* Detektuje, pretražuje i prati pokretne ciljeve na površini [[more|mora]].

Obezbeđena je njegova jednostavna integracija u „tajfun“:
* Nizak rizik za nadogradnju postojećih radara „CAPTOR-M“.
* Uklapa se u postojeće uslove obezbeđene u „tajfunu“, zapreminske, masu i u sistem hlađenja.
* Visoko je pouzdana antena sa elektronskim skeniranjem sa skladnim uklapanjem u celinu prednjeg dela trupa.
* Tradicionalan je i robustan projekat, sa niskim troškovima održavanja u toku životnog veka.

Potencijal za budući razvoj:
* Može se modificikovati za prihvat novih radarskih modova, kao što je prihvat [[sloj veze|sloj veza]] i elektronsko ratovanje.
* Formiranje višekanalnog adaptivnog zračenja, uključujući i [[svemir]]ski prostor.

Adaptivni proces:
* Veliko polje nadgledanja
* Stabilan rad

Radar CAPTOR–E, počeo se ispitivati u letu [[2007]]. godine, a predviđa se njegova ugradnja i uvođenje u operativnu upotrebu [[2015]]. Ta činjenica je veliki minus za program, pošto većina konkurenata avionu „tajfun“ već lete sa radarima sa elektronskim skeniranjem.&lt;ref name=&quot;Senzori i drugi elektronsji sistemi „tajfuna“&quot;&gt;{{Cite web | url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/flight-sys.html| title = Der Eurofighter &quot;Typhoon&quot; (VII)| quote =Senzori i drugi elektronski sistemi „tajfuna“| author = | date =  | format =  | publisher = Österreichischen Bundesheer | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.selex-sas.com/EN/Common/files/SELEX_Galileo/Products/CAPTOR.pdf | title = CAPTOR-E Active Electronically Scanned Array Radar for Typhoon | quote = CAPTOR-E | author =  | date =  | format = {{pdf}} | publisher = Euroradar | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110708205705/http://www.selex-sas.com/EN/Common/files/SELEX_Galileo/Products/CAPTOR.pdf | archivedate = 2011-07-08 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

==== Pirat ====

„Pirat“ (FLIR) je infracrveni (toplotni) [[senzor]], koji daje sliku sa visokom rezolucijom. Raspoloživ je od [[2007]]. godine. Zbog cene je opcioni sistem, samo za pojedine lovce „tajfun“. Senzor radi na talasnim dužinama od 3 do 5 i od 8 do 11 [[Mikrometar|mikrona]] i ugrađen je fiksno u prednji deo strukure trupa, na levoj strani ispred vetrobrana kabine (vidi sliku desno). Integrisan je sa ostalima sistemima na avionu, a po nameni, pripada napadnim. Prvi put je na [[borbeni avion|borbenom avionu]] primenjen ovakav infracrveni [[fotodetektor]], što je značajno uvećalo opseg detekcije u poređenju sa starijim sličnim senzorima. Dok OLS-35 na avionu [[Su-35|Su-35BM]] ima domet oko 50&amp;nbsp;km, „pirat“ u istim uslovima postiže domet od 93&amp;nbsp;km. Opseg detekcije u poteri neprijatelja je u sličnom odnosu, naspram 93&amp;nbsp;km za OLS-35,&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt; sa [http://eurofighter.airpower.at/pirate.jpg „piratom“] je 150&amp;nbsp;km. Međutim, u uslovima vremenskih prilika, za performanse infracrvenih senzora u pretragama i praćenju cilja „pirat“ ima značajnu prednost, pošto na njegove rezultate one nemaju degradirajući uticaj. „Pirat“ ovo isto radi kao i [[radar]] u skeniranju sa pogledom na dole, ali bez kompromitovanja (otkrivanja) sa svojim zračenjem. To radi kao pasivni senzor, identifikuje cilj i određuje njegovu udaljenost. Ovo je veliki napredak u odnosu na stare senzore infracrvenog zračenja, koji su mogli u skeniranju dati samo dvodimenzionalne slike. Da bi se odredila udaljenost do cilja, isti mora biti osvetljen sa [[laserski daljinomer|laserskim daljinomerom]]. Desno je u polarnim koordinatama, na prikazivaču prikazana slika sa sistema „pirat“. U gornjem levom uglu ekrana, date su performanse indikacije, veći pun snop, radni je spektar otkrivanja. Vidi se da je neprijateljski avion udaljen 35 nautičkih milja, na visini 3.000 stopa, i otkrivena grupa nepoznatih objekata na oko 50 nautičkih milja u okruženju i na visini od 1.000 stopa. Sivo obojeni cilj dolazi iz podataka [[sloj veze|sloja veze]].&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Aerodinamika Jurofajtera tajfuna&quot;/&gt;

[[Datoteka:Eurofighter PIRATE PPI.jpg|Opseg zahvata pirata: &lt;br /&gt; 1 Pokazatelj učinka&lt;br /&gt; 2 Visina obuhvaćenog polja|desno|mini|260px]]
„Pirat“ predstavlja veliki napredak u opremanju aviona „tajfun“ i daje mu značajne taktičke prednosti u presretanju neprijatelja za borbu vazduh-vazduh i u borbi vazduh-zemlja, sa karakteristikama:
* Veoma dug vremenski period rada u režimu vazduh-vazduh, pasivno (bez zračenja).
* Automatska detekcija i istovremeno praćenje više ciljeva, a ujedno i skeniranje.
* Visok ugaoni zahvat, velika rezolucija i tačnost praćenja.
* Veliko vidno polje u velikom prostoru.
* Identifikacija presretnutih ciljeva u vazduhu.
* Detektekcija toplotnih signala, prvenstveno od kopnenih ciljeva.
* Prenos i prikazivanje slike na viziru [[pilot]]ove kacige.
* Doprinos navigaciji aviona pri sletanju.

U okviru nabrojanih karakteristika, na raspolaganju su više modova (oblika) rada:
* '''Istovremeno praćenje više ciljeva''' (MTT), tada u prostoru ispred aviona traži moguće ciljeve u velikom ugaonom opsegu i može da ih istovremeno prati brojčano i do 200. Prati dok skenira, kao i radar u modu pod nazivom IRST.
* '''Praćenje pojedinačnog, izabranog cilja '''(STT) je režim koji se sprovodi samo u potrebama visoke preciznosti praćenja cilja.
* '''Praćenje i identifikacija pojedinačnog, izabranog cilja'''(STTI), režim rada je kada cilj može biti vizuelno identifikovan od [[pilot]]a na prikazivaču, pošto je rezolucija bolja nego kod [[radar]]ske slike.
* '''Akvizicija''', kada „pirat“ i [[radar]] zajednički pronalaze ciljeve u sektoru osmatranja.
* '''Akvizicija u okviru ugaonog ograničenja''', kada „pirat“ ''zahvata'' cilj, na čiji položaj je „tajfun“ poslat i orijentisan. Kada je cilj pronađen, „pirat“ se automatski prebacuje u režim STT ili STTI.&lt;ref name=&quot;Pirat&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/sensorik-pirate.htm| title = Der &quot;PIRATE&quot;- Infrarot-Sensor| quote =Pirat| author =  | date =  | format = | publisher = RAND | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.thalesgroup.com/assets/0/93/238/5a18063e-8630-40c7-9fe3-1e1854ce896b.pdf?LangType=2057 | title = PIRATE Passive Infra-Red Airborne Track Equipment | quote = Pirat | author =  | date =  | format = {{pdf}} | publisher = Thales Group | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011. }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Rad „pirata“ se može uskladiti sa kretanjem glave pilota. [[Senzor]] tada gleda tamo gde pilot okrene glavu. Slika FLIR-a se projektuje na viziru pilotove kacige. Ovo može biti u funkciji otkrivanja i praćenja cilja, ili njegovog zahvata i navođenja [[raketa|rakete]] na cilj u toku borbe.&lt;ref name=&quot;Pirat&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.selex-sas.com/EN/Common/files/SELEX_Galileo/Products/PIRATE_dsh.pdf | title = IRST (PIRATE) - Eurofighter Typhoon InfraRed Search and Track | quote = IRST Pirat | author =  | date =  | format = {{pdf}} | publisher =  | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 23. 11. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131012055007/http://www.selex-sas.com/EN/Common/files/SELEX_Galileo/Products/PIRATE_dsh.pdf | archivedate = 2013-10-12 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

==== Fuzija signala sa senzora ====

Ishod borbe suprostavljenih [[lovački avion|lovačkih aviona]], u vazdušnom prostoru, zavisi od više faktora. Jedan od bitnih je imati prvi prave prepoznatljive informacije o protivniku, njegovom oružju i namerama. Sa time se dobija prednost u vremenu, što je jedna od najprioritetnijih informacija. [[Senzor]]i aviona to obezbeđuju u integraciji sa drugim sistemima. Oni su dopunska čula vida i sluha [[pilot]]a. Obrada signala primljenih sa senzora i lako shvatljiv njihov način prezentacije pilotu, predstavlja proširenje njegovog nervnog sistema, sa povećanim kapacitetom odlučivanja i delovanja. To je vrlo važan faktor u situaciji kada pilot ima malo vremena na raspolaganju, kao kada su već lansirane rakete kratkog dometa na njegov avion. One mogu biti lansirane na rastojanjima na kojima se u najboljem slučaju mogu vizuelno otkriti kao tamne tačke, a mogu se sa sistemom identifikacije prepoznati da su rakete vazduh-vazduh, u teoretskom opsegu više od 100&amp;nbsp;km. Taj faktor „identifikacije“ je još jedan od presudnih. Ko prvi identifikuje neprijatelja može i prvi da upotrebi svoje oružje i da stekne početnu prednost u borbi, što je najčešće i odlučujuće.

Tehnološki nivo, mnogobrojno umrežavanje, integracija i digitalizacija na „tajfunu“, otvara potpuno novi način i mogućnosti identifikacije i evidentiranja signala u širokom opsegu. Zatim, na „tajfunu“ je izvršena fuzija signala sa velikog broja senzora, kombinovanjem tih dobijenih podataka, obezbeđen je optimalni izbor trenutno najpovoljnijeg sistema za praćenje cilja.

* Kontakt, i ako je snimljen sa nekoliko senzora, prikazan je samo na jednom mestu. Pilotu se podaci prikazuju sažeto u najmanjem potrebnom broju, nezavisno jedan od drugog, što rezultira sa smanjenjem njegovog opterećenja i smanjuje se potrebno vreme za njegovu reakciju (odziv).
* Međusobno komplementarni senzori, dopunjavaju se usklađeno vremenski, prostorno i spektralno. Sa time se postiže veća rezolucija i gušće skeniranje u nadzoru.
* Fuzija računarski obrađenih signala sa senzora, omogućava zajedničko automatsko rangiranje prioriteta svih otkrivenih ciljeva.
* Ako je destinacija cilja izvan opsega detekcije nekog od senzora, cilj može biti „prebačen“ na drugi bolje pozicionirani i tako će biti „pokriven“ sa otkrivanjem, identifikacijom i praćenjem.
* Prenos podataka u paketu, štedi resurse računara, za različite paralelne podatke.
* Saznanje o cilju, produbljeno je i uvećano. Zna se pored količine, smer kretanja, udaljenost, brzina, radarski i infracrveni odraz i infracrvena slika kao i radio signali, prenos podataka i radarska učestanost. Na taj način se dobija i potpuna identifikacija cilja. To olakšava klasifikaciju relevantnih infomacija u bazi podataka.
* Kontakt sa pasivnim praćenjem cilja može da se realizuje sa snimanjem bez emisije svojih senzora, treba da se prikupljaju podaci o zračenju, što nije nužno sa svojim aktivnim senzorima. Može da se bez uključenja radara aktivirati oružje i bez svoga otkrivanja napasti cilj. Takvo maskiranje se sprovodi kao element maksimalnog iznenađenja protivnika. Takav opit je napravljen, a opisan u poglavlju „operativna upotreba“.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/sensorik-fusion.htm| title = Multi-Sensor-Fusion| quote =Fuzija multisenzorskih podataka| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.airpower.at/news04/0321_worning/index.html| title = Im Interview: Eurofighter Testpilot Chris Worning | quote =Intervju probnog pilota| author = Georg Mader| date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://www.adacore.com/multimedia/pdfs/CaseStudy_Eurofighter.pdf| title =Case Study - BAE Systems Eurofighter Typhoon| quote =Studija BAE| author =| date =| format ={{pdf}}| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archiveurl =https://web.archive.org/web/20071014003826/http://www.adacore.com/multimedia/pdfs/CaseStudy_Eurofighter.pdf| archivedate =2007-10-14| deadurl =no}}&lt;/ref&gt;

=== Kabina ===
==== Opšte karakteristike ====
[[Datoteka:Eurofighter Typhoon cockpit.jpg|Izgled kabine, u vidnom polju [[pilot]]a. Prikazana je tabla sa komandama, prikazivačima i komandnom palicom.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
U kabini Jurofajtera koriste se ekrani za prikaz podataka, bez konvencionalnih instrumenata. Prikazivanje je preko tri donja višenamenska prikazivača u boji i širokougaonog gornjeg (nišanskog), sa kojima se upravlja preko tastature, kursora i [[glas]]a.&lt;ref name=&quot;Kabina&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.reuters.com/article/2011/06/24/us-airshow-helmets-idUSTRE75N52A20110624 | title = New helmet to give Typhoon pilots killer look | quote = Nova kaciga pilota na tajfunu | author = Geert De Clercq | date = Jun 24, 2011 | format =  | publisher = Reuters | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archivedate = 2015-09-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150924153807/http://www.reuters.com/article/2011/06/24/us-airshow-helmets-idUSTRE75N52A20110624 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| title =Eurofighter Technology and Performance : Cockpit| quote =Kabina| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archivedate =2014-05-29| archiveurl =https://web.archive.org/web/20140529005508/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pokazivački sistem&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/cockpit-hud.htm| title = Der &quot;PIRATE&quot;- Infrarot-Sensor| quote =Pokazivački sistem| author =  | date =  | format = | publisher = RAND | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt; U kabini se prikazuju podaci i sa [[senzor]]a velikog dometa za detekciju slike, zasnovanoj na razlici u toplotnom zračenju (FLIR), [[pilot]] upravlja sa sistemima i avionom sa glasom i sa [[Sistem komandi leta aviona|komandama leta]]. Ulazne signale za komande leta pilot izražava pomeranjem palica (ručica) i pedala. Ruke pilota su stalno na ručici gasa [[Vazduhoplovni motor|motora]] i na komandnoj palici (HOTAS, skraćenica od engleske sintagme ''hands on throtle and stick'' (ruke na pedali i ručici). [[Pilot]] poseduje kacigu, na čijem viziru je prikazivač podataka (uglavnom istih kao što su i na gornjem prikazivaču) sa prikladnim simbolima, na raspolaganju mu je višefunkcionalni informacioni distributivni sistem, integrisani sistem za upozoravanje i sistem za unos podataka o ciljevima na levom pultu. Korišćeni prikazivači i komandni paneli leta u kabini, osvetljeni su i postavljeni na podešljive šarke za pilotov izbor odgovarajućeg postavnog ugla.&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| title =Cockpit| quote =Opšte karakteristike kabine| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archivedate =2014-05-29| archiveurl =https://web.archive.org/web/20140529005508/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;

Kabina je razvijena na bazi iskustva pilota i njihovih zahteva i primedbi. Izgled i funkcionalnost je nastala metodom približavanja kroz povratne informacije i procene od vojnih probnih pilota.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.janes.com/articles/Janes-Radar-and-Electronic-Warfare-Systems/MSD-2000-signals-display-unit-International.html| title = MSD 2000 signals display unit (International), LAND-BASED SIGNALS INTELLIGENCE (SIGINT), ELECTRONIC SUPPORT AND THREAT WARNING SYSTEMS| quote =MSD2000| author = | date = Nov 09, 2001  | format =  | publisher = Jane’s | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt; U „tajfunu“ je pilot smešten u [[izbacivo sedište|sedište]] tipa Martin Bejker Mk.16A ({{jez-eng|Martin-Baker Mk.16A}}), sa nadstrešnicom za zaštitu lica, a lansira se pri spasavanju, sa dva [[raketni motor|raketna motora]].&lt;ref name=&quot;Kabina&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/crew-escape-lifesupport/cockpit-ingress-and-egress.html| title =Crew Escape &amp;amp; Life Support| quote =Hermetičnosti i pristupačnost kabini| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archive-date =2013-05-11| archive-url =https://web.archive.org/web/20130511052843/http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/crew-escape-lifesupport/cockpit-ingress-and-egress.html| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

Avion je predviđen da leti sa velikim opterećenjem. Usled ubrzanja n•g (n je [[faktor aerodinamičkog opterećenja]]), opremljen je sa priključkom sa sistemom za napajanje zaštitnog odela ([[Anti-G odelo|anti-g odela]]) za pilota, za zaštitu od posledica opterećenja. Ovo specijalno razvijeno odelo obezbeđuje zaštitu pilota, te on izdržava ubrzanja i do 9g. Nemački i austrijski piloti na „tajfunu“ nose hidrostatička [[Anti-G odelo|anti-g odela]], koja pružaju zaštitu i u rukama, te omogućuju potpuniju toleranciju na velika ubrzanja.&lt;ref name=&quot;Kabina&quot;&gt;{{Cite web| url = http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| title = Cockpit| quote = Kabina| author = | date = | format = | publisher = Eurofighter| location = | pages = | language = {{En}}| accessdate = 3. 11. 2011.| archivedate = 2014-05-29| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140529005508/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/cockpit.html| deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

==== Upravljanje glasom ====

„Tajfun“ koristi sistem, sa modulom za prepoznavanje govora (SRM), sa kojim se generišu izvršne radnje od naredbi sa [[glas]]om, uz pomoć neophodnih računarskih uređaja. To je bila prva proizvodnja i operativna primena ovakvog sistema u kabini vojnog aviona. Sistem daje pilotu dodatni prirodni način upravljanja sa 26 nekritičnih (sekundarnih) funkcija u kabini, sa čime se značajno smanjuje njegovo opterećenje, poboljšava bezbednost vazduhoplova i širi prostor za nove misije. Važan korak u razvoju sistema upravljanja glasom dogodio se [[1987]], godine, kada je završen digitalni [[procesor]] signala TMS-320-C30, što je smanjilo veličinu i složenost potrebnog sistema.

Sistem upravljanja glasom zahteva da svaki [[pilot]] ima snimljen svoj ''šablon glasa'' koji se koristi u procesoru za prepoznavanje i tako prepoznat generiše izgovorene tipične reči u naredbe, koje se realizuju u izvršne radnje. Taj ''šablon glasa'' pilota je snimljen na kasetu koja se memoriše u sistemu u kabini, pre početka leta. Ovaj sistem se ne koristi za radnje koje zahtevaju veću bezbednost i kritične zadatke, kao što su oružje, izvlačenje [[Stajni organi vazduhoplova|stajnih organa]] i za druge slične sisteme. Koristi se za širok spektar drugih funkcija u kabini, kao što je poziv prikaza nekih informacija na prikazivačima, kao što je stanje količine [[gorivo|goriva]], stanje sistema i tako dalje.&lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://www.janes.com/extracts/extract/jav/jav_a062.html| title = Eurofighter Typhoon Direct Voice Input (DVI) system (United Kingdom)| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080512020020/http://www.janes.com/extracts/extract/jav/jav_a062.html| archivedate = 2008-05-12| quote = | author = | date = Oct 09, 2007| format = | publisher = Jane's| location = | pages = | language = {{En}}| accessdate = 3. 11. 2011.| deadurl = no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.aph.gov.au/house/committee/jfadt/defenceannualreport_2002_2003/subs/sub6.pdf | title = The 1998 Study - History, Accuracy and Impact | quote = Studija | author = Dr Carlo Kopp, Peter A Goon | date = 4 July 2004 | format = {{pdf}} | publisher =  | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050629151553/http://www.aph.gov.au/house/committee/jfadt/defenceannualreport_2002_2003/subs/sub6.pdf | archivedate = 2005-06-29 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/voice-throttle-stick/direct-voice-input.html| title =Voice Throttle &amp;amp; Stick (VTAS)| quote =Govorna naredba| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archive-date =2013-05-11| archive-url =https://web.archive.org/web/20130511025203/http://www.eurofighter.com/capabilities/technology/voice-throttle-stick/direct-voice-input.html| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

=== Pogon ===
[[Datoteka:Eurofighter wtd61.jpg|Jurofajter, pri režimu rada motora sa uključenim dopunskim sagorevanjem.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]
Jurofajter tajfun poseduje dva [[Dvoprotočni turbomlazni motor|dvoprotočna turbomlazna motora]] EJ200. Taj [[Vazduhoplovni motor|motor]] je sa odnosom dvoprotočnosti 0,4:1 i sa dva vratila. Relativno nizak odnos dvoprotočnosti je izabran za veliki potisak na režimu bez dopunskog sagorevanja, koji zadovoljava potrebe vremenski dužih supersoničnih [[brzina]] aviona (''superkrstarenje''). U poređenju sa motorom RB199, poseduje 37% manji broj delova (1.800 umesto 2.845), a razvija 50% više potiska, sa istom zapreminom zauzetog prostora u trupu aviona. Vazduh se komprimuje u kompresoru niskog pritiska, u tri faze (stepena). Ukupni odnos povećanja pritiska u njemu je 4,2:1. Kompresor visokog pritiska poseduje trodimenzionalne profilisane lopatice postavljene na pet setova statorskih i rotorskih kola. Tih pet stepeni sabijanja stvaraju ukupno povećanje pritiska sa odnosom 6,2:1.&lt;ref name=&quot;Jurodžet EJ200&quot;/&gt; Kompresori visokog i niskog pritiska su proizvedeni u takozvanoj ''bliskoj tehnologiji'', diskovi kompresora i lopatice su napravljeni iz jedne celine od legure [[titanijum]]a, sa čime je učinjena ušteda u težini.&lt;ref name=&quot;Optimalne performanse motora&quot;&gt;{{Cite web| url =http://www.mtu.de/de/technologies/technologies_future/blisk/index.html| title =Blisk| quote =Optimalne performanse motora| author =| date =| format =| publisher =MTU Aero Engines| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =3. 11. 2011.}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Lopatice su dvostruko veće nego kod RB199 i šuplje su. Ove dve kompresorske celine, obrću se u suprotnim smerovima, sa ukupnim efektom povećanja pritiska (stepenom sabijanja) vazduha od 26:1 sprovedenog u prstenastu komoru sagorevanja, gde se isti meša sa [[gorivo]]m u smešu za sagorevanje. [[Temperatura]] vrelih gasova je oko 1.800° [[Kelvin]]a, na ulazu u prvu pogonsku [[turbina|turbinu]] motora. Postoje dve jednostepene turbine (visokog i niskog pritiska), svaka od njih pogoni po jedno vratilo. Turbina visokog pritiska pogoni kraće vratilo prstenastog preseka, koje pokreće kompresor visokog pritiska, a turbina niskog pritiska pogoni duže, unutrašnje vratilo, na kome je kompresor niskog pritiska. Lopatice turbine monokristalne su strukture od legura [[nikl]]a, sa presvlakom [[Keramika (materijal)|keramike]], [[nikl]]a, [[hrom]]a i [[itrijum]]a i hlade se sa vazdušnom strujom. Gornji sloj lopatica turbine se mora redovno proveravati, da li na njemu postoje mehanička oštećenja. Sa primenom ovih visokih i zahtevnih tehnologija, motor EJ200 se uvrstio u svetski vrh, u domenu pogona.&lt;ref name=&quot;Jurodžet EJ200&quot;&gt;{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/engines.html| title =EuroJet 200| quote =Jurodžet EJ200| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archivedate =2010-07-31| archiveurl =https://web.archive.org/web/20100731153302/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/engines.html| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EJ200&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-techno.htm| title = Triebwerke - Entwicklung| quote =EJ200| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tehnologija motora 1/3&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-techno.htm| title = Triebwerke - Technologie 1/3| quote =Tehnologija motora 1/3| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tehnologija motora 2/3&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-techno2.htm| title = Triebwerke - Technologie 2/3| quote =Tehnologija motora 2/3| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tehnologija motora 3/3&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-techno3.htm| title = Triebwerke - Technologie 3/3| quote =Tehnologija motora 3/3| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Posle podešenog sagorevanja, gasovi protiču kroz konvergentno-divergentnu mlaznicu, sa sistemom za dopunsko sagorevanje, ali bez vektorskog upravljanja sa potiskom. Odnos potiska i težine motora je 9,5:1, masa motora je 1.035&amp;nbsp;kg. Jednostavan je za postavljanje i za skidanje sa aviona. Četiri osobe ga zamenjuju za kraće vreme od 45 minuta. Predviđena je nadogradnja motora sa sistemom za trodimenzionalno upravljanje sa vektorom potiska, sa uglom zakretanja mlaznice od oko 23°. Pripremljeni su motori prototipovi i traži se način finansiranja programa njihovih detaljnih ispitivanja i uvođenja u operativnu upotrebu. Istražuje se mogućnost adaptivnog upravljanja sa promenom raspodele preseka konvergentno-divergentne mlaznice duž njene ose za optimizaciju potiska i njegovim povećanjem za oko 7%. Motor je optimiziran za racionalni režim rada sa digitalnim sistemom upravljanja ({{jez-eng|Digital Engine Control Unit-DECU}}) za minimalno održavanje i maksimalnu izdržljivost. U takvim uslovima motor obezbeđuje potisak bez dopunskog sagorevanja od 60&amp;nbsp;kN, a sa njime 90&amp;nbsp;kN. U vanrednim situacijama, motor EJ200 može kratkotrajno obezbediti potisak i od 102&amp;nbsp;kN.&lt;ref name=&quot;Jurodžet EJ200&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jurodžet turbo&quot;&gt;{{Cite web|url= http://www.eurojet.de/default.php?p=4&amp;cid=6|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070928120508/http://www.eurojet.de/default.php?p=4&amp;cid=6|archivedate= 2007-09-28|title= EJ200 Engine Data Fact Sheet|quote= Jurodžet turbo|author= |date= |format= |publisher= EUROJET Turbo GmbH|location= |pages= |language= {{En}}|accessdate= 3. 11. 2011.|deadurl= yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karakteristike motora&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/technik-triebwerke-daten.htm| title = EJ200 - Daten| quote =Karakteristike motora| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Na baznom potisku od 2 x 60&amp;nbsp;kN „tajfun“ postiže brzinu ekvivalenta [[Mahov broj|M]] = 1,5, što ga svrstava među avione ''superkrstaše''. Sa dopunskim sagorevanjem postiže [[Mahov broj|M]] = 2,44, sa čistom konfiguracijom bez spoljnjeg podvešavanja. Ove performanse su uporedive sa pretpostavljenim budućim protivnikom, ruskim lovcem pete generacije za koji se smatralo da će uslediti posle prototipa [[MiG 1.44]], što se nije dogodilo jer je umesto njega usvojen [[Suhoj PAK FA]]. {{efn|U aproksimativnom proračunu uticaja Mahovog broja na efikasnost usisavanja pa i na promenu potiska [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]], usvaja se uprošćenje da [[Aerodinamički otpor|koeficijent otpora]] ostaje konstantan sa promenom [[Mahov broj|Mahovog broja]], što može biti prihvatljivo za manje segmente promene. Na slici je prikazana promena &lt;math&gt;\ C_p&lt;/math&gt; u funkciji Mahovog broja, tako da je očigledno da su dobijene proračunske vrednosti konzervativne. Pad pritiska na ulazu u usisnik je interpoliran sa polinomom, drugog stepena. Ukupan pad pritiska na režimu leta na Mahovom broju od 1,5 je oko 0,96, a na 2,25 je oko o,87. Tako da za taj gubitak pritiska, kvadratne jednačine dobijaju vrednost:
:&lt;math&gt;\Delta p = c_1 \cdot M^2 + k_1&lt;/math&gt;
Sistem jednačina je:&lt;br /&gt;
:&lt;math&gt;0,96 = c_1 \cdot 1,5^2 + k_1&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;0,87 = c_1 \cdot 2,25^2 + k_1&lt;/math&gt;

Proizilazi da je rešenje &lt;math&gt;\ c_1 = -0,032&lt;/math&gt; i &lt;math&gt;\ k_1 = 1,032&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;\Delta p  = -0,032 \cdot M^2 + 1,032&lt;/math&gt;

Gubitak pritiska može da se odredi i za veći segment razlike Mahovih brojeva od 1,5 do 2,25, sa prihvatljivom preciznošću korišćenja formule, kada se uzme povećanje [[Aerodinamički otpor|otpora]] u obzir za taj segment. Pošto se pretpostavlja konstantan koeficijent otpora u funkciji Mahovog broja, onda sila otpora samo zavisi od kvadrata brzine aviona. Pod pretpostavkom da je stalno poznata brzina aviona, Mahov broj 1,5 se postiže pri statičkom potisku po motoru od 60 kN,&lt;br /&gt; a Mahov broj 2,35 pri 90 kN, što dovodi do gubitka pritiska u usisniku na vrednost 0,96 i 0,87, saglasno tome jednačine sistema izgledaju:
:&lt;math&gt;60 \cdot 0,96 = c_2 \cdot 1,5^2 + k_2&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;90 \cdot 0,87 = c_2 \cdot 2,35^2 + k_2&lt;/math&gt;

U ovom slučaju, gubitak pritiska koristi se u dva režima leta, za Mahov broj 2,25 i za Mahov broj 2,35, što daje određena odstupanja u rezultatima, ali približno zadovoljava potrebu za grubu procenu. Zatim se određuje &lt;math&gt;\ c_2 = 6,36&lt;/math&gt; i &lt;math&gt;\ k_2 = 43,29&lt;/math&gt;. Povećanje otpora vazduha u funkciji brzine leta, u zavisnosti od potiska može se izračunati koristeći istu formulu ako se koristi ona iznad za pad pritiska. konkretno:&lt;br /&gt;
:&lt;math&gt;\ T \cdot\Delta p = c_2 \cdot M^2 + k_2 \longrightarrow M = \sqrt{ \frac{T \cdot\Delta p - k_2}{c_2}}&lt;/math&gt;

U jednačinama je:
: &lt;math&gt;\ k= C_p / C_v&lt;/math&gt; — koeficijent adijabate, [[Poasonov broj]], a 
: &lt;math&gt;C_p&lt;/math&gt; [[molarni toplotni kapacitet]] pri stalnom pritisku, &lt;math&gt;C_v&lt;/math&gt; molarni toplotni kapacitet pri stalnoj zapremini.
Jednačina u ovom obliku se koristi i za proračun približne vrednosti Mahovog broja:
:&lt;math&gt;\ M = \sqrt{ \frac{T\cdot (-0,032 \cdot M^2 + 1,032) -43,29}{6,36}}&lt;/math&gt;
 
Kao što je gore navedeno, rezultati više odstupaju na velikim potiscima. Sasvim su zadovoljavajući oko brzine, koja odgovara Mahovom broju 2.&lt;ref name=&quot;Jurodžet EJ200&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Superkrstaš&quot;/&gt;}}&lt;ref name=&quot;Jurodžet EJ200&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Superkrstaš&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.ausairpower.net/APA-Supercruise.html| title = Supercruising Flankers?| quote =Superkrstaš| author = Dr Carlo Kopp| date = 2005 | format =  | publisher = Asia Pacific Defence Reporter | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DECU&quot;&gt;{{Cite web | url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/flight-sys.html| title = Flight Control System (FCS)| quote =DECU| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Upravljanje vektorom potiska&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.scribd.com/doc/46125325/ITP-TVC-EuroFighter | title = ITP-TVC-EuroFighter | quote = Upravljanje vektorom potiska | author =  | date =  | format = {{pdf}} | publisher =  | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archive-date = 2013-10-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131019104237/http://www.scribd.com/doc/46125325/ITP-TVC-EuroFighter | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MiG 1.44&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.testpilot.ru/russia/mikoyan/mfi/mfi_1.htm| title = MFI (1.42) - mnogofunkcionalьnый frontovoй istrebitelь| quote =MiG 1.44| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{Ru}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

{|  style=&quot;margin:auto; background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px;&quot;
|-
|[[Datoteka:Eurojet EJ2000 Austrian.jpg|280px]]||[[Datoteka:Eurojet ej2000.jpg|280px]]||[[Datoteka:EJ200 inlet.jpg|280px]]
|-
|&lt;center&gt;Izložen [[Vazduhoplovni motor|motor]] [[Jurodžet EJ 2000]].&lt;/center&gt;||&lt;center&gt;Jurodžet EJ2000, sa upravljanjem&lt;br /&gt; vektora potiska.&lt;/center&gt;||&lt;center&gt;Čeoni prikaz dela prvog kola rotorskih i&lt;br /&gt; statorskih lopatica kompresora&lt;br /&gt; motora Jurodžet EJ2000.&lt;/center&gt; 
|}

=== Naoružanje ===
[[Datoteka:Mauser BK-27 LKCV.jpg|Top, Mauzer BK-27.&lt;/center&gt;|desno|mini|250px]]

„Tajfun“ je opremljen topom Mauzer BK-27, [[kalibar|kalibra]] od 27&amp;nbsp;mm, sa bojevim kompletom od 145 granata.&lt;ref name=&quot;Program partija 3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt; [[Top]] je težak 100&amp;nbsp;kg bez granata i instaliran je u koren desnog polukrila. [[Kadenca]] mu se može izabrati između 1.000 i 1.700 granata u minuti, dok je izlazna brzina granate 1.025&amp;nbsp;m/s. Za 0,5 sekundi se može ispaliti preko 4&amp;nbsp;kg [[masa|mase]] granata. Municija se automatski dovodi u top, a čaure se odvode u kontejner. Granate ne smeju biti povezane, ali se postavljaju u spremnik, što smanjuje potrebno vreme za punjenje oružja. Efektivni domet granate je oko 1.600 metara. Granate su različitih vrsta, raspoloživih za više namena. Visoko eksplozivne granate se koriste za dejstvo protiv [[raketa]] kojima je napadnut avion, i ove rakete se samouništavaju posle promašaja cilja. Poseban je tip granata protiv ciljeva na kopnu, za protivoklopnu borbu. [[Masa]] jedne granate je oko 260 grama.&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://www.whq-forum.de/cms/205.0.html| title =Mauser BK 27| quote =Top mauzer| author =| date =7. September 2007| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =3. 11. 2011.| archivedate =2016-03-04| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304193214/http://www.whq-forum.de/cms/205.0.html| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Naoružanje&quot;/&gt;

Avion „tajfun“ poseduje 13 spoljnih veznih tačaka za podvešavanje borbenih sredstava i drugog tereta. Maksimalna ukupna masa podvešenih tereta je do 7.500&amp;nbsp;kg. Podvesne tačke su raspoređene, po četiri ispod svakog polukrila (8 pod krilom) i pet ispod trupa (vidi sliku desno).&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt; Na tri podvesne tačke mogu se podvesiti spoljni rezervoari goriva, dva pod krilo i jedan pod centralni deo trupa. Na ovu veznu tačku ispod centalnog dela trupa, podkačinje se jedino rezervoar goriva (nije predviđena alternativa).&lt;ref name=&quot;Naoružanje&quot;/&gt; Na slici desno, oivičeni su rezervoari goriva sa žutom bojom. Može se birati između raspoloživa dva njihova modela: od 1.500 litara, koji je namenjen za podzvučni let i niske manevre, sa malim ubrzanjem n•g, a optimiziran za nadzvučni let i oštar manevar sa velikim ubrzanjem n•g je zapremine od 1.000 litara. Britanska firma BAE sistem je pripremila aerodinamički profilisane rezervoare goriva za postavljanje na zadnji deo trupa aviona i stapali bi se sa njim u zadebljan profil (kao obloga). Zapremina ovog rezervoara je 1.500 litara. Sa njim se povećava dolet aviona za oko 25%. Dve podtrupne bočne linije poseduju po dve tačke podvešavanja. Na njih se u konturu trupa mogu podvesiti 4 rakete vazduh-vazduh velikog dometa, sa ''utapanjem'' u konturu bez značajnijeg povećanja [[Aerodinamički otpor|otpora]] i radarskog odraza. Dve najudaljenije linije na krilu opremaju se samo sa raketama vazduh-vazduh kratkog dometa. Mogu se koristiti vezne tačke i za podvešavanje i drugog oružja, pod uslovom da je obezbeđena njihova integracija, saglasno propisu MIL-STD-1760.&lt;ref name=&quot;Naoružanje&quot;/&gt;

Pored rakete vazduh-vazduh kratkog dometa, tipa starog „saidvindera“, na raspolaganju su i nove većeg dometa, sa oznakama ASRAAM i IRIS-T. Kod ASRAAM je značajno povećanje dometa, što je bio i osnovni cilj razvoja. Sa njom neprijateljski avion može biti uništen u približavanju i pre nego što dođe do međusobne borbe. Pokretljivost ovih raketa u bliskoj borbi, uporediva je sa „sajdvinderom“, ali to joj je bio sekundarni projektni zahtev, mada je ovde mnogo jači potisak motora i nizak [[Aerodinamički otpor|otpor]], što joj je osnovni razlog za poboljšani manevar. Raketa IRIS-T, projektovana je da bude posebno agilna, tako da joj odmah može biti cilj i sopstveni avion. To jest, može brzo zaći za rep „svoga“ sopstvenog aviona, sa koga je i lansirana. Ta sposobnost je poznata pod nazivom kao potpuno sferna, ili ''sverakursna raketa''.&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt;

Za borbu na velikim rastojanjima, koristi se privremeno raketa AIM-120A/B/C AMRAAM, koja se uspešno pokazala u borbi. U budućnosti, biće zamenjena sa mnogo moćnijom MBDA meteor raketom, koja je opremljena [[Nabojnomlazni motor|nabojnomlaznim motorom]] i sa novom tehnologijom u domenu elektronike i upravljanja.

Oružje vazduh-zemlja sačinjavaju razne vrste [[bomba|bombi]] i raketa. Bombe su poboljšane, a u planu razvoja je da u budućnosti budu poboljšane i rakete. Planovi o nadgradnji maksimalnog spoljnjeg nošenja oružja se ne objavljuju, tj. podležu tajnosti. Avion će nositi i neke tipove krstarećih raketa.

Opcije kooperanata su usaglašene sa karakteristikama zajedničkog aviona, a i standardizovano je nošenje naoružanja po tipovima i količini. U donjoj tabeli, prikazana su usaglašena rešenja prema mogućnostima aviona i potrebama korisnika.&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.airpower.at/flugzeuge/eurofighter/bewaffnung.htm| title = Bewaffnung| quote =Naoružanje „tajfuna“| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Naoružanje&quot;&gt;{{Cite web| url = http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/weapons.html| title = Weapons| quote = Naoružanje| author = | date = | format = | publisher = Eurofighter| location = | pages = | language = {{En}}| accessdate = 3. 11. 2011.| archivedate = 2009-09-18| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090918033338/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/weapons.html| deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Avaks&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.aiaa.org/aerospace/images/articleimages/pdf/Eye%20on%20Electronics_NOV2008.pdf | title = Airborne early warning acquires new targets | quote = Avaks | author = David L. Rockwell | date = November 2008 | format =  | publisher = Aerospace America | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100307120509/http://www.aiaa.org/aerospace/images/articleimages/pdf/Eye%20on%20Electronics_NOV2008.pdf | archivedate = 2010-03-07 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;margin:auto; width:760px;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; style=&quot;background:skyBlue;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; |'''Naoružanje aviona Jurofajter tajfun''' &lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Naoružanje&quot;/&gt;
|-
! Oružje
! colspan=&quot;11&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|
! Korisnici
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; style=&quot;background:skyBlue;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; |Rakete vazduh-vazduh
|- 
| &lt;center&gt;[[AIM-132 ASRAAM]]&lt;/center&gt;[[Datoteka:AIM-132 ASRAAM profile view drawing (right).jpg|170px]]
| 1
| 1
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| 1
| 1
| {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|-
| &lt;center&gt;[[IRIS-T|AIM-2000 IRIS-T]]&lt;/center&gt;[[Datoteka:Aim 2000 iris t.jpg|170px]]
| 1
| 1
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| 1
| 1
|  {{Zastava|Nemačka}} {{Zastava|Španija}} {{Zastava|Italija}} {{Zastava|Austrija}}&lt;br /&gt; {{Zastava|Saudijska Arabija}}
|-
| &lt;center&gt;[[AIM-9 Sajdvinder]]&lt;/center&gt;[[Datoteka:Aim9 sajdvajnder.jpg|170px]]
| 1
| 1
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| 1
| 1
| {{Zastava|Nemačka}} {{Zastava|Španija}} {{Zastava|Italija}} {{Zastava|Austrija}}&lt;br /&gt; {{Zastava|Saudijska Arabija}}
|-
| &lt;center&gt;[[AIM-120 AMRAAM]]&lt;/center&gt;[[Datoteka:AIM-120 AMRAAM profile view drawing (right).jpg|170px]]
| -
| 1
| 1
| 1
| 2
|  &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| 2
| 1
| 1
| 1
| -
| {{Zastava|Nemačka}} {{Zastava|Španija}} {{Zastava|Italija}}&lt;br /&gt;  {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}{{Zastava|Saudijska Arabija}}
|-
| &lt;center&gt;[[MBDA Meteor]] (planirano)&lt;/center&gt;[[Datoteka:Mbda meteor.jpg|170px]]
| -
| 1
| 1
| 1
| 2
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| 2
| 1
| 1
| 1
| -
| {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} {{Zastava|Nemačka}} {{Zastava|Španija}}&lt;br /&gt; {{Zastava|Italija}}
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; style=&quot;background:skyBlue;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; |Rakete vazduh-zemlja
|-
| &lt;center&gt;[[Taurus (krstareća raketa)|Taurus KEPD 350]] (planirano)&lt;/center&gt;[[Datoteka:Taurus kepd.jpg|170px]]
| -
| -
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| -
| -
| {{Zastava|Nemačka}}
|-
| &lt;center&gt;[[Storm šedou (krstareća raketa)|Storm šedou]] (planirano)&lt;/center&gt;[[Datoteka:Storm shadow.jpg|170px]]
| -
| -
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| -
| -
| {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|-
| &lt;center&gt;[[Brimston]] (planirano)&lt;/center&gt;[[Datoteka:Brimstoneraketa.jpg|170px]]
| -
| 3
| 3
| 3
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 3
| 3
| 3
| -
| {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|-
| &lt;center&gt;[[ALARM (Rakete)|ALARM]] (planirano)&lt;/center&gt;[[Datoteka:ALARM raketa.jpg|170px]]
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; style=&quot;background:skyBlue;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; |Municija vazduh-zemlja slobodnog pada 
|-
| &lt;center&gt;[[Pavivej|GBU-16]]&lt;/center&gt;[[Datoteka:Gbu-16.jpg|170px]]
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|-
| &lt;center&gt;[[Bombe slobodnog pada|Mark 83]] (454&amp;nbsp;kg)
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|-
| &lt;center&gt;[[Pavivej|Pavivej IV]]&lt;/center&gt;[[Datoteka:Paveway IV laser-guided bomb - impression.jpg|170px]]
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| {{Zastava|Nemačka}}
|-
| [[Pavivej|GBU-48]]
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| &lt;center&gt;‡&lt;/center&gt;
| -
| 1
| 1
| 1
| -
| {{Zastava|Nemačka}}
|}
‡ – centralna podtrupna vezna tačka (13), isključivo se koristi za nošenje [[gorivo|goriva]].

U okviru prikazanih ostvarenih mogućnosti, u prethodnoj tabeli, tipične operativne varijante konfiguracija podvešavanja, za konkretne namenske zadatke, prikazane su u sledećoj tabeli.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;margin:auto; width:760px;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; style=&quot;background:skyBlue;&quot;
! Superiornost u lovačkoj nameni&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt;
! Višenamenska (polivalentna) namena&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt;
! Zaštita, podrška&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt;
|-
| 
* 6× raketa vazduh-vazduh, velikog dometa
* 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa
* 3× rezervoara za gorivo, od 1.000 lit
| 
* 2× krstareće rakete
* 2× [[laser]]ski navođene bombe / GPS
* 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg dometa
* 4× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa
* 1× rezervoar za gorivo, od 1.000 lit
| 
* 4× laserski vođene bombe / GPS
* 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg / dugog dometa
* 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa
* 1× kontejner za laserski označivač 
* 2× rezervoara za gorivo, od 1.000 lit
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; style=&quot;background:skyBlue;&quot;
! Neposredna podrška iz&lt;br /&gt; vazdušnog prostora&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt;
! Neutralisanje protivvazduhoplovne&lt;br /&gt; odbrane neprijatelja&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt; 
! Borba na moru protiv brodova&lt;ref name=&quot;Naoružanje „tajfuna“&quot;/&gt;
|-
| 
* 18× protivtenkovske rakete (tri u grozdu)
* 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg / dugog dometa
* 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa
* 1× rezervoar za gorivo, od 1.000 lit
| 
* 2× laserski vođene bombe / GPS
* 2× protivradarske rakete
* 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg / dugog dometa
* 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa
* 1×  kontejner za laserski označivač
* 2× rezervoara za gorivo, od 1.000 lit
|
* 4× protivbrodske rakete
* 4× rakete vazduh-vazduh, srednjeg / dugog dometa
* 2× rakete vazduh-vazduh, kratkog dometa
* 3× rezervoara za gorivo, od 1.000 lit
|}

=== Karakteristike ===
[[Datoteka:German eurofighter.JPG|Jurofajter tajfun u poletanju.&lt;/center&gt;|desno|mini|220px]] 
[[Datoteka:Eurofighter 9803 3.jpg|Jurofajter na sletanju.&lt;/center&gt;|desno|mini|220px]]
[[Datoteka:Eurofighter Typhoon 2.jpg|Jurofajter iz 29-te eskadrile [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAFa]].&lt;/center&gt;|desno|mini|220px]] 
[[Datoteka:Typhoon.f2.zj922.ff2006.arp.jpg|Jurofajter, lovac jednosed, [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAFa]].&lt;/center&gt;|desno|mini|220px]] 
[[Datoteka:2010-06-11 Eurofighter Luftwaffe 31+21 EDDB 01.jpg|Jurofajter, svojina [[Luftvafe]], u poletanju.&lt;/center&gt;|desno|mini|220px]]

{| border=&quot;2&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;  cellpadding=&quot;2&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; style=&quot;background:skyBlue;&quot;
! Parametri
! Vrednosti/podaci &lt;ref name=&quot;Jurofajter u vektor sajtu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Program Jurofajtera&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.raf.mod.uk/equipment/typhooneurofighter.cfm| title = Typhoon FGR4 | quote = Tajfun FGR4| author = | date =  | format =  | publisher = MOD RAF  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
|-
| tip: || Višenamenski avion
|-
| Dužina: || 15,96 m
|-
| Razmah krila: || 10,95 m
|-
| Površina: || 50,00 m² &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
| Vitkost krila: || 2,40
|-
| Specifično opterećenje krila: ||
* minimalno (prazan avion): 220&amp;nbsp;kg/m²
* nominalno (normalna poletna masa): 310&amp;nbsp;kg/m²
* maksimalno (maksimalna poletna masa): 470&amp;nbsp;kg/m²
|-
| Visina aviona: || 5,28 m
|-
| Masa praznog aviona: ||
* jednosed: 11.000&amp;nbsp;kg &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* dvosed: 11.700&amp;nbsp;kg
|-
| Masa pri poletanju, normalna vrednost || 15.500&amp;nbsp;kg
|-
| Maksimalna masa pri poletanju: || 23.500&amp;nbsp;kg
|-
|Količina goriva: ||
* jednosed 4.996&amp;nbsp;kg / 6.215 lit (unutrašnje)
* dvosed 4.300&amp;nbsp;kg (unutrašnje)
|-
| Udeo goriva u ukupnoj masi: || 0,312 
|-
| Granice [[Faktor aerodinamičkog opterećenja|faktora aerodinamičkog opterećenja]]: || +9/–3 
|-
| Maksimalni [[Mahov broj]]: ||
* na optimalnoj visini 2,35
* na nivou [[more|mora]] 1,2 
|-
| [[Mahov broj]] krstarenja: ||
* bez spoljnih tereta 1,5 
* konfiguracija vazduh-vazduh 1,2 &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|-
|Minimalna brzina: || 203&amp;nbsp;km/h
|-
| Plafon operativne upotrebe: || 16.765 m &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
|-
| Maksimalna visina leta: || 19.812 m 
|-
|Maksimalna brzina penjanja: || 315&amp;nbsp;m/s 
|-
| Borbeni radijus: || 1.389&amp;nbsp;km (sa spoljnim rezervoarima za gorivo)
|-
| Dolet: || 3.790&amp;nbsp;km 
|-
| Maksimalni spoljni teret: || 7.500&amp;nbsp;kg
|-
| Motor: || dva [[Dvoprotočni turbomlazni motor|dvoprotočna turbomlazna motora]] [[Jurodžet EJ200]]
|-
| Potisak:&amp;nbsp; &amp;nbsp; ||
* bazni: 2 × 60&amp;nbsp;kN 
* sa dopunskim sagorevanjem: 2 × 90&amp;nbsp;kN 
|-
| Odnos potisak masa aviona: ||
* maksimalni: 1,67
* nominalni: 1,18
* minimalni: 0,78
|}
&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 51,2 m² površina je sa izvučenim pretkrilcima.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/baes_pdf_ms_japan_typ_abt_aird.pdf| title = Eurofighter Typhoon - dimensions| quote =Geometrija| author = | date =  | format =  | publisher = BAE Systems | location = | pages = | language = {{Ja}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; varira između 10.995&amp;nbsp;kg i 11.500&amp;nbsp;kg. Jurofajter smatra kao 11.000&amp;nbsp;kg.&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/eurofighter-typhoon/technicaldata.html| title =Technical Data| quote =Tehnički podaci| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter Typhoon| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =3. 11. 2011.| archive-date =2013-11-05| archive-url =https://web.archive.org/web/20131105192525/http://www.eurofighter.com/eurofighter-typhoon/technicaldata.html| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; Nema zvaničnih podataka za ovaj podatak, ali je procenjeno prema [[F/A-18 Hornet|F/A-18E]] za slučaj sa 2 × AIM-9 i 2 × AIM-120, gde je 1,5. Ovde se smatra za slučaj sa AIM-9 i 2 × AIM-120 da je približno 1,2.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://attach.high-g.net/attachments/f18_turn_rate1_576.png | title = Anvelope F/A-18E | quote = Anvelopa [[F/A-18 Hornet|F/A-18E]] | author =  | date =  | format = {{jpg}} | publisher = Eurofighter Typhoon | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 3. 11. 2011. | archivedate = 2012-07-10 | archiveurl = https://archive.today/20120710095045/http://attach.high-g.net/attachments/f18_turn_rate1_576.png | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; Za [[borbeni avion|borbene avione]] je dolet od 3.790&amp;nbsp;km neverovatan podatak.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.aeronautica.difesa.it/Mezzi/velivoliDotazione/Pagine/Eurofighter2000Typhoon.aspx| title = Eurofighter 2000 Typhoon | quote =Tajfun 2000| author = | date =  | format =  | publisher = Aeronautica Militare | location = | pages = | language = {{It}} | accessdate = 3. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

== Varijante ==
Jurofajter se proizvodi u varijantama jednoseda i dvoseda. Varijanta dvoseda se borbeno ne koristi, već on samo služi za obuku i trenažu [[pilot]]a. Serijska proizvodnja aviona „tajfun“ je programirana u tri „partije“ i one se odvojeno finansiraju, sa različitim tehničkim definisanim standardima. U toku prototipskog razvoja korišćeno je sedam aviona, [[prototip]]ova (podeljenih između četiri kooperanta). Oni su služili za podeljene aktivnosti razvoja varijacija opremanja i izmene konstruktivnih rešenja. Konačna namena im je bila konačna potvrda zahtevanog standarda u letu, u cilju definisanja i lansiranja serijske proizvodnje aviona „tajfun“.

=== Avioni za razvoj (prototipovi) ===

Zbog naziva ovih aviona na enggleskom, ''Development aircraft'', za prototipove je usvojena skraćenica sa početnim slovima DA, a dopisani broj se odnosi na konkretan vazduhoplov po redosledu. Svaki od njih je imao programsku namenu ispitivanja u letu i u razvoju konkretnih sistema.&lt;ref name=&quot;Program partija 3&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://www.vectorsite.net/aveuro.html#m4| title = EUROFIGHTER DESCRIBED| quote = Informacije| author = | date = | format = | publisher = Eurofighter Typhoon| location = | pages = | language = {{En}}| accessdate = 9. 11. 2011.| archive-date = 2006-09-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20060925134010/http://www.vectorsite.net/aveuro.html#m4| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Nemačka}}; '''DA1''', imao je namenu ispitivanja i razvoja strukture, letnih karakteristika, [[Vazduhoplovni motor|motora]] i [[softver]]a [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]]. Prvi let je napravljen [[27. mart]]a [[1994]]. godine. Do [[juni|juna]] [[1994]]. godine, završeno je devet probnih letova u funkciji razvojnih ispitivanja softvera, a potom je sprovedeno ažuriranje sistema komandi leta. Ispitivanja u letu su nastavljena [[18. septembar|18. septembra]] [[1995]]. godine. Početkom [[1996]]. godine, [[vojska]] je procenila da je završen taj deo programa. Zatim je počela konverzija [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]] EJ200 serije 03Z, integracija opreme na [[magistrala podataka|magistralu podataka]] „Stanag 3910“ i usavršavanje nosača za [[izbacivo sedište]] Martin Bejker Mk.16A sve do novembra [[1998]]. U trećem kvartalu [[1999]]. godine, probni letovi su nastavljeni, sve do [[11. septembar|11. septembra]] [[2000]]. Ponovo je ažuriran sistem komandi leta, a verifikacioni letovi su trajali dve nedelje iznad [[Severno more|Severnog mora]]. Avion DA1, [[8. april]]a [[2003]]. godine preselio se u Španiju, kao zamena za DA6. Poslednji njegov let, održan je [[21. decembar|21. decembra]] [[2005]]. godine.&lt;ref name=&quot;DA1&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da1.htm| title = DA1 (Werksbezeichnung)| quote =DA1| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''DA2''', imao je namenu razvoja softvera komandi leta i strukturalnih poboljšanja. Proizveo ga je BAE u Vortonu. Prvi let sa njim je izveden [[6. april]]a [[1994]]. godine. Zatim je realizovano devet opitnih letova do [[juni|juna]] [[1994]]. godine, nakon čega su ažurirane komande leta, u planiranoj takozvanoj drugoj fazi. Prvi let operativnog [[pilot]]a [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a izveden je na „tajfunu“ DA2 [[9. novembar|9. novembra]] [[1995]]. godine. Demonstriran je let, na velikim napadnim uglovima i do 25 stepeni, u maju [[1997]]. godine. Zatim su nastavljena operativna ispitivanja u bazi RAF-a, između ostalog da bi se proverila kompatibilnost sa [[aerodrom]]skim skloništem i ostalom infrastrukturom. Usledila su ispitivanja [[radar]]a. DA2 je prvi „tajfun“ koji je leteo na brzini ekvivalenta Mahovom broju 2, u decembru [[1997]]. godine. Prvi je i primio [[gorivo]] u vazduhu, u toku leta, [[14. januar]]a [[1998]]. Zatim, to je avion sa standardnim motorom EJ200, novom opremom i [[izbacivo sedište|izbacivim sedištem]] Martin Bejker Mk.16A. Ispitivanje [[flater]]a (flutter) u letu je otpočeto [[avgust]]a [[1998]]. godine. U drugoj polovini [[1999]]. godine opremljen je za ispitivanje opterećenja, sa postavljenim više od 500 [[senzor]]a (mernih davača). Na kraju, ažuriran je gorivni sistem, [[2001]]. godine. U januaru [[2002]]. godine, usledila su ispitivanja puštanja u rad (startovanja) motora u letu. Prvi let, sa novim softverom komandi leta održan je u februaru [[2005]]. godine, a to verifikaciono ispitivanje trajalo je do [[13. novembar|13. novembra]] [[2006]]. DA2 je sada u [[Muzej kraljevskog ratnog vazduhoplovstva|muzeju RAF-a]] ({{jez-eng|Royal Air Force Museum London}}) u Hendonu, severnom Londonu.&lt;ref name=&quot;DA2&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da2.htm| title = DA2 (Werksbezeichnung) | quote =DA2| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Italija}}; '''DA3''', imao je namenu razvoja sistema naoružanja. Finalizirala ga je italijanska fabrika aviona Alenia. Od početka je opremljen motorima EJ200. Sa njim je izveden prvi let [[4. juni|4. juna]] [[1995]]. godine. Nadogradnja motora izvršena je u verziji EJ200-01C, u [[1996]]. godini, a u [[decembar|decembru]] iste godine ispitano je pokretanje (startovanje) motora u letu. Sa dva rezervoara goriva od po 1.000 litara, prvi let je izveden [[5. decembar|5. decembra]] [[1997]]. godine. Na proleće [[1998]]. godine, izvršena je nadogradnja sa motorima EJ200-03A, sa kojima je leteo u martu [[1999]]. godine, na režimu [[Mahov broj]]a od 1,6 sa podvešena dva rezervoara [[gorivo|goriva]] od po 1.000 litara. Tada je počelo i ispitivanje naoružanja u letu. DA3, dostigao je Mahov broj od 1,6 sa tri rezervoara goriva od po 1.000 litara u [[decembar|decembru]] [[1999]]. godine. Početak ispitivanja [[top]]a i izbacivog sedišta počelo je [[31. mart]]a [[2000]]. godine, kada su počela prva vatrena dejstva u letu. Prva upotreba topova u letu izvršena je u martu [[2004]]. godine, a u martu [[2005]]. godine, počela su ispitivanja njegovog dejstva vazduh-vazduh. Do [[avgust]]a [[2005]]. godine, počelo je na poligonu ispitivanje dejstva [[bomba|bombi]].&lt;ref name=&quot;DA3&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da3.htm| title = DA3 (Werksbezeichnung) | quote =DA3| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''DA4''', imao je namenu razvoja [[radar]]a i ostale opreme u cilju nadogradnje na standard partije 2. Finaliziran je u pogonima BAE u Vortonu i to je bio prvi dvosed u celom programu i prvi „tajfun“ sa kompletnom avionskom opremom. Prvi let je napravio [[14. mart]]a [[1997]]. godine, a prvi sa ''superkrstarenjem'' [[20. februar]]a [[1998]]. Usledila je serija eksperimenata u Vortonu, u toku od polovine [[1998]]. do [[28. april]]a [[1999]]. godine, uključen je i [[autopilot]] sa funkcijom automatskog upravljanja sa potiskom [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]. Prvi let sa [[pilot]]ovom kacigom i sa prikazivačem na viziru realizovan je [[17. jun]]a [[1999]]. godine, a kasnije su počeli letovi sa raketama „varner“. Zatim sledi prvi noćni let „tajfuna“ dvoseda. Od [[2001]]. godine, počelo je osnovo ispitivanje i ažuriranje svih proverenih rešenja. Sprovedena je nadogradnja napajanja sa električnom energijom i avionske opreme i nastavak letnih ispitivanja aviona u [[novembar|novembru]] [[2001]]. godine. Prvo dvostruko dolivanje goriva u letu aviona DA2 i DA4, izvršeno je u januaru [[2002]]. godine. Ispitivanje integracije oružja i ispitivanje njegovog lansiranja tokom leta, izvršeno je [[9. april]]a [[2002]]. godine. Tada je sa raketom AMRAAM gađana leteća meta („trut“). Značajan napredak, napravljen je kada je prvi put u vazduhu dosipano gorivo u dvosed, prvi put sa spoljnim rezervoarima i u toku noći. Izveden je prvi najduži let „tajfuna“ u vremenskom trajanju od 4 sata i 22 minuta. Od [[2002]]. godine, počelo je ispitivanje opreme za elektronsko ratovanje i za protivelektronsku zaštitu. U [[septembar|septembru]] [[2004]]. godine, poboljšane su i unapređene [[Sistem komandi leta aviona|komande leta]].&lt;ref name=&quot;DA4&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da4.htm| title = DA4 (Werksbezeichnung) | quote =DA4| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Nemačka}}; '''DA5''', imao je namenu paralelnog razvoja [[radar]]a i ostale opreme, u cilju nadogradnje na nivo partije 2, kao i britanski standard. Finaliziran je u okviru nemačke vazduhoplovne industrije, prvi let je napravio [[24. februar]]a [[1997]]. godine. DA5 je prvi [[Lovački avion|lovac]] opremljen radarom ECR-90 „CAPTOR“. U junu [[1997]]. godine, nadograđen je softver za [[radar]] i za sistem za upravljanje sa [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motoroma]] EJ200-03A. Realizovana je prva poseta potencijalnim norveškim kupcima u [[juni|junu]] [[1998]]. godine. Norveški probni pilot je leteo na „tajfunu“ DA5, [[15. decembar|15. decembra]] [[1998]]. godine. U aprilu [[1999]]. godine, napravljen je prvi let sa novim [[softver]]om, sa definisanim standardom za [[autopilot]]a i za automatsko upravljanje sa potiskom motora. Sredinom [[1999]]. godine, ispitivano je istovremeno praćenje četiri cilja sa radarom. U februaru [[2000]]. godine, izvršeni su zavšni letovi ispitivanja, a u maju [[2001]]. godine, završena je integracija raketa AMRAAM i AIM-9L. Do [[29. mart]]a [[2001]]. godine, završeno je ispitivanje radara sa različitim eksperimentima. Nadogradnja avionske opreme serijskog standarda završena je u [[proleće]] [[2003]]. godine, a prvi let je napravljen sa aktivnom naprednom raketom IRIS-T, u maju [[2004]].&lt;ref name=&quot;DA5&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da5.htm| title = DA5 (Werksbezeichnung)| quote =DA5| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt; 
* {{Zastava|Španija}}; '''DA6''', imao je namenu razvoja tehnike pilotiranja, procedure letenja i poboljšanja strukture aviona. U [[Sevilja|Sevilji]] je finaliziran ovaj drugi dvosed, sa namenom istraživanja povećanja obima elemenata letnih mogućnosti, klimatizacije i ventilacije kabine, prenosa podataka sa [[Sloj veze|sloja veze]] i prikazivanja podataka na viziru kacige pilota. Prvi let je izveden [[31. avgust]]a [[1996]]. godine. Nakon toga, ispitivan je prsluk za hlađenje [[pilot]]a u uslovima povišenih temperatura. Ispitivan je i uticaj klimatskih uslova hangara, pri visokim temperaturama.&lt;ref name=&quot;DA6&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da6.htm| title = DA6 (Werksbezeichnung)| quote =DA6| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Italija}}; '''DA7''', imao je namenu razvoja [[navigacija|navigacije]], avionske opreme i integracije [[raketa]]. Finalizirala ga je italijanska fabrika Alenija, a prvi let je izveo [[27. januar]]a [[1997]]. godine. Prvo lansiranje raketa kratkog dometa AIM-9L, izvršeno je [[15. decembar|15. decembra]] [[1997]]. godine, a prvo lansiranje AIM-120, izvedeno je [[17. decembar|17. decembra]] [[1997]].&lt;br /&gt; Usledila su prva podvešavanja rezervoara za gorivo od 1.000 litara, [[17. juni|17. juna]] [[1998]]. U periodu od aprila [[2001]]. godine, lansirane su rakete AMRAAM i AIM-9L u jedinici operativnog vazduhoplovstva. Kasnije su realizovana ispitivanja [[senzor]]a „pirat“. Izvršeno je ispitivanje punjenja goriva u letu, u [[juli|julu]] [[2002]]. godine. U martu [[2004]]. godine, ispitane su rakete IRIS-T sa spoljašnjih nosača ispod [[krilo|krila]].&lt;ref name=&quot;Konstrukcija tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/prototypen-da7.htm| title = DA7 (Werksbezeichnung) | quote =DA7| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Predserija „tajfuna“&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.vectorsite.net/aveuro.html#m4 | title = Predserija „tajfuna“ | quote = vectorsite | author =  | date =  | format =  | publisher =  | location =  | pages =  | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011. | archive-date = 2006-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060925134010/http://www.vectorsite.net/aveuro.html#m4 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Prototipski razvoj-&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.elmundo.es/elmundo/2002/11/21/espana/1037883405.html| title = El único prototipo español del 'Eurofighter' se estrella en Toledo| quote =Prototipski razvoj| author = | date = 21 de Noviembre de 2002 | format =  | publisher = El Mundo | location = | pages = | language = {{Es}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

==== Industrijalizacija proizvodnje (predserija) ====
'''IPA''' je skraćenica od početnih slova od naziva na engleskom ''Instrumented Production Aircraft'', za obeležavanje aviona predserije, kojima je isto dopisivan redni broj. Isto je namenski razvijeno sedam takvih predserijskih aviona.
* {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''IPA1''' je definisan standard za industrijsku realizaciju segmenta integracije odbrandbenog sistema. U Vortonu je BAE sistem finalno proizveo avion dvosed IPA1. Napravio je prvi let [[15. april]]a [[2002]]. godine. To je prvi definisani standard „tajfuna“, koji je ušao serijsku proizvodnju. Na njemu je još standardizovana klimatizacija, gorivni sisten, mlaznice motora, ispitan je instrumentalni let i primena boje aviona. Primarno je korišćen za ispitivanje i standardizaciju odbrambenog sistema. U letu je ispitana prva verzija [[bomba|bombe]] „Pavivej II“, [[29. juni|29. juna]] [[2006]]. godine, a u [[juni|junu]] [[2009]]. godine i sa „Pavivej IV“.&lt;ref name=&quot;IPA1&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa1.htm| title = IPA1 (Werksbezeichnung) | quote =IPA1| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Italija}}; '''IPA2''' je predserijski avion na kome je rešena industrijska integracija oružja vazduh-zemlja. To je prvi italijanski „tajfun“ dvosed. U fabrici Aleniji je finaziran. Prvi let je napravio [[5. april]]a [[2002]]. godine. Na njemu je industrijalizovano i konačno ispitano naoružanje vazduh-zemlja i fuzija signala [[senzor]]a na pokazivačima u kabini pilota. Takođe je [[2003]]. godine, na njemu ispitivano i zvanično standardizovano taktičko letenje. Izvršena je verifikcija postupka punjenja goriva u toku noćnog leta, [[19. novembar]] [[2004]]. godine. Ispitana je upotreba ubojnog sredstva GBU-16, [[2005]]. godine. Prvi let sa motorima EJ200 Mk 101, izveden je [[14. septembar|14. septembra]] [[2007]]. godine. U toku ispitivanja leteo je i na nadzvučnim brzinama, kada su i verifikovane manevarske sposobnosti „tajfuna“. U procesu ispitivanja novih motor, prvo je samo desni zamenjen sa Mk 101, u [[decembar|decembru]] je zamenjen i drugi levi. Tako, je kompatibilnost motora ispitana i standardizovana, u [[novembar|novembru]] [[2008]]. godine.&lt;ref name=&quot;IPA2&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa2.htm| title = IPA2 (Werksbezeichnung) | quote =IPA2| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Nemačka}}; '''IPA3''' je predserijski avion na kome je izvršena industrijska integracija oružja vazduh-vazduh. Finalno ga je proizvela nemačka vazduhoplovna industrija. Prvi let je ovaj dvosed napravio [[8. april]]a [[2002]]. godine. Na njemu je [[2005]]. godini, ispitana čvrstoća strukture pri nošenju spoljnih tereta. Ispitana je [[bomba]] „Pavivej II“, [[21. februar]]a. Pored toga, vršena su i pojedina [[Aerodinamika|aerodinamička]] ispitivanja.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa3.htm| title = IPA3 (Werksbezeichnung)| quote =IPA3| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Španija}}; '''IPA4''' je predserijski avion na kome je izvršena industrijska integracija dela oružja vazduh-zemlja i razvoj standarda očuvanja životne sredine. U Španiji je finaliziran avion IPA4 jednosed koji je poleteo [[27. februar]]a [[2004]]. godine. U [[decembar|decembru]] [[2004]]. godine, usledila su letna ispitivanja raketnog naoružanja, na poligonu u [[Švedska|Švedskoj]], a završeno je [[8. mart]]a [[2005]]. godine. Na ovu letelicu ugrađen je sistem „pirat“. U [[2006]]. godini, ispitivan je ovaj avion na elektromagnetnu kompatibilnost i karakteristike flatera strukture. U [[2007]]. godini, izvršeni su probni letovi sa raketom MBDA meteor, a [[31. mart]]a [[2009]]. godine je lansirao raketu AMRAAM na leteću metu. Sredinom [[2009]]. godine, avion je nadograđen na standard partije 2. Sa njim je detaljno ispitana i standardizovana tehnologija vožnje aviona po zemlji (taksiranje).&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa4.htm| title = IPA4 (Werksbezeichnung)| quote =IPA4| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''IPA5''' je predserijski avion na kome je izvršena industrijska integracija oružja vazduh-zemlja i vazduh-vazduh. Ovaj jednosed je finalno proizveo BAE sistem u Vortonu, prvi let je napravio [[7. juni|7. juna]] [[2004]]. godine. Na njemu je realizovana integracija raketa vazduh-vazduh i ukupnog oružja vazduh-zemlja.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa5.htm| title = IPA5 (Werksbezeichnung)| quote =IPA5| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''IPA6''' je predserijski avion na kome je realizovana konverzija sistema opreme standarda partije 2. Poleteo je [[1. novembar|1. novembra]] [[2007]]. godine, pripada partiji 1, to je bio prvi „tajfun“ sa potpunim hardverom i softverom partije 2. U [[oktobar|oktobru]] [[2007]]. godine, obavljena su ispitivanja motora. Od [[2008]]. godine, izvršeni su probni letovi sa novom kacigom pilota sa pokazivačkim sistemom i sistemom FLIR.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa6.htm| title = IPA6 (Werksbezeichnung)| quote =IPA6| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt; 
* {{Zastava|Nemačka}}; '''IPA7''' je predserijski avion na kome je isto realizovana konverzija u standard partije 2. Poleteo je [[16. januar]]a [[2008]]. godine isto sa potpunim standardom partije 2.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ipa7.htm| title = IPA7 (Werksbezeichnung)| quote =IPA7| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Proizvedena su još dva predserijska aviona (ISPA), za bliže definisanje i verifikaciju serijskog standarda. Oni su bili opremljeni manjom količinom merne opreme u letu, te su bili približniji sa masom serijskom avionu, pa i sa izmerenim performansama.
* {{Zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}; '''ISPA1''', finalno ga je ovaj dvosed proizveo BAE sistem u Vortonu. On je napravio prvi let [[11. maj]]a [[2004]]. godine. Korišćen za ispitivanje i industrisku standardizaciju i integraciju nišanske kacige pilota i [[laser]]skih kontejnera za lasersko obeležavanje ciljeva.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ispa1.htm| title = ISPA1 (Werksbezeichnung) | quote =ISPA1| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 11. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* {{Zastava|Italija}}; '''ISPA2''', finalno je ovaj jednosed proizvela italijanska fabrika Alenija. Sa njim je prvi let izveden [[9. juli|9. jula]] [[2004]]. godine. Pošto postoji samo jedan od ovih predserijskih „tajfuna“, pretpostavlja se da je kasnije ISPA2 transformisan u serijski avion.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/serie-ispa2.htm |title = ISPA2 (Werksbezeichnung) | quote = ISPA2 | author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 11. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://www.eurofighter.com/media/press-office/facts-sheet-mediakit/background-information.html| title = Background Information| quote = Osnovne informacije| author = | date = | format = | publisher = Eurofighter Typhoon| location = | pages = | language = {{En}}| accessdate = 9. 11. 2011.| archive-date = 2013-05-13| archive-url = https://web.archive.org/web/20130513162605/http://www.eurofighter.com/media/press-office/facts-sheet-mediakit/background-information.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

=== Serijska proizvodnja aviona ===

==== Partija 1 ====
„Tajfuni“ partije 1, proizvođeni su u [[2003]]. godini i u daljem periodu. Smatraju se kao [[Lovački avion|lovci]] sa početnim mogućnostima. Vremenom je taj standard postepeno usavršavan, a svaka nadogradnja [[softver]]a i [[hardver]]a rezultira sa unapređenim rešenjima i mogućnostima aviona, što je prepoznatljivo označeno novim brojem bloka dokumentacije, odnosno novog standarda. Sa uvođenjem bloka 5, retroaktivno su sprovedene sve prethodno nadograđene modifikacije projekta, na svima avionima, iz celog programa proizvodnje. To je strategijski princip retroaktivne nadogradnje svih aviona iz programa Jurofajter.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Modifikacije&quot;/&gt; 
; Blok 1: To je standard aviona sa početnim operativnim i osnovnim PVO sposobnostima. Preduzete su mere, kod sve četiri države kooperanta, da se ova rešenja nadograde na avionima jednosedima i dvosedima, sve do „tajfuna“ standarda bloka 5, u vremenskom periodu do [[2012]]. godine.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Modifikacije&quot;/&gt;
; Blok 2: To je standard aviona sa početnim sposobnostima borbene namene vazduh-vazduh.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Modifikacije&quot;/&gt;
; Blok 2B: To je standard aviona sa punom borbenom sposobnosti vazduh-vazduh. Dobijen je sa nadogradnjom rešenja bloka 2.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Modifikacije&quot;/&gt;
; Blok 5: To je standard aviona sa punim operativnim kapacitetom, sa kombinovanjem postojećih punih borbenih sposobnosti vazduh-vazduh i dodatak sa sposobnostima iz namene borbe vazduh-zemlja. Do kraja [[2007]]. godine, počela je njihova isporuka u kombinaciji sasvim novih aviona standarda bloka 5 i dobijenih sa nadograđivanjem iz bloka 2B. Sa time je ispunjena partnerska obaveza prema vazduhovnim snagama [[NATO]]a.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/fertigung-t-b-b.htm| title = Fertigung in Tranches, Batches und Block's| quote =Partije proizvodnje| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 12. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Modifikacije&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/major-retrofit-for-early-eurofighter-typhoon-aircraft-begins.html | title = Major Retrofit For Early Eurofighter Typhoon Aircraft Begins | quote = Modifikacije | author =  | date = 15. November 2006 | format =  | publisher = Eurofighter Typhoon | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 9. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052512/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/major-retrofit-for-early-eurofighter-typhoon-aircraft-begins.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

==== Partija 2 ====
Trenutno se proizvode avioni iz partije 2. Ugovor o njihovoj proizvodnji, potpisan je [[14. decembar|14. decembra]] [[2004]]. godine, a ujedno i o njihovom izvozu [[Austrija|Austriji]]. Jurofjter korporacija, obavezala se da isporuči naručiocima 251 primerak aviona iz patije 2, sa sistemima naoružanja. [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedienom Kraljevstvu]] isporučiće se 91 „tajfun“, [[Nemačka|Nemačkoj]] 79 (uključujući i 15 aviona prvobitno ugovoreno za Austriju), [[Italija|Italiji]] 47 i [[Španija|Španiji]] 34. Isporuke aviona „tajfuna“, iz partije 2, za sva četiri kooperanta počele su u [[leto]] [[2008]]. godine, a planirano je da traju sve do [[2013]]. Značajne razlike, u odnosu na standard partije 1, odnose se i na promenu i poboljšanje zastarele tehnologije proizvodnje.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partija 2&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=216895| title = First Tranche 2 Eurofighter Typhoon Has Flown| quote =Partija 2| author = | date =  | format =  | publisher = Newswire | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 9. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt; 
;Blok 8
Ugrađen je [[hardver]] novog [[standard]]a u [[računar]] zadataka i uvedeni su novi modovi [[radar]]a CAPTOR-M. Uglavnom je fokusirana pažnja na novi računar zadataka (misija) koji poseduje bolje performanse obrade podataka, sa većim kapacitetom memorije potrebne za integraciju buduće nadogradnje savremenog naoružanja.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partija 2&quot;/&gt;
;Blok 10
Ažuriran je [[softver]] za vektorsko mapiranje, poboljšana je oprena infra crvenog [[senzor]]a za režim izviđanja i praćenja. Integrisano je novo oružje: AIM-120C-5 AMRAAM, digitalni IRIS-T, GBU-24, ALARM, „Pavivej III i IV“.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partija 2&quot;/&gt;
;Blok 15
Realizacija višenamenske napredne efikasnosti aviona „tajfun“ na nivo 2 sa raketama vazduh-vazduh [[MBDA meteor]] i oružjem vazduh-zemlja: TAURUS, Storm šedou ({{jez-eng|Storm Shadow}}) i Sumpornom bombom.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partija 2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=216895 | title = First Tranche 2 Eurofighter Typhoon Has Flown | quote = Partija 2 | author = | date = | format = | publisher = PR Newswire Europe Ltd. | location = | pages = | language = {{en}} | accessdate = 8. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

==== Partija 3A ====
Standard i opremanje partije 3 aviona „tajfuna“ još uvek je u razmatranju. Usklađuju se stavovi kroz pregovore koji su u toku. Zbog budžetskih problema koji proizilaze iz sadašnje ekonomske svetske krize i zbog lakšeg trenutnog usaglašavanja stavova, partija 3 je podeljena na dva dela: partija 3A i 3B. Avioni partije 3A će imati otvoren interfejs za buduća unapređenja, ali će se isporučiti sa mogućnostima oko 2,82 od nivoa u odnosu na standard partije 2. Partija 3B ostaje da sačeka povoljnije ekonomske uslove i tek će biti usaglašavana.&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partije i blokovi tajfuna&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.fast-air.co.uk/typhoon-block-tranche-summary/| title = Eurofighter Typhoon, understanding the Tranches and Blocks | quote =Partije i blokovi tajfuna| author = | date = Decembar 2011 | format =  | publisher = Fast Air | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dosadašnji ugovori su za partiju 2&quot;&gt;{{Cite web| url =http://www.defpro.com/daily/details/369/| title =The Half-Full, Half-Empty Eurofighter Glass, Too| quote =Dosadašnji ugovori su za partiju 2| author =| date =| format =| publisher =Defence professionals GmbH| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =12. 11. 2011.| archivedate =2009-11-21| archiveurl =https://web.archive.org/web/20091121080519/http://www.defpro.com/daily/details/369| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;

==== Partija 3B ====
Za partiju 3B planirana je i pripremljena su rešenja za nadogradnju:
* [[Radar]] sa elektronskim skeniranjem, CAPTOR-E.
* Trodimenzionalne mlaznice za upravljive sa potiskom motora.
* Softver i kompletan sistem za upravljanje sa vektorom potiska.
* Savremena kaciga razvijena u BAE , sa vizirom koji ima funkciju nišanske glave u segmentima prikazivanja i upravljanja sa oružjem.
* Spoljni rezervoar goriva, priljuben uz zadnji deo trupa aviona (''oblaže'' konturu trupa).&lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partije i blokovi tajfuna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Dosadašnji ugovori su za partiju 2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.defenseindustrydaily.com/Eurofighters-EUR-9B-Miltinational-Tranche-3A-Contract-05674/| title = Eurofighter's Future: Tranche 3, and Beyond| quote =Partija 3| author = | date = Nov 14, 2011 | format =  | publisher = Defense Industry Daily | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 12. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

==== Sumarni pregled transformacije standarda aviona u toku predserijske i serijske proizvodnje ====
Jurofajter tajfun je jedan od najvećih međunarodnih kooperantskih programa u svetskoj istoriji industrije. Sa većim brojem država koje su uključene u projekat teže se može dogovarati pošto se povećava broj različitih interesa. Neophodno je dosta komromisa da se dođe do stabilnih dogovora i rešenja. U programu Jurofajter tajfuna, bilo je određenog neslaganja, kašnjenja i mnogo politike. U rešavanju prevazilaženja tih problema, lakše je bilo program izdeliti na etape. Odlučeno je da se proizvodnja odvija u tri partije (''tranše'').

Svaka je partija usaglašena između kooperanata i obavezujuća je sa posebnim ugovorom između partnera i Jurofjter korporacije, za utvđeni broj aviona. Ovo je omogućilo partnerima, kooperantima fleksibilnost da promeni svoj broj aviona tokom perioda proizvodnje, ali uz nadoknadu Jurofjter korporaciji, koji garantuje fiksnu jediničnu cenu avina svima naručiocima u trenutku ugovaranja.

Ova fleksibilna mogućnost je ostvarena u finansijskoj podeli tri partije proizvodnje, ali je isto ostavljena za opcione izmene specifikacija aviona (standarda) iz okvira početne definicije. Ovo omogućava da se nove funkcije dodaju ili odbace po potrebi, čak i na nivou aviona za pojedinačnu državu kooperanta.

Dok je sa partijama rešavana međusobna finansijska podela, dotle je sa blokovima rešavan standard tehničke definicije i nivo sposobnosti aviona. Sa svakim novim blokom uvedene su nove mogućnosti. Pristup međusobne diferencijacije definicije standarda sa pojmom ''blokova'', uobičajen je metod i koristi za vojne avione za definiciju nadogradnje hardvera, softvera, ugradnju novog naoružanja i promene strukture aviona.

„Tajfun“ je prvobitno bio planiran da se u okviru jedne partije proizvodnje definiše sa tri bloka, (partija 3 sadrži blok 20, blok 25 i opcije iz drugih blokava). Svaki blok je planiran da se dobija sa dogradnjom prethodnih rešenja iz partije 1, tako da je uvek ona osnova svih rešenja. Znači, mogućnosti vazduh-vazduh iz partije 2 dobijene su sa nadogradnjom rešenja standarda partije 1. Predviđeno je da se u partiji 3 uvede novo naoružanje i sistemi kroz uvođenje novih blokova. To su rakete ''meteor'', radar sa elektronskim skeniranjem i upravljanje sa vektorom potiska.&lt;ref name=&quot;Partije i blokovi tajfuna&quot;/&gt;

{| border=&quot;2&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;  cellpadding=&quot;2&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; style=&quot;background:skyBlue;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''&lt;big&gt;Tabelarni pregled proizvodnje tajfuna u partijama, serijama i blokovima.&lt;/big&gt;''' &lt;ref name=&quot;Partije proizvodnje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partije i blokovi tajfuna&quot;/&gt;
|-
!Godine
!Partija
!Serije
!Blokovi
!Broj&lt;br /&gt; primeraka
!Funkcionalnosti
|- 
|rowspan=&quot;2&quot;|[[2003]]–[[2004]].
predati su 
|rowspan=&quot;6&quot;|'''Partija 1'''&lt;br /&gt;„tajfuna“&lt;br /&gt; 148 &lt;br /&gt;i 363&lt;br /&gt;[[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]&lt;br /&gt; EJ.200&lt;br /&gt;i 147&lt;br /&gt;[[radar]]a&lt;br /&gt;CAPTOR
|Serija IPA
|rowspan=&quot;2&quot;|Blok 1 
|2 x JS ♥&lt;br /&gt;3 x DS ♥
|Hardver, standardan serijski + oprema za ispitivanje u letu&lt;br /&gt;(završeni i usvojeni: 30. juna 2003. godine)
|-
|Serija 1
|31 x DS
|''Softver:'' PSP 1 (IOC; Početne operativne sposobnosti, Osnovni PVO kapacitet;&lt;br /&gt; osnovna obuka borbe u [[vazduh]]u)
|- 
|rowspan=&quot;2&quot;|[[2004]]–[[2005]].
predati su 
|rowspan=&quot;4&quot;|Serija 2
|Blok 2 
|43 x JS&lt;br /&gt;4 x DS
|''Softver:'' PSP 2 (Poboljšane PVO mogućnosti, unapređena&lt;br /&gt; sposobnost borbe u vazduhu)&lt;br /&gt;''Funkcije'': Fuzija signala [[senzor]]a ([[radar]]a, MIDS i IFF), pasivna zaštita,&lt;br /&gt; „Pirat“ FLIR, upravljanje glasom, osnove [[autopilot]]a.&lt;br /&gt;''Rakete vazduh-vazduh:'' AIM-9L, ASRAAM-digital, AIM-120B AMRAAM, [[top]]
|- 
|Blok 2B
|29 x JS&lt;br /&gt;9 x DS
|''Softver:'' PSP 3 (Dugotrajna sposobnost i prevlast u vazdušnom prostoru sa &lt;br /&gt;višenamenskim karakteristikama.)&lt;br /&gt; ''Funkcije'': Kaciga, sa vizirom koji ima funkciju nišanske glave, puna funkcija&lt;br /&gt; [[Sloj veze|sloja veze]], unapređeni modovi radara, pasivna zaštita,&lt;br /&gt; sistem za upozoravanje za sudar sa preprekama na zemlji.&lt;br /&gt;''Rakete vazduh-vazduh:'' IRIS-T analogna&lt;br /&gt;(Dostupan softver za IPA, podršku funkcije)
|- 
|rowspan=&quot;2&quot;|[[2006]]-[[2007]].
predati su
|Block 5
|16 x JS &lt;br /&gt;5 x DS
|rowspan=&quot;2&quot;|''Softver:'' PSP 4 (više uloga pune sposobnosti)&lt;br /&gt;''Funkcije'': Noćno osmatranje, oprema za prenos podataka preko kacige sa &lt;br /&gt;nišanom, ažurirane [[Sistem komandi leta aviona|komande leta]], sistemi oružja vazduh-zemlja, puna&lt;br /&gt; funkcija [[autopilot]]a, „Pirat“ FLIR, potpuna funkcija sistema za upozoravanje &lt;br /&gt;za sudar sa preprekama na zemlji.&lt;br /&gt;''Vazduh-zemlja'': GBU-10 pavivej II, GBU-16 pavivej II, top.&lt;br /&gt; (Softver se ispituje)
|- 
|Block 5A
|5 x JS 
|-
|Ugovoreno&lt;br /&gt;[[2008]].&lt;br /&gt;(planirano&lt;br /&gt;[[2006]])
|rowspan=&quot;3&quot;|'''Partija 2'''&lt;br /&gt;„tajfuna“&lt;br /&gt; 254 &lt;br /&gt;i 558 &lt;br /&gt;[[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]&lt;br /&gt;i 254 &lt;br /&gt;[[radar]]a&lt;br /&gt;CAPTOR
|Serija 4
|Blok 8
|
|[[Računar]] zadatka sa novim hardverom i sa novim standardom.
|-
|Ugovoreno&lt;br /&gt;[[2008]]–[[2009]].&lt;br /&gt;(planirano&lt;br /&gt;[[2007]]–[[2008]])
|Serija 5
|Blok 10
|
|''Softver:'' EOC 1 (višenamenska napredna efikasnost, nivo 1)&lt;br /&gt;''Funkcije'': vektorske mape, poboljšan odbrambeni sistem, IFF mod 5, praćenje cilja. &lt;br /&gt;''Rakete vazduh-vazduh:'' AIM-120C-5 AMRAAM, IRIS-T digitalna &lt;br /&gt;''Vazduh-zemlja'': GBU-10, GPS-usmereno oružje, Pavivej III i IV.&lt;br /&gt;(softver u radu)
|-
|Ugovoreno&lt;br /&gt;[[2010]]–[[2011]].&lt;br /&gt;(planirano&lt;br /&gt;[[2009]]–[[2010]])
|Serija 6
|Blok 15
|
| (višenamenska napredna efikasnost, nivo 2)&lt;br /&gt;''Rakete vazduh-vazduh:'' raketa [[MBDA meteor]] &lt;br /&gt;''Vazduh-zemlja'': TAURUS, „Storm šadov“, Sumporna bomba&lt;br /&gt; (oprema u pregovorima)
|-
|Ugovoreno&lt;br /&gt;[[2008]].&lt;br /&gt;(planirano&lt;br /&gt;[[2006]])
|rowspan=&quot;3&quot;|'''Partija 3'''&lt;br /&gt;(plan)&lt;br /&gt;(236 „tajfuna“&lt;br /&gt;i 500 &lt;br /&gt;[[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]&lt;br /&gt;i 236  &lt;br /&gt;[[radar]]i)&lt;br /&gt; + opcije&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;'''Partija 3A'''&lt;br /&gt;(ugovoreno)&lt;br /&gt;112 „tajfuna“
|Serija 7
|Blok 20
|
|''Softver:'' EOC 3 &lt;br /&gt;''Moguća poboljšanja'': upravljanje vektorom potiska motora, radar sa elektronskim skeniranjem, izviđanje u realnom vremenu. &lt;br /&gt;digitalna tehnologija, smanjen infracrveni odraz ... &lt;br /&gt;(u toku je konciptiranje rešenja)
|-
|Ugovoreno&lt;br /&gt;[[2011]]–[[2014]]. &lt;br /&gt;(planirano&lt;br /&gt;[[2010]]-[[2013]])
|Serija 8
|Blok 25
|
|''Softver:'' EOC 4 &lt;br /&gt;''moguće poboljšanje'': smanjenje radarskog odraza ...&lt;br /&gt;(u toku je konciptiranje rešenja)
|-
|Ugovoreno&lt;br /&gt;[[2014]]–[[2015]].&lt;br /&gt;(planirano&lt;br /&gt;[[2013]]-[[2014]])
|Serija 9
|Opcije
|
|
|}
♥ '''Značenje skraćenica: JS = jednosed i DS = dvosed'''&lt;br /&gt;
„Tajfun“ je svetski najnapredniji višenamenski borbeni avion nove generacije, koji je dostupan na tržištu i u operativnoj je upotrebi u šest zemalja (Nemačka, Italija, Španija, Ujedinjeno Kraljevstvo, Austrija i Kraljevina Saudijska Arabija). Sa predviđenim brojem od 707 aviona, najveći je evropski vojni program saradnje, pruža vodeću visoku tehnologiju i jačanje evropske avio i ukupne industrije u globalnoj konkurenciji. Zapošljava više od 100.000 radnih mesta, u 400 kompanija, u vodećim zemljama Evrope. Jurofjter korporacija rukovodi sa programom u ime svojih akcionara vodećih vazduhoplovnih fabrika zemalja kooperanata, sa prometom od 60,7 milijardi evra (prema sagledavanju u 2006. godini).&lt;ref name=&quot;Partija 2&quot;/&gt;

==== Mornarička varijanta ====
U prvobitnim razmatranjima, odbačena je opcija upotrebe „tajfuna“ u britanskoj mornarici zbog planiranog korišćenja američkog [[F-35 lajtning II|F-35]]. Ponovljenim razmatranjem plana strategije odbrane, oktobra [[2010]]. godine, konstatovana su kašnjenja i finansijska ograničenja za F-35. Poreg toga, primena F-35 zahteva dopunske radove i troškove na nosačima aviona na uvođenju modifikacija sa katapultom za ubrzavanje na elektromagnetni princip. Iz tih razloga je vraćena ideja na mornaričku verziju Jurofajtera i otkazivanje britanskog učešća u programu F-35. Za sada je to još uvek ideja, bez zvanične odluke i ugovora. U međuvremenu se zainteresovala i [[Indija]] za varijantu mornaričkog „tajfuna“.&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RAF preuzima mornaričku avijaciju&quot;&gt;{{cite web | author = Sean Rayment |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/5461255/RAF-chief-predicts-controversial-takeover-of-Royal-Naval-air-power.html |title= RAF chief predicts controversial takeover of Royal Naval air power | quote =RAF preuzima mornaričku avijaciju |publisher=The Telegraph |date = 07 Jun 2009 |accessdate = 29. 12. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Ova varijanta bi bila podešena za kratko poletanje, sa katapultom na palubi [[brod]]a. Pri sletanju bi mornarički „tajfun“ klasično sletao sa ''hvatanjem'' sa odgovarajućom opremom za prinudno zaustavljanje (kuka na avionu i elastično uže, poprečno razvučeno na palubi broda).

U februaru [[2011]]. godine, BAE je promovisao [http://media.defenseindustrydaily.com/images/AIR_Eurofighter_Naval_Cutaway_New_lg.gif mornarički „tajfun“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202232558/http://media.defenseindustrydaily.com/images/AIR_Eurofighter_Naval_Cutaway_New_lg.gif |date=2013-12-02 }}, kao odgovor na zahtev [[Indija|Indije]]. Ova varijanta „tajfuna“ je veće mase za 500&amp;nbsp;kg i veoma je konkurentan avion u odnosu na mornarički [[Avion Rafal|Rafal]] i [[F/A-18E/F Super Hornet]].&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.navy-matters.beedall.com/cvf2.htm Budući nosač aviona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618041037/http://navy-matters.beedall.com/cvf2.htm |date=2013-06-18 }}, Pristupljeno 15. 11. 2011.g.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.naval-technology.com/projects/cvf/| title = Queen Elizabeth Class (CVF), United Kingdom| quote =Klasa nosača Queen Elizabeth| author = | date =  | format =  | publisher = Naval-technology | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200506/cmselect/cmdfence/554/554we05.htm| title = Further Memorandum from the Ministry of Defence | quote =Memorandum Ministarstva odbrane| author = | date = 21 December 2005 | format =  | publisher = UK Parliament | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.articles.cnn.com/2010-11-22/us/joint.strike.fighter_1_pentagon-defense-acquisition-board-program?_s=PM:US F-35] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005004352/http://articles.cnn.com/2010-11-22/us/joint.strike.fighter_1_pentagon-defense-acquisition-board-program?_s=PM:US |date=2012-10-05 }}, Pristupljeno 15. 11. 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/ila-eurofighter-submits-tranche-3b-offer-as-serbia-shows-343013/| title = ILA: Eurofighter submits Tranche 3B offer, as Serbia shows interest | quote =Partija 3B| author = Craig Hoyle | date = 10 Jun 2010 | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.defensenews.com/story.php?i=5666415&amp;c=SEA&amp;s=EUR | title = BAE Displays Model of Navalized Typhoon for India | quote = Mornarički tajfun za Indiju | author = Andrew Chuter | date = 9 Feb 2011 | format =  | publisher = Defense News | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011. }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Korisnici ==

{| border=&quot;2&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;  cellpadding=&quot;2&quot;
|- style=&quot;background:skyBlue;&quot;
!colspan=&quot;4&quot;|'''&lt;big&gt;Korisnici aviona ''Jurofajter tajfun''&lt;/big&gt;''' &lt;ref name=&quot;Eskadrile Jurofajtera tajfuna&quot;&gt;{{Cite web| url =http://www.eurofighter.com/eurofighter-typhoon/in-service.html| title =Eurofighter Typhoon Squadrons| quote =Eskadrile Jurofajtera tajfuna| author =| date =| format =| publisher =Eurofighter Typhoon| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =15. 10. 2011.| archive-date =2016-09-22| archive-url =https://web.archive.org/web/20160922230831/https://www.eurofighter.com/customers| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tajfun u Španiji&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/press-release-spain-celebrates-10000-flying-hours-with-the-eurofighter-typhoon.html | title = Press Release - Spain celebrates 10,000 flying hours with the Eurofighter Typhoon | quote = Tajfun u Španiji | author =  | date = 22. February 2010 | format =  | publisher = Eurofighter Typhoon | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 15. 10. 2011. | archivedate = 2013-05-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130518202239/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/press-release-spain-celebrates-10000-flying-hours-with-the-eurofighter-typhoon.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;
|-
!colspan=&quot;3&quot;|'''&lt;big&gt;Podaci&lt;/big&gt;'''!!rowspan=&quot;9&quot;|

[[Datoteka:Eurofighter operators.png|350px]]

|- 
!&lt;center&gt;Država  &lt;/center&gt;
!Ugovoreno
&lt;center&gt;N.º&lt;/center&gt;
!U upotrebi
&lt;center&gt;N.º&lt;/center&gt;
|-
|{{zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|160
| style=&quot;text-align:center;&quot;|62
|-
|{{zastava|Nemačka}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|125 
| style=&quot;text-align:center;&quot;|55
|-
|{{zastava|Španija}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|73
| style=&quot;text-align:center;&quot;|28
|-
|{{zastava|Italija}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|96
| style=&quot;text-align:center;&quot;|42
|-
|{{zastava|Austrija}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|15
| style=&quot;text-align:center;&quot;|15
|-
|{{zastava|Saudijska Arabija}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|72
| style=&quot;text-align:center;&quot;|6
|-
|'''Ukupno'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|559
| style=&quot;text-align:center;&quot;|208
|}

== Operativna upotreba ==
=== Borbena sposobnost ===
Jurofajter tajfun je u međunarodnoj konkurenciji predmet operativnog ocenjivanja, sa nekoliko aspekata i kriterijuma. Kao višenamenski avion, najvažnija i najzahtevnija mu je namena prevlast u vazdušnom prostoru. Taj segment zadataka je imao dominantan uticaj na izbor visoke tehnologije, posebnih konstruktivnih rešenja, što je rezultiralo sa visokim troškovima razvoja i proizvodnje. Ocenjivanje borbenih sposobnosti je razrađeno po posebnim maksimalno objektiviziranim kriterijumima i metodologiji, vrši se u odnosu na izabrani etalon avion, uslovno rečeno ''potencijalni protivnik''. U ovom slučaju ocenjivanja, izabran je ''protivnik'' [[Su-35]] koji je nastao od poznatog [[Rusija|ruskog]] aviona [[Su-27]]. Ova konkretna ocenjivanja „tajfuna“, u okviru grupe [[borbeni avion|borbenih aviona]] prve linije u svetu, izvršena je u specijaliziranoj instituciji izvan Jurofjter korporacije i bez njenog uticaja.

Matematičko modeliranje ponašanja objekata pa i aviona dostiglo je, u uslovima visoke računarske tehnologije, veoma visok nivo. Korišćeni „modeli“ u simulaciji dinamike objekata daju rezultate, veoma bliske realnim. U razvojnim vazduhoplovnim centrima izgrađeni su ''borbeni simulatori'', u kojima se vrši simulacija borbe aviona u vazdušnom prostoru, koristeći njihove matematičke „modele“, uz podršku moćnih umreženih računarskih resursa. Borbu vrše stvarni borbeni piloti, a zbog objektivnosti u toku ocenjivanja menjaju uloge (avione) u simulaciji borbe, tako da se maksimalno isključi uticaj njihovih karakteristika na dobijeni rezultat.

U toku ovih istraživanja, usvojene su najbolje performanse po svim segmentima za oba suprostavnjena protivnika od opreme, strukture, performansi motora (uključujući korišćeno gorivo), sistema zaštite i interfejsa čovek-avion. U ovim ispitivanjima francuski [[Avion Rafal|Rafal]] je koristio svoje rakete vazduh-vazduh Super Matra i MICA (što je primarno oružje francuske avijacije), dok su ostali vazduhoplovi koristili oružje AMRAAM.
 
Prema rezultatima simulacije zaključuje se da Jurofajter ima pobednički rejting od 82% (od 100 borbi sa avionom [[Su-35]] bio bi pobednik 82 puta, a izgubio bi bitku samo 18 puta). To je značajna prednost za prevlast u vazdušnom prostoru nad avionom Su-35. Drugim rečima, statistički gledano jedan bi „tajfun“ bio izgubljen, naspram 4,5 izgubljena Su-35 u borbi za prevlast u vazdušnom prostoru.

Proizilazi da su [[Su-35]] i [[Avion Rafal|Rafal]] potpuno ravnopravni (1:1). Razumljivo da je [[F-22 raptor]] najsuperiorniji avion u odnosu na sve ostale razmatrane u simulaciji borbe, pošto je predstavnik pete generacije (vidi rezultate simulacije na slici desno, gore). Ovo su ipak samo rezultati matematičke simulacija bez fizičkog učešća realnih aviona, njihovih sistema i uslova borbe, ali se smatra kao pouzdana i prihvatljiva približnost za ocenjivanje sposobnosti.&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/tech.html| title =Battle simulation| quote =Borbena sposobnost| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =9. 11. 2011.| archivedate =2013-06-05| archiveurl =https://web.archive.org/web/20130605074142/http://typhoon.starstreak.net/Eurofighter/tech.html| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Simulacija borbe&quot;&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/konsortium-kooperation.htm| title = Der &quot;PIRATE&quot;- Infrarot-Sensor| quote =Simulacija borbe| author =  | date =  | format = | publisher = RAND | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 28. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

=== Uvođenje u upotrebu i primena ===
[[Datoteka:Eurofighter-WestoverAFRB-2009.jpg|mini|desno|250px|Vazduhoplovstvo raspoređuje tajfuna, kod Masačustesa u Americi.]]
Isporuka serijskih aviona „tajfun“ i njihovo uvođenje u operativnu upotrebu počelo je [[4. avgust]]a [[2003]]. godine. Tada je nemačka industrija isporučila prve avione svome [[Luftvafe]]u. Iste godine je i španska industrija isporučila prvi serijski avion svome vazduhoplovstvu. „Tajfun“ je uveden u operativnu upotrebu u italijansko vazduhoplovstvo [[16. decembar|16. decembra]] [[2005]]. godine. Odmah su ovi avioni uključeni u snage za brzo delovanje, na upozorenja od opasnosti iz vazdušnog prostora.&lt;ref name=&quot;Tajfun u nemačkom vazduhoplovstvu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/german-air-force-take-delivery-of-first-series-production-eurofighter.html | title = German Air Force take Delivery of First Series Production Eurofighter | quote = Nemci uveli tajfuna | author =  | date = 4. August 2003 | format =  | publisher = Eurofighter | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052358/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/german-air-force-take-delivery-of-first-series-production-eurofighter.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/spanish-air-force-take-delivery-of-first-series-production-eurofighter.html | title = Spanish Air Force take Delivery of First Series Production Eurofighter | quote = Španci uveli tajfuna | author =  | date = 5. September 2003 | format =  | publisher = Eurofighter | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052417/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/spanish-air-force-take-delivery-of-first-series-production-eurofighter.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tajfun“ u italijanskom vazduhoplovstvu&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.aeronautica.difesa.it/Organizzazione/Reparti/Repartivolo/Pagine/4°Stormo.aspx| title = EF-2000 Typhoon | quote =„Tajfun“ u italijanskom vazduhoplovstvu| author = | date =  | format =  | publisher = Aeronautica Militare | location = | pages = | language = {{It}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Ministarstvo odbrane Velike Britanije, saopštilo je [[9. avgust]]a [[2007]]. godine, da je 11. eskadrila [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a opremljena avionima „tajfun“. Preuzeli su prva dva aviona [[29. mart]]a [[2007]]. godine (serijski broj prvoga je bio №ZJ931). „Tajfuni“, iz 11. eskadrile, poslati su u presretanje [[Rusija|ruskog]] [[Tu-95]], koji se približavao britanskom vazdušnom prostoru [[17. avgust]]a [[2007]]. godine. Zvanično su britanski „tajfuni“ proglašeni operativnim za borbu u opciji vazduh-zemlja do [[1. juli|1. jula]] [[2008]]. godine, a za višenamensku primenu, za koju su i projektovani, sredinom [[2008]]. godine. U okviru svoje namene, razmešteni su po vazduhoplovnim bazama [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a.&lt;ref name=&quot;Kompoziti produžuju vek tajfunu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.raf.mod.uk/organisation/11squadron.cfm| title = XI Squadron| quote =11. eskadrila RAF-a| author = | date =  | format =  | publisher = RAF MOD | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.20minutos.es/noticia/268875/1/| title = Dos cazas británicos interceptan a un bombardero ruso sobre el Atlántico| quote = Tajfun presreo Tupoljeva| author = | date = 23.08.2007 | format =  | publisher = 20 Minutos | location = | pages = | language = {{Es}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Oko [[25. april]]a [[2008]]. godine, jedan „tajfun“ iz 17. eskadrile [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a, leteo je za potrebe američke mornarice u opitnom centru u [[Kalifornija|Kaliforniji]] i pretrpeo je velika oštećenja prilikom sletanja. Tada nije bila podešena njegova brzina sletanja na odgovarajući način. Pravi razlog za [[udes vazduhoplova|udes]] nije utvrđen, a spekulisalo se da je to bila greška pilota.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/raf-eurofighter-damaged-in-us-landing-incident-223336/| title = RAF Eurofighter damaged in US landing incident| quote =Udes „tajfuna“ u SAD| author = Craig Hoyle | date = 28 Apr 2008 | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt; Tokom ovog boravka 17. eskadrile [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a, jedan je „tajfun“ sleteo na „stomak“. Pretpostavlja se da je pilot zaboravio izvući noge [[Stajni organi vazduhoplova|stajnih organa]], što se ponekad dešava u vazduhoplovstvu. Avion nije uništen i pilot nije povređen.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.telegraph.co.uk/news/1916854/RAF-fighter-jet-lands-without-wheels.html| title = RAF fighter jet lands without wheels| quote =Tajfun RAF-ov lovac| author = Stephen Adams| date = 01 May 2008 | format =  | publisher = The Telegraph | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Britanska državna revizorska institucija zaključila je u [[2011]]. godini, da je bilo propusta u distribuciji rezervnih delova u snabdevanju „tajfuna“ za njegovo održavanje i popravke. U nekoliko zemalja je došlo do njihove nestašice i neki avioni su zbog toga bili neispravni duži vremenski period. Kršeni su propisi, pristupilo se zabranjenom metodu, u [[vazduhoplovstvo|vazduhoplovstvu]], skidanja delova sa nekog ''žrtvovanog'' i postavljanja na drugi avion kao novi rezervni deo, u funkciji njegovog dovođenja u operativnu sposobnost. To se u vazduhoplovsvu zove ''kanibalizam'', što je propisima zabranjeno.&lt;ref name=&quot;Menadžment „tajfuna“&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.nao.org.uk/idoc.ashx?docId=5cbfd09a-929d-4e8a-b210-a240f8767bc6&amp;version=-1 | title = Management of the Typhoon Project | quote = Menadžment „tajfuna“ | author =  | date = 2. March 2011 | format = {{pdf}} | publisher = Ministry of Defence | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011. | archivedate = 2011-08-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110805163039/http://www.nao.org.uk/idoc.ashx?docId=5cbfd09a-929d-4e8a-b210-a240f8767bc6&amp;version=-1 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

„Tajfuni“, italijanskog vazduhoplovstva, raspoređeni su [[17. juli|17. jula]] [[2009]]. godine, da štite vazdušni prostor [[Albanija|Albanije]].&lt;ref name=&quot;Tajfun“ u italijanskom vazduhoplovstvu&quot;/&gt;

U [[septembar|septembru]] [[2009]]. godine, četiri „tajfuna“ [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a raspoređeni su u njihovu vazduhoplovnu bazu, kao zamena za [[Panavija tornado]], na [[Folklandska Ostrva|Folklandskim Ostrvima]]. Podrazumeva se da je usledio protest zvanične vlasti [[Argentina|Argentine]].&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://www.lacapital.com.ar/contenidos/2009/09/23/noticia_0017.html| title =Inglaterra envió cuatro aviones a las Malvinas y Argentina protestó| quote =Tajfun na Folklandskim Ostrvima| author =| date =23-09-200| format =| publisher =La Capital| location =| pages =| language ={{Es}}| accessdate =17. 11. 2011.| archivedate =2015-10-07| archiveurl =https://web.archive.org/web/20151007042403/http://www.lacapital.com.ar/contenidos/2009/09/23/noticia_0017.html| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;

„Tajfun“ je imao najteži [[udes vazduhoplova|udes]] (katastrofu) [[24. avgust]]a [[2010]]. godine, kada se dvosed u Španiji srušio iz nepoznatih razloga. Ta katastrofa je opisana u poglavlju „nesreće“. Stručnjaci sumnjaju da je sudar sa [[ptica|pticom]] uništio „ključne senzore“. Ta katastrofa je otkrila da ima propusta u konstrukciji sistema za spašavanje pilota, što je razjašnjeno i otklonjeno.&lt;ref name=&quot;Pogibija saudijskog pilota&quot;&gt;{{Cite web| url =http://articles.cnn.com/2010-08-24/world/spain.saudi.military_1_training-flight-pilot-saudi-arabia?_s=PM:WORLD| title =Saudi pilot dies in Spanish military crash| quote =Pogibija saudijskog pilota| author =| date =August 24, 2010| format =| publisher =[[CNN]]| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 11. 2011.| archivedate =2012-03-07| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120307094421/http://articles.cnn.com/2010-08-24/world/spain.saudi.military_1_training-flight-pilot-saudi-arabia?_s=PM:WORLD| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/martin-baker-responds-to-eurofighter-seat-reports-347784/| title = Martin-Baker responds to Eurofighter seat reports | quote =Reakcija Martin Bekera| author = Craig Hoyle | date = 24 Sep 2010 | format =  | publisher =  FlightGlobal| location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Do kraja avgusta [[2008]]. godine, „tajfuni“ su već imali ukupni nalet od 44.500 sati leta. Komentarišući ovaj uspeh, izvršni direktor programa „tajfuna“, Alojsijus Rajen ({{jez-eng|Aloysius Rauen}}) izjavio je: {{izdvojeni citat|Ovo je najnoviji dokaz za priznanje posvećenosti letačkih posada i inženjera [[vazduhoplovstvo|vazduhplovstava]] zamalja učesnica i položenom ispitu industrija i stručnih timova. To je takođe dokaz pouzdanosti i raspoloživosti „tajfuna“, kao sistema oružja. Ova dva elementa, profesionalizam i tehnološka dostignuća, ono su što definiše „tajfun“ kao avion „svetsku batinu“, koji je danas u operativnoj upotrebi sa punim kapacitetom.}}

Trenutno, deset jedinica u pet vazduhoplovstava koriste „tajfun“. Austrijske oružane snage sprovodile su visoki profil zaštite vazdušnog prostora sa letovima potpuno naoružanih „tajfuna“ tokom [[Evropsko prvenstvo u fudbalu 2008.|evropskog prvenstva u fudbalu 2008. godine]].&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eurofighter-typhoon-flight-milestone-50000-hours-and-climbing.html | title = Eurofighter Typhoon Flight Milestone: 50,000 Hours and Climbing | quote = Tajfunov nalet | author =  | date = 11. September 2008 | format =  | publisher = Eurofighter Typhoon | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 16. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052427/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/eurofighter-typhoon-flight-milestone-50000-hours-and-climbing.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

„Tajfun“ redovno učestvuje u međunarodnim vežbama, vazduhoplovnim mitinzima i izložbama. Tokom [[2008]]. godine, u Španiji i na [[Sardinija|Sardiniji]]. U Velikoj Britaniji u organizaciji [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a, sa dominantnom ulogom američkog vazduhoplovstva u vežbi pod nazivom „Zapadna zelena zastava“, „tajfun“ se dokazao u višenamenskoj ulozi. To je i potvrdio, u veoma uspešnoj primeni u [[Nevada|Nevadi]], sa svojim mogućnostima dejstva vazduh-zemlja.

Predstavljen je i na aero-mitingu u [[Srbija|Srbiji]] na [[Aerodrom Batajnica|aerodromu Batajnica]], [[13. septembar|13. septembra]] [[2009]]. godine.

Sa „tajfuna“, [[31. mart]]a [[2009]]. godine, uspešno je lansirana raketa AMRAAM, dok je [[pilot]] aviona držao svoj [[radar]] u pasivnom režimu. Prvi put, potrebne podatke o cilju projektil je uzimao kao radarski odraz izazvan sa osvetlenjem radara sa drugog aviona. Cilj ispitivanja je bio da avion, sa koga se lansira raketa AMRAAM, nema radarsku emisiju i protivnički senzori nemaju informacije o njegovoj prisutnosti i nameri. Neophodne podatke o cilju, lansirana raketa, ''uzimala'' je od radara drugog „tajfuna“, a podaci su se prenosili preko multifunkcionalnog informacionog distributivnog sistema. Avioni „tajfun“, bili su međusobno udaljeni i na sasvim različitim rastojanjima od cilja. Ovaj scenario, posebno je taktički relevantan za „tajfuna“, u borbi u vazdušnom prostoru protiv visokog nivoa pretnji, uključujući avione teško uočljive (sa malim odrazom za njegove senzore). Ovo ispitivanje, izvedeno je sa španskim avionom „tajfun“ IPA4 (nosačem rakete) i britanskim IPA5 (sa uključenim radarom). Kao cilj korišćena je leteća meta (''trut'').&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/unique-amraam-firing-with-eurofighter-typhoon.html | title = Unique AMRAAM Firing with Eurofighter Typhoon | quote = Specijalno lansiranje rakete sa tajfuna | author =  | date = 1. April 2009 | format =  | publisher = Eurofighter Typhoon | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011. | archivedate = 2012-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120319052436/http://www.eurofighter.com/media/news0/news-detail/article/unique-amraam-firing-with-eurofighter-typhoon.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Eurofighter Typhoon Batajnica 3.jpg|mini|desno|250px|Avion Jurofajter tajfun, na aero-mitingu na [[Aerodrom Batajnica|Aerodromu Batajnica]], [[13. septembar|13. septembra]] [[2009]]. godine.]]
Isporučena su 148 aviona vazduhoplovstvima pet zemalja, iz partije 1. Prve isporuke od partije 2 slede. U januaru [[2011]]. godine, svi ovi avioni „tajfun“ iz svih pet vazduhoplovstava, imali su ukupni nalet od 100.000 sati.&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sistem za ispitivanje opreme&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kompoziti produžuju vek tajfunu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Menadžment „tajfuna“&quot;/&gt;

Britanski premijer [[Dejvid Kameron]] najavio je [[18. mart]]a [[2011]]. godine, da će Ujedinjeno Kraljevstvo razmestiti „tajfune“, zajedno sa [[Panavija tornado]]m u [[Libija|Libiju]], radi obezbeđenja zabrane letenja. [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-ovih 10 „tajfuna“ je [[20. mart]]a stiglo u vazduhoplovnu bazu u južnoj [[Italija|Italiji]]. Ovi „tajfuni“ su prvu svoju misiju izveli [[21. mart]]a. Leteli su sa zadatkom patroliranja u zoni zabrane letenja. Zaključeno je [[29. mart]]a da je potrebno povećati broj pilota u tim zadacima, što je i učinjeno.

Mešoviti par aviona „tajfun“ i „tornado“ su [[12. april]]a [[2011]]. godine bacili precizno navođene bombe na vozila [[Gadafi]]jevih snaga, koja su bila parkirana u određenom prostoru. Načelnik štaba vazduhoplovstva je saopštio u toku konferencije Kraljevskog vazduhoplovnog društva [[2011]]. godine u [[London]]u, da je svaki avion „vrlo uspešno i precizno“ bacio po jednu [[laser]]ski vođenu bombu GBU-16 Pavivej II od 454&amp;nbsp;kg, istakavši da „ovaj događaj predstavlja dokaz sposobnosti za izvršavanje višenamenskih zadataka tajfuna“.

Tadašnji britanski sekretar odbrane je priznao [[14. april]]a da su britanski avioni „tajfun“ prošle godine oskudevali rezervnim delovima i upozorio je da će se to verovatno nastaviti sve do [[2015]]. godine.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.baesystems.com/Newsroom/NewsReleases/autoGen_11102515827.html| title = Outstanding Success For Typhoon As It Achieves 100,000 flying hours| quote =Ukupni nalet do 2011. godine| author = | date = 25 Jan 2011 | format =  | publisher = BAE Systems | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.bbc.co.uk/news/uk-12786786| title = Prime Minister David Cameron's statement on Libya| quote =Saopštenje Davida Kamerona| author = | date = 18 March 2011  | format =  | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.mod.uk/DefenceInternet/DefenceNews/MilitaryOperations/RafTyphoonsPatrolLibyanNoflyZone.htm| title = RAF Typhoons patrol Libyan no-fly zone| quote =tajfun nad Libijom| author = | date = 22 Mar 11 | format =  | publisher = Ministry of Defence  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.walesonline.co.uk/news/uk-news/2011/03/20/new-libya-ceasefire-as-jets-zero-in-91466-28372278/| title = New Libya ceasefire as jets zero in| quote = Prekid dejstva aviona u Libiji| author = | date = Mar 20 2011 | format =  | publisher = Wales Online | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.mod.uk/DefenceInternet/DefenceNews/MilitaryOperations/RafTyphoonsPatrolLibyanNoflyZone.htm| title = RAF Typhoons patrol Libyan no-fly zone| quote =Tajfuni patroliraju nad Libijom| author = | date = 22 Mar 11 | format =  | publisher =  Ministry of Defence| location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8412467/Shortage-of-RAF-pilots-for-Libya-as-defence-cuts-bite.html| title = Shortage of RAF pilots for Libya as defence cuts bite| quote =Nedostatak pilota RAF-a u Libiji| author = Thomas Harding | date = 28 Mar 2011 | format =  | publisher = The Telegraph  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://bfbs.com/news/raf/typhoon-pilot-describes-first-air-ground-strike-46743.html| title =Typhoon pilot describes first air to ground strike| quote =Prva dejstva u Libiji vazduh-zemlja| author =| date =15 April 2011| format =| publisher =British Force News| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =17. 11. 2011.| archivedate =2011-04-29| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110429023726/http://www.bfbs.com/news/raf/typhoon-pilot-describes-first-air-ground-strike-46743.html| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/libya/8448774/Libya-RAF-Typhoon-fighters-carry-out-first-ever-attack.html| title = Libya: RAF Typhoon fighters carry out first ever attack | quote =Prva dejstva „tajfuna“| author = Thomas Harding | date = 14 Apr 2011 | format =  | publisher = The Telegraph  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/libya-raf-typhoons-drop-first-bombs-in-combat-355511/| title = LIBYA: RAF Typhoon drops first bombs in combat | quote =RAFov „tajfun“ baca prve bombe u borbi| author = Craig Hoyle | date = 13 Apr 2011 | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/libya-raf-typhoon-hits-fresh-target-with-help-from-355641/| title = LIBYA: RAF Typhoon hits fresh target, with help from Tornado | quote =„tajfun“ pogađa ciljeve u saradnji sa „tornadom“| author = Craig Hoyle| date = 15 Apr 2011 | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.defensenews.com/story.php?i=6246798&amp;c=AIR&amp;s=TOP | title = Britain's Fighter Jets 'Grounded By Spares Shortages' - Defense News | quote = Britanski tajfuni bez rezervnih delova | author =  | date = 15 Apr 2011 | format =  | publisher = Defence News | location =  | pages =  | language = {{En}} | accessdate = 17. 11. 2011. }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Nesreće ==
* Španski [[prototip]] dvosed '''DA-6''', srušio se [[21. novembar|21. novembra]] [[2002]]. godine, zbog izbijanja [[požar]]a na oba [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]]. Oba člana posade su ostali nepovređeni posle katapultiranja. Ova nesreća se desila pri ispitivanju motora u letu, oko 100 kilometara južno od [[Madrid]]a. U trenutku nesreće, [[brzina]] aviona je bila ekvivalenta Mahovom broju od 0,77 na nadmorskoj visini od 15 kilometara i pod uglom penjanja od 10°. Neposredno pred nesreću na motorima je istovremeno uključeno dopunsko sagorevanje pri čemu pokretači nisu potpuno otvorili izduvne mlaznice. Posledica toga kašnjenja je nagomilavanje gasova i smeše goriva u komori za sagorevanje, zbog čega je došlo do takozvane „buktinje“ i havarije motora. Posledica toga je i pad pritiska u [[Hidraulički sistem aviona|hidrauličkom sistemu]], koji je od suštinskog značaja za rad sistema [[Sistem komandi leta aviona|komandi leta]]. Ostali su hidropokretači komandnih površina bez napajanja sa hidrouljem, te se sa avionom više nije moglo upravljati i isti se srušio. Pri padu avion je potpuno uništen.&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://eurofighter.airpower.at/faq.htm| title = Sie haben Fragen zum Eurofighter Typhoon ? | quote =Srušio se prototip dvoseda tajfuna| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{De}} | accessdate = 23. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/engine-surges-caused-da6-crash-159126/| title = Engine surges caused DA6 crash| quote =Otkaz motora| author = | date = 10 Dec 2002  | format =  | publisher = FlightGlobal  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt; 
* U Španiji pri poletanju za rutinski trenažni let, srušio se Jurofajter dvosed [[24. avgust]]a [[2010]]. godine. [[Pilot]] [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] je poginuo, a španski pilot instruktor letenja se spasao sa katapultirnjem. Veruje se da je do neuspeha izbacivanja [[Izbacivo sedište|sedišta]] arabijskog pilota došlo zbog tehničke greške u njegovoj konstrukciji. Zbog ovakvog zaključka o eventualnoj tehničkoj grešci u sistemu izbacivanja sedišta, nemačko vazduhoplovstvo zabranilo je letenje svojim „tajfunima“, [[15. septembar|15. septembra]] [[2010]]. godine. [[Austrija]] je takođe preduzela tu bezbednost za svoje avione. Posle izvedenih modifikacija kopči na sigurnosnom pojasu izbacivog sedišta, zabrana letenja je ukinuta [[30. septembar|30. septembra]] [[2010]].&lt;ref name=&quot;Pogibija saudijskog pilota&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Poginuo saudijski pilot&quot;&gt;{{Cite web | url =http://www.flightglobal.com/news/articles/saudi-pilot-killed-as-eurofighter-crashes-in-spain-346505/| title = Saudi pilot killed as Eurofighter crashes in Spain| quote =Poginuo saudijski pilot| author = Nial O'Keeffe | date = 24 Aug 2010 | format =  | publisher = FlightGlobal | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 15. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://www.edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/08/24/spain.saudi.military/index.html?iref=allsearch#fbid=OcYW29HkaJZ&amp;wom=false| title =Saudi pilot dies in Spanish military crash| quote =Udes „tajfuna“ u Španiji| author =| date =August 24, 2010| format =| publisher =[[CNN]]| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =15. 11. 2011.| archive-date =2013-11-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20131104130242/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/08/24/spain.saudi.military/index.html?iref=allsearch#fbid=OcYW29HkaJZ&amp;wom=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.ftd.de/politik/deutschland/:wegen-sicherheitsbedenken-luftwaffe-stoppt-eurofighter-fluege/50170489.html | title = Luftwaffe stoppt Eurofighter-Flüge | quote = Zabrana letenja „tajfunu“ | author = Gerhard Hegmann | date = 16.09.2010 | format =  | publisher = Financial Times Deutschland | location =  | pages =  | language = {{De}} | accessdate = 15. 11. 2011. | archiveurl = https://archive.today/20120801091711/http://www.ftd.de/politik/deutschland/:wegen-sicherheitsbedenken-luftwaffe-stoppt-eurofighter-fluege/50170489.html | archivedate = 2012-08-01 | dead-url = no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url =http://fliegerweb.com/militaer/news/artikel.php?show=news-6654| title =Wiederaufnahme Flugbetrieb Eurofighter| quote =Ukinuta zabrana letenja „tajfunu“| author =| date =1. Oktober 2010| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{De}}| accessdate =15. 11. 2011.| archive-date =2014-10-31| archive-url =https://web.archive.org/web/20141031190436/http://www.fliegerweb.com/militaer/news/artikel.php?show=news-6654| dead-url =yes}}&lt;/ref&gt;

== Hronologija važnih događanja na programu Jurofajter ==
* [[1972]]. godina:
** [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]] je postavio taktičko-tehničke zahteve (AST-396) za novi avion, koji je bio planiran da zameni postojeće avione – za kratko i vertikalno poletanje i sletanje ({{jez-eng|short take off and vertical landing, STOVL}}) [[Harijer]] i za podršku, tipa „jaguar“.
** Zahtev je izmenjen u dva odvojena: AST403 za superiornog višenamenskog [[Lovački avion|lovca]] i AST-409, za avion sa STOVL karakteristikama. Prvi zahtev je predodredio razvoj aviona Jurofajter tajfun a drugi [[Harijer II]].
* Polovinom 70-tih godina;
** [[Francuska]], [[Nemačka]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] pokrenuli su zajednički program za evropski borbeni avion ({{jez-eng|European Combat Aircraft, '''ECA'''}}).
* [[1979]]. godina:
** Nakon različitih zahteva (naročito francuskog isključivog zahteva za nosioca programa), Englezi i Nemci su predložili „Evropski borbeni lovac“ ({{jez-eng|European Combat Fighter, ECF}}).
* [[1981]]. godina:
** Razvoj različitih nacionalnih [[prototip]]ova i nastavljanje razlika oko specifikacija, dovelo je do otkazivanja ECF. Partneri [[Nemačka]], [[Italija]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], pokrenuli su ''Agilni borbeni avion'' ({{jez-eng|Agile Combat Aircraft, ACA}}). Zbog nedostatka finansija Nemačke i Italije, Ujedinjeno Kraljevstvo je podnela sve troškove za [[prototip]] od 80 miliona funti. Prototip je programiran sa nazivom „Evropski avionski program“ (EAP).
* [[1983]]. godina:
** U maju je potpisan ugovor za razvoj i proizvodnju prototipa EAP.
** Ujedinjeno Kraljevstvo, Francuska, Nemačka, Italija i Španija pokrenuli su program budućeg evropskog lovca ({{jez-eng|Future European Fighter Aircraft, F/EFA}}). Zahtevi su bili za kratko poletanje i sletanje aviona i mogućnost borbe izvan vizulnog opsega. 
* [[1984]]. godina:
** Francuska je ponovila svoj zahtev za verziju sposobnu da se koristi sa nosača aviona i svoj udeo sa 50% od ukupnog posla. Ujedinjeno Kraljevstvo, Nemačka i Italija odlučili su da uspostave novi EFA.
* [[1985]]. godina;
** Francuska je i zvanično napustila pregovore o programu, počeli su rad na razvoju svoga samostalnog ACX.
** BAE je premijerno prikazao u Vortonu, [[27. oktobar|27. oktobra]], završen prototip EAP.
* [[1986]]. godina:
** U [[juni|junu]] je osnovana [[Jurofjter korporacija]].
** EAP je napravio svoj prvi let, [[8. avgust]]a. Njegova konfiguracija je zadržana kao veći deo kasnijeg projekta Jurofajter.
** Firme ''Rols-Rojs'', ''MTU Aero Endžis'', ''Aviofiat'' i ''Industrija turbo propulzije'' formirali su kompaniju [[Jurodžet turbo]], za razvoj motora [[Jurodžet EJ200]]. 
* [[1988]]. godina:
** Potpisani su ugovori [[23. novembar|23. novembra]], za proizvodnju demonstracionih [[Dvoprotočni turbomlazni motor|motora]].
* [[1990]]. godina:
** Formirana je kompanija [[Juroradar]], za razvoj [[radar]]a [[ECR-90]] (kasnije je nazvan Juroradar „CAPTOR“).
* [[1991]]. godina:
** Poslednji let je napravio demonstrator EAP, [[1. maj]]a.
* [[1992]]. godina;
** Formirana je kompanija JuroDASS za razvoj odbrambenih sistema DASS. U početku su u tome učestvovale samo Ujedinjeno Kraljevstvo i Italija. [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-ovi „tajfuni“ koristili su rezultate razvoja i proizvodnje JuroDASS-a.
** U [[juli|julu]] mesecu, Nemačka je objavila svoju nameru da napusti program. Počeli su pregovori o smanjenju troškova. Kao i o prelasku na varijantu jednomotornog aviona. Nemačka se opredelila za jeftinije sisteme, poput radara sa aviona [[F/A-18 Hornet]] APG-65 umesto ECR-90, a odložila je uvođenje ovog drugog savremenijeg za dve godine. Nemačka je uslovila učešće u svim sistemima sa tim zahtevom.
** U [[decembar|decembru]] je avion preimenovan u Jurofajter 2000.
* [[1994]]. godina:
** Napravljen je prvi let razvojnog prototipa DA1, [[27. mart]]a. DA1 je finaliziran u nemačkoj vazduhoplovnoj industriji, sa motorima RB199.
** Napravljen je prvi let britanskog razvojnog prototipa DA2, [[6. april]]a, koji je takođe poleteo sa motorima RB199.
* [[1995]]. godina:
** Napravljen je prvi let italijanskog razvojnog prototipa DA3, [[4. juni|4. juna]]. To je bio prvi let „tajfuna“, sa motorima EJ200.
* [[1996]]. godina:
** Napravljen je prvi let španskog razvojnog prototipa, dvoseda DA6, [[31. avgust]]a.
* [[1997]]. godina:
** Napravljen je prvi let italijanskog razvojnog prototipa DA7, [[27. januar]]a.
** Napravljen je prvi let nemačkog razvojnog prototipa DA5, [[24. februar]]a, koji je bio prvi opremljen radarom ECR-90.
** Napravljen je prvi let britanskog razvojnog prototipa, dvoseda DA4, [[14. mart]]a.
* [[1998]]. godina:
** Izvršeno je prvo punjenje [[gorivo|goriva]] u letu „tajfuna“. Ispitivanje je izvršeno u januaru, na prototipu DA2.
** Potpisan je ugovor sa Jurofjter korporacijom za proizvodnju i podršku od 620 aviona, [[30. januar]]a.
** U septembru su otklonjene sve dileme i konačno je određeno ime avionu, Jurofajter tajfun ({{jez-eng|Eurofighter Typhoon}}).
** Ugovori su potpisani po fazama (partijama) [[18. decembar|18. decembra]].
* [[1999]]. godina:
** Prva najava [[Grčka|Grčke]] [[8. mart]]a, da želi kupiti 60 aviona „tajfun“.
** Formirana je jedinstvena kompanija za izvoz „tajfuna“, pod nazivom „Intercionalni Jurofajter“ ({{jez-eng|Eurofighter International}}).
* [[2000]]. godina:
** Ujedinjeno Kraljevstvo je poručila, [[16. maja]], [[raketa|raketu]] dugog dometa vazduh–vazduh [[MBDA meteor]], što je značajno doprinelo pogodnostima za izvoz „tajfuna“.
** Reaktiviran je prtotip DA2 za ispitivanje i istraživanje u letu, [[7. juli|7. jula]].
* [[2002]]. godina:
** Poleteo je predserijski italijanski avion dvosed IPA2, [[5. april]]a.
** Poleteo je predserijski nemački avion IPA3, [[11. april]]a.
** Poleteo je predserijski britanski avion, [[15. april]]a.
** Austrija je najavila [[2. juli|2. jula]], kupovinu 24 „tajfuna“. Kasnije je smanjena porudžbina na 15 primeraka.
** Španski „tajfun“ DA6 doživeo je [[Udes vazduhoplova|udes]], [[21. novembar|21. novembra]]. Problem je pripisan nedostacima motora EJ200, u ranoj fazi razvoja.
** Nastavljeno je ispitivanje motora u letu, [[11. decembar|11. decembra]].
* [[2003]]. godina:
** Isporučen je prvi serijski „tajfun“ nemačkom [[Luftvafe]], od ukupno 180 naručenih, [[13. februar]]a.
** Italijanski i britanski serijski avioni, napravili su svoje prve letove [[14. februar]]a.
** Španski prvi serijski avion, poleteo je [[17. februar]]a.
** Četiri „tajfuna“ uvedena su u operativnu upotrebu u nemačko [[Luftvafe]], [[8. mart]]a.
** Zemlje kooperanti potpisale su formalni sporazum o isporukama sklopova aviona ostalim partnerima, [[30. juni|30. juna]].
** U oktobru je počela integracija rakete „meteor“.
* [[2004]]. godina:
** Isporučena su prva tri španska „tajfuna“. Oni su dodeljeni 111toj eskadrili, 11tog puka, [[27. maj]]a.
** [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-ova dva „tajfuna“ su prebačena u [[Singapur]] na marketinški prikaz, [[27. juni|27. juna]].
** Ujedinjeno Kraljevstvo je potvrdila porudžbinu 89 aviona iz druge serije, [[15. decembar|15. decembra]].
* [[2005]]. godina:
** Italijansko vazduhoplovstvo, proglasilo je „tajfuna“ operativnim, [[16. decembar|16. decembra]].
** Saudijska Arabija je najavila kupovinu neodređenog broja „tajfuna“, [[21. decembar|21. decembra]].
* [[2006]]. godina:
** Uspostavljena je prva operativna eskadrila „tajfuna“ u Italiji, u januaru.
** Prvi operativni zadaci italijanskih „tajfuna“, bili su u februaru, za zaštitu vazdušnog prostora iznad [[Torino|Torina]], prilikom održavanja zimske olimpijade.
** U aprilu je uspostavljena prva operativna eskadrila [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo Velike Britanije|RAF]]-a.
** [[Saudijska Arabija]] je najavila potpisivanje ugovora za 72 aviona, [[18. avgust]]a.
* [[2007]]. godina:
** U septembru je Španija posedovala 19 „tajfuna“.
* [[2008]]. godina:
** Saudijska Arabija je pokrenula [[11. avgust]]a pregovore sa namerom nabavke 72 „tajfuna“.
** Ujedinjeno Kraljevstvo je dobila prva dva aviona iz partije 2, [[21. oktobar|21. oktobra]].
* [[2010]]. godina:
** Španski Jurofajter dvosed srušio se [[24. avgust]]a . Pilot [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] je poginuo, a španski pilot instruktor letenja se spasao,&lt;br /&gt; sa katapultirnjem.&lt;ref name=&quot;Jurofajter u vektor sajtu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Partija 3 i dalje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tajfun i Grčka&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DA1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DA2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DA3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DA4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DA5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DA6&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Prototipski razvoj-&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Poginuo saudijski pilot&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.elmundo.es/elmundo/2002/11/21/espana/1037883405.html| title = El único prototipo español del 'Eurofighter' se estrella en Toledo| quote =Udes španskog prototipa| author = | date = 21 de Noviembre de 2002 | format =  | publisher = El Mundo | location = | pages = | language = {{Es}} | accessdate = 18. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=164007| title = Italian Eurofighter Typhoons Providing Air Cover for Turin Winter Olympics| quote =„Tajfuni“ štite zimsku olimpijadu| author = | date =  | format =  | publisher =  | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 18. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5262120.stm?ls| title = Saudi Arabia buys 72 Eurofighters| quote =Saudijska Arabija kupuje „tajfune“| author = | date = 18 August 2006 | format =  | publisher = [[BBC]] News | location = | pages = | language = {{En}} | accessdate = 18. 11. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web| url =http://www.mod.uk/DefenceInternet/DefenceNews/EquipmentAndLogistics/NewTyphoonsFlyIntoRafConingsby.htm| title =title| quote =Prvi avioni iz partije 2 u RAF-u.| author =| date =| format =| publisher =| location =| pages =| language ={{En}}| accessdate =18. 11. 2011.| archivedate =2009-01-03| archiveurl =https://web.archive.org/web/20090103043428/http://www.mod.uk/DefenceInternet/DefenceNews/EquipmentAndLogistics/NewTyphoonsFlyIntoRafConingsby.htm| deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[F-22 raptor]]
* [[Su-30]]
* [[MiG-29]]
* [[Avion Rafal]]
* [[JAS 39 Gripen]]
* [[Novi avion]]
* [[F-35 lajtning II]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist|2}}

{| border=&quot;2&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;  cellpadding=&quot;2&quot;
|+|&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot; text-align:left;font-size:100%&quot;&gt;&lt;center&gt;'''Rezultati aproksimativnog proračuna zavisnosti Mahovog broja leta „tajfuna“ i potiska njegovih motora'''&lt;/center&gt; 
|-
!Potisak kN
| style=&quot;text-align:center;&quot;|60
| style=&quot;text-align:center;&quot;|69
| style=&quot;text-align:center;&quot;|46
| style=&quot;text-align:center;&quot;|72
| style=&quot;text-align:center;&quot;|75,5
| style=&quot;text-align:center;&quot;|90 
| style=&quot;text-align:center;&quot;|103  
|-
![[Mahov broj]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1,5
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1,8
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1,89
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1,99
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2,31 
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2,4 
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2,8 
|}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Eurofighter Typhoon}}
* [http://airwiki.org/other/draw/ef2000.html Crteži Jurofajtera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426022727/http://www.airwiki.org/other/draw/ef2000.html |date=2009-04-26 }}
* [http://www.eurofighter.com/ Official Eurofighter website]
* [http://www.doppeladler.com/oebh/luftfahrzeuge/eurofighter.htm The Eurofighter in the Austrian Air Force]
* [http://www.luftwaffe.de/portal/a/luftwaffe/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLNzKId_d1BMlB2F7O-pFw0aCUVH1fj_zcVH1v_QD9gtyIckdHRUUA0YcKCg!!/delta/base64xml/L2dJQSEvUUt3QS80SVVFLzZfMjBfSDVQ?yw_contentURL=%2F01DB060000000001%2FW26E7J9E579ITSRDE%2Fcontent.jsp Eurofighter in the Luftwaffe]
* [http://www.raf.mod.uk/equipment/typhooneurofighter.cfm and in the Royal Air Force]
* [http://typhoon.starstreak.net/ Unofficial UK Eurofighter site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819091153/http://typhoon.starstreak.net/ |date=2009-08-19 }}
* [http://www.ausairpower.net/TE-EO-Systems.html Optoelektronski sistem]

[[Kategorija:Lovački avioni 1990-ih]]
[[Kategorija:Njemački vojni avioni]]
[[Kategorija:Britanski vojni avioni]]
[[Kategorija:Italijanski vojni avioni]]
[[Kategorija:Španski vojni avioni]]</text>
      <sha1>58xcjk03nozy31fm74t5vawdv4ds59y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Duma/U radu4</title>
    <ns>2</ns>
    <id>232970</id>
    <revision>
      <id>42714882</id>
      <parentid>42714547</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tabela osobina */</comment>
      <origin>42714882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14818" sha1="9lfhstcfey891bgimrankehw4yinhi2" xml:space="preserve">'''Nitrificirajuće bakterije''' su [[litotrof|hemolitotrofni]] organizmi koji obuhvataju vrste rodova poput ''[[Nitrosomonas]]'', ''[[Nitrosococcus]]'', ''[[Nitrobacter]]'', ''[[Nitrospina]]'', ''[[Nitrospira]]'' i ''[[Nitrococcus]]''. Ove bakterije dobijaju energiju [[redoks|oksidacijom]] neorganskih [[spojevi azota|azotnih spojeva]].&lt;ref name=&quot;pmid11539154&quot;&gt;{{cite journal |author=Mancinelli RL |title=The nature of nitrogen: an overview |journal=Life Support &amp; Biosphere Science: International Journal of Earth Space |volume=3 |issue=1–2 |pages=17–24 |year=1996 |pmid=11539154}}&lt;/ref&gt; Među te vrste spadaju '''bakterije koje oksidiraju amonijak''' ('''AOB''') i '''bakterije koje oksidiraju nitrite''' ('''NOB'''). Mnoge vrste nitrificirajućih bakterija imaju složene unutrašnje membranske sisteme u kojima se nalaze ključni [[enzimi]] u [[nitrifikacija|nitrifikaciji]]: [[Amonijak monooksigenaza|amonijak monooksigenazu]] (koja oksidira [[amonijak]] u [[hidroksilamin]]), [[Hidroksilamin oksidaza|hidroksilamin oksidoreduktazu]] (koja oksidira hidroksilamin u [[Azot-monoksid|azotni oksid]] - koji se dalje oksidira u nitrit pomoću trenutno neidentificiranog enzima) i [[nitrit oksidoreduktaza|nitrit oksidoreduktazu]] (koja oksidira [[nitrit]] u [[nitrat]]).&lt;ref&gt;{{cite journal
|last1=Kuypers  |first1= MMM |last2=Marchant |first2=HK |last3=Kartal |first3=B
|title=The Microbial Nitrogen-Cycling Network
|journal=Nature Reviews Microbiology
|volume=1
|issue=1
|pages=1–14
|year=2011
|pmid=29398704
|doi=10.1038/nrmicro.2018.9
|hdl= 21.11116/0000-0003-B828-1 |s2cid= 3948918 |hdl-access=free
}}&lt;/ref&gt;

{{TOClimit|3}}

== Ekologija ==
Nitrificirajuće bakterije su prisutne u različitim taksonomskim skupinama i nalaze se u najvećem broju tamo gdje su prisutne značajne količine amonijaka (kao što su područja s opsežnom razgradnjom proteina i postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda).&lt;ref name=&quot;pmid386925&quot;&gt;{{cite journal |author=Belser LW |title=Population ecology of nitrifying bacteria |journal=Annu. Rev. Microbiol. |volume=33 |pages=309–333 |year=1979 |pmid=386925 |doi=10.1146/annurev.mi.33.100179.001521}}&lt;/ref&gt; Nitrificirajuće bakterije uspijevaju u jezerima, potocima i rijekama s visokim unosom i izlučivanjem kanalizacije, otpadnih voda i slatke vode zbog visokog sadržaja amonijaka u njima.

== Oksidacija amonijaka u nitrat ==
[[Nitrification]] in nature is a two-step oxidation process of ammonium ({{chem2|NH4+}}) or ammonia ({{chem2|NH3}}) to nitrite ({{chem2|NO2-}}) and then to nitrate ({{chem2|NO3-}}) catalyzed by two ubiquitous bacterial groups growing together. The first reaction is oxidation of ammonium to nitrite by ammonia oxidizing bacteria (AOB) represented by members of [[Betaproteobacteria]] and [[Gammaproteobacteria]]. Further organisms able to oxidize ammonia are [[Archaea]] ('''AOA''').&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Könneke|first1=Martin|last2=Bernhard|first2=Anne E.|last3=de la Torre|first3=José R.|last4=Walker|first4=Christopher B.|last5=Waterbury|first5=John B.|last6=Stahl|first6=David A.|date=September 2005|title=Isolation of an autotrophic ammonia-oxidizing marine archaeon|url=https://www.nature.com/articles/nature03911|journal=Nature|language=en|volume=437|issue=7058|pages=543–546|doi=10.1038/nature03911|pmid=16177789|bibcode=2005Natur.437..543K|s2cid=4340386|issn=1476-4687|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

The second reaction is oxidation of nitrite ({{chem2|NO2-}}) to nitrate by nitrite-oxidizing bacteria (NOB), represented by the members of [[Nitrospinota]], [[Nitrospirota]], [[Pseudomonadota]], and [[Chloroflexota]].&lt;ref name=&quot;p2&quot;&gt;Schaechter M. &quot;Encyclopedia of Microbiology&quot;, AP, Amsterdam 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Ward BB |title=Nitrification and ammonification in aquatic systems |journal=Life Support &amp; Biosphere Science: International Journal of Earth Space |volume=3 |issue=1–2 |pages=25–9 |year=1996 |pmid=11539155 }}&lt;/ref&gt;

This two-step process was described already in 1890 by the Ukrainian [[microbiologist]] [[Sergei Winogradsky]].

Ammonia can be also oxidized completely to nitrate by one [[comammox]] bacterium.

=== Mehanizam pretvaranja amonijaka u nitrit ===
[[File:Ammonia oxidation.tif|thumb|upright=1.5|right|Molekularni mehanizam oksidacije amonijaka pomoću AOB]]

Ammonia oxidation in autotrophic nitrification is a complex process that requires several [[enzyme]]s as well as [[Dioxygen in biological reactions|oxygen]] as a reactant. The key enzymes necessary for releasing energy during oxidation of ammonia to nitrite are [[ammonia monooxygenase]] (AMO) and [[hydroxylamine oxidoreductase]] (HAO). The first is a transmembrane copper protein which catalyzes the oxidation of ammonia to hydroxylamine ({{EquationNote|1.1}}) taking two electrons directly from the quinone pool. This reaction requires O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.

The second step of this process has recently fallen into question.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Caranto|first1=Jonathan D.|last2=Lancaster|first2=Kyle M.|date=2017-07-17|title=Nitric oxide is an obligate bacterial nitrification intermediate produced by hydroxylamine oxidoreductase|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|pages=8217–8222|doi=10.1073/pnas.1704504114|issn=0027-8424|pmid=28716929|volume=114|issue=31|pmc=5547625|bibcode=2017PNAS..114.8217C |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; For the past few decades, the common view was that a trimeric multiheme c-type HAO converts hydroxylamine into nitrite in the periplasm with production of four electrons ({{EquationNote|1.2}}). The stream of four electrons is channeled through cytochrome c&lt;sub&gt;554&lt;/sub&gt; to a membrane-bound cytochrome c&lt;sub&gt;552&lt;/sub&gt;. Two of the electrons are routed back to AMO, where they are used for the oxidation of ammonia (quinol pool). The remaining two electrons are used to generate a proton motive force and reduce NAD(P) through reverse electron transport.&lt;ref&gt;{{cite book |author1= Byung Hong Kim|author2-link=Geoffrey Michael Gadd|author2=Geoffrey Michael Gadd | title= Bacterial Physiology and Metabolism |year=2008 |publisher= Cambridge University Press}}&lt;/ref&gt;

Recent results, however, show that HAO does not produce nitrite as a direct product of catalysis. This enzyme instead produces nitric oxide and three electrons. Nitric oxide can then be oxidized by other enzymes (or oxygen) to nitrite. In this paradigm, the electron balance for overall metabolism needs to be reconsidered.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{NumBlk|:|{{chem2|NH3 + O2 -&gt; [[nitrite|NO2-]] + 3H+ + 2e−}}|1}}
{{NumBlk|:|{{chem2|NH3 + O2 + 2H+ + 2e− → NH2OH + H2O}}|{{EquationRef|1.1}}}}
{{NumBlk|:|{{chem2|NH2OH + H2O → NO2- + 5H+ + 4e-}}|{{EquationRef|1.2}}}}

=== Mehanizam pretvaranja nitrita u nitrate == 
Nitrit stvoren u prvom koraku autotrofne nitrifikacije oksidira se u nitrat pomoću nitrit oksidoreduktaze (NXR) ({{EquationNote|2}}). To je membranski povezan molibdo protein željeza i sumpora i dio je lanca transporta elektrona koji kanalizira elektrone iz nitrita u molekularni kisik.{{citation needed|date=November 2017}} Enzimski mehanizmi uključeni u bakterije koje oksidiraju nitrite manje su opisani od mehanizama oksidacije amonijaka. Novija istraživanja (npr. Woźnica A. et al., 2013)&lt;ref name=&quot;p1&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Woznica A, etal |title=Stimulatory Effect of Xenobiotics on Oxidative Electron Transport of Chemolithotrophic Nitrifying Bacteria Used as Biosensing Element |journal=PLOS ONE |volume=8| issue=1| year=2013 |doi=10.1371/journal.pone.0053484 |at=e53484 |pmid=23326438 |pmc=3541135| bibcode=2013PLoSO...853484W |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; predlažu novi hipotetski model lanca transporta elektrona NOB i mehanizama NXR. U tom slučaju, za razliku od prethodnih modela,&lt;ref&gt;{{cite book |last= Ferguson SJ, Nicholls DG |title = Bioenergetic III|year=2002 |publisher= Academic Press}}&lt;/ref&gt; NXR bi djelovao na vanjskoj strani plazmatske membrane i direktno doprinosio mehanizmu stvaranja protonskog gradijenta, kako su postulirali Spieck i saradnici.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Isolation and immunocytochemical location of the nitrite-oxidizing system in Nitrospira moscoviensis |vauthors=Spieck E, etal |year=1998|journal=Arch Microbiol |volume=169 |issue=3|pages=225–230 |doi=10.1007/s002030050565 |pmid=9477257|bibcode=1998ArMic.169..225S |s2cid=21868756}}&lt;/ref&gt; Ipak, pitanje molekularnog mehanizma oksidacije nitrita ostaje otvoreno.

{{NumBlk|:|{{chem2|[[Nitrit|NO2-]] + H2O → [[nitrat|NO3-]] + 2H+ + 2e-}}|{{EquationRef|2}}}}

=== Comammox bakterije ===
{{main|Comammox}}
Dvostepena konverzija amonijaka u nitrat, uočena kod bakterija koje oksidiraju amonijak, arheja koje oksidiraju amonijak i bakterija koje oksidiraju nitrite (kao što je ''Nitrobacter''), zbunjujuća je za istraživače.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Daims|first1=Holger|last2=Lebedeva|first2=Elena V.|last3=Pjevac|first3=Petra|last4=Han|first4=Ping|last5=Herbold|first5=Craig|last6=Albertsen|first6=Mads|last7=Jehmlich|first7=Nico|last8=Palatinszky|first8=Marton|last9=Vierheilig|first9=Julia|date=2015-12-24|title=Complete nitrification by Nitrospira bacteria|journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=504–509|doi=10.1038/nature16461|issn=0028-0836|pmc=5152751|pmid=26610024|bibcode=2015Natur.528..504D }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite journal|last1=van Kessel|first1=Maartje A. H. J.|last2=Speth|first2=Daan R.|last3=Albertsen|first3=Mads|last4=Nielsen|first4=Per H.|last5=Op den Camp|first5=Huub J. M.|last6=Kartal|first6=Boran|last7=Jetten|first7=Mike S. M.|last8=Lücker|first8=Sebastian|date=2015-12-24|title=Complete nitrification by a single microorganism|journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=555–559|doi=10.1038/nature16459|issn=0028-0836|pmc=4878690|pmid=26610025|bibcode=2015Natur.528..555V }}&lt;/ref&gt; Potpuna nitrifikacija, konverzija amonijaka u nitrat u jednom koraku poznatom kao [[comammox]], ima energetski prinos (∆G°′) od −349 kJ mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, dok su energetski prinosi za korake oksidacije amonijaka i oksidacije nitrita uočene dvostepene reakcije −275 kJ mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, odnosno −74 kJ mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Ove vrijednosti ukazuju na to da bi za organizam bilo energetski povoljnije da izvrši potpunu nitrifikaciju od amonijaka do nitrata (comammox) nego da provede samo jedan od ta dva koraka. Evolucijski povod za odvojenu, dvostepenu reakciju nitrifikacije je i dalje fokus istraživanja. 2015. je otkriveno da vrsta ''[[Nitrospira inopinata]]'' posjeduje sve enzime neophodne za provođenje potpune nitrifikacije u jednom koraku, što ukazuje na to da se ova reakcija zaista odvija.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== Tabela osobina ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background: #ddffdd;&quot;|Rod
! style=&quot;background: #ddffdd;&quot;|Filogenetska skupina
! style=&quot;background: #ddffdd;&quot;|DNK (mol% GC)
! style=&quot;background: #ddffdd;&quot;|Staništa
! style=&quot;background: #ddffdd;&quot;|Osobine
|- 
! colspan=5 |

Nitrificirajuće bakterije koje oksidiraju amonijak&lt;ref name=&quot;p2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;p3&quot;&gt;{{cite book |last= Michael H. Gerardi | title= Nitrification and Denitrification in the Activated Sludge Process |year=2002 |publisher= John Wiley &amp; Sons}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Nitrosomonas]]''
| Beta
| 45-53
| Tlo, kanalizacija, slatka voda, more
| Gram-negativne, kratke do duge štapićaste bakterije, pokretne (polarni bičevi) ili nepokretne; periferni membranski sistemi
|- bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
| ''[[Nitrosococcus]]''
| Gama
| 49-50
| Slatka voda, more
| Veliki [[Bakterijske ćelijske morfologije|koki]], pokretni, vezikularne ili periferne membrane
|-
| ''[[Nitrosospira]]''
| Beta
| 54
| Tlo
| Spirili, pokretni (peritrihozni bičevi); bez vidljivog membranskog sistema
|-
! colspan=5 |

Nitrificirajuće bakterije koje oksidiraju nitrit&lt;ref name=&quot;p2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;p3&quot;/&gt;
|-
| ''[[Nitrobacter]]''
| Alfa
| 59-62
| Tlo, slatka voda, more
| Kratke štapićaste bakterije, razmnožavaju se pupanjem, povremeno pokretne (jedan subterminalni bič) ili nepokretne; membranski sistem uređen kao polarna kapa
|-bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
| ''[[Nitrospina]]''
| Delta
| 58
| More
| Duge, vitke štapićaste bakterije, nepokretne, bez vidljivog membranskog sistema
|-
| ''[[Nitrococcus]]''
| Gama
| 61
| More
| Veliki koki, pokretni (jedan ili dva subterminalna biča), membranski sistem nasumično raspoređen vidu cjevčica
|-bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
| ''[[Nitrospira]]''
| Nitrospirota
| 50
| More, tlo
| Ćelije helikalnog do vibroidnog oblika; nepokretne; bez unutrašnjih membrana
|-
! colspan=5 |

Comammox bakterije&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Daims|first1=Holger|last2=Lebedeva|first2=Elena V.|last3=Pjevac|first3=Petra|last4=Han|first4=Ping|last5=Herbold|first5=Craig|last6=Albertsen|first6=Mads|last7=Jehmlich|first7=Nico|last8=Palatinszky|first8=Marton|last9=Vierheilig|first9=Julia|last10=Bulaev|first10=Alexandr|last11=Kirkegaard|first11=Rasmus H.|date=December 2015|title=Complete nitrification by Nitrospira bacteria|url= |journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=504–509|doi=10.1038/nature16461|issn=1476-4687|pmc=5152751|pmid=26610024|bibcode=2015Natur.528..504D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=van Kessel|first1=Maartje A. H. J.|last2=Speth|first2=Daan R.|last3=Albertsen|first3=Mads|last4=Nielsen|first4=Per H.|last5=Op den Camp|first5=Huub J. M.|last6=Kartal|first6=Boran|last7=Jetten|first7=Mike S. M.|last8=Lücker|first8=Sebastian|date=December 2015|title=Complete nitrification by a single microorganism|url= |journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=555–559|doi=10.1038/nature16459|issn=1476-4687|pmc=4878690|pmid=26610025|bibcode=2015Natur.528..555V}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kits|first1=K. Dimitri|last2=Sedlacek|first2=Christopher J.|last3=Lebedeva|first3=Elena V.|last4=Han|first4=Ping|last5=Bulaev|first5=Alexandr|last6=Pjevac|first6=Petra|last7=Daebeler|first7=Anne|last8=Romano|first8=Stefano|last9=Albertsen|first9=Mads|last10=Stein|first10=Lisa Y.|last11=Daims|first11=Holger|date=September 2017|title=Kinetic analysis of a complete nitrifier reveals an oligotrophic lifestyle|url= |journal=Nature|language=en|volume=549|issue=7671|pages=269–272|doi=10.1038/nature23679|issn=1476-4687|pmc=5600814|pmid=28847001|bibcode=2017Natur.549..269K}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Nitrospira inopinata]]''
| [[Nitrospirota]]
| 59,23
| Mikrobni sloj u cijevima za toplu vodu (56°C, pH 7,5)
| Štapićaste
|}

== Povezano ==
* [[Korijenski čvor]]
* [[Denitrifikacija]]
* [[Denitrificirajuće bakterije]]
* [[f-omjer (okeanografija)|f-omjer]]
* [[Nitrifikacija]]
* [[Ciklus azoda]]
* [[Deficijencija azota]]
* [[Afotofiksacija]]
* [[Lanac transporta elektrona]]
* [[Comammox]]

== Reference ==
{{reflist}}

Kategorija:Bakteriologija
Kategorija:Metabolizam
Kategorija:Nauka o zemljištu</text>
      <sha1>9lfhstcfey891bgimrankehw4yinhi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Božidar Ćosović-Javorski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250863</id>
    <revision>
      <id>42714750</id>
      <parentid>42714715</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]</comment>
      <origin>42215553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3645" sha1="i0mjyzsxot650fdibeuogvbzroegnzw" xml:space="preserve">{{Vojno lice
| slika =
| opis_slike = 
| datum_rođenja = {{datum rođenja|1910}}
| mesto_rođenja = [[Brezova (Ivanjica)|Brezova]], kod [[Ivanjica|Ivanjice]]
| država_rođenja = [[Kraljevina Srbija]]
| datum_smrti = {{datum smrti|1943|0|0|1910|0|0}}
| mesto_smrti = [[Golija (Srbija)|Golija]]
| država_smrti = [[Kraljevina Jugoslavija]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;([[Srbija pod nemačkom okupacijom|pod okupacijom]])&lt;/small&gt;
}}
'''Božidar Ćosović''' (poznat kao '''Boža Javorski''' ili '''Boža Javorac''') je bio samoproglašeni [[četnički]] [[vojvoda]] u drugom svetskom ratu.

Prema tome kako mu je odgovaralo, iskazivao se kao vojvoda Koste Pećanca i kao vojvoda Draže Mihailovića, a najviše je dejstvovao u sopstveno ime, samostalno. Ubijen je jula 1943. od četnika Draže Mihailovića.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_79.htm&lt;/ref&gt;

== Biografija ==

Rođen je u selu Brezova kod [[Ivanjica|Ivanjice]]. Pre rata je bio seoski [[trgovac]].{{fact}}
[[File:Vojvoda Božidar Ćosović-Javorski sa svojim četnicima odlazi u akciju protiv partizana (proleće 1942).jpg|thumb|Vojvoda Božidar Ćosović-Javorski sa svojim četnicima odlazi u akciju protiv partizana (proleće 1942)]]

Posle [[Aprilski slom|aprilskog sloma]], Boža Javorski formira svoju grupu, a sebe proglašava za Vojvodu Javorskog. Grupa je vršila otimačine i pljačkanje sela u moravičkom srezu.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;/&gt; U leto [[1941]]. Boža Javorski pristupa organizaciji [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Ravnogorski četnici nastojali su da pridobiju Božu Javorskog i sa njim je dogovoreno da prizna vlast pukovnika Dragoljuba Mihailovića. Kako bi regulisali pitanje savozvanog vojvode Javorskog, [[1. 11.|1. novembra]] [[1941]]. sporazumom lokalnih partizana i četnika garantovano je da će Boža Javorski biti potčinjen četničkim odredima Jugoslovenske vojske koji stoje pod komandom Draže Mihailovića:

{{izdvojeni citat| &quot;Obzirom na odnose između odreda Božidara Ćosovića 'Javorskog' i partizana, saglasili smo se da se od strane partizanskih odreda prekine oružana akcija protiv 'Javorskog', u roku od 24 sata, a za daljih tri dana, zaključno sa 4. novembrom 1941. godine, likvidiraće se pitanje 'Javorskog', pošto je izjavio da želi da pristupi četničkim odredima Jugoslovenske vojske koji stoje pod komandom Draže Mihailovića. (...)

Za slučaj da odred Bože 'Javorskog' ne bude primljen u četnički odred Jugoslovenske vojske i da se ne stavi pod četničku komandu u Srezu moravičkom ili da pojedini ili ceo njegov odred izvrše neki napad na partizane, Moravički četnički odred će se odmah staviti u kontakt sa partizanskim odredima i komandom radi zajedničke akcije protiv 'Javorskog' i njegovih ljudi.&quot;&lt;ref&gt;Живота Марковић, н.д, стр. 356-357.&lt;/ref&gt;}}

Istog dana kada je sporazum potpisan o potčinjavanju Javorskog potpisan, četnici Draže Mihailovića i Bože Javorskog su napali partizane u Ivanjici. Ovaj napad je bio deo opšteg [[Napad četnika na Užičku republiku|četničkog napadu na Užičku republiku]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/196_3.pdf Никола Љубичић, Ужички НОП одред &quot;Димитрије Туцовић&quot;, Београд, 1981.], стр. 206-210.&lt;/ref&gt;

Kao Pećančev čovek i nepouzdan elemenat za organizaciju JVuO, prekio sud JVuO ga je tajno osudio na smrt.{{fact}} [[Crne trojke|Crna trojka]] ga je pronašla jula [[1943]]. na [[Golija|Goliji]] i na spavanju ubila.{{fact}}

== Izvori ==
{{Izvori}}

{{Lifetime|NEPOZNATO|1943|Ćosović-Javorski, Božidar}}

[[Kategorija:Biografije, Ivanjica]]
[[Kategorija:Četničke vojvode]]</text>
      <sha1>i0mjyzsxot650fdibeuogvbzroegnzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chariots of Fire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1266870</id>
    <revision>
      <id>42714799</id>
      <parentid>42462661</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35994" sha1="n9op462cfje9rd4dlmn2zpsamuplsmc" xml:space="preserve">{{Infokutija02 film
| naslov filma     = Vatrene kočije
| naslov  = Chariots of Fire
| slika            = Chariots of Fire.jpg
| opis       = Službeni plakat filma
| širina slike   = 200px
| režija           = [[Hugh Hudson]]
| producent       = [[David Puttnam]]
| scenarij         = [[Colin Welland]]
| pripovjedač = 
|  uloge     = [[Ben Cross]]&lt;br /&gt;[[Ian Charleson]]&lt;br /&gt;[[Nigel Havers]]&lt;br /&gt;[[Cheryl Campbell]]&lt;br /&gt;[[Alice Krige]]&lt;br /&gt;[[Ian Holm]]
| glazba           = [[Vangelis]]
| fotografija        = David Watkin
| montaža          = Terry Rawlings
| distributer      = [[20th Century Fox]]
| premijera           = [[1981.]]
| trajanje         = 120 min.
| država           = [[Velika Britanija]]
| jezik            = [[engleski]]
| budžet           = 
| zarada           = $58.972,904
| žanr             = [[drama]]
| prethodni        = 
| sljedeći         = 
| web stranica     = 
| imdb_id          = 0082158
}}

'''Vatrene kočije''' ([[engleski jezik|eng.]] ''Chariots of Fire'') je [[Velika Britanija|britanski]] [[dramski film]] iz [[1981.]] godine. Temeljen je na stvarnom događaju o dvojici atletičara koji su se natjecali na [[VIII. Olimpijske igre - Pariz 1924.|Olimpijskim igrama 1924. godine]]: Ericu Lidellu, kršćanin iz [[Škotska|Škotske]] koji se natječe za [[Bog|Božju]] slavu i Haroldu Abrahamsu, engleskom [[Židovi|Židovu]] koji se natječe kako bi porazio predrasude.

Scenarij je napisao [[Colin Welland]], a film je režirao [[Hugh Hudson]]. Bio je nominiran u sedam kategorija za prestižnu nagradu [[Oscar]], a osvojio je četiri uključujući i onu za [[Oscar za najbolji film|najbolji film godine.]] Film se nalazi na 19. mjestu najboljih 100 britanskih filmova svih vremena Britanskog filmskog instituta.

Sam film inspiriran je rečenicom ''Bring me my chariot of fire'' iz pjesme autora [[William Blake|Williama Blakea]] koja je adaptirana u popularnu britansku himnu &quot;Jerusalem&quot;; himna se može čuti na kraju filma.&lt;ref&gt;Dans, Peter E. [http://books.google.co.uk/books?id=52GpN0Hzxd8C&amp;pg=PA222&amp;dq=colin+welland+jerusalem+%22chariots+of+fire%22&amp;hl=en&amp;ei=3EdJTPqqKovSsAP97PFI&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDEQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=colin%20welland%20jerusalem%20%22chariots%20of%20fire%22&amp;f=false ''Christians in the Movies: A Century of Saints and Sinners''.] Rowman &amp; Littlefield, 2009. str. 223.&lt;/ref&gt;

== Radnja ==

Godine [[1919.]] [[Harold Abrahams]] ([[Ben Cross]]) upisuje se na [[Sveučilište Cambridge]] gdje se suočava s [[Antisemitizam|antisemitizmom]] osoblja fakulteta, ali također uživa i u članstvu kluba Gilbert and Sullivan. Postaje prva osoba ikada koja uspijeva izvršiti ''Trinity Great Court Run'' - trčeći po dvorištu sveučilišta u zadanom vremenu. Abrahams postiže niz nepobjedivosti u raznim nacionalnim trkačkim utrkama. Premda silno zaokupljen trčanjem, zaljubljuje se u djevojku Sybil ([[Alice Krige]]).

[[Eric Lidell]] ([[Ian Charleson]]), rođen u [[Kina|Kini]] (roditelji su mu škotski [[misionari]]) nalazi se u [[Škotska|Škotskoj]]. Njegova pobožna sestra Jennie ([[Cheryl Campbell]]) ne odobrava Lidellove planove za trkačkim utrkama. Ali Liddell na trčanje gleda kao na glorificiranje [[Bog]]a prije nego će se vratiti u Kinu gdje će nastaviti sa svojim misionarskim poslom.

U prvoj utrci koju trče jedan protiv drugoga, Liddell pobjeđuje Abrahamsa. Abrahams to vrlo teško podnosi, ali Sam Mussabini ([[Ian Holm]]), profesionalni trener kojem je Abrahams još ranije prišao nudi mu da ga podučava kako bi poboljšao svoju tehniku. Sve to privuče ogromne doze kritika s fakulteta Cambridge, pogotovo dvojice voditelja ([[John Gielgud]] i [[Lindsay Anderson]]). Smatraju nedopustivim da jedan amater uzme profesionalnog trenera. Abrahams shvati da je to samo krinka za njihov daljnji antisemitizam i osjećaj superiornosti pa se oglušuje na njihove naredbe.

Nakon što Eric Liddell slučajno zbog trčanja ne stigne na vrijeme na molitvu u [[crkva|crkvi]], njegova ga sestra optužuje da on više ne mari za Boga. Eric ju uvjerava da se naposljetku namjerava vratiti u Kinu i nastaviti sa svojom misijom, ali da se tijekom trčanja osjeća božanski nadahnutim i da ne bi poštovao Boga kada ne bi trčao: &quot;Vjerujem da me Bog stvorio s namjerom. Ali također me stvorio da budem brz i kada trčim, osjećam Njegovo zadovoljstvo.&quot;

Dvojica sportaša su, nakon godina treniranja i utrkivanja, odabrani da predstavljaju [[Velika Britanija|Veliku Britaniju]] na [[VIII. Olimpijske igre - Pariz 1924.|Olimpijskim igrama 1924. godine]] u [[Pariz]]u. Među natjecateljima također se nalaze i Abrahamsovi kolege s faksa Lord Andrew Lindsay ([[Nigel Havers]]), Aubrey Montague ([[Nicholas Farrell]]) i Henry Stallard ([[Daniel Gerooll]]). Tijekom putovanja na brodu, Liddell saznaje da će se njegova utrka na 100 metara održati u [[Nedjelja|nedjelju]]. On u tom trenutku odluči ne nastupiti u utrci - unatoč snažnim pritiscima [[Princ od Walesa|Princa od Walesa]] i cijelog britanskog olimpijskog odbora - zbog svojih čvrstih [[Katolicizam|katoličkih uvjerenja]] koji mu ne dopuštaju trčanje na [[Sabat]].

Ipak tijekom natjecanja, Liddellov kolega iz reprezentacije, Lord Andrew Lindsay koji je već osvojio srebrnu medalju na 400 metara s preponama, odluči dati svoje mjesto u utrci na 400 metara koja se treba održati u [[četvrtak]] Liddellu koji oduševljeno pristaje. Njegova religiozna uvjerenja za vrijeme Olimpijade uskoro postanu jedna od glavnih vijesti u cijelom svijetu.

U utrci na 200 metara, Abrahams je teško poražen od strane trkača iz [[SAD|SAD-a]]. Njegova posljednja šansa je osvajanje medalje u utrci na 100 metara u kojoj na kraju i pobjeđuje. Njegov trener Sam Mussabini oduševljen je što su se godine teškog rada i posvete napokon isplatile u obliku zlatne olimpijske medalje. Sada Abrahams može nastaviti sa svojim životom i ponovno se naći s djevojkom Sybil koju je zapostavljao za vrijeme priprema za natjecanje.

Prije Liddellove utrke, američki trener svojim trkačima kaže da Liddell nema pretjerano dobre šanse u utrci za koju se gotovo nije niti spremao. Ali jedan od američkih trkača, [[Jackson Scholz]], daje Liddellu papirić s porukom u kojoj ističe svoju potporu njegovih uvjerenja. Liddell pobjeđuje favorizirane Amerikance i osvaja zlatnu medalju.

Britanski tim vraća se kući uz trijumf i ovacije. Kako [[film]] završava, na ekranu vidimo objašnjenja da se Abrahams oženio sa Sybil i postao jedna od vodećih figura britanske atletike. Eric Liddell je otišao u misionarsku službu u Kinu. Cijela Škotska oplakivala je njegovu [[smrt]] [[1945.]] godine u okupiranoj Kini.

== Glumačka postava ==
* [[Ben Cross]] kao [[Harold Abrahams]], Židovski student na Sveučilištu Cambridge
* [[Ian Charleson]] kao [[Eric Liddell]], sin škotskih misionara u Kini
* [[Nicholas Farrell]] kao Aubrey Montague, trkač i prijatelj Harolda Abrahamsa
* [[Nigel Havers]] kao Lord Andrew Lindsay, trkač i student na Cambridgeu, djelomično temeljen na stvarnim osobama: Davidu Burghleyju i Douglasu Loweu
* [[Ian Holm]] kao Sam Mussabini, najbolji britanski trener za trkače 
* [[John Gielgud]] kao voditelj koledža Trinity na Sveučilištu Cambridge
* [[Lindsay Anderson]] kao voditelj Sveučilišta Cambridge
* [[Cheryl Campbell]] kao Jennie Liddell, Ericova pobožna sestra
* [[Alice Krige]] kao Sybil Gordon, Abrahamsova zaručnica (njegova zaručnica u stvarnom životu bila je Sybil Evers)
* [[Struan Rodger]] kao Sandy McGrath, kao Liddellova prijateljica i trenerica
* [[Nigel Davenport]] kao Lord Birkenhead, član britanskog olimpijskog odbora koji savjetuje atletičare
* [[Patrick Magee]] kao Lord Cadogan, voditelj britanskog olimpijskog odbora koji nikako ne simpatizira Liddellova religiozna uvjerenja
* [[David Yelland]] kao [[Princ od Walesa]], koji pokušava nagovoriti Liddella da promijeni mišljenje o nastupu u nedjelju
* [[Peter Egan]] kao Vojvoda od Sutherlanda, predsjednik britanskog olimpijskog odbora koji simpatizira Liddella
* [[Daniel Gerroll]] kao Henry Stallard, student na Sveučilištu Cambridge i trkač
* [[Dennis Christopher]] kao Charley Paddock, američki olimpijski trkač
* [[Brad Davis]] kao Jackson Scholz, američki olimpijski trkač

== Povijesne točnosti ==
=== Likovi ===
U filmu Abrahams pohađa koledž Gonville i Caius na Cambridgeu s još trojicom olimpijskih atletičara: Henryjem Stallardom, Abureyjem Montagueom i Lordom Andrewom Lindsayjem. Abrahams i Stallard zbilja su bili studenti i natjecali se na [[VIII. Olimpijske igre - Pariz 1924.|Olimpijskim igrama 1924. godine.]] Međutim, Montague koji se također natjecao na Olimpijadi zapravo je studirao na [[Sveučilište Oxford|Sveučilištu Oxford]].&lt;ref name=aubrey&gt;[http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mo/evelyn-montague-1.html Aubrey Montague biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111124109/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mo/evelyn-montague-1.html |date=2012-01-11 }} at SportsReference.com&lt;/ref&gt; Aubrey Montague slao je svojoj majci po jedno pismo dnevno o vremenu provedenom na Oxfordu i na Olimpijskim igrama; ta pisma bila su temelj za njegovu naraciju u filmu.

Lik Lindsayja djelomično je temeljen na Lordu Burghleyju, vrlo značajnoj figuri u povijesti britanske atletike općenito. Premda je Burghley zbilja pohađao Sveučilište u Cambridgeu, on nije poznavao Harolda Abrahamsa budući je Abrahams studirao od [[1919.]] do [[1923.]], a Burghley od [[1923.]] do [[1927.]] godine. U jednoj sceni u filmu vidimo Lindsayja (Burghleyja) kako vježba trčanje s preponama na kojima je postavio pune čaše [[šampanjac|šampanjca]] - ovo je bilo nešto što je Burghley zbilja i radio, ali umjesto čaša šampanjca na prepone je postavljao kutije šibica.&lt;ref name=rw /&gt; Izmišljeni lik Lindsayja kreiran je u scenariju nakon što je Douglas Lowe, koji je bio treći britanski atletičar koji je osvojio zlatnu medalju na Olimpijadi 1924. godine, odbio biti na bilo koji način involviran u film.&lt;ref&gt;Chapman, str. 275, 295.&lt;/ref&gt;

Još jedna scena u filmu opisuje optrčavanje velikog dvorišta u kojem trkači pokušavaju optrčati dvorište na koledžu Triniti u Cambridgeu u zadanom vremenu (točno u podne, prije nego što veliki sat otkuca 12 puta). U filmu Abrahams pokušava optrčati dvorište prvi put u životu. U stvarnosti, Abrahams nikad nije niti pokušao navedeno, a u vrijeme kada je film snimljen jedina osoba za koju se službeno znalo da je uspjela optrčati dvorište bio je Lord Burghley 1927. godine. U filmu ''Vatrene kočije'' Lindsay (koji je dijelom temeljen na liku Davida Burghleyja) trči oko dvorišta skupa s Abrahamsom kako bi mu dao još veći poticaj te kroz ciljnu traku prolazi za sekundu prekasno. Upravo iz ovog razloga, Burghley je navodno odbio gledati film. Od kad je film snimljen samo je jedna osoba uspješno optrčala dvorište - Sam Dobin u [[listopad]]u [[2007.]] godine.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-490027/Modern-day-hero-runs-away-Chariots-Fire-challenge.html &quot;Modern-day hero runs away with Chariots of Fire challenge.&quot;] ''[[Daily Mail]]'' 27 October 2007.&lt;/ref&gt;

U filmu je prikazana utrka u kojoj se Eric Liddell spotakne od [[Francuska|francuskog]] natjecatelja u utrci na 400 metara tijekom francusko-škotskog mitinga. Unatoč zaostatku, on se uspijeva oporaviti i nadoknadi 20 metara te pobjeđuje. To se zbilja i dogodilo; stvarna utrka bila je ona na 440 jardi u kojoj su se natjecali natjecatelji iz [[Škotska|Škotske]], [[Engleska|Engleske]] i [[Irska|Irske]] u [[srpanj|srpnju]] 1923. godine. Njegov podvig bio je izvanredan zbog toga što je do tada već pobijedio na utrkama na 100 i 220 jardi toga dana.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramsey|first=Russell W.|title=God's Joyful Runner|url=https://archive.org/details/godsjoyfulrunner0000rams|publisher=Bridge Publishing, Inc|year=1987|page=[https://archive.org/details/godsjoyfulrunner0000rams/page/54 54]|isbn=0-88270-624-1}}&lt;/ref&gt; Ono što nije u filmu spomenuto, a što je važno napomenuti je da je Liddell bio taj koji je Abrahamsa upoznao s trenerom Samom Mussabinijem.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0019/ |title=A Sporting Nation: Eric Liddell |publisher=BBC.co.uk|accessdate=13 March 2012}}&lt;/ref&gt; U filmu je to aludirano u sceni u kojoj se Abrahams prvi put susreće s Mussabinijem dok gleda Liddellovu utrku. Međutim, film sugerira da je Abrahams sam zatražio Mussabinijevu pomoć.

Abrahamsova zaručnica u filmu krivo je identificirana kao Sybil Gordon, sopranistica iz opere ''D'Oyly Carte''. U stvarnosti, [[1936.]] godine Abrahams je oženio Sybil Evers, mezo-sopranisticu iz ''D'Oyly Carte'', ali se njih dvoje nisu upoznali sve do [[1935.]] godine. Također, u filmu vidimo Sybil kako pjeva ulogu Yum-Yum u ''The Mikado'', ali niti Sybil Gordon niti Sybil Evers nikada nisu pjevale tu rolu u ''D'Oyly Carte''.&lt;ref&gt;Stone, David. [http://math.boisestate.edu/gas/whowaswho/G/GordonSybil.htm Sybil Gordon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001194722/http://math.boisestate.edu/gas///whowaswho/G/GordonSybil.htm |date=2009-10-01 }} at the ''Who Was Who in the D'Oyly Carte Opera Company'' website, 11 July 2002. Retrieved 8 November 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stone, David. [http://diamond.boisestate.edu/gas/whowaswho/E/EversSybil.htm Sybil Evers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015040156/http://diamond.boisestate.edu/gas/whowaswho/E/EversSybil.htm |date=2014-10-15 }} at the ''Who Was Who in the D'Oyly Carte Opera Company'' website, 28 January 2002. Retrieved 8 November 2009&lt;/ref&gt; Abrahamsova ljubav i njegova snažna involviranost u društvo ''Gilbert and Sullivan'' kakvu vidimo u filmu temeljena je na stvarnim činjenicama.&lt;ref name=hudson&gt;Hugh Hudson's commentary to the 2005 ''Chariots of Fire'' DVD&lt;/ref&gt;

Liddellova sestra bila je nekoliko godina mlađa od one portretirane u filmu. Njezino neodobravanje Liddellove trkačke karijere spada u umjetničku slobodu; ona je zapravo izrazito podržavala njegove natjecateljske ambicije. Jenny Lidell Somerville u potpunosti je sudjelovala u stvaranju filma, a čak ima i malu ''cameo'' ulogu u [[Pariz|pariškoj]] [[crkva|crkvi]] u kojoj Liddell drži svoju propovijed.&lt;ref&gt;Ramsey, Russell W. ''[http://books.google.com/books?id=2AGEFpEByIoC&amp;pg=PP4&amp;dq=eric+liddell+jenny&amp;num=100&amp;cd=4# A Lady – A Peacemaker]''. Boston: Branden Publishing Company, 1988.&lt;/ref&gt;

U prvoj sceni filma u kojoj gledamo komemoraciju za Harolda Abrahamsa, Lord Lindsay spominje da su samo on i Aubrey Montague još uvijek živi iz britanskog olimpijskog tima [[1924.]] godine. Međutim, u stvarnosti Montague je umro [[1948.]] godine, 30 godina prije Abrahamsa.

=== Olimpijske igre 1924. godine ===
[[Film]] koristi određen umjetničke slobode u opisivanju natjecanja na Olimpijskim igrama [[1924.]] godine, uključujući i događaje oko Liddellovog odbijanja trčanja utrke u [[Nedjelja|nedjelju]]. U filmu on saznaje da se utrka na 100 metara održava u nedjelju tek nakon što se već ukrcao na brod za [[Pariz]]. U stvarnosti, raspored natjecanja objavljen je nekoliko mjeseci prije same Olimpijade. Liddell se zbilja suočio s ogromnim pritiskom nagovaranja da trči u nedjelju te je pozvan od strane britanskog olimpijskog odbora, [[Princ od Walesa|Princa od Walesa]] i ostalih sudionika&lt;ref name=hudson/&gt; kako bi ga još dodatno nagovorili da nastupi; ipak, njegovo odbijanje navedenog dospjelo je na naslovnice svih medija u svijetu.&lt;ref&gt;Murray, Feg. [http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/361517352.html?dids=361517352:361517352&amp;FMT=CITE&amp;FMTS=CITE:AI&amp;type=historic&amp;date=Jun+24%2C+1924&amp;author=&amp;pub=Los+Angeles+Times&amp;desc=DID+YOU+KNOW+THAT--&amp;pqatl=google &quot;DID YOU KNOW THAT ...&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107151502/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/361517352.html?dids=361517352:361517352&amp;FMT=CITE&amp;FMTS=CITE:AI&amp;type=historic&amp;date=Jun+24%2C+1924&amp;author=&amp;pub=Los+Angeles+Times&amp;desc=DID+YOU+KNOW+THAT--&amp;pqatl=google |date=2012-11-07 }}. ''[[Los Angeles Times]]''. 24 June 1924. Full headline reads, &quot;Did You Know That Famous Scotch Sprinter Will Not Run In The Olympic 100 Metres Because The Trials Are Run On Sunday&quot;.&lt;/ref&gt; Odluka o promjeni utrka donesena je prije početka putovanja u Pariz pa je Liddell ostatak vremena proveo vježbajući i trenirajući upravo za utrku na 400 metara (za razliku od opisa događaja u filmu). Istina je, doduše, da je Liddellov uspjeh na toj utrci bio potpuno neočekivan.

Budući je već osvojio medalju na 400 metara s preponama, u filmu vidimo Lindsayja koji ustupa svoje mjesto u utrci na 400 metara Liddellu. U stvarnosti Burghley, na temelju kojeg je lik Lindsayja djelomično baziran, eliminiran je iz utrke na 110 metara s preponama (osvojio je zlatnu medalju na 400 metara s preponama na [[IX. Olimpijske igre - Amsterdam 1928.|Olimpijskim igrama 1928. godine]]), a njegov nastup na 400 metara s preponama nije bio niti planiran.

U filmu je prikazan obrnuti redoslijed Abrahamsovih utrka na 100 i 200 metara za vrijeme Olimpijade. U stvarnosti, nakon što je pobijedio u utrci na 100 metara, Abrahams se natjecao i u onoj na 200 metara, ali izgubio i došao posljednji (Jackson Scholz je pobijedio). U filmu, prije svog trijumfa u utrci na 100 metara, Abrahams je izgubio u onoj na 200 metara nakon čega ga je Mussabini kritizirao. Tijekom sljedeće scene Abrahams razgovara sa svojim prijateljem Montagueom dok ga Mussabini masira, a također vidimo i isječak iz francuskih novina s naslovnicom na kojoj su Scholz i Charlie Paddock i na kojoj je istaknuta njihova pobjeda za [[SAD|Sjedinjene Države]]. U istom razgovoru, Abrahams govori da je &quot;bio uništen&quot; na 200 metara. Na taj način film prikazuje kako Abrahams nadilazi vlastito razočaranje gubitkom utrke na 200 metara i pobjeđuje u onoj na 100 metara.

Eric Liddell natjecao se i u utrci na 200 metara te završio na trećem mjestu, iza Paddocka i Scholza. U stvarnosti ovo je bila jedina utrka u kojoj su se Liddell i Abrahams natjecali zajedno. Njihov susret na prvenstvu [[1923.]] godine opisan u filmu je izmišljen, premda je Liddellova pobjeda upravo u toj utrci natjerala Abrahamsa da trenira još jače i više.

Abrahams je također osvojio srebrnu medalju u utrci štafeta (4x100 metara) koja nije prikazana u filmu. Aubrey Montague završio je na šestom mjestu u utrci s preponama, kao što je u filmu i prikazano.

=== Netočnosti tijekom Olimpijskih igara ===
U filmu je istaknuto da je brončanu medalju na 100 metara osvojio &quot;Tom Watson&quot;; pravi osvajač medalje bio je Arthur Porritt iz [[Novi Zeland|Novog Zelanda]] koji nije dozvolio da se njegovo pravo ime koristi u filmu, navodno zbog skromnosti. Producenti filma prihvatili su njegovu želju, iako na to nisu bili obvezni.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Arthur Espie Porritt  1900–1994 |url=http://www.library.otago.ac.nz/exhibitions/rhodes_scholars/arthur_espie_porritt.html |title=Reference to Porritt's modesty |publisher=Library.otago.ac.nz |date= |accessdate=28 April 2009 |archivedate=2005-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051030185734/http://www.library.otago.ac.nz/exhibitions/rhodes_scholars/arthur_espie_porritt.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Međutim, kratka pozadina priče o Watsonu koji je pozvan da nastupi za Novi Zeland sa [[Sveučilište Oxford|Sveučilišta Oxford]] gotovo u cijelosti odgovara Porrittovoj prošlosti. Uz njegovu iznimku, svi ostali trkači u finalnoj utrci na 100 metara imaju stvarna imena.

Jackson Scholz u filmu je prikazan kao osoba koja je dala inspirirajući citat iz [[Biblija|Biblije]] Liddellu prije finalne utrke na 400 metara: &quot;U Knjizi piše ''Onog tko me štuje i ja ću štovati.'' Sretno.&quot;&lt;ref&gt;The quoted passage is [[Books of Samuel|First Samuel]] [[wikisource:Bible (King James)/1 Samuel#2:30|2:30]].&lt;/ref&gt; U stvarnosti poruku je Liddell dobio od članova svog tima.&lt;ref name=reid&gt;Reid, Alasdair. &quot;Harold Abrahams and Eric Liddell&quot;. ''[[The Times]]''. 1 August 2000.&lt;/ref&gt; Zbog dramaturgije filma, scenarist Welland upitao je Scholza da li može staviti u scenarij da mu upravo on daje poruku na što mu je ovaj odgovorio: &quot;Da, može, dok god me to čini dobrim u očima gledatelja.&quot;&lt;ref name=hudson /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | title = Britain's 1924 Olympic Champs Live Again in 'Chariots of Fire'—and Run Away with the Oscars | work = [[People (magazine)|People]] | date = 10 May 1982 | volume = 17 | issue = 18 | url = http://www.people.com/people/archive/article/0,,20082112,00.html | accessdate = 22 August 2009 | archive-date = 2013-12-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131213235401/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20082112,00.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; Nakon što je film pušten u kino distribuciju, na mnogobrojne upite novinara Scholz je priznao da nije on bio taj koji je Liddellu dao poruku i da on nema čvrsta religijska uvjerenja.

== Produkcija ==
=== Scenarij i režija ===
Producent [[David Puttnam]] tražio je priču sličnu onoj u filmu [[Čovjek za sva vremena (1966.)|Čovjek za sva vremena]] iz [[1966.]] godine (osoba koja prati svoju vlastitu savjest), a osjećao je da bi sportska priča mogla najbolje dočarati takvo nešto.&lt;ref&gt;Goodell, Gregory. [http://books.google.com/books?id=T1kc5_QjiF4C&amp;pg=PR17&amp;lpg=PR17&amp;dq=%22david+puttnam%22+%22chariots+of+fire%22+%22man+for+all+seasons%22&amp;source=bl&amp;ots=LvE2kYmoFg&amp;sig=gmauWSjGfpFMK2WqFSkEdz5GmrM&amp;hl=en&amp;ei=zdEPS7jiM8KInQfgrOT0DA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=22&amp;ved=0CEMQ6AEwFQ#v=onepage&amp;q=%22david%20puttnam%22%20%22chariots%20of%20fire%22%20%22man%20for%20all%20seasons%22&amp;f=false ''Independent Feature Film Production: A Complete Guide from Concept Through Distribution.''] New York: St. Martin's Press, 1982. p. xvii.&lt;/ref&gt; Priču Erica Liddella otkrio je slučajno [[1977.]] godine dok se u iznajmljenoj kući u [[Los Angeles]]u oporavljao od [[gripa|gripe]] i čitao o [[Olimpijske igre|Olimpijskim igrama.]]&lt;ref&gt;Nichols, Peter M. [http://books.google.com/books?id=FIydEd00DbcC&amp;pg=PA59&amp;lpg=PA59&amp;dq=%22david+puttnam%22+%22chariots+of+fire%22+olympics+book+rented+house&amp;source=bl&amp;ots=SwOUBnTU_L&amp;sig=iY-8ny3tRtAkR14raOQLrQIZDSA&amp;hl=en&amp;ei=TtYPS46PBNXMngenuajTAw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=6&amp;ved=0CCAQ6AEwBQ#v=onepage&amp;q=%22david%20puttnam%22%20%22chariots%20of%20fire%22%20olympics%20book%20rented%20house&amp;f=false ''The New York Times Essential Library, Children's Movies: A Critic's Guide to the Best Films Available on Video and DVD''.] New York: Times Books, 2003. p. 59.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reunion&gt;Hugh Hudson in ''Chariots of Fire – The Reunion'' (2005 video; featurette on 2005 ''Chariots of Fire'' DVD)&lt;/ref&gt;

Scenarist [[Colin Welland]] kojeg je Puttnam zaposlio obavio je vrlo detaljno i iscrpno istraživanje za svoj scenarij koji mu je naposljetku donio prestižnu nagradu [[Oscar]]. Između ostalog, Welland je stavio oglas u [[London]]ske novine u kojem je tražio bilo kakve informacije o Olimpijskim igrama iz 1924. godine; otišao u nacionalnu filmsku arhivu tražeći fotografije i isječke s tih Olimpijskih igara te intervjuirao sve koji su na bilo koji način bili involvirani u igre, a još uvijek bili živi. Jedino mu je promakao Abrahams, koji je umro [[14. siječnja]] [[1978.]] godine, ali je svejedno otišao na njegovu komemoraciju održanu u [[veljača|veljači]] iste godine koja je kasnije i inspirirala početak filma.&lt;ref name=rw /&gt; Sin Aubreyja Montaguea vidio je Wellandov oglas u novinama i poslao mu kopije pisama koje je njegov otac pisao kući - što je Wellandu omogućilo upotrebu naracije u filmu. Osim promjene početka pisama iz &quot;Darling Mummy&quot; u &quot;Dear Mum&quot; te promjene fakuteta (iz Oxforda u Cambridge) sav ostali tekst pisama u filmu je identičan originalima.&lt;ref name=hudson /&gt;

Wellandov originalni scenarij također je uz Erica Liddella i Harolda Abrahamsa sadržavao i trećeg protagonista, osvajača zlatne olimpijske medalje iz [[1924.]] godine Douglasa Lowea koji je prikazan kao privilegirani aristokrat. Međutim, Lowe je odbio imati bilo kakve veze s filmom pa je njegov lik izbačen iz scenarija te zamijenjen izmišljenim likom Lordom Andrewom Lindsayjem.&lt;ref&gt;Chapman, pp. 274–295.&lt;/ref&gt;

Glumac [[Ian Charleson]] sam je napisao govor Erica Liddella nakon završene utrke okupljenim radnicima. Charleson, koji je za ulogu detaljno proučavao [[Biblija|Bibliju]], rekao je redatelju [[Hugh Hudson|Hughu Hudsonu]] da ima osjećaj da svečani i licemjerni govor u scenariju nije niti autentičan niti inspirirajuć. Hudson i Wellan dozvolili su mu da napiše svoj vlastiti tekst kojeg je on sam smatrao vrlo inspirirajućim.&lt;ref&gt;Ian McKellen, Hugh Hudson, Alan Bates, et al. [http://www.amazon.com/dp/0094702500 ''For Ian Charleson: A Tribute'']. London: Constable and Company, 1990. pp. 37–39. {{ISBN|0-09-470250-0}}&lt;/ref&gt;

Producent Puttnam izabrao je za redatelja Hugha Hudsona, višestrukog osvajača raznih nagrada u kategorijama reklama i dokumentarnih filmova kojem je ovo bio prvi igrani film. Hudson i Puttnam znali su se još od 60-ih godina prošlog stoljeća kada je Puttnam radio kao izvršni direktor za oglašavanje, a Hudson snimao filmova reklamne agencije. Godine [[1977.]] Hudson je također bio dio tima filmske ekipe koja je radila na Puttnamovom producentskom uratku [[Ponoćni ekspres (1978.)|Ponoćni ekspres.]]&lt;ref name=round&gt;Round, Simon. [http://www.thejc.com/lifestyle/the-simon-round-interview/58023/interview-hugh-hudson &quot;Interview: Hugh Hudson&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120411083121/http://www.thejc.com/lifestyle/the-simon-round-interview/58023/interview-hugh-hudson |date=2012-04-11 }}. ''[[The Jewish Chronicle]]''. 10 November 2011.&lt;/ref&gt;

=== Glazba iz filma ===
Premda je film radnjom smješten u 20-e godine prošlog [[stoljeće|stoljeća]], originalnu [[Soundtrack|glazbu iz filma]] (ovjenčanu prestižnom filmskom nagradom [[Oscar]]) skladao je [[Vangelis]], a upotrebljava moderni elektronički zvuk 80-ih uz snažnu upotrebu [[klavijatura]], [[glasovir]]a te ostalih instrumenata. Bio je to odvažan i značajan odmak upotrebe glazbe iz filmova smještenih u točno određeno povijesno razdoblje koji su uglavnom sadržavali orkestralnu glazbu. Glavna tema filma postala je nadaleko popularna te vrlo često upotrebljavana u kasnijim [[film]]ovima i [[televizijska serija|televizijskim serijama]] za vrijeme usporenih scena.

Skladatelj Vangelis, elektronički kompozitor rođen u [[Grčka|Grčkoj]] koji se preselio u [[Pariz]] kasnih 60-ih godina prošlog stoljeća, živio je u [[London]]u od [[1974.]] godine.&lt;ref name=&quot;dt&quot;&gt;[http://vangeliscollector.com/telegraph112182.htm ''Daily Telegraph'' newspaper, 21 November 1982]&lt;/ref&gt; Redatelj [[Hugh Hudson]] surađivao je već s njim na [[dokumentarni film|dokumentarnim filmovima]] i reklamama, a također je bio impresioniran skladateljevim albumima iz [[1979.]] godine ''Opera Sauvage'' i ''China''.&lt;ref&gt;MacNab, Geoffrey. [http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/everyone-was-a-winner-when-british-talent-met-the-olympic-spirit-7640574.html &quot;Everyone Was a Winner when British Talent Met the Olympic Spirit&quot;]. ''[[The Independent]]''. 13 April 2012.&lt;/ref&gt; Producent [[David Puttnam]] također je volio rad Vangelisa čije je skladbe upotrijebio za svoj raniji film [[Ponoćni ekspres (1978.)|Ponoćni ekspres.]]&lt;ref&gt;Hubbert, Julie. [http://books.google.com/books?id=gmc28iYGdMcC&amp;pg=PA426&amp;lpg=PA426&amp;dq=puttnam+vangelis&amp;source=bl&amp;ots=uqcm-_PfON&amp;sig=6frPR9-CwF_fxMfSjiVdlFwvKSI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=MkCJT9HJOqqciALJ2bDaCw&amp;ved=0CC4Q6AEwAg#v=onepage&amp;q=puttnam%20vangelis&amp;f=false ''Celluloid Symphonies: Texts and Contexts in Film Music History'']. University of California Press, 2011. p. 426.&lt;/ref&gt; Hudson je objasnio svoj izbor moderne glazbe i Vangelisa: &quot;Znao sam da trebamo glazbu koja je bila anakrona za vrijeme odvijanja radnje kako bi je učinili modernom. Bila je to riskantna ideja, ali smo na kraju nju izabrali, a ne klišej s orkestralnom glazbom.&quot;&lt;ref name=round /&gt; Kompletan soundtrack za film bio je od posebnog osobnog značaja za Vangelisa. Nakon što je skladao glavnu glazbenu temu s kojom film započinje, rekao Puttnamu: &quot;Moj otac je bio trkač i ovo je njegova himna.&quot;&lt;ref name=rw&gt;McLaughlin, John. [http://www.runnersworld.com/article/printer/1,7124,s6-243-297--14187-0,00.html &quot;In Chariots They Ran&quot;] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130104210643/http://www.runnersworld.com/article/printer/1,7124,s6-243-297--14187-0,00.html |date=2013-01-04 }}. ''[[Runner's World]]''. February 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dt&quot; /&gt;

Hudson je u početku želio upotrijebiti Vangelisovu melodiju ''L'Enfant'' s njegovog albuma ''Opera Sauvage''&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=3kRS4pkrBqE &quot;L'Enfant&quot;, from ''Opera Sauvage'']&lt;/ref&gt; da bude glavna tema filma, a uvodna špica filma dok likovi trče plažom čak je i snimljena dok je u pozadini svirala navedena skladba. Vangelis je ipak rekao Hudsonu da može snimiti i producirati bolju temu za film i nakon što mu ju je odsvirao, svi su se složili da je ta nova skladba daleko bolja.&lt;ref&gt;Vangelis in ''Chariots of Fire – The Reunion'' (2005 video; featurette on 2005 ''Chariots of Fire'' DVD)&lt;/ref&gt; Melodija ''L'Enfant'' ipak je upotrebljena u filmu: kada atletičari dođu u Pariz i uđu na stadion.&lt;ref&gt;[http://www.elsew.com/data/trivia.htm Trivia about Vangelis]&lt;/ref&gt; Vangelisova elektronska obrada skladbe ''L'Enfant'' kasnije je upotrebljena u filmu [[Peter Weir|Petera Weira]] [[Godina opasnog življenja (1982.)|Godina opasnog življenja]] iz [[1982.]] godine.

Neke skladbe koje je Vangelis napisao za film nisu završile na originalnom soundtracku. Jedna od njih je ona koju čujemo u pozadini utrke koju Eric Liddell trči u [[Škotska|Škotskoj]]. Ta je skladba zapravo verzija skladbe ''Hymn'' koja se pojavljuje na Vangelisovom albumu iz 1979. godine ''Opera Sauvage''. Razne druge verzije također su uključene na Vangelisovim kompilacijama albuma ''Themes'', ''Portraits'' i ''Odyssey: The Definitive Collection'' premda neke od njih sadržavaju verzije koje nisu upotrijebljene u filmu.

Na soundtracku se također nalazi pet živahnih pjesama Gilberta i Sullivana koje služe kao bezbrižna glazba koja stvara savršenu oprečnost Vangelisovom modernom elektronskom zvuku. Te pjesme su: &quot;He is an Englishman&quot;, &quot;Three Little Maids from School Are We&quot;, &quot;With Catlike Tread&quot;, &quot;The Soldiers of Our Qeen&quot; i &quot;There Lived a King&quot;.

U filmu također slušamo i tradicionalnu skladbu &quot;Jerusalem&quot; koju pjeva [[Velika Britanija|britanski]] zbor na komemoraciji Harolda Abrahamsa [[1978.]] godine. Himnom, koja je napisana tijekom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] u slavu [[Engleska|Engleske]] i koja je od tada postala &quot;Engleska neslužbena himna&quot; završava film,&lt;ref&gt;Sanderson, Blair. [http://www.answers.com/topic/sir-charles-hubert-hastings-parry ''Hubert Parry''.] [[AllMusic]] Guide, reprinted in Answers.com.&lt;/ref&gt; a poslužila je i kao inspiracija samom njegovom naslovu.&lt;ref&gt;Manchel, Frank. [http://books.google.co.uk/books?id=pSKLfQYNYDAC&amp;pg=PA1013&amp;dq=jerusalem+%22chariots+of+fire%22&amp;hl=en&amp;ei=KldJTLLrLpT4sAPQ1Z3wDQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=7&amp;ved=0CEoQ6AEwBjge#v=onepage&amp;q=jerusalem%20%22chariots%20of%20fire%22&amp;f=false ''Film Study: An Analytical Bibliography''.] Fairleigh Dickinson University Press, 1990. p. 1013&lt;/ref&gt;

== Nagrade i nominacije ==
=== Oscar ===
Film ''Vatrene kočije'' nominiran je u 7 kategorija za prestižnu nagradu [[Oscar]], a osvojio je četiri. Kada je primao svog Oscara za najbolji originalni scenarij, [[Colin Welland]] je slavodobitno izjavio: &quot;Britanci dolaze!&quot;

* '''[[Oscar za najbolji film|Najbolji film]] - David Puttnam'''
* '''[[Oscar za najbolji originalni scenarij|Najbolji originalni scenarij]] - Colin Welland'''
* '''[[Oscar za najbolju originalnu glazbu|Najbolja originalna glazba]] - [[Vangelis]]'''
* '''[[Oscar za najbolji dizajn kostima|Najbolja kostimografija]] - Milena Canonero'''
* [[Oscar za najboljeg redatelja|Najbolji redatelj]] - [[Hugh Hudson]]
* [[Oscar za najboljeg sporednog glumca|Najbolji sporedni glumac]] - [[Ian Holm]]
* [[Oscar za najbolju montažu|Najbolja montaža]] - Terry Rawlings

=== BAFTA ===
Film ''Vatrene kočije'' nominiran je u 11 kategorija za [[Velika Britanija|britansku]] nagradu [[BAFTA]], a osvojio je tri:

* '''[[BAFTA za najbolji film|Najbolji film]] - David Puttnam'''
* '''[[BAFTA za najboljeg sporednog glumca|Najbolji sporedni glumac]] - Ian Holm'''
* '''Najbolja kostimografija - Milena Canonero'''
* [[BAFTA za najboljeg redatelja|Najbolji redatelj]] - Hugh Hudson
* Najbolji sporedni glumac - Nigel Havers
* [[BAFTA za najbolji scenarij|Najbolji scenarij]] - Colin Welland
* Najbolja kamera - David Watkin 
* Najbolja montaža - Terry Rawlings
* Najbolja scenografija - Roger Hall
* Najbolji zvuk - Clive Winter, Bill Rowe i Jim Shields 
* Posebna nagrada Anthony Aquith za najbolju glazbu - Vangelis

Film ''Vatrene kočije'' na [[Filmski festival u Cannesu|filmskom festivalu u Cannesu]] osvojio je nagrade u kategoriji najboljeg sporednog glumca (Ian Holm) te posebno priznanje žirija u kategoriji filmske režije (Hugh Hudson). Film je također bio nominiran za [[Zlatna palma|Zlatnu palmu]].&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/1732/year/1981.html |title=Festival de Cannes: Chariots of Fire |accessdate=31 May 2009 |work=festival-cannes.com |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118042427/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/1732/year/1981.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Izvori}}

== Vanjske veze ==
* {{imdb naslov|id=0082158|naslov=Vatrene kočije}}
* {{Rotten-tomatoes|chariots_of_fire|Vatrene kočije}}
* [http://video.nytimes.com/video/2008/07/31/movies/1194817101566/critics-picks-chariots-of-fire.html Critics' Picks: ''Chariots of Fire''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101001100/http://video.nytimes.com/video/2008/07/31/movies/1194817101566/critics-picks-chariots-of-fire.html |date=2009-11-01 }} video retrospektiva novinara A. O. Scotta, ''[[The New York Times]]'' (2008.)
* [http://www.americanrhetoric.com/moviespeeches.htm Četiri govora iz filma u tekstualnom i audio zapisu] sa stranice AmericanRhetoric.com
* [http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19810101/REVIEWS/101010313/1023 ''Chariots of Fire''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722193635/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19810101/REVIEWS/101010313/1023 |date=2012-07-22 }} kritika [[Roger Ebert|Rogera Eberta]]
* [http://www.variety.com/index.asp?layout=print_review&amp;reviewid=VE1117488018&amp;categoryid=31 ''Chariots of Fire''] kritika u časopisu ''[[Variety]]''
* ''[http://artsandfaith.com/t100/2005/entry.php?film=14 Chariots of Fire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422150738/http://www.artsandfaith.com/t100/2005/entry.php?film=14 |date=2006-04-22 }}'' at the [http://www.artsandfaith.com/t100/ Arts &amp; Faith Top 100 Spiritually Significant Films] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060705151450/http://www.artsandfaith.com/t100/ |date=2006-07-05 }}
* [http://www.trin.cam.ac.uk/index.php?pageid=378 Great Court Run] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716194946/http://www.trin.cam.ac.uk/index.php?pageid=378 |date=2012-07-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20120528073952/http://www.hampsteadtheatre.com/whats-on/2012/chariots-of-fire ''Chariots of Fire'' play – Hampstead Theatre]

{{Oscar za najbolji film}}
{{Zlatni globus za najbolji film na stranom jeziku}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Filmovi 1981.]]
[[Kategorija:Britanski filmovi]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]
[[Kategorija:Dobitnici Oscara za najbolji film]]
[[Kategorija:Filmovi čiji su scenaristi osvojili Oscar za najbolji originalni scenarij]]</text>
      <sha1>n9op462cfje9rd4dlmn2zpsamuplsmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bärnau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1359286</id>
    <revision>
      <id>42714762</id>
      <parentid>42528710</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3544" sha1="bjiofobrt3clv3iagqt0zjpilc8az40" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Bernau
 | izvorni_naziv       = ''Bärnau''
 | slika               = 
 | opis_slike          = Bernau
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = Wappen Baernau.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 3.338&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 45
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 74,4
 | gšir                = 49.81028
 | gduž                = 12.43611
 | nadmorska_visina    = 615
 | registarska_oznaka  = TIR
 | pozivni_broj        = 09635
 | poštanski_kod       = 95671
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.baernau.de www.baernau.de]
 | gradonačelnik       = ''Peter Hampel''
 | stranka             = 
 | ije                 = da
 }}

'''Bernau''' ({{jez-nem|Bärnau}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 26 opštinskih središta okruga [[Okrug Tiršenrojt|Tiršenrojt]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 3.338 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9377112.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Bärnau in TIR.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Tiršenrojt]]
Bernau se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Tiršenrojt. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 615 metara. Površina opštine iznosi 74,4&amp;nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.338 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 45 stanovnika/km².

== Međunarodna saradnja ==
&lt;div style=&quot;width:30%&quot;&gt;
{{partnerstvo_gradova_zaglavlje}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[Zirovnice]]|[[Češka]]|partnerstvo|[[2000]]}}
{{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor&lt;ref&gt;[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Bärnau&amp;dt_plz=&amp;dt_einwohnerzahl_min=&amp;dt_einwohnerzahl_max=&amp;dt_bundesland=&amp;aus_orgname=&amp;aus_plz=&amp;aus_land=&amp;aus_kontinent=&amp;partner_seit_von=&amp;partner_seit_bis=&amp;partner_form=&amp;submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;}}
&lt;/div&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==

{{Commonscat|Bärnau}}
* [https://web.archive.org/web/20220504162611/https://www.baernau.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Tiršenrojt}}

[[Kategorija:Gradovi u Bavarskoj|Bernau]]</text>
      <sha1>bjiofobrt3clv3iagqt0zjpilc8az40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Büchenbeuren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1365596</id>
    <revision>
      <id>42714764</id>
      <parentid>42528771</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3662" sha1="r3mewup2zv4y8sty1mlz3f2k40m7s6j" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Bihenbojren
 | izvorni_naziv       = ''Büchenbeuren''
 | slika               = Büchenbeuren02.jpg
 | opis_slike          = Bihenbojren
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Büchenbeuren COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Rajna-Palatinat]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 1.699&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 283
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 6,0
 | gšir                = 49.92128
 | gduž                = 7.27982
 | nadmorska_visina    = 460
 | registarska_oznaka  = SIM
 | pozivni_broj        = 06543
 | poštanski_kod       = 55491
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.buechenbeuren.de/ www.buechenbeuren.de]
 | gradonačelnik       = ''Friedemann Buch''
 | stranka             = SPD
 | ije                 = da
 }}

'''Bihenbojren''' ({{jez-nem|Büchenbeuren}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 134 opštinska središta okruga [[Okrug Rajn-Hunsrik|Rajn-Hunsrik]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.699 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7140024.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Büchenbeuren in SIM.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Rajn-Hunsrik]]
Bihenbojren se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Rajn-Hunsrik. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 460 metara. Površina opštine iznosi 6,0&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.699 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 283 stanovnika/km².

== Međunarodna saradnja ==
&lt;div style=&quot;width:30%&quot;&gt;
{{partnerstvo_gradova_zaglavlje}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[Midelkerke]]|[[Belgija]]|partnerstvo|[[1967]]}}
{{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor&lt;ref&gt;[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Büchenbeuren&amp;dt_plz=&amp;dt_einwohnerzahl_min=&amp;dt_einwohnerzahl_max=&amp;dt_bundesland=&amp;aus_orgname=&amp;aus_plz=&amp;aus_land=&amp;aus_kontinent=&amp;partner_seit_von=&amp;partner_seit_bis=&amp;partner_form=&amp;submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;}}
&lt;/div&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Nemačka}}
{{Commonscat|Büchenbeuren}}

* [https://web.archive.org/web/20161025211153/http://www.buechenbeuren.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Rajn-Hunsrik}}</text>
      <sha1>r3mewup2zv4y8sty1mlz3f2k40m7s6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Freienbessingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368533</id>
    <revision>
      <id>42714851</id>
      <parentid>42530286</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <comment>+ Wappen</comment>
      <origin>42714851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2892" sha1="1b6n2f4ja4xio5dsd78estdje9fm99x" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Frajnbesingen
 | izvorni_naziv       = ''Freienbessingen''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Freienbessingen COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Tiringija]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 327&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 37
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 8,8
 | gšir                = 51.23333
 | gduž                = 10.76667
 | nadmorska_visina    = 298
 | registarska_oznaka  = KYF
 | pozivni_broj        = 036370
 | poštanski_kod       = 99713
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = 
 | gradonačelnik       = ''Manfred Stadermann''
 | stranka             = 
 | ije                 = da
 }}

'''Frajnbesingen''' ({{jez-nem|Freienbessingen}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 50 opštinskih središta okruga [[Okrug Kifhojzer|Kifhojzer]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 327 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16065018.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Freienbessingen in KYF.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Kifhojzer]]
Frajnbesingen se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Kifhojzer. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 298 metara. Površina opštine iznosi 8,8&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 327 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 37 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Portal Nemačka}}
{{Commonscat|Freienbessingen}}

* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Kifhojzer}}</text>
      <sha1>1b6n2f4ja4xio5dsd78estdje9fm99x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edinakovci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1453099</id>
    <revision>
      <id>42714777</id>
      <parentid>42349327</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ehrlich91</username>
        <id>31090</id>
      </contributor>
      <origin>42714777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2165" sha1="t9tzkcd9fsjq35q00i989f2t2tx9e84" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat
|mesto              = Jedinakovci
|izvorno_ime        = &lt;small&gt;{{jez-mak|Единаковци}}&lt;/small&gt;
|grb                = 
|slika              = Воздушен поглед на Единаковци.jpg
|opis_slike         = 
|opština            = Demir Hisar
|površina           = 8,7
|gustina            = 38,8
|populacija         = 338
|nadm visina        = 670
|gšir               = 41.2614
|gduž               = 21.2469
|pozivni broj       = (+389) 48
|poštanski kod      = 7240
|registarska oznaka =BT
}}
'''Jedinakovci''' ({{jez-mak|Единаковци}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugozapadnom delu države. Jedinakovci pripadaju [[Opština Demir Hisar|opštini Demir Hisar]].

== Prirodni uslovi ==
Naselje Jedinakovci je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Bitolj]]a, naselje je udaljeno 40&amp;nbsp;km severno.

Jedinakovci se nalaze u istočnom delu oblasti [[Demir Hisar (oblast)|Demir Hisar]]. Naselje je položeno u gornjem delu toka [[Crna Reka (Makedonija)|Crne reke]], u dolinskom delu. Severno od sela izdiže se [[Buševa planina]], a južno planina [[Drevenik (planina)|Drevenik]]. Nadmorska visina naselja je približno 670 metara.

Klima u naselju je [[kontinentalna klima|kontinentalna]].

== Historija ==

== Stanovništvo ==
Po popisu stanovništva iz [[2002]]. godine Jedinakovci su imali 338 stanovnika.

Pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (99%).

Većinska veroispovest u naselju je [[pravoslavlje]].

==Sadržaji u selu==
U selu postoji [[osnovna škola]] sa 4 razreda, spomenik [[NOB]]-a i prodavnica.

== Povezano ==
* [[Opština Demir Hisar]]

== Izvori ==
* [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.]

== Vanjske veze ==
* [http://www.demirhisar.gov.mk www.demirhisar.gov.mk Zvanična stranica opštine Demir Hisar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209060933/http://www.demirhisar.gov.mk/ |date=2014-02-09 }}

{{Opština Demir Hisar}}

{{Gradovi u Makedoniji}}

[[Kategorija:Opština Demir Hisar]]</text>
      <sha1>t9tzkcd9fsjq35q00i989f2t2tx9e84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crkva svete Marte u Bijaćima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1469381</id>
    <revision>
      <id>42714866</id>
      <parentid>42690815</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4913" sha1="arx690mezolikg3kohhed04kpf526a9" xml:space="preserve">'''Crkva sv. Marte''' u [[Bijaći]]ma je [[Hrvatsko Kraljevstvo|starohrvatska]] [[crkva]].

Na ovom se je mjestu prvo nalazila starorimska [[villa rustica]]. Potom je ovdje bio sakralni objekt iz starokršćanskog razdoblja. Od nje je ostala polukružna apsida koja se nalazila neposredno iza pravokutne apside crkve sv. Marte. Ime sv. Marte nalazi se uklesano u natpisu na kruni [[ciborij]]a.

U 9. su stoljeću [[Hrvati]] na mjestu ovog objekta sagradili crkvu koju su posvetili [[sv. Marta|sv. Marti]]. Prema njoj se cijeli lokalitet zove Stombrate. Na ovom su lokalitetu hrvatski kraljevi iz dinastije [[Trpimirovići|Trpimirovića]] imali svoje posjede. Ovo im je bila druga lokacija gdje su stolovali, pored [[Klis]]a. Pretpostavlja se da su crkvu dali sagraditi knez [[Mislav]] ili [[Trpimir]] u prvoj polovini 9. stoljeća. Crkva je više puta bila rušena u borbama koje su se tijekom stoljeća vodile ovdje. Nova je crkva izgrađena u 17. stoljeću nedaleko od starih temelja. Don [[Frane Bulić]] 1908. je godine nakon završetka vlastitih arheoloških istraživanja ovdje dao sagraditi novu crkvu Sv. Marte. Crkva je i danas u upotrebi. Pripada župi Gospe od anđela u Trogiru.

Crkva je [[brod (arhitektura)|trobrodnu]] [[bazilika]] s pravokutnom [[apsida|apsidom]]. Bila je opremljena kamenim namještajem starohrvatskog crkvenog graditeljstva. Ukrašavali su ga [[pleter]]i, dominantni ukras crkvene unutrašnjosti, krstionica, kapiteli, ciboriji, kamenice i rustikalni kipovi. Crkva se spominje u prijepisima isprava hrvatskih vladara narodne krvi. Prijepisi su iz 16. stoljeća, a crkvu datiraju u sredinu i drugu polovinu 9. stoljeća. U blizini se nalazi starohrvatsko groblje.
Pavuša Vežić pretpostavlja za novu crkvu koja je podignuta u opsegu stare bazilike da je [[rana romanika|ranoromanička]] građevina kojoj je toranj na pročelju naknadno prigrađen, kao i produbljena pravokutna apsida na začelju.

Arheološki su ovo područje istražili Društvo ''Bihać'' i don [[Frane Bulić]] 1902. - 1905. godine. Drugi val istraživanja bio je od 1967. do 1969., a istraživao ga je [[Muzej hrvatskih arheoloških spomenika]]. Godinu poslije [[konzervacija-restauracija|konzerviran]] je.

2005. je bila gotova analiza natpisa ''croatorum'' s kamenog ulomka iz ove crkve. Analizu je radio Muzej hrvatskih arheoloških spomenika iz Splita. Zaključeno je da natpis datira s konca 8. stoljeća, čime je najstariji spomen imena Hrvat. Stariji je oko 80 godina od poznatog ulomka kneza Branimira. Prvotne analize akademika [[Nenad Cambi|Nenada Cambija]] datirale su ovaj ulomak 12. odnosno 13. stoljeće. Hrvatski arheolozi Tonči Burića i Vedrana Delonga zanimali su se za ovaj ulomak te su stilskim usporedbama pokazali da vjerojatno pripada kraju 8. ili samom početku 9. stoljeća.

== Izvori ==
*[https://web.archive.org/web/20210216081809/http://www.muzej-grada-kastela.hr/arheoStombrate.html Muzej grada Kaštela]
*[[Dušan Jelovina]]: Starohrvatska crkva Sv. Marte u Bijaćima, Starohrvatska prosvjeta III/26 (1999.) [http://hrcak.srce.hr/file/136892 članak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200324175911/https://hrcak.srce.hr/file/136892 |date=2020-03-24 }}
*[http://www.glas-koncila.hr/portal.html?catID=&amp;conID=27577&amp;act=view Vodič o Bijaćima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203055337/http://www.glas-koncila.hr/portal.html?catID=&amp;conID=27577&amp;act=view |date=2013-02-03 }}, Glas Koncila
*Pavuša Vežić: Bazilika Sv. Marte u Bijaćima i problem njezinoga ciborija [http://bib.irb.hr/prikazi-rad?&amp;rad=172750 članak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060522135747/http://bib.irb.hr/prikazi-rad?&amp;rad=172750 |date=2006-05-22 }}
*Merien Jelača: Ime Hrvat spominje se krajem 8. stoljeća, Slobodna Dalmacija, 13. travnja 2005. [http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20050413/kultura01.asp članak]
*[[Ante Milošević]]: Prva ranosrednjovjekovna skulptura iz crkve Sv. Marte u Bijaćima kod Trogira [http://bib.irb.hr/prikazi-rad?&amp;rad=165941 članak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304104909/http://bib.irb.hr/prikazi-rad?&amp;rad=165941 |date=2016-03-04 }}
*[http://www.ika.hr/index.php?prikaz=vijest&amp;ID=61592 Proslava sv. Marte u Bijaćima], IKA, 29. srpnja 2003.
*[http://zupa-goa-trogir.hr/galerije/crkva-sv-marte-u-bijacima/ Župa Gospe od Anđela - Trogir] Crkva sv. Marte u Bijaćima

== Vanjske veze ==
*[http://www.kastela.org/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=7646:o-trpimirovoj-darovnici-i-o-danu-grada-kastela&amp;catid=23:aktualnosti&amp;Itemid=5 O Trpimirovoj darovnici i o Danu grada Kaštela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191747/http://www.kastela.org/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=7646:o-trpimirovoj-darovnici-i-o-danu-grada-kastela&amp;catid=23:aktualnosti&amp;Itemid=5 |date=2016-03-04 }}

[[Kategorija:Katoličke crkve u Hrvatskoj]]
[[Kategorija:Kaštela]]</text>
      <sha1>arx690mezolikg3kohhed04kpf526a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Glodalica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3554979</id>
    <revision>
      <id>42714752</id>
      <parentid>41434644</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>14664</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>42714752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8274" sha1="ltjsc05lgiomuvqv6bry038hxto7b4f" xml:space="preserve">[[Datoteka:Milling machine (Vertical, Manual) NT.PNG|mini|desno|250px|'''Vertikalna glodalica'''. 1: [[glodalo]] 2: vreteno 3: gornji prijenos i nosač vretena 4: stub 5: stol 6: Y-koordinata vodilica 7: koljeno 8: baza]]
[[Datoteka:Milling machine diagram.svg|mini|desno|250px|'''Horizontalna glodalica'''. 1: baza ili osnova 2: stub 3: koljeno 4 &amp; 5: radni stol (x-os vodilica je uključena) 6: nosač vretena 7: vreteno s glodalom.]]
[[Datoteka:DeckelMaho-DMU50e-MachiningCenter.jpg|mini|desno|250px|CNC glodalica s 5 osi ili obradni centar.]]
[[Datoteka:Conventional Milling 01.png|mini|desno|250px|Kod protusmjernog obodnog plošnog glodanja rotacija alata (glavno gibanje) je u obrnutom smjeru od smjera posmaka. Strugotina se stvara od malog prema većem presjeku.]]
[[Datoteka:Climb Milling 01.png|mini|desno|250px|Kod istosmjernog obodnog plošnog glodanja rotacija alata (glavno gibanje) je u istom smjeru od smjera posmaka. Strugotina se stvara od većem prema manjem presjeku.]]
[[Datoteka:Face Mill Index 01.png|mini|desno|250px|Čeono glodalo.]]

'''Glodalica''' je ime za [[alatni stroj]] koji služi za izradu solidnih [[materijal]]a. Glodalice se dijele sa obzirom na orijentaciju glavnog okretnog alata odnosno vretena i to na: vertikalne i horizontalne. Po veličini glodalice se proizvode od malih [[strojevi|strojeva]] koji mogu se namjestiti na stol, te na strojeva veličine veće sobe. Glodalice se mogu upravljati: ručno i automatski. Automatsko upravljanje može biti mehaničko ili digitalno rabljenjem računala (CNC - [[Engleski jezik|engl]]. ''computer numerical control''). Glodalice su alatni strojevi za [[strojna obrada|strojnu obradu]] odvajanjem čestica pomoću kojih se rezanjem obrađuju dijelovi pretežno ravnog oblika (poravnavanja, utori, [[Žlijebljeni spoj|žljebovi]]), te profili, [[navoj]]i, zubi. Glavno gibanje je uvijek [[Rotacija|rotaciono]], dok je posmično gibanje pravocrtnog ili kružnog oblika i uvijek je okomito ili pod nekim [[kut]]om na os rotacije.

Glodanje je nakon [[tokarenje|tokarenja]] najvažniji postupak [[obrada metala|obrade metala]] skidanjem čestica. Tim postupkom možemo obraditi ravne plohe, prizmatične žljebove i utore, [[zupčanik]]e, navoje, te uzdužno i prostorno profilirane površine. Glodanje je postupak obrade skidanjem čestica kod kojeg [[alat]] obavlja glavno gibanje. Posmično gibanje je uvijek pod nekim kutom u odnosu na os rotacije alata i obavlja ga ili obradak ili alat. Obavlja se alatima s više jednakih oštrica ili sa sastavljenim alatima. Sve oštrice toga alata nisu istodobno u zahvatu. Zato je glodanje složenija operacija od tokarenja ili [[bušenje|bušenja]] zbog većeg broja oštrica alata i zbog promjenjivog presjeka strugotine koju skida pojedini zub za vrijeme obrade. Zubi glodala dolaze jedan za drugim u zahvat s materijalom i za vrijeme zahvata jako se mijenja opterećenje zuba.

[[Glodalo]] služi za raznoliku upotrebu obrade materijala odvajanjem čestica, npr. za poravnavanje, izradu prizmatičnih rubova, izradu čepova, džepova, izrezivanje, urezivanje, prerezivanje, izradu različitih utora na [[osovina]]ma, izradu zubaca [[zupčanik]]a, za rezanje [[navoj]]a itd. Zbog toga je i oblik glodala raznolik.

==Vrste glodalica==
Glodalice se dijele prema položaju glavnog radnog vretena na horizontalne i vertikalne, dok su ostale u podskupinama. &lt;ref&gt;[http://cnt.tesla.hr/downloads/nastava/alatni%20strojevi%201/Alatni%20strojevi%201%20-%20I%20dio.pdf]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &quot;Alatni strojevi I&quot;, dipl. ing. strojarstva Ivo Slade, www.cnt.tesla.hr, 2012.&lt;/ref&gt;

===Horizontalna glodalica===
Horizontalna glodalica se naziva i '''konzolna glodalica''' ili jednostavno glodalica. Služi za obradu obodnim glodanjem (istosmjernim ili protusmjernim). Glodalo se upinje u horizontalno (vodoravno) [[vratilo]] i obavlja glavno [[gibanje]]. Obradak je stegnut na radnom stolu koji obavlja posmično gibanje.

===Planska glodalica===
Planska glodalica je podgrupa horizontalne glodalice. Ime je dobila jer se na njima najčešće glodaju ravne horizontalne plohe. Ima krutu [[konstrukcija|konstrukciju]] i visoku [[produktivnost]]. Izvedena je tako da se radni stol po vodilicama na kućištu može gibati samo uzdužno.

===Univerzalna glodalica===
Univerzalna glodalica izvodi se slično kao i horizontalna glodalica, ali ima radni stol koji se osim uzdužno,  može gibati i poprečno i oko svoje vertikalne osi. To se postiže ugradnjom kružnih utora za vođenje.

===Vertikalna glodalica===
Vertikalna glodalica se izvodi tako da joj os glodala stoji vertikalno (okomito), dok je ostali dio stroja jednak horizontalnim glodalicama. Pogodne su za čeono glodanje, glodanje utora, kanala, rubova utornim glodalima, profilno glodanje. 

===Kopirna glodalica===
Kopirna glodalica služi isključivo za kopiranje pomoću kopirnog uređaja, koji ticalom prelazi po modelu (šabloni). 

===CNC glodalica===
CNC ([[Engleski jezik|engl]]. ''Computer Numerical Control'') glodalica se upravlja [[Računalni program|programski]]. Može imati višeosno upravljanje, čime je moguće izraditi najsloženije obratke u jednom stezanju.

==Glodanje== 
Glodanje je nakon [[tokarenje|tokarenja]] najvažniji postupak [[obrada metala|obrade metala]] skidanjem čestica. Tim postupkom možemo obraditi ravne plohe, prizmatične žljebove i utore, [[zupčanik]]e, [[navoj]]e, te uzdužno i prostorno profilirane površine. Glodanje je postupak obrade skidanjem čestica kod kojeg [[alat]] obavlja glavno gibanje. Posmično gibanje je uvijek pod nekim [[kut]]om u odnosu na os rotacije alata i obavlja ga ili obradak ili alat. Obavlja se alatima s više jednakih oštrica ili sa sastavljenim alatima. Sve oštrice toga alata nisu istodobno u zahvatu. Zato je glodanje složenija operacija od tokarenja ili bušenja zbog većeg broja oštrica alata i zbog promjenjivog presjeka strugotine koju skida pojedini zub za vrijeme obrade. Zubi glodala dolaze jedan za drugim u zahvat s materijalom i za vrijeme zahvata jako se mijenja opterećenje zuba. &lt;ref&gt;[http://cnt.tesla.hr/downloads/nastava/obrada%20materijala%20nastava/Obrada%20materijala%20I/Skripta%20-%20OBRADA%20MATERIJALA%20I%20-%20II%20dio.pdf]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &quot;Obrada materijala II&quot;, dipl. ing. strojarstva Ivo Slade, www.cnt.tesla.hr, 2012.&lt;/ref&gt;

===Podjela glodanja===
Prema kombinaciji glavnog i posmičnog gibanja, glodanje se dijeli na obodno glodanje i čeono glodanje.

====Obodno glodanje====
Obodno glodanje može biti plošno (pravocrtno) glodanje i kružno glodanje.

Kod '''obodnog plošnog glodanja''' skidanje čestica obavlja se obodom glodala koje izvodi glavno gibanje, dok je posmak pravocrtan. Plošno glodanje se dijeli na:

* Protusmjerno glodanje (konvencionalno glodanje). Rotacija alata (glavno gibanje) je u obrnutom smjeru od smjera posmaka. Strugotina se stvara od malog prema većem presjeku. [[Sila|Sile]] koje nastaju prilikom glodanja su prema gore i žele izbiti obradak iz stezne naprave.
* Istosmjerno glodanje. Rotacija alata (glavno gibanje) je u istom smjeru kao smjer posmaka. Strugotina se stvara od većeg prema najmanjem presjeku. Sile koje nastaju prilikom glodanja su prema dole i žele zabiti obradak u škripac.

Kod '''obodnog kružnog glodanja''' skidanje čestica obavlja se obodom glodala koje izvodi glavno gibanje, dok je posmak kružni. Ovisno o izgledu alata i smještaju obratka kružno glodanje može biti vanjsko, unutarnje ili obilazno. &lt;ref&gt; &quot;Tehnička enciklopedija&quot;, glavni urednik Hrvoje Požar, Grafički zavod Hrvatske, 1987.&lt;/ref&gt;

====Čeono glodanje====
Čeono glodanje skida čestice materijala zubima koji su smješteni na čelu glodala ili glave alata i može biti [[Simetrija|simetrično]] i nesimetrično. Kod simetričnog glodanja alat obrađuje cijelom širinom – prolaz alata jednak je promjeru alata. Nesimetrično glodanje ima trag alata manji od promjera glodala. Prstasta glodala osim za čeono poravnavanje služe za obradu rubova, utora, džepova, profila. &lt;ref&gt; &quot;Strojarski priručnik&quot;, Bojan Kraut, Tehnička knjiga Zagreb 2009.&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Obrada metala]]
[[Kategorija:Alat]]</text>
      <sha1>ltjsc05lgiomuvqv6bry038hxto7b4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Logor Trnopolje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4477978</id>
    <revision>
      <id>42714874</id>
      <parentid>42582309</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T10:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57945-24</username>
        <id>407084</id>
      </contributor>
      <comment>Uklonila sam znake navoda pod koje je stavljena reč Jugosloveni, kao i reč ostali. Ako Srbi, Hrvati i Bošnjaci nisu pod znacima navoda, ne razumem zašto su Jugosloveni pod znacima navoda - ovo implicira da nemaju (nemamo) pravo na postojanje ili je nekako pod znakom pitanja i još treba da se debatuje o tome. Isto važi i za reč ostali, sa znacima navoda zvuči kao da nisu zaista ostali nego su možda i oni jedna od prve tri kategorije...</comment>
      <origin>42714874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11788" sha1="hgrczmdr5258qbvjnlc60t1j2bbq621" xml:space="preserve">[[Datoteka:Trnopolje Camp.jpg|mini|desno|Zatočenici koncentracionog logora Trnopolje]]

'''Koncentracioni logor &quot;Trnopolje&quot;''' je bio koncentracioni logor uspostavljen od strane srpskih vojnih i policijskih vlasti općine [[Prijedor]] tokom [[Rat u BiH|rata u BiH]]. Logor je osnovan u naselju [[Trnopolje]] i bio je aktivan od maja do novembra 1992. godine.
U svakom momentu svog postojanja, u logoru je bilo zatočeno između 4.000 i 7.000 [[Bošnjak]]a i [[Hrvati|Hrvata]] i služio je kao polazno mjesto za masovnu [[Deportacija|deportaciju]], uglavnom žena, djece i staraca. Procjenjuje se da je za oko pola godine egzistiranja ovog logora kroz njega prošlo oko 30.000 zatvorenika. Širok je spisak zlostavljnja učinjenog u ovom logoru, od raznih vrsta mučenja preko  silovanja do ubistava. Tokom zatočeništva oko devedeset zatvorenika je ubijeno.

[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (ICTY) je teretio nekoliko Srba za zločine počinjene u logoru. Nakon završetka rata u BiH, zločini u Trnopolju su navedeni u optužnici predsjedniku Srbije Slobodanu Miloševiću, koji je umro prije nego je suđenje završeno.

==Pozadina==
Prijeratna općina Prijedor se sastojala od 71 sela i naselja. Prema popisu stanovništva održanom 1991. godine, na području općine Prijedor živjelo je 112.470 stanovnika od čega je bilo 44% Bošnjaka, 42,5% Srba, 5,6% Hrvata, 5,7% Jugoslovena i 2,2% ostalih (Ukrajinci, Rusi, i Italijani).

Prijedor je bio od strateškog značaja za bosanske Srbe jer je povezivao sjeverozapadnu Bosna sa Republikm Srpskom Krajinom (RSK) u Hrvatskoj, koju su osnovali hrvatski Srbi tokom 1991. godine. Srbi Prijedora su organizirali srpsku vlast u općini a liječnik [[Milomir Stakić]], koji je bio zamjenik predsjednika općine Muhameda Čehajića, je proglašen za predsjednika općine Prijedor.&lt;ref name=&quot;Human Rights Watch. 1997&quot;&gt;http://www.hrw.org/reports/1997/bosnia/Bosnia-02.htm#P212_40289 Prijedor - pozadina zločina Human Rights Watch. 1997. godine&lt;/ref&gt;

30. aprila 1992. godine snage bosanskih Srba preuzele su kontrolu nad Prijedorom.&lt;ref name=&quot;Human Rights Watch. 1997&quot;/&gt;  U nasilnom preuzimanju vlasti učestvovalo je 400 srpskih policajaca, čiji je cilj bio uzurpacija funkcije predsjednika i potpredsjednika općine, funkcije direktora pošte kao i načelnika policijske stanice. Srbi koji su bili zaposlenici stanice javne sigurnosti i rezervnog sastava policije okupili su se u prijedorskom naselju Čirkino Polje, gdje su podijeljeni u pet grupa od oko 20 članova i svakoj grupi je naređeno da preuzmu kontrolu nad po jednom od pet zgrada: zgradi Skupštine općine, policije, suda, banke i pošte.

Političari Srpske demokratske stranke (SDS) su pripremili izjavu o preuzimanju, koja je učestalo sutradan emitovana na Radio Prijedoru. Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (ICTY) je zaključio da je čin preuzimanja vlasti u općini Prijedor nezakoniti puč, planiran i koordiniran dugo vremena unazad s ciljem stvaranja etnički čiste srpske općinr. Srbi nisu krili plan o preuzimanju vlasti koji je implementiran koordiniranom akcijom srpskih političara, policije i vojske. Dr. Stakić, vodeća figura u puču, odigrao je dominantnu ulogu u političkom životu općine.&lt;ref&gt;http://www.icty.org/x/cases/stakic/acjug/en/sta-aj060322e.pdf Slučaj Milomira Stakića pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju&lt;/ref&gt;

Nakon nezakonitog preuzimanja vlasti, Bošnjaci i Hrvati su uklonjeni s odgovornih položaja u općini. 30. maja 1992. godine, šef policije Simo Drljača je zvanično otvorio četiri koncentraciona logora:Trnopolje, Omarska, Keraterm i Manjača, gdje su zatočeni nesrbi koji nisu uspjeli pobjeći i spasiti se. Da bi zaustavili otpor, srpske vlasti su provodile organizovano ispitivanje i saslušanje svih nesrba, koji su se smatrali prijetnjom i uhapsili svakog Bošnjaka i Hrvata koji su imali vlast ili moć ili su bili ugledne ličnosti. Nesrpski, vojno sposobni muškarci, su posebno ciljani te su saslušavani i odvajani od žena, djece i staraca.&lt;ref&gt;http://www.icty.org/x/cases/kvocka/cis/en/cis_kvocka_al_en.pdf Slučaj suđenja Kvočki pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju&lt;/ref&gt;

== Dešavanja u logoru ==
Prije izbijanja rata u Bosni i Hercegovini, Trnopolje je bilo naseljeno pretežno Bošnjacima.
Logor je formiran unutar lokalne osnovne škole, koja je nosila naziv Osnovna škola Bratstvo-jedinstvo. U ovom logoru su bile zatočene osobe oba spola. Većina žena Prijedora nesrpske nacionalnosti je prošla kroz logor od kojih su mnoge silovane. U periodu od maja do novembra 1992. godine kroz koncentracioni logor Trnopolje je prošlo oko 30.000 ljudi{{sfn|Vijesti|25 May 2010}}{{sfn|Nezavisne novine|26 May 2012}} pri čemu je u svakom momentu egzistiranja u njemu bilo zatvoreno između 4.000 i 7.000 zatvorenika.

Trnopolje je različito opisivano: kao geto, zatvor ili logor. U izvještaju [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih naroda]] iz 1994. godine se navodi da je Trnopolje logor koji je funkcionisao kao polazno mjesto za masovne deportacije, uglavnom žena, djece i starijih muškaraca. U istom izvještaju se navodi da je:

{{Citat|U logoru nisu rijetka ubistva i mučenja. Uznemiravanja i maltretiranje su bila pravila a ne izuzetak. Od teških zločina izvršenih nad zatočenicima, najčešća su silovanja. Ova zlodjela su se najčešće vršila noću. Noćni terori zbog eventualnog odvođenja na silovanje ili drugih vrsta zlostavljanja su nanijeli ozbiljne duševne patnje čak i na one zatvorenike koji su nakratko boravili u logoru. Mnogi zatočenici se nikada više nisu vratili nakon što su udaljeni iz logora. Ostali bivši logoraši tvrde da je bilo trenutaka kada im je naređeno da vrše zakopavanje nesrba, koji su ubijeni, u poljima i livadama oko logora.&lt;ref&gt;http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/V.htm#II-VIII Završni izvještaj komisije ekperata UN-a o logoru Trnopolje&lt;/ref&gt;}}

Mnogi zatvorenici su izgladnjivani i fizički i verbalno zlostavljani tokom svog zatočeništva u ovom koncentracionom logoru. U augustu 1992. godine u Trnopolje je držano oko 3.500 ljudi.{{sfn|Halilovich|2013|p=91}} 7. augusta 1992. novinari sa Independent Television News (ITN), britanske televizijske stanice, su napravili snimke o zatvorenicima logora Omarska i Trnopolje i o uslovima koji vladaju u koncentracionom logoru. Slike su prikazane širom svijeta i izazvle su ogorčenje javnosti. To je navelo vlasti koje su upravljale logorima da omoguće novinarima i [[Međunarodni crveni krst|Međunarodnom crvenom krstu]] (IRC) pristup nekim od logora u Prijedoru, ali ne prije nego što je većina iscrpljenih i izmršavljenih zatvorenika ubijeno ili poslani u logore daleko od očiju javnosti.{{sfn|Stiglmayer|1994|p=88}} Oko 200 bivših zatvorenika muškaraca su razdvojeni i ubijeni u [[Masakr na Korićanskim stijenama|masakru u Korićanskim stijenama]] 21. augusta 1992. godine.{{sfn|ICTY|31 July 2003}} Publicitet oko logora u Prijedoru je dovelo do zatvaranja logora [[Koncentracioni logor Omarska|Omarska]] i [[Koncentracioni logor Keraterm|Keraterm]] do kraja augusta.{{sfn|Vulliamy|15 March 2000}}{{sfn|Connolly|4 August 2002}} Sredinom augusta, Trnopolje je stavljen pod nadzor Međunarodnog crvenog krsta. Kamp je službeno zatvoren u novembru 1992. godine.{{sfn|Nizich|1993|p=33}}

== Posljedice zločina ==
Glavna zgrada koncentracionog logora Trnopolje (zgrada osnovne škole) je nastavila svoju funkciju kao lokalna osnovna škola nakon okončanja rata u Bosni i Hercegovini. U blizini škole podignut je spomenik poginulim srpskim vojnicima. 1997. godine, britanski magazin ''Living Marxism'' (LM) je tvrdio da su fotografije snimljene u Trnopolju namjerno izazvale pogoršanje situacije u koncentracionom logoru. Televizija ITN je 2000. godine tužila magazin LM za klevetu. Nakon što je ITN pobjedila u sudskom postupku, u kojem je iskaz liječnika koncentracionog logora primorao magazin LM da napusti svoju odbranu, magazin LM je proglasio stečaj, čime je izbjegao plaćanje velike odštete.{{sfn|Vulliamy|15 March 2000}}{{sfn|Connolly|4 August 2002}}

Udruženje &quot;Prijedor 92&quot; koje predstavlja preživjele iz prijedorskih logora, procjenjuje da je 90 zatvorenika ubijeno u logoru za vrijeme njegovog postojanja.{{sfn|Vijesti|25 May 2010}}{{sfn|Nezavisne novine|26 May 2012}} Tokom suđenja Milomiru Stakiću, tužioci Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (ICTY) su potvrdili da je nekoliko stotina nesrba ubijeno u koncentracionom logoru Trnopolje u periodu između maja i novembra 1992. godine.{{sfn|ICTY|31 July 2003}} Isti sud je utvrdio da je u svim prijedorskim logorima ubijeno oko 1500 nesrba.{{sfn|BBC|22 March 2006}} Broj silovanih žena u logoru Trnopolju ostaje nepoznat.{{sfn|Halilovich|2013|p=91}}

=== Optužnice i suđenja ===

Zbog svoje uloge u uspostavljanju i djelovanju koncentracionih logora Trnopolje, Keraterm i Omarska, [[Milomir Stakić]] je u julu 2003. godine pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) osuđen na kaznu doživotnog zatvora. Prema mišljenju suda isti nije kriv za genocid u Prijedoru te je oslobođen optužbe za genocid. Marta 2006. godine, Stakiću je u žalbenom postupku kazna smanjena na 40 godina. Sud je potvrdio osuđujuću presudu za istrebljenje i progon nesrpskog stanovništva u Prijedoru, ali i potvrdio oslobađajuću presudu za optužbu za genocid. [[Zoran Žigić]], taksista iz Prijedora, je u novembru 2001. godine osuđen na 25 godina zatvora za zlostavljanja, premlaćivanja, mučenja, silovanja i ubijanje zatočenika u logorima Trnopolje, Keraterm i Omarska. Ova odluka suda je potvrđena u februaru 2005. godine a potvrđena je i njegova 25-godišnja kazne zatvora. Zločini počinjeni u Trnopolju, Keratermu i Omarskoj su navedeni i u optužnici MKSJ-a u slučaju bivšeg predsjednika Srbije Slobodana Miloševića. Međutim Milošević je umro u svom zatvorskoj ćeliji 11. marta 2006. godine prije završetka suđenja i eventualne potvrde optužnice. Međunarodni sud pravde (International Court of Justice - ICJ) je 26. februara 2007. godine predstavilo presudu u predmetu genocida nad Bošnjacima u kojem je ispitao zločine počinjene u logorima, uključujući i Trnopolje, u odnosu na član II (b) Konvencije o genocidu. Sud je u svojoj presudi naveo:

{{Citat|Nakon što su pažljivo pregledani dokazi i uzimajući u obzir da su isti predstavljeni MKSJ-u, Sud smatra da je zbog potpuno nepobitnih dokaza osnovano da su članovi zaštićene grupe sistematske žrtve masovnog zlostavljanja, premlaćivanja, silovanja i mučenja a koja su prouzrokovala teške tjelesne i duševne povrede zatvorenicima, tokom sukoba a posebno tokom zatočeništva u logorima. Zahtjevi materijalnog elementa, kao što je definisano članom II (b) Konvencije su na taj način ispunjeni. Sud međutim smatra, na osnovu predočenih dokaza, da nije nepobitno utvrđeno da su ta zlodjela, iako se to ne može odnositi na ratne zločine i zločine protiv čovječnosti, počinjena s posebnom namjerom (''dolus specialis'') da se unište zaštićene grupe, u cijelosti ili djelimično a što je potrebno da bi se donio zaključak da je genocid počinjen.&lt;ref&gt;http://www.icj-cij.org/docket/files/91/13685.pdf Slučaj u vezi sa primjenom
Konvencije o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida - Slučaj BiH protiv Srbije i Crne Gore, ITJ, 26. februar 2007.&lt;/ref&gt;}}

== Povezano ==
* [[Genocid u Bosni i Hercegovini]]
* [[Genocid u Prijedoru]]
* [[Koncentracioni logor Keraterm]]
* [[Koncentracioni logor Omarska]]
* [[Masakr na Korićanskim stijenama]]

== Reference ==
{{reference}}

[[Kategorija:Prijedor]]
[[Kategorija:Genocid u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Koncentracijski logori|Trnopolje]]</text>
      <sha1>hgrczmdr5258qbvjnlc60t1j2bbq621</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burnaja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4542070</id>
    <revision>
      <id>42714760</id>
      <parentid>42406052</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2810" sha1="3cdfyiwlxfv23zr1pp4wd3oiyfpysqs" xml:space="preserve">{{Infokutija vodotok
| ime=Rijeka Burnaja
| drugo_ime    =
| slika        =Река Бурная.jpg
| slika_širina = 260px
| slika_opis   =
| kontinenti   = [[Evropa]]
| regije       = [[Karelija]]
| države       = {{flag|Rusija}}
| pokrajine    =[[Lenjingradska oblast]]
| gradovi      =
| izvor        = [[Suhodolsko jezero]]
| izvor_visina =
| izvor_koord  =60°34′27″N 30°26′43″E
| ušće         = [[Ladoga|Jezero Ladoga]] 
| ušće_visina  = 
| ušće_koord   =60°37′28″N 30°30′20″E
| ušće_vrsta   =
| dužina = 10&lt;ref name=rus/&gt;
| pritoke=Vjun
| prot_jezera  =
| vodopadi     =
| ade          = 
| protok_sred  =
| protok_min   = 
| protok_maks  =
| sliv = [[Neva|nevski]] ([[Baltičko more|baltički]])
| površina     =
| ulijeva_se_u =[[Ladoga|Jezero Ladoga]]
| broj_vrsta   = 
| zaš_područja = 
| mostovi      = 
| brane        = 
| akumulacije  = 
| plovnost     = 
| luke         = 
| kol_robe     = 
| karta        =
| karta_širina =
| karta_opis   =
}}
'''Burnaja''' ([[Ruski jezik|ruski]]: ''Бурная'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na [[sjeverozapad]]u [[Rusija|Rusije]] duga 10 [[km]].&lt;ref name=rus&gt;{{cite web
 | url =http://kamennogorsk.narod.ru/vuoksa3.htm
 | title =''Реки системы Вуоксы''
 | accessdate =20. 09. 2015
 | language=ruski
 | publisher=Туристская водная энциклопедия}}&lt;/ref&gt;

Burnaja zapravo i nije rijeka u klasičnom smislu već je [[kanal]] koji se pretvorio u rijeku.

== Geografija ==

Burnaja [[izvor|izvire]] iz [[Suhodolsko jezero|Suhodolskog jezera]] na njegovom istočnom kraju i uvire u [[Ladoga|Jezero Ladogu]]. Nekad su vode tog jezera otjecale u Ladogu [[Vuoksi|Rijekom Vuoksi]], prema sjeveru.

Burnaja je nastala u [[proljeće]] [[1918]]., kad je zbog velikog porasta vode i straha od poplave - na istočnom kraju prokopan kanal da odvede vode prema [[Ladoga|Jezeru Ladoga]].&lt;ref name=ozero/&gt; Kanal je prokopan do rječice Vjun, koja je tekla do Ladoge, ali se zbog bure i valova toliko urušio da je voda pojurila iz jezera i za kratko vrijeme opala za 7 metara.

Tako se stvorio pojas suhe zemlje (суходол) na mjestu nekadašnjeg jezerskog dna širok oko 2&amp;nbsp;km&lt;ref name=ozero&gt;{{cite web
 | url =http://kudago.com/spb/place/ozero-suhodolskoe-leningradskaya-oblast/
 | title =''Озеро Суходольское''
 | accessdate =20. 09. 2015
 | language =ruski
 | publisher =kudago}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; pa je jezero nazvano [[Suhodolsko jezero|Suhodolsko]].

== Reference ==
{{reflist}}
== Vanjske veze ==
{{commonscat|Burnaya River}}
* [http://textual.ru/gvr/index.php?card=153025 Река Вуокса (Бурная, Тайпален-йоки, Тайпале)] {{ru icon}}

[[Kategorija:Rijeke u Rusiji]]</text>
      <sha1>3cdfyiwlxfv23zr1pp4wd3oiyfpysqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Camelot (mjuzikl)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4546678</id>
    <revision>
      <id>42714773</id>
      <parentid>42465510</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="qbd816hube579kewwk2n7qz39n62szu" xml:space="preserve">{{Infokutija mjuzikl
|naslov = Camelot|jezik = [[engleski]]|činova = 2|slika = Richard Burton Julie Andrews Camelot.JPG|opis = [[Julie Andrews]] kao [[Guinevere]] (lijevo) i [[Richard Burton]] kao [[kralj Arthur]] (desno) u originalnoj postavi|muzika = [[Frederick Loewe]]|scenario = Alan Jay Lerner|adaptacija = [[Camelot (film)|igrani film]] (1967)|libreto = [[Alan Jay Lerner]]|činovi = 2|datum_premijere_original = {{datum|1|10|1960|god=ne}}|mjesto_premijere_original = [[O'Keefe Centre]], [[Toronto]], [[Kanada]]|glumci = {{ubl|[[Richard Burton]]|[[Julie Andrews]]|[[Robert Goulet]]|[[Roddy McDowall]]}}|adaptacije = |predložak = {{based on|''[[The Once and Future King]]''|[[T. H. White]]}}}}
'''''Camelot''''' je [[mjuzikl]] za koji je muziku napisao [[Frederick Loewe]], a stihove i tekst napisao [[Alan Jay Lerner]], premijerno prikazan 1960. godine i poznat kao jedno od najpopularnijih djela te vrste.

Predstavlja adaptaciju romana ''[[The Once and Future King]]'' engleskog pisca [[T. H. White]]a, a koji je, pak, bio inspiriran srednjovjekovnim legendama o britanskom [[Kralj Arthur|kralju Arthuru]]. Radnja prikazuje kako se kralj  Arthur ženi za Guinevere i kako iz svog dvorca [[Camelot]] okuplja [[Vitezovi okruglog stola|Vitezove okruglog stola]] uspostavljajući [[zlatno doba]] mira i pravde, ali i kako će sve to propasti zbog Guinevereine veze s njegovim najboljim vitezom Sir Lancelotom. ''Camelot'' je nakon premijere imao izuzetan uspjeh te je osvojio četiri nagrade Tony.

Njegovoj popularnosti je, međutim, najviše doprinio tragični događaj nekoliko godina kasnije, odnosno [[atentat na predsjednika Kennedyja]]. Nekoliko mjeseci nakon njega je [[John F. Kennedy|Kennedyjeva]] udovica [[Jacqueline Kennedy Onassis|Jacqueline Kennedy]] u intervjuu za časopis [[Life (magazin)|Life]] navela kako je upravo ''Camelot'' bio mužev najomiljeniji mjuzikl, odnosno da je vlastitu politiku nastojao voditi po istim načelima kao i njegov protagonist, kralj Arthur. Zbog tih riječi se Kennedyjeva administracija, pogotovo kod mladih i idealističkih babyboomera počela nazivati &quot;Camelotom&quot;, odnosno zlatnim dobom Amerike.

Godine 1967. je snimljena [[Camelot (film)|filmska verzija]] u režiji [[Joshua Logan|Joshue Logana]], ali ona, kao i mnogi hollywoodski mjuzikli tog doba, nije imala veliki uspjeh.

Naslovna tema mjuzikla je 1970-ih poslužila za špicu putopisno-obrazovne TV-serije [[Karavan (TV serija)|''Karavan'']] koja se prikazivala na programu tadašnjeg [[JRT]].

== Vanjske veze ==
{{commons category}}
* {{ibdb title|id = 2275|title = Camelot}}
* [http://www.tamswitmark.com/musicals/camelot.html Summary, production, and licensing information at Tams-Witmark]
* [http://www.musicaltheatreaudition.net/shows/camelot.html Camelot Audition Advice &amp; Show Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019043246/http://www.musicaltheatreaudition.net/shows/camelot.html |date=2015-10-19 }} from [http://www.musicaltheatreaudition.net MusicalTheatreAudition.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151212061033/http://www.musicaltheatreaudition.net/ |date=2015-12-12 }}
* [http://users.bestweb.net/~foosie/camelot.htm Background of the show and commentary by Judy Harris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106124050/http://users.bestweb.net/~foosie/camelot.htm |date=2016-01-06 }}
* [http://www.bard.org/education/studyguides/Camelot/camelot.html Study Guide, Bard College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420124854/http://www.bard.org/education/studyguides/Camelot/camelot.html |date=2015-04-20 }}
* [https://web.archive.org/web/20200211063545/http://www.theatrehistory.com/american/musical008.html Information about the show] theatrehistory.com
* [http://www.castalbumdb.com/rec.cfm?RNumber=167 Information about recordings, Cast Albumdb.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305030220/http://castalbumdb.com/rec.cfm?rnumber=167 |date=2016-03-05 }}
* [http://www.nypl.org/blog/2013/01/17/metamorphosis-song-what-do-simple-folk-do New York Public Library Blog about Camelot]

{{Lerner i Loewe}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Camelot (mjuzikl)}}
[[Kategorija:Mjuzikli 1960.]]</text>
      <sha1>qbd816hube579kewwk2n7qz39n62szu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cooking Light</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4548103</id>
    <revision>
      <id>42714860</id>
      <parentid>42575050</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2500" sha1="fce9ujze1jtjw0vm5bbmpozm5pgm65g" xml:space="preserve">{{Infookvir novine
| ime                     = Cooking light
| slika                   = 
| opis slike              = 
| tip                     = mjesečnik
| format                  = 
| vlasnik                 = [[Time Inc.]]
| izdavač                 = 
| glavni urednik          = Scott Mowbray &lt;small&gt; (2009. - )&lt;/small&gt;
| odgovorni urednik       = 
| izvršni urednik         = 
| novinari                = 
| utemeljen               = [[1987.]]
| politička orijentacija  = 
| jezik                   = 
| prestao izlaziti        = 
| sjedište                = {{ZD|SAD}} [[Birmingham, Alabama]], [[SAD]]
| naklada                 = 1.814.471&lt;ref&gt;{{engl}} {{cite web |url=http://abcas3.accessabc.com/ecirc/magtitlesearch.asp |title=eCirc for Consumer Magazines |date=30. juna 2011. |publisher=Audit Bureau of Circulations |accessdate=1. decembra 2011. |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025110350/http://abcas3.accessabc.com/ecirc/magtitlesearch.asp |archive-date=2012-10-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;	
| ISSN                    = 0886-4446
| oclc                    = 
| stranice                = https://www.cookinglight.com
}}
'''Cooking Light''' ([[srpskohrvatski|sh.]] ''Kuhajte lagano'' ili ''Lagana kuhinja''&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) je [[SAD|američki]] kulinarski mjesečnik osnovan [[1987.]] Svakoga mjeseca donosi 100 novih recepata iz &quot;zdrave i lagane kuhinje&quot;, savjete o [[Kuhanje|kuhanju]] i vježbe za fitness. Sjedište časopisa nalazi se u [[Glavni grad|glavnom gradu]] [[SAD|američke savezne države]] [[Alabama|Alabame]] [[Birmingham, Alabama|Birminghamu]]. Časopis se nalazi u vlasništvu izdavačke kuće [[Time Inc.]]

== Glavni urednici ==
* Katherine M. Eakin (1987.– 1993.)
* Doug Crichton (1993. – 2001.)
* Mary Kay Culpepper (2001. – 2009.)
* Scott Mowbray&lt;ref&gt;{{engl}} Jennifer LaRue Huget, [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/03/29/AR2010032902728.html Cooking Light introduces new rules for eating healthfully], [[The Washington Post]], 1. travnja 2010.&lt;/ref&gt; (2009. – ''na dužnosti'')

== Napomene ==
&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Misli se na laganu, kuhanu hranu ([[povrće]], [[voće]]) bez puno [[meso|mesa]], [[masti]] i [[ulja]].

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* {{engl}} [https://www.cookinglight.com ''Cooking Light'' - službene stranice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151218183509/http://www.cookinglight.com/ |date=2015-12-18 }}
{{Time Inc.}}

[[Kategorija:Time Inc.]]
[[Kategorija:Američki časopisi]]</text>
      <sha1>fce9ujze1jtjw0vm5bbmpozm5pgm65g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deportacija krimskih Tatara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4550257</id>
    <revision>
      <id>42714740</id>
      <parentid>42714696</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Aca|Aca]]</comment>
      <origin>42660054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56948" sha1="c5dglq3y13jhiv2rbo0wsfbs5riupkj" xml:space="preserve">{{Infokutija napad na civile
|naziv=Deportacija Krimskih Tatara
|slika=Deportation of the Crimean Tatars montage.jpg
|opis_slike=S lijeva na desno, od vrha do dna: Memorijalna deportacija u Evpatoriji; svečanost svijeća uz svijeće u Kijevu; memorijalni skup u parku Taras Ševčenko u Kijevu; teretni vagon; karte usporedbe demografije Krima 1939. i 2001. godine
|lokacija=[[Krim]] 
|koordinate=
|datum=18. svibnja 1944 — 20. svibnja 1944 
|vrijeme=c 4:00 18. svibnja
|vremenska zona=[[UTC]]+3
|tip=[[Etničko čišćenje]]
|mrtvih='''Nekoliko procjena''' &lt;br&gt; a) 34,000 &lt;ref name = &quot;buckley207&quot; /&gt; &lt;br&gt; b) 40,000–44,000 {{sfn|Williams|2015|p = 109}} &lt;br&gt; c) 42,000 {{sfn|Rywkin|1994|p = 67}} &lt;br&gt; d) 45.000 {{sfn|Ukrainian Congress Committee of America|2004|pp=43–44}} &lt;br&gt; e) 109,956 {{sfn|Hall|2014|p = 53}} &lt;br&gt; (između 18 i 27 ili 46,2 posto {{sfn|Hall|2014|p = 53}} njihove ukupne populacije)
|ranjenih=
|počinitelji=[[NKVD]], tajnu sovjetsku policiju
}}
'''Deportacija Krimskih Tatara''' ([[ruski]] ''Депортация крымских татар''; [[Krimskotatarski jezik|krimskotatarski]] ''Qırımtatar halqınıñ sürgünligi''; [[ukrajinski]] ''Депортація кримських татар'') odnosi se na '[[etničko čišćenje]]' te nacije sa [[Krim]]a 18. 5. 1944. koje je naredio [[Sovjetski Savez|sovjetski]] poglavar [[Josif Staljin]] a proveo [[Lavrentij Berija]], šef sovjetske tajne policije, kao oblik kolektivne kazne zbog navodne suradnje pojedinaca tog naroda sa [[nacisti]]ma tijekom njemačke okupacije Krima u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]] — usprkos činjenici da se zapravo više krimskih Tatara borilo zajedno sa sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]] nego sa nacistima, njih 25.033 u usporedbi sa 15.000–20.000 kolaboracionista. U dva dana, sovjetski [[NKVD]] deportirao je najmanje 183.155 krimskih Tatara, a broj se povećao na 191.044 kada je time obuhvaćeno dodatnih 8.000 Tatara koji su se vratili sa [[Istočni front (Drugi svjetski rat)|ratne fronte]] ili su služili u Crvenoj armiji. [[Deportacija]] je nesrazmjerno obuhvatila sve krimske Tatare, bez obzira bili oni djeca, žene ili starci, pa čak i [[komunisti]] ili pripadnici Crvene armije, te su svi utrpani u vagone koji su ih odvezli u današnji [[Uzbekistan]] koji je bio udaljen nekoliko hiljada kilometara od njihovih domova.

Jula 1944., NKVD je saznao da je jedna jedinica zaboravila očistiti [[plićak Arabat]], te da je dio krimskih Tatara i dalje tamo ostao. NKVD je žurno otišao u Arabat i pokupio seljake, ukrcao ih u teretni ćamac, isplovio ga u [[Azovsko more]] i 20. 7. tamo ga potopio zajedno sa stotinama civila. Tatari su iza sebe bili prisiljeni ostaviti oko 80.000 kuća i 360.000 hektara zemlje, koje su zaplijenile sovjetske vlasti, te su u prenakrcanim vagonima putovali nekoliko tjedana, sve dok nisu stigli do svojih odredišta 6. 6. 1944. U tom dalekom prijevozu u zapečaćenim vagonima, najmanje 7.889 krimskih Tatara je izgubilo živote, dok je još nekoliko desetaka hiljada umrlo narednih godina zbog surovih uvjeta u egzilu. Staljinov režim naredio je brisanje svakog traga na krimske Tatare, te je narednih nekoliko popisa stanovništva bilo zabranjeno i spomenuti taj narod u evidenciji SSSR-a.

[[Nikita Hruščov]] osudio je 1956. Staljinove zločine, među njima i deportacije raznih naroda, ali je usprkos tome na snazi i dalje ostala odluka o zabrani povratka krimskih Tatara na Krim. Usprkos [[destaljinizacija|destaljinizaciji]] SSSR-a, Tatari su bili prisiljeni ostati živjeti u Uzbekistanu narednih nekoliko desetljeća, te je tek tijekom ''[[perestrojka|perestrojke]]'' 1980-ih oko 260.000 krimskih Tatara dobilo pravo vratiti se u svoju domovinu. 1989. restrikcije o zabrani povratka deportiranih naroda su konačno i zvanično proglašene ništavnima te je [[Vrhovno vijeće Krima]] 14. 11. 1989. izdalo deklaraciju kojom prethodne deportacije naroda tvore kriminalnu aktivnost. Iako im mjesne vlasti nisu pomagale u povratku otete imovine, pronalasku novih domova ili posla, 2004. Tatari su doživjeli krhku obnovu te su činili oko 12% stanovništva Krima. [[Ruska Federacija]], nasljednica SSSR-a, nikada krimskim Tatarima nije isplatila odštetu niti im potpuno nadoknadila izgubljenu imovinu. Isto tako nije pokrenula niti jedan sudski postupak protiv počinitelja ovog prisilnog raseljavanja. Deportacija krimskih Tatara predstavlja jedan od ključnih događaja u historiji tog naroda, te simbol stratišta i potlačivanja malih naroda od SSSR-a.
 
==Uvod==
{{glavni|Historija Krima}}
[[Datoteka:Black Sea with the Crimea highlighted.svg|right|thumb|225px|[[Krim]] na karti [[Crno more|Crnog mora]]]]
[[Krimski Tatari]] imali su stoljećima svoj [[krimski kanat]], od 1441. pa sve do 1783., kada je [[Krim]] postao meta imperijalnog ekspanzionizma te je ga je tada anektiralo [[Rusko Carstvo]]. Tatari, koji su po vjeroispovijesti većinom štovali [[islam]], su bili izrazito neskloni carskom vladavinom, te su svojom voljom napuštali Krim u nekoliko valova iseljavanja. Kao posljedica toga, Tatari su postali manjina te je njihov udio u stanovništvu tog poluotoka smanjen na samo 34,1% do 1897. godine.&lt;ref name=&quot;Vardys 101&quot;/&gt; Istodobno, [[Moskva]] je vršila [[Rusifikacija|rusifikaciju]] tog područja, te ga naseljavala [[Rusi]]ma, [[Ukrajinci]]ma i drugim slavenskim narodima. Ova naseljavanja su nastavljena i tijekom sovjetske vladavine.&lt;ref name=&quot;Vardys 101&quot;&gt;[[#Vardys|Vardys (1971)]], str. 101&lt;/ref&gt; Već između 1784. i 1790., od ukupne populacije od oko milion, odselilo se 300.000 krimskih Tatara i otišlo u [[Turska|Tursku]].{{sfn|Potichnyj|1975|loc=str. 302–319}} [[Krimski rat]] izazvao je novi masovni [[egzodus]] krimskih [[Tatari|Tatara]] koji su utočište potražili u Otomanskoj imperiji zbog čega je broj stanovnika poluostrva naglo opao. Između 1855. i 1866. najmanje 500.000, a možda i do 900.000 muslimana je napustilo Rusko Carstvo i emigriralo u Osmansko Carstvo. Od toga broja, jedna trećina je bila iz Krima, a preostali iz [[Kavkaz]]a. Ovi emigranti su činili između 15 i 23 % ukupnog stanovništva Krima. Rusija je to iskoristila kako bi slavilizirala &quot;[[Nova Rusija|Novu Rusiju]]&quot;.{{sfn|Fisher|1987|loc=str. 356–371}}

Položaj krimskih Tatara načelno se poboljšao nakon [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]] kada je Krim dobio status autonomije u [[SSSR]]-u, ali je [[kolektivizacija]] 1920-ih dovela do gladi od koje je umrlo do 100.000 krimskih Tatara jer su namirnice iz regije transportirane u &quot;važnija&quot; područja SSSR-a.{{sfn|Olson|Pappas|Pappas|1994|loc=str. 185}} Status im je opet pogoršan nakon što je [[Josif Staljin]] postao sovjetski poglavar i počeo provoditi razne represije. Staljin je ubio najmanje 5,2 milijuna sovjetskih građana 1927.–1938.{{sfn|Rosefielde|1997|loc=str. 321–331}}

1940. [[Krimska Sovjetska Socijalistička Republika]] imala je 1.126.800 stanovnika, od čega su krimski Tatari brojali oko 218.000 pripadnika ili oko 19,4% stanovništva.{{sfn|Parrish|1996|loc=str. 104}} 1941. [[Treći Reich]] je [[Operacija Barbarossa|izvršio invaziju istočne Europe]] te anektirao velik dio zapadnog [[SSSR]]-a. Tijekom [[Nacistička Nemačka|nacističke]] okupacije Krima, dio Tatara je to vidio priliku da nakon 160 godina opet stekne neovisnost od ruske vladavine. Oko 10 % [[krim]]skih Tatara, ili oko 15.000{{sfn|Fisher|2014|loc=str. 155}}–20.000 ljudi,&lt;ref name=&quot;Williams 382&quot;/&gt; je služilo u nacističkim četama. Tatarsko vijeće je čak organiziralo masovne pokolje Rusa u Krimu, u kojem je na desetke tisuća pripadnika tog naroda umrlo.{{sfn|Banerji|23. 10. 2012}} Ipak, nisu se svi Tatari pridružili kolaboraciji: nacisti su provodili brutalnu represiju nad Krimom, i uništili više od 70 sela u kojima je živjelo oko 25% populacije krimskih Tatara. Također su prisilno odvezli na hiljade krimskih Tatara u Treći Reich kako bi ovi radili kao ''Ostarbeiter'' ('Istočni radnici') u raznim njemačkim tvornicama pod nadzorom ''[[Gestapo]]a'' u uvjetima koji su opisani kao &quot;pusta radionica robova&quot;.&lt;ref&gt;[[#Williams|Williams (2001)]], str. 381&lt;/ref&gt; Treći Reich smatrao je krimske Tatare i razne druge narode &quot;ljudima niže rase&quot;.{{sfn|Fisher|2014|loc=str. 151–152}} Krimski Tatar [[Ahmet Özenbaşlı]], primjerice, snažno se protivio okupaciji, te je čak održavao tajne kontakte sa sovjetskim pokretom otpora, kojima je davao strateške i političke informacije.{{sfn|Fisher|2014|loc=str. 157}} I do 130.000 ljudi je poginulo tijekom nacističke okupacije Krima.{{sfn|Fisher|2014|loc=str. 156}} [[Krimska ofenziva|Krimskom ofenzivom]] aprila 1944. sovjetski vojnici uspjeli su otjerati [[sile Osovine]] sa tog poluotoka.

==Deportacije==
{{glavni|Sovjetske deportacije}}
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 100%; background:#c6dbf7; color:black; width:25em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Rekli su nam da nas deložiraju i da imamo 15 minuta da se spremimo na odlazak. Ukrcali su nas u vagone - u njima je bilo po 60 ljudi u svakom, ali nitko nije znao gdje nas odvode. Da nas strijeljaju? Da nas objese? Suze i panika su zavladali.{{sfn|Colborne|19. 5. 2016}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | — Saiid, koji je sa 10 godina deportiran sa obitelji iz [[Jevpatorija|Jevpatorije]]
|}
Zbog kolaboracije pojedinaca sa nacistima je nakon rata raznim narodima koji su htjeli neovisnost od SSSR-a, među njima i krimskim Tatarima, nametnuta kolektivna krivnja te su masovno deportirani u udaljene krajeve [[Centralna Azija|centralne Azije]] ili Sibira. Odlučeno je da se krimski Tatari kolektivno kazne deportacijom u [[Uzbekistan]]. Usprkos tome, zanemareno je da se 25.033 krimskih Tatara borilo zajedno sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] u [[drugi svjetski rat|drugom svjetskom ratu]],&lt;ref name=&quot;buckley209&quot;&gt;[[#Buckley|Buckley, Ruble &amp; Hoffman (2008)]], str. 209&lt;/ref&gt; odnosno više nego se pridružilo nacističkim kolaboracionistima, kojih je bilo oko 15.000{{sfn|Fisher|2014|loc=str. 155}}–20.000.&lt;ref name=&quot;Williams 382&quot;/&gt; Isto je tako zanemareno da su kolaboracionisti pobjegli zajedno sa ''[[Wehrmacht]]om'' uoči evakuacije njemačkih vojnika i njihovih suradnika, odnosno da je 20.000 krimskih Tatara pobjeglo sa njima na zapad. Pojedini sovjetski oficiri su stoga tvrdili da su preostali krimski Tatari oni koji nisu izdali SSSR. Isto je tako postalo očito da su i drugi narodi bili nacistički kolaboracionisti, pa čak i brojni Rusi i pojedini [[Jevreji]], što je ukazivalo da su ljudi na okupiranim područjima ipak prisilno mobilizirani.&lt;ref name=&quot;Williams 382&quot;&gt;[[#Williams|Williams (2001)]], str. 382–383&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Crimea deportation.jpg|right|thumb|225px|Dijete gleda kroz zapečaćeni vagon prije odlaska]]
Usprkos tome, Staljin je odlučio kazniti cijele narode zbog &quot;izdaje domovine&quot;. Izdao je naredbu GKO-a 5859ss kojom je odredio raseljavanje tog naroda.&lt;ref name=&quot;buckley231&quot;&gt;[[#Buckley|Buckley, Ruble &amp; Hoffman (2008)]], str. 231&lt;/ref&gt; Deportacija se odigrala u samo dva dana{{sfn|Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|17. 5. 2016}} — između 18. i 20. 5. 1944. — a sastojala se od [[NKVD]]-a koji je sastavio popis, išao od kuće do kuće, skupljao krimske Tatare te ih prisiljavao da se ukrcaju u zapečaćene{{sfn|Weiner|2003|loc=str. 224}} vagone za stoku odakle su vlakovima prevezeni u gotovo 3.000 kilometara{{sfn|Tweddell|Kimball|1985|loc=str. 190}} udaljen Uzbekistan. Mještanima je bilo dozvoljeno sa sobom ponijeti do najviše 500&amp;nbsp;kg sopstvene imovine po obitelji.&lt;ref&gt;[[#Pohl|Pohl (1999)]], str. 114&lt;/ref&gt; Do 8:00 sati 18. 5., NKVD je ukrcao 90.000 krimskih Tatara u 25 vlakova.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 3}} Idućeg dana, poslao je dodatnih 136.412 osoba u vagone.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 3}} Hiljade osoba je umrlo tijekom tog putovanja.{{sfn|Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|17. 5. 2016}} Putovali su u prekrcanim vagonima nekoliko tjedana do svoje destinacije, uz nedovoljno hrane i vode.{{sfn|Magocsi|2010|loc=str. 690}}

4. jula 1944. NKVD je objavio da je raseljavanje dovršeno.&lt;ref&gt;[[#Pohl|Pohl (1999)]], str. 115&lt;/ref&gt; Međutim, nakon toga je NKVD saznao da je jedna jedinica zaboravila očistiti [[plićak Arabat]], te da je nekoliko krimskih Tatara i dalje tamo ostalo. Pošto je Staljin već obaviješten da je svaki krimski Tatar već uklonjen sa Krima, NKVD je žurno otišao u Arabat i pokupio seljake. Međutim, umjesto da organizira dodatni prijevoz vlakom, NKVD ih je žurno ukrcao u teretni ćamac, isplovio ga u [[Azovsko more]] i 20. 7. tamo potopio stotine civila.{{sfn|Forczyk|2014|loc=str. 114}}

Procjenjuje se da je sveukupno najmanje 228.392 osoba deportirano sa Krima,{{sfn|Garrard|Healicon|1993|loc=str. 167}} od čega je 183.155 bilo Tatara.&lt;ref name=&quot;pohl5&quot;&gt;[[#Pohl|Pohl (1999)]], str. 5&lt;/ref&gt; Ovaj broj nije uključivao i krimske Tatare koji su tada još vršili vojnu službu ili bili časnici Crvene armije. Oni su nakon rata kasnije deportirani i pridruženi Tatarima u egzilu. Sveukupno, ako bi se i ti vojnici ubrojali, dobila bi se brojka od ukupno 191.044 deportiranih krimskih Tatara.{{sfn|Garrard|Healicon|1993|loc=str. 167}} 
[[Datoteka:Uzbekistan_in_its_region.svg|left|thumb|225px|Uzbekistan, glavno odredište deportiranih]]
Zvanično tako više nije bilo nijednog krimskog Tatara na Krimu. Deportacije su nesrazmjerno obuhvatile svaku osobu krimskotatarskog podrijetla, bez obzira bili oni djeca, žene, starci, pa čak i pripadnici komunističke partije ili Crvene armije: marta 1949., u posebnim nastambama zabilježeno je 8.995 bivših vojnika Crvene armije krimskotatarskog podrijetla. Među veteranima je bilo 534 oficira, 1.392 narednika i 7.079 vojnika. Isto je tako bilo i 742 člana [[Komunistička partija Sovjetskog Saveza|komunističke partije]] i 1.225 [[komsomol]]ista.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 1}} Ovo je bilo osobito ponižavajuće za ratne heroje: Iljas Ablajev, primjerice, se iskazao borbom na svim bojištima u ratu i služio u Crvenoj armiji do maja 1947., da bi nakon toga bio prisiljen živjeti u egzilu, u okolici [[Taškent]]a.{{sfn|Studies on the Soviet Union|1970|loc=str. 87}}

Prilikom te masovne deložacije, sovjetske vlasti zaplijenile su oko 80.000 kuća, 500.000 grla stoke, 360.000 hektara zemlje i 40.000 tona poljoprivrednih namirnica koje su silom prilika iza sebe ostavili krimski Tatari.{{sfn|Sandole|Byrne|Sandole-Staroste|Senehi|2008|loc=str. 94}} Dodatno, svi krimski Tatari su otpušteni iz službe Crvene armije. Uz oko 190.000 krimskih Tatara, sa tog poluotoka je deložirano i 9.260 [[Armenci|Armenaca]], 12.420 [[Bugari|Bugara]] i 15.040 [[Pontski Grci|Grka]]. Svi su kolektivno proglašeni izdajicama i desetljećima bili &quot;građani drugog reda&quot; u SSSR-u.{{sfn|Sandole|Byrne|Sandole-Staroste|Senehi|2008|loc=str. 94}} Među raseljenima je bilo i 283 osoba drugih narodnosti: [[Talijan]]a, Rumunja, Kurda, [[Česi|Čeha]], [[Mađar]]a, [[Hrvat]]a.&lt;ref&gt;[[#Pohl|Pohl (1999)]], str. 46&lt;/ref&gt; Tijekom 1947. i 1948., dodatnih 2.012 veterana povratnika je sa Krima deportirao mjesni MVD.{{sfn|Parrish|1996|loc=str. 104}}

151.136 Tatara je deportirano u [[Uzbečka Sovjetska Socijalistička Republika|Uzbečku SSR]], 8.597 u [[Marijska Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Marijsku Autonomnu SSR]], 4.286 u [[Kazaška Sovjetska Socijalistička Republika|Kazašku SSR]] a preostalih 29.846 u razne oblasti [[Ruska Sovjetska Federalna Socijalistička Republika|Ruske SFSR]].{{sfn|Syed|Akhtar|Usmani|2011|loc=str. 298}} Kada su krimski Tatari stigli do odredišta u Uzbečku SSR, dočekali su ih neprijateljski uzbečki mještani koji su ih [[Kamenovanje|kamenovali]], pa čak i djecu, u okolici [[Taškent]]a pošto su čuli da su ovi &quot;izdajice zemlje&quot; i &quot;fašistički kolaboratori&quot;.{{sfn|Stronski|2010|loc=str. 132–133}} [[Uzbeci]] su se isto tako bunili jer nisu htjeli postati &quot;odlagalište izdajničkih naroda&quot;. Narednih godina zabilježeno je nekoliko slučajeva napada mještana na doseljenike, što je rezultiralo sa nekoliko smrtnih slučajeva.{{sfn|Stronski|2010|loc=str. 132–133}}

[[Datoteka:Lavrenty Beria.jpg|right|thumb|150px|[[Lavrentij Berija]], notorni šef NKVD-a]]
Masovne krimske deportacije organizirao je [[Lavrentij Berija]], šef sovjetske tajne policije [[NKVD]]-a, kao i njegovi podređeni, zamjenici B. Z. Kobulov, [[Ivan Serov]], B. P. Obručnikov, M.G. Svinelupov i A. N. Apolonov. Operacije na terenu provodili su G. P. Dobrinjin, zamjenik upravitelja sistema [[Gulag]]a, pukovnik državne bezbednosti G. A. Bežanov, major general I. I. Pijašev, komesar državne bezbednosti S. A. Klepov, pukovnik general I. S. Šeredega, pukovnik državne bezbednosti B. I. Tekajev, kao i dvojica mjesnih vođa, P. M. Fokin, voditelj krimskog ogranka NKVD-a i V. T. Sergjenko.{{sfn|Parrish|1996|loc=str. 104}} Radi krimske deportacije, NKVD je osigurao 5.000 naoružanih agenata a NKGB dodatnih 20.000, uz nekoliko hiljada regularnih vojnika.&lt;ref name=&quot;buckley231&quot;/&gt; Dvije Staljinove direktive iz maja 1944. otkrivaju da je svaki aspekt sovjetske vlade, od financiranja do prijevoza, bio uključen u provedbu ove operacije.{{sfn|Parrish|1996|loc=str. 104}}

14. 8. 1944., GKO je autorizirao naseljavanje 51.000 ljudi, poglavito Rusa, u 17.000 praznih kolektivnih farmi na Krimu. 30. 6. 1945., Krimska ASSR je ukinuta te pripojena oblastima Ruske SFSR.&lt;ref name=&quot;buckley231&quot;/&gt;

[[Sovjetska propaganda]] je pokušavala zataškati ovo raseljavanje, te tvrdila da su se Tatari &quot;odlučili odseliti dobrovoljno u središnju Aziju&quot;.&lt;ref&gt;[[#Williams|Williams (2001)]], str. 401&lt;/ref&gt; U suštini, Krim je '[[Etničko čišćenje|etnički očišćen]]'.{{sfn|Magocsi|2010|loc=str. 690}} Ironično, iako su [[povolški Tatari]] zapravo proporcionalno puno više sudjelovali u kolaboraciji, jer su dali oko 35.000 do 40.000 dobrovoljaca da se bore u nacističkim jedinicama, potpuno su izbjegli kolektivnu kaznu za razliku od krimskih Tatara.{{sfn|Fisher|2014|loc=str. 155}} Nakon ovog čina, izraz &quot;krimski Tatar&quot; je izbačen iz rusko-sovjetskog leksikona, i svi tatarski toponimi (imena gradova, sela, planina) na Krimu su preinačeni u ruske na svim kartama. Tijekom Staljinove vladavine, nitko više nije smio ni priznati da uopće postoji takav narod u SSSR-u. Ovo je išlo tako daleko da je mnogima bilo čak i zabranjeno uopće i izjasniti se kao krimski Tatar u evidenciji prilikom sovjetskog popisa stanovništva 1959., 1970 i 1979. Tek je 1989. ukinuta ova zabrana prilikom narodnog izjašnjavanja.&lt;ref&gt;[[#Buckley|Buckley, Ruble &amp; Hoffman (2008)]], str. 238&lt;/ref&gt; Muslimanska groblja i vjerski objekti na Krimu su uništeni i pretvoreni u sekularnu upotrebu.{{sfn|Magocsi|2010|loc=str. 690}}

==Posljedice==
===Ljudske žrtve===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right;&quot;
|+ Udio Tatara na Krimu prema popisima stanovništva{{sfn|Drohobycky|1995|loc=str. 73}}
|-
! Godina|| Broj || Postotak 
|-
| 1783. || 500.000 || 98%
|-
|-
| 1897. || 186.212 || 34,1%
|-
| 1939. || 218.879 || 19,4%
|-
| 1959. ||  — ||  —  
|-
| 1979. || 5.422 || 0,3%   
|-
| 1989. || 38.365 || 1,6%   
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right;&quot;
|+ Mortalitet deportiranih krimskih Tatara prema NKVD-u{{sfn|Amnesty International|1973|loc=str. 160–161}}
|-
! Godina|| preminulih
|-
| Maj 1944.–1. 1. 1945. || 13.592   
|-
| 1. 1. 1945.–1. 1. 1946. || 13.183
|}
Ukupan [[mortalitet]] kao posljedica deportacija krimskih Tatara je i dalje predmet rasprava, dijelom stoga što je i sam NKVD držao tek krnje evidencije o smrtnosti među raseljenim narodima. Velik broj deportiranih morao je vršiti prisilni rad i teške fizičke poslove, poput u rudnicima ili drvnoj industriji, koji bi trajali tijekom cijelog dana, uz nadzor NKVD-a. Dezerteri su kažnjavani strijeljanjem.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 4}} Sam prijevoz do tih radnih kolonija bio je jednako težak: NKVD je ukrcao 50 ljudi u jedan vagon, zajedno sa njihovom imovinom. Imali su samo jednu rupu na podu koja je služila kao [[zahod]].{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 4}}

{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 100%; background:#c6dbf7; color:black; width:25em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Bili smo prisiljeni popravljati naše vlastite šatore. Radili smo i gladovali smo. Mnogi su bili toliko slabi od gladi da nisu mogli stajati na nogama... Naši muškarci su bili na fronti i nije bilo nikoga tko bi pokopao mrtve. Katkad su leševi ležali pokraj nas danima... Neka krimskotatarska djeca su iskapala malene grobove i zakopali nesretne mališane.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 37}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | — anonimna krimskotatarska žena, opisujući život u egzilu
|}

Prenapučenost vagona samo je pogoršao i manjak [[Higijena|higijene]], te su se pojavili slučajevi [[tifus]]a.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 4}} Pošto su ljudi tek povremeno smjeli izaći van, kad bi vlak stao na nekoj željezničkoj postaji, bolesni su neminovno zarazili ostale u vagonu.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 4}} Tek su 6. 6. 1944. svi krimski Tatari stigli do odredišta u Uzbečkoj SSR, te su pušteni iz vagona.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 4}} Ipak, neki su potom usmjeravani i dalje, u druge pravce. Pojedini svjedoci su naveli da su putovali u vagonima i do 24 dana.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 33}} Procjenjuje se da je najmanje 7.889 krimskih Tatara umrlo uslijed žurnog, dugog i surovog puta u vagonima, odnosno oko 4% ukupne populacije tog naroda.{{sfn|Garrard|Healicon|1993|loc=str. 168}}

Veliki mortalitet nastao je zbog [[pothranjenost]]i, bolesti, manjka medicinske njege i izloženosti surovim pustinjskim uslovima u Uzbekistanu.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 7}} Prvih pet godina mortalitet je bio najveći. 1949. odigralo se sustavno prebrojavanje deportiranih osoba koje su živjele u posebnim nastambama. Prema tim evidencijama, u tih pet godina umrlo je 44.887 osoba, ili 19,6% ukupne populacije.&lt;ref name=&quot;buckley207&quot;&gt;[[#Buckley|Buckley, Ruble &amp; Hofmann (2008)]], str. 207&lt;/ref&gt; Drugi izvori navode brojku od 44.125 mrtvih u tom razdoblju,{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 9}} a treći da je alternativna NKVD-ova arhiva navela brojku od 32.107 umrlih.{{sfn|Ukrainian Congress Committee of America|2004|loc=str. 43—44}} Ovi izvještaji su uključivali sve narode raseljene sa Krima, iako su krimski Tatari činili većinu u toj skupini. Tek nakon pet godina, broj rođenih među deportiranima je počeo nadilaziti broj preminulih.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 7}} Arhiva NKVD-a je navela da je između maja 1944. i januara 1945. umrlo 13.592 krimska Tatara u Uzbekistanu, odnosno oko 7% ukupne krimskotatarske populacije.{{sfn|Amnesty International|1973|loc=str. 160–161}} Gotovo polovica ovih smrti iz 1945. zahvatilo je djecu ispod 16 godina te oko 1/4 odraslih muškaraca: 6.096 preminulih bila su djeca, 4.525 žene a samo 2.562 muškarci. Tokom 1945., umrlo je dodatnih 13.183 osoba.{{sfn|Amnesty International|1973|loc=str. 160–161}} Do kraja decembra 1945. tako je već umrlo oko 27.000 krimskih Tatara u egzilu.{{sfn|Moss|2008|loc=str. 17}}

Pojedini tatarski izvori su navodili visoke brojke od čak i do 46 % preminulih krimskih Tatara tijekom godina u egzila.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 34}} 1968., kada je [[Leonid Brežnjev]] bio sovjetski poglavar, krimskotatarski aktivisti su proganjani zbog korištenja te brojke pod optužbom da time &quot;blate&quot; SSSR. Kako bi dokazao krimskotatarsku &quot;krivnju&quot;, KGB je objavio podatke prema kojima je &quot;samo&quot; 22% tog naroda umrlo.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 34}} Hannibal Travis procjenjuje da je sveukupno 40–80.000 krimskih Tatara umrlo u egzilu.{{sfn|Travis|2010|loc=str. 334}} J. Otto Pohl procjenjuje da je najmanje 42.000 krimskih Tatara umrlo od deportacija maja 1944. do 1951 — to bi značilo da je 20% te cjelokupne nacije stradalo kao posljedica ove politike, što Pohl navodi kao &quot;jedan od najgorih slučajeva etnički motiviranog masovnog ubistva 20. vijeka&quot;.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 10}} Krimsko državno vijeće je procijenilo da je 45.000 ljudi umrlo u egzilu od 1944. do 1948. Zvanični izvještaj NKVD-a procjenjuje da je gubitak bio 27% tog naroda.{{sfn|Ukrainian Congress Committee of America|2004|loc=str. 43—44}}

{| width=100%
| bgcolor=Purple width=20%|&lt;center&gt;&lt;font color=white&gt;'''20%'''{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 10}}&lt;/font&gt;
| bgcolor=Blue width=80%|&lt;center&gt;&lt;font color=white&gt;'''80%'''&lt;/font&gt;
| &lt;tr&gt;
| &lt;center&gt;&lt;font color=Purple&gt;'''Umrli u egzilu'''&lt;/font&gt;
| &lt;center&gt;&lt;font color=Blue&gt;'''Preživjeli u egzilu'''&lt;/font&gt;
|}
{| width=100%
| bgcolor=Purple width=27%|&lt;center&gt;&lt;font color=white&gt;'''27%'''{{sfn|Ukrainian Congress Committee of America|2004|loc=str. 43—44}}&lt;/font&gt;
| bgcolor=Blue width=73%|&lt;center&gt;&lt;font color=white&gt;'''73%'''&lt;/font&gt;
| &lt;tr&gt;
| &lt;center&gt;&lt;font color=Purple&gt;'''Umrli u egzilu'''&lt;/font&gt;
| &lt;center&gt;&lt;font color=Blue&gt;'''Preživjeli u egzilu'''&lt;/font&gt;
|}
{| width=100%
| bgcolor=Purple width=46%|&lt;center&gt;&lt;font color=white&gt;'''46%'''{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 34}}&lt;/font&gt;
| bgcolor=Blue width=54%|&lt;center&gt;&lt;font color=white&gt;'''54%'''&lt;/font&gt;
| &lt;tr&gt;
| &lt;center&gt;&lt;font color=Purple&gt;'''Umrli u egzilu'''&lt;/font&gt;
| &lt;center&gt;&lt;font color=Blue&gt;'''Preživjeli u egzilu'''&lt;/font&gt;
|}

===Rehabilitacija===
[[Datoteka:Crimean nations 18-21 centuries EST.svg|right|thumb|225px|Kronologija udjela Tatara u stanovništvu Krima (zelena boja)]]

Staljinov režim zabranio je krimskim Tatarima obrazovanje ili [[publikacije]] na krimskotatarskom jeziku, te su umjesto toga morali pohađati nastavu i studirati na ruskom ili [[Uzbečki jezik|uzbečkom jeziku]], ali su oni svejedno očuvali svoj kulturni identitet u egzilu.{{sfn|Pohl|2000|loc=str. 5}} 1956. novi sovjetski poglavar [[Nikita Hruščov]] osudio je Staljinove zločine, među njima i deportacije raznih naroda. Ipak, iako su neki narodi dobili pravo vratiti se svojim domovima, krimskim Tatarima, [[povolški Nijemci|povolškim Nijemcima]] i mešketskim Turcima to nije dozvoljeno.{{sfn|Tanner|2004|loc=str. 31}} 1954., Hruščov je jedino dozvolio da se Krim priključi [[Ukrajinska SSR|Ukrajinskoj SSR]] pod razlogom da je geografski spojen sa njom, a ne sa Ruskom SFSR,{{sfn|Nagel|Requejo|2013|loc=str. 179}} te 1956. ukinuo posebne restrikcije protiv krimskih Tatara, iako su druge restrikcije i dalje ostale na snazi, te nisu dobili nikakvu odštetu zbog otete imovine.{{sfn|Tanner|2004|loc=str. 31}}

[[Datoteka:Mustafa_Abd%C3%BClcemil_K%C4%B1r%C4%B1mo%C4%9Flu.jpg|right|thumb|175px|Zagovornik prava krimskih Tatara [[Mustafa Džemilev]] je proveo nekoliko godina u zatvoru zbog svojih aktivnosti]]
Od 1960-ih, krimski Tatari su počeli aktivno zagovarati pravo na povratak. Već 1957. skupili su 6.000 potpisa u peticiji koju su poslali [[Vrhovni sovjet|Vrhovnom sovjetu]], a koja je zahtijevala rehabilitaciju i povratak na Krim.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 37}} 1961., skupljeno je već 25.000 potpisa u peticiji koja je poslana [[Kremlj]]u.{{sfn|Tanner|2004|loc=str. 31}} [[Mustafa Džemilev]], koji je imao svega šest mjeseci kada je njegova obitelj deportirana sa Krima, a odrastao u egzilu u Uzbekistanu, te postao aktivist za povratak krimskih Tatara, je 1966. prvi put uhićen te je proveo ukupno 17 godina u pritvoru. Zbog toga je dobio nadimak &quot;tatarski [[Nelson Mandela|Mandela]]&quot;.{{sfn|Vardy|Tooley|Vardy|2003|loc=str. 554}} 1984. je osuđen po šesti put zbog &quot;antisovjetskih aktivnosti&quot;, a velik publicitet mu je osigurao ruski disident [[Andrej Saharov]] koji je prisustvovao na njegovm četvrtom suđenju 1976.{{sfn|Shabad|11. 3. 1984}} Kad bi stari disidenti bili uhićeni, pojavila bi se nova, mlađa generacija koja bi ih zamijenila.{{sfn|Tanner|2004|loc=str. 31}} Napokon, 21. 7. 1967., predstavništvo krimskih Tatara, koje je predvodio disident Ajše Sejtmuartova, je dobilo dozvolu otići u Moskvu i sastati se sa visoko rangiranim sovjetskim službenicima, među kojima je bio i [[Juri Andropov]]. Tijekom sastanka, predstavnici krimskih Tatara zahtijevali su ispravak svih nepravdi koje je SSSR počinio njihovom narodu. Septembra 1967., [[Vrhovni sovjet]] je izdao proglas kojim je amnestirao krimske Tatare optužbi za masovnu izdaju tijekom drugog svjetskog rata te im dao veća prava u SSSR-u. Ipak, Tatari nisu dobili ono što su najviše priželjkivali: povratak na Krim. Pažljivo složen proglas je naveo da su &quot;Tatari koji su nekada živjeli na Krimu [...] pustili korijene u Uzbečkoj SSR&quot;.{{sfn|Williams|2015|loc=str. 165}} Pojedinci su se udružili i u skupini samovoljno otišli natrag na Krim 1968., bez dozvole vlasti — samo da bi 6.000 njih bilo još jednom deportirano sa tog područja.&lt;ref name=&quot;Williams425&quot;&gt;[[#Williams|Williams (2001)]], str. 425&lt;/ref&gt; Najistaknutiji primjer otpora protiv takve politike pružio je tatarski aktivist Musa Mahmut, koji je deportiran sa 12 godina, te se vratio na Krim jer je htio opet vidjeti svoj dom. Kada mu je policija poslala obavijest da će biti deportiran, polio se benzinom i zapalio.&lt;ref name=&quot;Williams425&quot;/&gt; Usprkos ovome, 577 obitelji ipak je dobilo dozvolu za prebivalište na Krimu.{{sfn|Tanner|2004|loc=str. 32}}

1968. izbili su nemiri među tatarskim stanovništvom u uzbečkom gradu [[Chirchik]].{{sfn|Williams|2015|loc=str. 127}} Oktobra 1973., jevrejski pjesnik i profesor [[Ilja Gabaj]] je izvršio samoubistvo skokom sa zagrade u Moskvi. Bio je jedan od značajnih jevrejskih disidenata SSSR-a koji su se borili za prava potlačenih naroda, osobito krimskih Tatara. Gabaj je bio uhićen i osuđen na služenje u radnom logoru, pa čak i poslan i psihijatrijski azil, ali je ipak ustrajao u svojoj nakani jer je bio uvjeren da su patnje Jevreja i Tatara nakon drugog svjetskog rata potjecala od kontinuirane predrasude zbog ruske srži SSSR-a. Vjerovao je da je to bio jedan od glavnih uzroka tretmana krimskih Tatara 1944.{{sfn|Fisher|2014|loc=str. 150}} Iste godine, ponovno je uhićen i tatarski aktivist Džemilev.{{sfn|Williams|2015|loc=str. 129}}

Usprkos [[destaljinizacija|destaljinizaciji]] SSSR-a, tek je tijekom ''[[perestrojka|perestrojke]]'' i dolaskom [[Mihail Gorbačov|Mihaila Gorbačova]] na vlast 1980-ih došlo do promjena. 1987. krimskotatarski aktivisti su organizirali prosvjed u središtu Moskve, u blizini Kremlja.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 37}} To je nagnalo Gorbačova da osnuje komisiju o stanju krimskih Tatara. Iako je prvi zaključak komisije, koju je vodio tvrdolinijaš [[Andrej Gromiko]], bio da &quot;nema temelja za obnovu autonomije i povratka krimskih Tatara na Krim&quot;, Gorbačov je naredio drugu komisiju koja je preporučila obnovu autonomije tog naroda.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 38}} 1989. restrikcije o zabrani povratka deportiranih naroda su konačno i zvanično proglašene ništavnima te je [[Vrhovno vijeće Krima]] 14. 11. 1989. izdalo deklaraciju kojom prethodne deportacije naroda tvore kriminalnu aktivnost.{{sfn|Sandole|Byrne|Sandole-Staroste|Senehi|2008|loc=str. 94}} Time je oko 260.000 krimskih Tatara napokon dobilo priliku za povratak svojoj domovini. Džemilev se iste godine vratio na Krim, a do 1. 1. 1992. to je učinilo i 166.000 krimskih Tatara.{{sfn|Kamm|8. 2. 1992}}  Do 2004., oni su činili oko 12 % stanovništva Krima.{{sfn|BBC News|18. 5. 2004}} Usprkos tome, povratak krimskih Tatara svojim domovima nije bio lagan proces — 1989., kada su se počeli masovno vraćati, pojedini ruski nacionalisti su organizirali prosvjede na Krimu pod sloganom 'Tatari izdajice - Van iz Krima!' Odigrali su se i okršaji između mjesnog stanovništva i krimskih Tatara 1990. kraj [[Jalta|Jalte]], pri čemu je čak pozvana i vojska da smiri situaciju. Mjesne sovjetske vlasti oklijevale su pomoći tatarskim povratnicima da pronađu novi smještaj i posao.{{sfn|Garrard|Healicon|1993|loc=str. 173}} Povratnici su naišli na 517 napuštena krimskotatarska sela, ali je birokracija otežavala njihove napore da ih obnove.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 37}} 1991. je 117 krimskotatarskih obitelji živjelo na dvije livade u šatorima u blizini [[Simferopolj]]a, čekajući na trajni smještaj na Krimu.{{sfn|Human Rights Watch|1991|loc=str. 44}} Nakon [[raspad SSSR-a|raspada SSSR-a]], Krim se našao u sklopu [[Ukrajina|Ukrajine]], ali je Kijev davao tek ograničenu potporu tatarskim povratnicima. Pošto je egzil trajao gotovo 50 godina, dio krimskih Tatara je odlučio ostati u Uzbekistanu, te je to dovelo do razdvajanja obitelji koje su se vratile na Krim.{{sfn|Uehling|2002|loc=str. 388–408}}

===Moderni pogledi i nasljeđe===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 100%; background:#c6dbf7; color:black; width:25em; max-width: 35%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[KGB]] kolaboracionisti su bijesni jer mi skupljamo statističku evidenciju o krimskim Tatarima koji su skončali u egzilu i jer skupljamo materijale protiv sadističkih zapovjednika koji su tlačili narode tijekom Staljinovih godina i koji, prema [[Nürnberški proces|Nürnberškom procesu]], bi trebali biti osuđeni za [[zločin protiv čovječnosti]]. Kao rezultat zločina 1944., izgubio sam na hiljade svojih braće i sestara. I to se mora zapamtiti!{{sfn|Allworth|1998|loc=str. 214}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | — Mustafa Džemilev, 1966.
|}
Peter J. Potichnyj navodi da je nezadovoljstvo krimskih Tatara nad egzilom zrcalilo širu sliku neruskih naroda SSSR-a koji su počeli javno izricati svoju srdžbu protiv nepravdi počinjenih od ideologa [[Ruski iredentizam|Velike Rusije]].{{sfn|Potichnyj|1975|loc=str. 302–319}} 1985. pojavio se esej zvan ''Ništa nije zaboravljeno, nitko nije zaboravljen'' u ruskom emigrantskom žurnalu ''Kontinent'', koji je napisao ukrajinski pisac i novinar Vasil Sokil. Esej je na povremeno sarkastičan način ukazivao na selektivno zaboravljanje mnogih sovjetskih građana koji su trpjeli tokom drugog svjetskog rata, ali čija iskustva remete zvaničnu poslijeratnu naraciju herojske pobjede: &quot;''Mnogi su pretrpjeli [[Hitler]]ove konc logore samo da bi kasnije bili poslani u sibirske [[gulag]]e. [...] Što, zapravo, treba ljudskom biću? Ne puno. Jednostavno da ga se prizna kao ljudsko biće. Ne kao životinju''.&quot; Sokil je simbolično uzeo kao primjer sudbinu krimskih Tatara kojima je uskraćeno to priznanje.{{sfn|Finnin|2011|loc=str. 1091-1124}} Između 1989. i 1994., oko četvrt miliona krimskih Tatara se vratilo iz centralne Azije natrag na Krim — to je predstavljalo simboličnu pobjedu njihovog dugogodišnjeg napora, pošto im je sve do tada bilo uskraćeno izraziti sopstveni narodni identitet, govoriti svojim jezikom i vratiti se u svoju domovinu.{{sfn|Williams|2002|loc=str. 323-347}} 
[[Datoteka:Deportation of the Crimean Tatars en.svg|right|thumb|225px|Simbol progona Tatara sa [[Krim]]a]]
[[Datoteka:2016_Memorial_day_of_Deportation_of_the_Crimean_Tatars_in_Kyiv_15.jpg|right|thumb|225px|Dan sjećanja na deportaciju krimskih Tatara u [[Kijev]]u 2016.]]

2000. na Krimu je zabilježena 46.603 žalbi povratnika koji su zahtijevali udio zemlje. Većina tih zahtjeva je odbijena. Oko velikih gradova, kao što su Sevastopolj, krimski Tatar je u prosjeku dobivao tek oko 0,04 hektara zemlje, koja je uglavnom bila lošije kvalitete ili neprikladna za uzgoj farme.&lt;ref name=&quot;buckley237&quot;&gt;[[#Buckley|Buckley, Ruble &amp; Hoffman (2008)]], str. 237&lt;/ref&gt;

Među modernim historičarima ima pobornika koji smatraju da se ova deportacija civila može navesti kao [[zločin protiv čovječnosti]].{{sfn|Wezel|2016|loc=str. 225}} Ovaj događaj neki karakteriziraju kao &quot;[[etnocid]]&quot;, odnosno namjerno brisanje identiteta i kulture neke nacije.&lt;ref&gt;[[#Williams2002|Williams (2002)]], str. 357–373&lt;/ref&gt;{{sfn|Dufaud|2007|loc=str. 151–162}} Krimski Tatari ovaj događaj zovu '''Sürgünlik''' (&quot;egzil&quot;). {{sfn|Zeghidour|2014|loc=str. 83–91}} Akademik Walter Kolarz navodi da je deportacija i likvidacija krmskih Tatara kao naroda 1944. bila tek &quot;završni čin&quot; dugog procesa ruske kolonizacije Krima, koji je započet još 1783.{{sfn|Potichnyj|1975|loc=str. 302–319}} Gregory Dufaud smatra da su optužbe protiv krimskih Tatara bile prikladan izgovor za njihovu deportaciju kojom je Moskva osigurala neosmetan geostrateški pristup južnijem, Crnom moru s jedne strane, te eliminirala hipotetske prijeporne narode s druge.{{sfn|Dufaud|2007|loc=str. 151–162}}

Marta 2014. odigrala se [[ruska aneksija Krima]], koju je UN proglasio ništavnom (→[[Rezolucija Generalne skupštine Ujedinjenih nacija 68/262]]), a što je sa sobom povuklo i novo masovno pogoršanje prava i represije protiv krimskih Tatara. Iako je 21. 4. 2014. [[Ruska Federacija]] objavila odredbu &quot;O mjerama rehabilitacije Armenaca, Bugara, krimskih Tatara i Nijemaca i državne potpore za njihovu obnovu i razvoj&quot;,{{sfn|Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|26. 8. 2014|loc=str. 15}} u praksi je od 2014. ta država postupala sa krimskim Tatarima sa puno manje brige, te ju je 2016. [[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a]] upozorio na &quot;zastrašivanje, zlostavljanje i uhićenja&quot; krimskotatarskih aktivista, često pod sumnjivim optužbama, kao i na gašenje nekoliko medija koje je vodio taj narod.{{sfn|Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|17. 5. 2016}} Ruska Federacija, nasljednica SSSR-a, nikada krimskim Tatarima nije isplatila odštetu niti im nadoknadila potpuno izgubljenu imovinu. Isto tako nije pokrenula niti jedan sudski postupak protiv počinitelja deportacije.

UN navodi da je preko 10.000 osoba napustilo Krim 2014., većinom Tatara,{{sfn|UN News Centre|20. 5. 2014}} čime je ta ionako krhka nacionalna zajednica još jednom smanjena na tom području. Većina krimskih Tatara koja je 2014. pobjegla sa Krima je navela nesigurnost, strah, društvene i političke pritiske kao glavni razlog za odlazak. Ovo se posebno odnosilo na osobe koje su se protivile ili kritizirale referendum o pripajanju Krima Ruskoj Federaciji. Drugi su naveli da su htjeli ostati živjeti u Ukrajini, a ne u Rusiji.{{sfn|Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|26. 8. 2014|loc=str. 13}} [[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a]] upozorio je u izvještaju iz 2015. da su se na Krimu kršila ljudska prava [[Sloboda govora|slobode govora]], slobode okupljanja (Tatarima nije dozvoljeno obilježiti 71. godišnjicu deportacije), [[sloboda vjeroispovjesti|slobode vjeroispovjesti]] i druga, dok su razni tatarski aktivisti zlostavljani.{{sfn|Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|16. 8. 2015|loc=str. 40–41}} Aprila 2016., ruske vlasti su zabranile Medžlis kao predstavničko tijelo Tatara,{{sfn|Nechepurenko|26. 4. 2016}} dok je Džemilovu 2014. na pet godina zabranjen pristup ukrajinskom području koje je anektirala Rusija,{{sfn|Tportal|22. 4. 2014}} čime je po drugi put deložiran iz svoje domovine. Ovo je podsjetilo mnoge krimske Tatare na bolnu prošlost, te samo pojačalo nepovjerenje i animozitet prema Moskvi.

12. 11. 2015. parlament [[Ukrajina|Ukrajine]] usvojio je rezoluciju kojom je ovaj događaj priznao kao genocid te 18. 5. proglasio &quot;danom sjećanja na žrtve genocida krimskih Tatara&quot;.{{sfn|Radio Slobodna Evropa|21. 1. 2016}} Pojedini moderni akademičari navode da su sovjetske deportacije bile usmjerene k istrebljenju manjina, dok se drugi ne slažu da su dosegle razinu genocida: Aleksandar Statiev navodi da Staljinov režim nije imao svjesnu genocidnu namjeru istrijebiti deportirane narode, ali da su sovjetska politička kultura, loše planiranje i ratna oskudica bile odgovorne za [[genocid]]nu stopu smrtnosti među njima.{{sfn|Statiev|2010|loc=str. 243–264}}

====U popularnoj kulturi====
[[Datoteka:ESC2016_winner%27s_press_conference_01.jpg|left|thumb|210px|[[Džamala]] je skrenula pozornost na deportaciju pjesmom ''[[1944 (pesma)|1944]]'' na Eurosongu]]

[[Lily Hyde]], britanska novinarka koja živi u Ukrajini, je 2008. na engleskom jeziku objavila roman ''Dreamland'' [''Zemlja snova''] koja se vrti oko krimskotatarske obitelji koja se vraća u domovinu 1990-ih, a ispričana je iz perspektive 12-godišnje djevojčice Safi, koja se doseli u razoreno selo na Krim sa roditeljima, bratom i djedom iz Uzbekistana. Safi je potom nesigurna gdje je njen pravi dom, dok joj djed priča o herojima i žrtvama među krimskim Tatarima. Roman je preveden na francuski, krimskotatarski i ukrajinski jezik.

Kristina Paščin je 2015. snimila dokumentarni film ''A Struggle for Home: The Crimean Tatars'' [''Borba za dom: krimski Tatari''] u zajedničkoj ukrajinsko-katarskoj koprodukciji, a koji prikazuje gotovo 200 godina dugu historiju tog naroda, od 1783. do moderne 2014., sa posebnim naglaskom na posljedice masovne deportacije 1944.{{sfn|International Documentary Film Festival Amsterdam|2016}}

Još veću pažnju svjetske javnosti je na te događaje dala pjesma ''[[1944 (pjesma)|1944]]'' ukrajinsko-tatarske pjevačice [[Džamala|Džamale]], koja je i sama rođena u egzilu u Krigistanu. Ona je postala prva Tatarka na Eurosongu, kao i prva pjevačica koja je pjevala refrene na krimskotatarskom jeziku, a koja je izvela pjesmu posvećenu njezinoj prabaki koja je i sama bila žrtvom deportacije. Sa pjesmom je 2016. godine kao predstavnica Ukrajine pobijedila na [[Eurosong 2016.|Eurosongu]].{{sfn|Večernji list|15. 5. 2016}}

==Poveznice==
*[[Sovjetske deportacije]]
*[[Operacija Čečevica]]
*[[Deportacija Kalmika 1943.]]
*[[Sovjetske deportacije iz Besarabije i Sjeverne Bukovine]]
*[[1944 (pesma)|''1944'' (pesma)]]

==Izvori==
{{izvori|4}}

==Literatura==
;Knjige
{{Refbegin|2|colwidth=40em|indent=y}}
: {{cite book|last=Allworth|year=1998|title=The Tatars of Crimea: Return to the Homeland: Studies and Documents|url=https://archive.org/details/tatarsofcrimeare0000unse_d3l3|first=Edward|publisher=[[Duke University Press]] |isbn=9780822319948 |oclc=610947243|ref=harv}}
: {{cite book|ref=Buckley|title=Migration, Homeland, and Belonging in Eurasia|url=https://archive.org/details/migrationhomelan0000unse|first1=Cynthia J.|last1= Buckley|first2= Blair A. |last2=Ruble|first3= Erin Trouth|last3= Hofmann|publisher=[[Woodrow Wilson Center Press]]|year= 2008|isbn=9780801890758|oclc=474260740}}
: {{cite book|last=Drohobycky|title=Crimea: Dynamics, Challenges and Prospects|url=https://archive.org/details/crimeadynamicsch0000unse|first=Maria|publisher=[[Rowman &amp; Littlefield]]|year= 1995|isbn=9780847680672|oclc=924871281|ref=harv}}
: {{cite book|last=Fisher|title=Crimean Tatars|first=Alan W.|publisher=	Hoover Press|year= 2014|isbn=9780817966638|oclc=946788279|ref=harv}}
:{{cite book|last=Forczyk|year=2014|url=https://books.google.hr/books?id=0M7vCwAAQBAJ&amp;pg=PT313&amp;dq=crimean+tatars+arabat&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=crimean%20tatars%20arabat&amp;f=false|title=Where the Iron Crosses Grow: The Crimea 1941–44|first=Robert |publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|isbn=9781782009764|oclc=937640692|ref=harv}}
: {{cite book|last1=Garrard|last2=Healicon|year=1993|title=World War 2 and the Soviet People: Selected Papers from the Fourth World Congress for Soviet and East European Studies|first1=John|first2= Alison|publisher=[[Springer]]|isbn=9781349227969|url=https://books.google.hr/books?id=6kivCwAAQBAJ&amp;pg=PA167&amp;dq=crimea+228,392&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi888nohfDMAhWFA5oKHQk6BlUQ6AEIIzAA#v=onepage&amp;q=crimea%20228%2C392&amp;f=false|oclc=30408834 |ref=harv}}
: {{cite book|last=Magocsi|first=Paul R.|authorlink=Paul Robert Magocsi|title=A History of Ukraine: The Land and Its Peoples |publisher=[[University of Toronto Press]]|year=2010|isbn=9781442610217|oclc=899979979|ref=harv}}
: {{cite book|last=Moss|title=An Age of Progress?: Clashing Twentieth-Century Global Forces|url=https://archive.org/details/ageofprogresscla0000moss|first=Walter G. |publisher=[[Anthem Press]]|year= 2008|isbn=9780857286222|ref=harv}}
: {{cite book|last1=Nagel|last2=Requejo|year=2013|title=Federalism beyond Federations: Asymmetry and Processes of Resymmetrisation in Europe|first1=Klaus-Jürgen|first2= Ferran |publisher=[[Ashgate Publishing]]|isbn=9781409489115|oclc=751970998|ref=harv}}
: {{cite book|last1=Olson|title=An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|url=https://archive.org/details/ethnohistoricald0000unse|first1=James Stuart |first2=Lee Brigance |last2=Pappas|first3= Nicholas Charles |last3=Pappas|publisher=Greenwood Publishing Group|year= 1994 |oclc=27431039|isbn=9780313274978 |ref=harv}}
: {{cite book|last=Parrish|authorlink=Michael Parrish|year=1996|title=The Lesser Terror: Soviet State Security, 1939-1953| first=Michael |publisher=Greenwood Publishing Group|oclc=473448547|isbn=9780275951139| url=https://books.google.hr/books?id=NDgv5ognePgC&amp;pg=PA104&amp;dq=crimea+228,392&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi888nohfDMAhWFA5oKHQk6BlUQ6AEIQjAE#v=onepage&amp;q=crimea%20228%2C392&amp;f=false |ref=harv}}
: {{cite book |last=Pohl |first=J. Otto |title= Ethnic Cleansing in the Ussr, 1937-1949| year=1999 |publisher=Greenwood Publishing Group |location=Westport |isbn=9780313309212|oclc=185706053|url=https://books.google.hr/books?hl=hr&amp;id=b9VoAAAAMAAJ&amp;dq=crimean+tatars+kg+per+family&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=500+kg| ref=Pohl}}
: {{cite book|last1=Sandole|last2=Byrne|last3=Sandole-Staroste|last4=Senehi|title=Handbook of Conflict Analysis and Resolution|first1=Dennis J.D.|first2=Sean |first3=Ingrid |first4=Jessica |publisher=[[Routledge]]|year= 2008|oclc=907001072|isbn=9781134079636|url=https://books.google.hr/books?id=sWAEmN5u9U4C&amp;pg=PA94&amp;dq=crimea+228,392&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi888nohfDMAhWFA5oKHQk6BlUQ6AEIODAD#v=onepage&amp;q=crimea%20228%2C392&amp;f=false |ref=harv}}
: {{cite book|last=Studies on the Soviet Union|title=Studies on the Soviet Union|year=1970|publisher=Institute for the Study of the USSR|url=https://books.google.hr/books?hl=hr&amp;id=sadAAAAAYAAJ&amp;dq=crimean+tatars+Ilyas+Ablayev&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=Ilyas+Ablayev|oclc=725829715|ref=harv}}
: {{cite book|last=Stronski|title=Tashkent: Forging a Soviet City, 1930–1966|url=https://archive.org/details/tashkentforgings0000stro|first=Paul|publisher=University of Pittsburgh Press|year= 2010|isbn=9780822973898|ref=harv}}
: {{cite book|last1=Syed|first1=Muzaffar Husain|first2=Saud |last2=Akhtar|first3= B.D.|last3= Usmani|title=A Concise History of Islam|publisher=Vij Books India|year=2011|isbn=9789382573470|oclc=868069299|ref=harv}}
: {{cite book|last=Tanner|title=The Forgotten Minorities of Eastern Europe: The History and Today of Selected Ethnic Groups in Five Countries|first=Arno |publisher=East-West Books|year=2004|isbn=9789529168088|oclc=695557139|ref=harv}}
: {{cite book|last=Travis|year=2010|url=https://books.google.hr/books?hl=hr&amp;id=kd8lAQAAMAAJ&amp;dq=crimean+tatars+estimates+dead&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=40-80%2C000|title=Genocide in the Middle East: The Ottoman Empire, Iraq, and Sudan|first=Hannibal |publisher=Carolina Academic Press|isbn=9781594604362|oclc=897959409|ref=harv}}
: {{cite book|last1=Tweddell|last2=Kimball|title=Introduction to the Peoples and Cultures of Asia|first1=Colin E.|first2=Linda Amy|publisher=Prentice-Hall|year= 1985|url=https://books.google.hr/books?hl=hr&amp;id=8aKfAAAAMAAJ&amp;dq=crimea+tatars+uzbekistan+thousand+miles&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=thousand+miles|isbn= 9780134915722|oclc=609339940|ref=harv}}
: {{cite book|last1=Vardy|last2=Tooley|last3=Vardy|title=Ethnic Cleansing in Twentieth-century Europe|first1=Steven Béla |first2= T. Hunt |first3= Agnes Huszar |publisher=Social Science Monographs|year= 2003|url=https://books.google.hr/books?id=pFKNAAAAMAAJ&amp;q=Mustafa+Dzhemilev+Kirimoglu&amp;dq=Mustafa+Dzhemilev+Kirimoglu&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjM_6HUvPLMAhVDrxoKHRcTB-UQ6AEIKDAC|isbn=9780880339957|oclc=	53041747|ref=harv}}
: {{cite book|last=Weiner|title=Landscaping the Human Garden: Twentieth-century Population Management in a Comparative Framework|first=Amir |publisher=[[Stanford University Press]]|year= 2003|isbn=9780804746304|oclc=50203946|ref=harv}}
: {{cite book|last=Wezel|first=Katja|url=https://books.google.hr/books?id=pHB5DAAAQBAJ&amp;pg=PA225&amp;dq=Verbrechen+gegen+die+Menschlichkeit+krimtataren&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiIybqoiKLOAhUFKpoKHbyyDDgQ6AEIGTAA#v=onepage&amp;q=Verbrechen%20gegen%20die%20Menschlichkeit%20krimtataren&amp;f=false|title=Geschichte als Politikum: Lettland und die Aufarbeitung nach der Diktatur|publisher=BWV Verlag|year= 2016|isbn=9783830534259|oclc=951013191|ref=harv}} {{de}}
: {{cite book|title=The Crimean Tatars: The Diaspora Experience and the Forging of a Nation - Opseg 2 |first=Brian Glyn |ref=Williams|last=Williams| publisher=BRILL|year=2001|oclc=46835306|isbn=9789004121225}}
: {{cite book|last=Williams||first=Brian Glyn|authorlink=Brian Glyn Williams|title=The Crimean Tatars: From Soviet Genocide to Putin's Conquest |publisher=[[Oxford University Press]]| url=https://books.google.hr/books?id=r7zQCwAAQBAJ&amp;pg=PP136&amp;dq=crimean+tatars+1967&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj1wJXZr_LMAhWH2RoKHT35ASEQ6AEIITAB#v=onepage&amp;q=crimean%20tatars%201967&amp;f=false |year= 2015|isbn=9780190494728|oclc=910504522| ref=harv}}
{{refend}}

;Online izvještaji i vijesti
{{Refbegin|colwidth=40em|indent=y}}
:{{cite web|last=Colborne|year=19. 5. 2016|first=Michael|title=For Crimean Tatars, it is about much more than 1944|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2016/05/crimean-tatars-1944-160519062014138.html|publisher=[[Al Jazeera]]|ref=harv}}
:{{cite web|last=Kamm|year=8. 2. 1992|first=Henry|title=Chatal Khaya Journal; Crimean Tatars, Exiled by Stalin, Return Home|publisher=New York Times|url=http://www.nytimes.com/1992/02/08/world/chatal-khaya-journal-crimean-tatars-exiled-by-stalin-return-home.html|ref=harv}}
:{{cite web|last=Nechepurenko|year=26. 4. 2016|first=Ivan|title=Tatar Legislature Is Banned in Crimea|url=http://www.nytimes.com/2016/04/27/world/europe/crimea-tatar-mejlis-ban-russia.html|publisher=[[New York Times]]|ref=harv}}
:{{cite web|last=Shabad|year=11. 3. 1984|first=Theodore|title=Crimean Tatar Sentenced to 6th Term of Detention|url=http://www.nytimes.com/1984/03/11/world/crimean-tatar-sentenced-to-6th-term-of-detention.html|publisher=[[New York Times]]|ref=harv}}
:{{cite web|last=Pohl|year=2000|first=J. Otto|title=The Deportation and Fate of the Crimean Tatars|url=http://www.iccrimea.org/scholarly/jopohl.html|ref=harv}}
: {{cite web|last=[[Amnesty International]]|year=1973|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/eur460021975eng.pdf|title=A Chronicle of Current Events - Journal of the Human Rights Movement in the USSR|issue=28-31|ref=harv}}
:{{cite web| last=[[BBC News]]| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3724881.stm| title=Crimean Tatars recall mass exile| publisher=bbc.co.uk| year=18. 5. 2004| ref=harv}}
:{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/magazine-19815852|last=Banerji|first=Robin|title=Crimea's Tatars: A fragile revival|publisher=[[BBC News]]|year=23. 10. 2012|ref=harv}}
: {{cite web|last=[[Human Rights Watch]]|year=1991|url=https://www.hrw.org/reports/pdfs/u/ussr/ussr.919/usssr919full.pdf|title=Punished Peoples&quot; of the Soviet Union: The Continuing Legacy of Stalin's Deportations|ref=harv}}
: {{cite web|last=International Documentary Film Festival Amsterdam|title=A Struggle for Home: The Crimean Tatars|url=https://www.idfa.nl/industry/tags/project.aspx?id=c6ab1516-60b6-479c-8815-1f5d941ce640|year=2016|ref=harv}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
:{{cite web|last=[[Radio Slobodna Evropa]]|title=Ukraine's Parliament Recognizes 1944 'Genocide' Of Crimean Tatars|year=21. 1. 2016|url=http://www.rferl.org/content/ukraine-tatar-deportation-parliament-genocide/27360343.html|ref=harv}}
:{{cite web|last=Tportal|year=22. 4. 2014|title=Vođi Tatara zabranjen povratak na Krim na pet godina|url=http://m.tportal.hr/328369/Vodi-Tatara-zabranjen-povratak-na-Krim-na-pet-godina.html|ref=harv}}
:{{cite web|last=Ukrainian Congress Committee of America|title=The Ukrainian Quarterly, Svesci 60-61|url=https://books.google.hr/books?id=ux4jAQAAIAAJ&amp;q=crimean+tatars+property+estimated&amp;dq=crimean+tatars+property+estimated&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjfxs3YgPXMAhVGbBoKHfPBCyoQ6AEIRzAG|year=2004|ref=harv}}
:{{cite web|last=UN News Centre|title=Some 10,000 people in Ukraine now affected by displacement, UN agency says|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=47837&amp;Kw1=crimea&amp;Kw2=tatar&amp;Kw3=#.VlmQONLRbIU|year=20. 5. 2014|ref=harv}}
:{{cite web|last=[[Večernji list]]|year=15. 5. 2016|title='Države bivšeg SSSR-a poslale poruku Rusiji': O čemu pjeva Jamala u političkoj '1944.'?|url=http://www.vecernji.hr/zvijezde/drzave-bivseg-sssr-a-poslale-poruku-rusiji-o-cemu-govori-jamala-u-politickoj-pjesmi-1944-1084483|ref=harv}}
:{{cite web|last=[[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a]]|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/11thOHCHRreportUkraine.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|year=16. 8. 2015|ref=harv}}
:{{cite web|last=Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|year=26. 8. 2014|title=Report of the Special Rapporteur on minority issues, Rita Izsák - Addendum - Mission to Ukraine|url=http://www.ohchr.org/Documents/Issues/IEMinorities/A.HRC.28_MissionUkraine.pdf|ref=harv}}
:{{cite web|last=[[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a]]|title=Press briefing notes on Crimean Tatars|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=19970&amp;LangID=E|author=Rupert Colville|year=17. 5. 2016|ref=harv}}
{{refend}}

;Znanstveni časopisi
{{Refbegin|colwidth=40em|indent=y}}
:{{cite journal|last=Dufaud|year=2007|title= La déportation des Tatars de Crimée et leur vie en exil (1944-1956): Un ethnocide?|first=Grégory |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire|volume= 96|issue=1|jstor=20475182}} {{fr}}
:{{cite journal|last=Finnin|year=2011| title=Forgetting Nothing, Forgetting No One: Boris Chichibabin, Viktor Nekipelov, and the Deportation of the Crimean Tatars|url=http://www.jstor.org/stable/10.5699/modelangrevi.106.4.1091|first=Rory|journal=The Modern Language Review|volume= 106|issue= 4|doi=10.5699/modelangrevi.106.4.1091|jstor=10.5699/modelangrevi.106.4.1091 |ref=harv}}
:{{cite journal|last=Fisher|first=Alan W.|volume=35|issue=3|jstor=41047947|title=Emigration of Muslims from the Russian Empire in the Years After the Crimean War|year=1987|url=http://www.jstor.org/discover/10.2307/41047947?sid=21105812137823&amp;uid=2&amp;uid=4&amp;uid=3738200| journal=Jahrbücher für Geschichte Osteuropas|ref=harv}}
:{{cite journal|last=Potichnyj|title=The Struggle of the Crimean Tatars|journal=Canadian Slavonic Papers|volume= 17|issue= 2-3|year= 1975|doi=10.1080/00085006.1975.11091411|first=Peter J.|url=https://www.jstor.org/stable/40866872?seq=1#page_scan_tab_contents|jstor=40866872|ref=harv}}
: {{cite journal|last=Rosefielde|authorlink=Steven Rosefielde|title=Documented homicides and excess deaths: New insights into the scale of killing in the USSR during the 1930s|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0967067X97000111|year=1997|first=Steven |doi=10.1016/S0967-067X(97)00011-1|journal=Communist and Post-Communist Studies|volume= 30|issue= 3|ref=harv}}
:{{cite journal|last=Statiev|year=2010|first=Alexandar|journal=Journal of Genocide Research|volume= 11|issue= 2-3 |title=Soviet ethnic deportations: intent versus outcome| url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14623520903118961?journalCode=cjgr20#.V6A06NIqrIU|doi=10.1080/14623520903118961|ref=harv}}
:{{cite journal|last=Uehling|year=2002|title=Sitting on Suitcases: Ambivalence and Ambiguity in the Migration Intentions of Crimean Tatar Women|first=Greta|journal=Journal of Refugee Studies|url=http://jrs.oxfordjournals.org/content/15/4/388.abstract|volume=15|issue=4|doi= 10.1093/jrs/15.4.388|ref=harv}}
:{{cite journal|last=Vardys|title=The Case of the Crimean Tartars|first=V. Stanley |ref=Vardys|journal=[[The Russian Review]]|volume=30|issue= 2|year=1971|doi=10.2307/127890|jstor=127890|url=http://www.jstor.org/stable/127890?seq=1#page_scan_tab_contents}}
:{{cite journal|last=Williams|ref=Williams2002|first=Brian Glyn|journal=[[Journal of Genocide Research]]|volume= 4|issue= 3|year=2002|title=Hidden ethnocide in the Soviet Muslim borderlands: The ethnic cleansing of the Crimean Tatars|doi=10.1080/14623520220151952}}
:{{cite journal|last=Williams|year=2002|first=Brian Glyn|journal=[[Journal of Contemporary History]]|volume= 37|issue= 3|year=2002|title=The Hidden Ethnic Cleansing of Muslims in the Soviet Union: The Exile and Repatriation of the Crimean Tatars |doi=|jstor=3180785 |ref=harv}} 
:{{cite journal|last=Zeghidour|year=2014|first=Sliman|title=Le désert des Tatars|doi=10.3917/mediu.040.0083|journal=Association Médium|ref=harv}} {{fr}}
{{refend}}

{{Commonscat|Deportation of the Crimean Tatars}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:1944.]]
[[Kategorija:Historija Krima]]
[[Kategorija:Historija Ukrajine]]
[[Kategorija:Sovjetski ratni zločini]]
[[Kategorija:Deportacije|Tatari]]
[[Kategorija:Etničko čišćenje]]
[[Kategorija:Progoni]]
[[Kategorija:Tatari]]
[[Kategorija:Zločini protiv čovečnosti]]</text>
      <sha1>c5dglq3y13jhiv2rbo0wsfbs5riupkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deportacija Kalmika 1943.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4550258</id>
    <revision>
      <id>42714739</id>
      <parentid>42714695</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]]</comment>
      <origin>42414681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="jw8av08umnmk99pyyz7pifgwgkihxnq" xml:space="preserve">[[Datoteka:Kalmykia03.png|right|thumb|225px|Karta [[Kalmikija|Kalmikije]]]]
'''Deportacija Kalmika''' odnosi se na [[etničko čišćenje]] te nacije sa obala kaspijskog jezera u decembru 1943. koje je naredio [[Sovjetski Savez|sovjetski]] poglavar [[Josif Staljin]] kao oblik kolektivne kazne zbog navodne suradnje pojedinaca sa [[Nacistička Nemačka|nacistima]] tijekom [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]]. [[Kalmici]] su jedina autothona [[Mongoli|mongolska]] nacija i pripadnici [[tibetanski budizam|tibetanskog budizma]] u Europi. Početkom 17. stoljeća, emigirali su iz zapadne [[Mongolija|Mongolije]] prema obalama [[Kaspijsko jezero|kaspijskog jezera]].&lt;ref&gt;[[#Richardson|Richardson (2010)]], str. 441&lt;/ref&gt; 28.12. 1943., u 6:00 ujutro, po tri oficira [[NKVD]]-a su istodobno ulazila u svaku kuću Kalmika i pročitali izjavu Vrhovnog Sovjeta, prema kojoj se svi Kalmici moraju premjestiti u Sibir jer su &quot;izdajnici&quot;, dok se [[Kalmička Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika]] ukida. Ovu operaciju je izvršio general [[Ivan Serov]], zamjenik [[Berija, Lavrentij|Lavrentija Berije]].&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 57&lt;/ref&gt;

Kalmici su optuženi da su se pridružili nacističkim jedinicama kako bi se borili protiv [[Crvena armija|Crvene armije]] i predavali stoku iz kolhoza njemačkoj strani. Ideju o deportaciji cijelokupne nacije Kalmika iznio je Berija, koji je nekoliko puta Staljinu govorio o &quot;nepouzdanosti&quot; te nacije. Kada su se tog jutra probudili, Kalmici su vidjeli da su im domovi okruženi mitraljezima, te da imaju 12 sati da pokupe sve svoje stvari.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 58&lt;/ref&gt; Svaki stanovnik je smatran uhićenim, te ukrcan na kamione, bez obzira radilo se se bebama, ženama ili starcima. Kamioni su ih potom odveli do obližnje željezničke stanice. Tamo su ukrcani u vagone i odvezeni na dugačak put na istok ([[Altaj]], Krasnojarski kraj, [[Omsk]], [[Novosibirsk]])&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 59&lt;/ref&gt; Upute za raseljavanje su bile sljedeće:
#kalmičke žene, udane sa osobe druge nacionalnosti, su izuzete od deportacije
#ruske žene, udane za Kalmike, su podložne deportaciji
#odsutni članovi obitelji (poslovno putovanje, izlet, itd.) se moraju registrirati te su podložni deportaciji kada se pronađu&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 60&lt;/ref&gt;

Određeno je da jedna operativac NKVD-a i dva vojnika NKVD-a moraju istodobno premjestiti tri obitelji. Prema uputama, svakoj obitelji je bilo dozvoljeno ponijeti hrane i poljoprivrednog alata, do 100&amp;nbsp;kg po članu obitelji, ali ne više od 500&amp;nbsp;kg po jednoj obitelji. Ponesena imovina 3-4 obitelji je išla na jednom kamionu, kao i žene sa djecom. Svaka kolona je morala prevoziti najmanje 2.000 osoba.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 61&lt;/ref&gt; Sveukupno je 10.000 vojnika poslano u Kalmikiju da deportira oko 93.000 Kalmika.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 63&lt;/ref&gt; Prema podacima jedne od četiri regije gdje su Kalmici premješteni - [[Altajski kraj]] - 290 od 478 osoba je umrlo tijekom putovanja od [[tuberkoloza|tuberkoloze]], uple i distrofije.&lt;ref&gt;[[#Bugai|Bugai (1996)]], str. 64&lt;/ref&gt; Prema procjenama, i do 1/3 cjelokupne nacije Kalmika je umrlo tijekom prisilnog raseljavanja te zime.&lt;ref&gt;[[#Chetyrova|Chetyrova (2011)]], str. 17&lt;/ref&gt; Nakon [[destaljinizacija|destaljinizacije]], Kalmicima je dozvoljeno vratiti se u svoju domovinu 1956.

==Poveznice==
*[[Sovjetske deportacije]]
*[[Operacija Čečevica]]
*[[Deportacija krimskih Tatara]]
*[[Sovjetske deportacije iz Besarabije i Sjeverne Bukovine]]
== Reference ==
{{izvori}}
==Literatura==
* {{cite book |last=Bugai|first=Nikolaj Feodorovič |title= The Deportation of Peoples in: The Soviet Union| year=1996 |publisher=Nova Publishers |location=Commack, New York |isbn=9781560723714| ref=Bugai}}
*{{cite journal|ref=Chetyrova|title=The Idea of Labor Among Deported Kalmyks: Kalmyk Resilience Through Celebration in the Gulag|first=Lyubov B. |last=Chetyrova|journal=Mongolian Studies|volume=33| issue=1|year=2011|doi=|jstor=43194557}}
*{{cite journal|ref=Richardson|journal=Journal of Genocide Research|volume= 4|issue= 3|year=2010|title=Stalinist terror and the Kalmyks' national revival: A cultural and historical perspective|doi=10.1080/14623520220152005|author=Richardson, Curtis}}

[[Kategorija:Sovjetski ratni zločini]]
[[Kategorija:Etničko čišćenje]]
[[Kategorija:Historija Rusije]]</text>
      <sha1>jw8av08umnmk99pyyz7pifgwgkihxnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afera Haymarket</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4554700</id>
    <revision>
      <id>42714789</id>
      <parentid>42705234</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aca premješta stranicu [[Haymarketska pobuna]] na [[Afera Haymarket]]: https://radnickaprava.org/tekstovi/clanci/kako-smo-poceli-slaviti-1-maj</comment>
      <origin>42705234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44382" sha1="t6lo9mwmv71y4xrg00pqp7nw8c52p4k" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
| sukob    = Haymarketska pobuna
| dio      = 
| slika       = HaymarketRiot-Harpers.jpg
| opis_slike = Reprodukcija događaja na Haymarketu: Fielden drži govor, bomba je bačena i počinju nemiri.
| datum        = utorak, [[4. maja]] [[1886.]]
| mjesto       = Trg Haymarket, [[Chicago]], [[Illinois]], [[SAD]]
| teritorija   = 
| rezultat      = Pobuna ugušena, uhićenje i suđenje organizatorima
| strana1  = Savez organizovanih zanatskih i radničkih sindikata
| strana2  = Policijska uprava Chicaga
| strana3  = 
| komandant1  = August Spies&lt;br/&gt;Albert Parsons&lt;br/&gt;Samuel Fielden
| komandant2  = Carter Harrison III&lt;br/&gt;John Bonfield
| komandant3  = 
| snaga1   = 
| snaga2   = 
| snaga3   = 
| gubici1 = 7-8 mrtvih{{sfn|Avrich 1984}}&lt;br/&gt;preko 70 ozlijeđenih&lt;br/&gt;preko 100 uhićenih
| gubici2 =  7 mrtvih
| gubici3 =
| napomene = {{small|Broj smrtno stradalih uključuje prosvjednike, a ne optuženike pogubljene nakon suđenja.}}
}}
'''Haymarketska pobuna'''{{efn|Događaj je historijski poznat i kao &quot;Haymarketška afera&quot;, &quot;Nemiri na Haymarketu&quot;, &quot;masakr na Haymarketu&quot;.}} je bila skup radnika i [[Anarhizam|anarhističkih]] aktivista održan [[4. maja]] [[1886.]] na trgu Haymarket u [[Chicago|Chicagu]] radi pružanja potpore radnicima u štrajku. Demonstracije su završile tragedijom: jedna nepoznata osoba je bacila bombu na skupinu policajaca i na mjestu usmrtila jednog od njih, a u nastalom kaosu sedam policajaca je poginulo od vatre vlastitih kolega, kao i mnogi civili. Sudski postupak koji je uslijedio rezultirao je smrtnim kaznama vješanjem za osam anarhističkih radnika njemačkog podrijetla, koji su kasnije rehabilitirani. Ti su događaji pridonijeli nastanku '''[[Međunarodni praznik rada|Praznika rada]]''', kao i pojavi – u javnoj predodžbi – lika &quot;anarhista bombaša&quot;. Uzroci incidenta i dalje su predmet rasprava, iako se duboke podjele između radnika i vlasnika poduzeća u Chicagu krajem [[19. vijek|19. stoljeća]] općenito navode kao čimbenici koji su pridonijeli toj tragediji i njezinim posljedicama. Na suđenju nije dokazano da je netko od njh bacio bombu. Smrtne kazne dvojice optuženih guverner llinoisa [[Richard James Oglesby|Richard J. Oglesby]] (1824-1899) je preinačio u doživotne zatvorske kazne, dok je jedan u zatvoru izvršio [[samoubistvo]]. Ostala četvorica su obješena su [[11. novembra]] [[1887.]] godine.

== Pozadina događaja ==
[[Datoteka:The Haymarket, Chicago. Half-tone engraving by Grand Rapids Engraving Company.jpg|thumb|left|350px|Trg Haymarket u [[Chicago|Chicagu]] (1895).]]
Događaji koji su doveli do demonstracija na Hajmarketu počeli su dosta ranije. [[1860-e|1860-ih]] godina postojao jedan organizirani [[radnički pokret]]. Značajan dio radne snage činili su doseljenici iz [[Nijemci|njemačkih zemalja]], kao i [[Irci]], [[Česi]] i [[Poljaci]]. Poslodavci tog vremena su nastojali zamrznuti plaće i spriječiti bilo kakvo skraćivanje radnog vremena. Kada se prvi radnički pokret naposljetku organizirao, radnici su se suočili s nasiljem. Godine [[1877.]] u [[Chicago|Chicagu]] su pokrenuli niz obustava rada i sukoba s milicijom. [[26. srpnja]] [[1877.]] željeznički skupovi u Chicagu su privukli radnike iz raznih sektora i sljedećih dana diljem grada okupile su se goleme mase ljudi, što je rezultiralo nasilnim sukobima s policijom. Na kraju bitke između 14 i 30 prosvjednika je bilo mrtvo ili na mrlu, a ozlijeđeno je između 35 i 100 civila te između 9 i 13 policajaca. To je izravno uzrokovalo prosvjede na Haymarketu.

Istotobno su američko društvo žicale političke struje koje su proizlaze iz neriješenih problema iz [[Američki građanski rat|Građanskog rata]]. [[Abraham Lincoln]] je ubijen u aprilu [[1865]], dok [[14. amandman Ustava Sjedinjenih Američkih Država|14. amandman]] Ustava ([[9. jula]] [[1868]]){{efn|{{en}} ''Fourteenth Amendment to the United States Constitution: All persons born or naturalized in the United States, and subject to the jurisdiction thereof, are citizens of the United States and of the State wherein they reside. No State shall make or enforce any law which shall abridge the privileges or immunities of citizens of the United States; nor shall any State deprive any person of life, liberty, or property, without due process of law; nor deny to any person within its jurisdiction the equal protection of the laws.''}} jasno i nedvosmisleno je utvrdio pravnu jednakost svih osoba rođenih u Sjedinjenim Državama ili onih kojih su stekli američko državljanstvo. Mnogi su Amerikanci učestvovali u ratu i bilo je strašno aktualno pitanje da li će Afro-Amerikanci, dakle slobodni ljudi, imati sva prava i da li će drugi ljudi, koji su bili slobodna radna snaga, takođe dobiti sve slobode kao ostali građani. Iz te rasprave proizašli su prvi korijeni [[Pokret za građanska prava (Sjedinjene Američke Države)|pokreta za građanska prava]].

Pored toga, poslije velike ekonomske depresije u Sjedinjenim Državama ([[1873]]-[[1879]]), došlo je do brzog industrijskog razvoja i glavni centar toga je bio grad [[Chicago]], gdje je bilo zaposleno nekoliko desetina hiljada doseljenika iz [[Europa|Europe]]. Radili su 10 do 12 sati za 1,5 dolar dnevno. Grad je postao središte za mnoge pokušaje organizovanja zahtjeva radnika za bolje uslove rada. Američki [[Kapitalizam|industrijski kapitalizam]] bio je u punom usponu, tada su nastale neke od najvećih američkih korporacija. Unutar američke radničke klase pojavio se pokret koji je zagovarao potrebu za zaustavljanjem njihovog uspona u korist lokalnih gospodarstava temeljenih na samoupravljanju. Poslodavci su sproveli prve protusindikalne strategije: otpuštali su sindikalne vođe i angažovali štrajolomce, špijune i batinaše, dok je tisak zastupao njihove interese i isticala međurasne tenzije kako bi podijelila radnike i skrenula pažnju. Prve [[Socijalizam|socijalističke]] i [[Anarhizam|anarhističke]] grupe postale su veoma aktivne tokom ekonomskog usporavanja između [[1882.]] i [[1886.]] godine. Između [[1884.]] i [[1886.]] broj pristalica osmosatnog radnog vremena porastao je sa 70.000 na 700.000. U Chicagu se stvorio anarhistički pokret od nekoliko hiljada članova, okupljen oko novina ''[[Arbeiter-Zeitung]]'' na [[njemački|njemačkom jeziku]], a uređivao August Spies. Tiraž im je bio 20.000 primjeraka.

Dana [[1. maja]] [[1886.]] sindikati u Chicagu organizirali su opći štrajk putem mirnog marša od 80.000 ljudi kako bi zatražili uvođenje osmosatnog radnog vremena. Uvjeti rada u gradu bili su očajni, mnogi su radnici radili deset do dvanaest sati dnevno, šest dana u tjednu, često u opasnim uvjetima. U ponedjeljak, [[3. maja]], radnici u štrajku kojima je bio onemogućen ulazak na posao okupili su se ispred tvornice poljoprivrednih strojeva McCormick Reaper Works. Bez ikakvog upozorenja, policija Chicaga jurišala je na okupljene i otvorila vatru. U tom je napadu poginulo šestero ljudi, a mnogi su ranjeni. Vijest o incidentu brzo se proširila među gradskim radništvom, izazvavši opće ogorčenje. Lokalni sindikalisti dijelili su letke pozivajući radnike da se sljedeće večeri okupe na trgu Haymarket kako bi prosvjedovali protiv postupaka policije – za koje su vjerovali da su potaknuti interesima vlasnika tvrtki – te kako bi zatražili pravdu.

== Majski dani štrajkova ==
U oktobru [[1884.]] Federacija trgovačkih organizacija i Radnički sindikat su jednoglasno tražili da se do [[1. maja]] [[1886.]] godine uspostavi po zakonu osmočasovno radno vrijeme, u protivnom američki sindikalni pokret bi organizirao generalni [[štrajk]]. Poslodavci i zakonodavna tijela su bili protiv toga. [[Ilinois]] je bio prva država koja je donijela takav zakon a zatim su poslodavci odbili da mu se povinuju. 

Tokom čitavog proljeća [[1886]], poslodavci su pravili ustupke i prihvatali su realnost. Bili su im potrebni radnici, iako bi se vratili da rade osam sati dnevno, primiljali bi ih i tako je izgledalo je će napeto stanje riješiti se mirno. U subotu [[1. maja]] [[1886.]] hiljade radnika je stupilo u štrajk širom Sjedinjenih Država pod parolom
{{cquote|osam sati dnevno, bez smanjenja plata.}}
Procjenjeno je da je u štrajku učestvovalo od 300.000 do 500.000 radnika, koji su tražili 8 sati rada, 8 odmora, 8 kulturnog uzdizanja.

== Dešavanja u fabrici McCormick Harvester ==
U toku su bili štrajkovi u fabrici &quot;[[McCormick Harvester]]&quot;, koju su zvali &quot;Radionica Smrti&quot; (Reaper Works). U njoj su proizvodili poljoprivredne alatke. Bilo je štrajk-brekera. U toku je bio lokaut (prekid rada i zatvaranje radnih prostorija od strane poslodavaca, povodom spora sa radnicima, na osnovu koga poslodavac nastoji da sa radnicima postigne saglasnost ili da se odupre njihovim zahtjevima). Njihovi radnici su protestovali zbog lokauta. Došlo je do tuče. Čikaška policija je intervenisala.

Nekoliko nenaoružanih radnika je ubijeno. [[Anarhizam|Anarhisti]] u Chicagu, koje su predvodili Albert i Lusi Parsons, odlučili su djelovati

Albert Parsons je vodio štampariju koja je podržavala tadašnji pokret za oslobađanje crnaca (Black Freedom Movement), i ostao je bez svih svojih bivših prijatelja. Lusi je bila žena koja je odrasla u ropstvu i koja je postala slobodna osoba. Vjenčali su se u [[Teksas]]u i morali su da pobjegnu, jer su se borili za crnačka prava nakon Rekonstrukcije (reorganizacija i ponovni prijem odcjepljenih država u Uniju nakon Američkog građanskog rata), a morali su i da izbjegavaju [[Kju Kluks Klan]].

August Spajs odrastao je u porodici sa relativno privilegovanim porijeklom. Došao u Ameriku. Ono što je tamo vidio radikalizovalo ga je. Obojica su bili prilično nezavisni ljudi, trgovci na malo. Parsons je bio štampar. Spajs je tapetar. Poistovjetili su sa ciljevima masa imigranata u Chicagu.

Kada su čuli za ubistva radnika koje je počinila policija, oni su sazvali miting za narednu noć, 04.05. na trgu Hajmarket. Na trgu radnici su se uvijek okupljali povodom političkih dešavanja. Željeli su da to bude miran skup. Bilo je prisutno samo 3000 učesnika. Skup je bio promašaj.
Na mitingu bio je prisutan i gradonačelnik [[Carter Harrison]] koji je rekao:

::&quot;Ne čujem da se spominje bilo kakvo bacanje bombi. Ne čujem bilo kakve prijetnje.&quot; .

Albert Parsons nije ni namjeravao da bude prisutan, a nije ni očekivao da će biti nekih problema, pa je poveo Lusi i svoje dvoje dece, Alberta mlađeg i Lulu. Tokom odbrane, oni su rekli:

::&quot;Pa , kako može čovjek da zagovara nasilje kada se oko njega nalaze nevini ljudi?&quot;
Miting se postepeno osipao. Bilo je oko 22:30. Padala je kiša. Albert i Lusi su napustili miting da bi se ogrijali u obližnjem salunu. Gradonačelnik je otišao da posjeti obližnju policijsku stanicu i da obavijesti kapetana [[John Bonfield]]a, o stanju. Po nekima on je bio kavgadžija. Nije slušao gradonačelnikove riječi.

Poslije nekoliko minuta poveo je 125 rezervnih policajaca. Dok se miting osipao policijske snage su umarširale na trg.

Kapetan policije je prekršio gradonačelnikovo naređjenje, koji je rekao:
::&quot;Miting je miran. Nema potrebe razbijati ga.&quot;

Kapetan policije je postupio na svoju ruku, umarširao je na trg i rekao:

&quot;Morate da se raziđete&quot;, a govornik, Samuel Fielden je uzvratio:

&quot;Ali mi smo mirni&quot;.

A on je rekao:

&quot;Morate da se raziđete u svakom slučaju.&quot;

Dok je govornik silazio sa kola, neko je bacio bombu koja je pala među policajce. 7 je ubijeno i ranjeno 67 policajaca. Vjeruje se da je bombu bacio policijski agent, provokator. Policija je počela pucati po demonstrantima. Ranila je desetine demonstranata od kojih je 11 kasnije umrlo. Među ranjenima je bio i Fielden. Pogođen je u koljeno dok je napuštao područje.

== Hapšenje i suđenje ==
[[Datoteka:HaymarketMartyrs.jpg|thumb|right|220px|Osumnjičeni]]
Uslijedilo je hapšenje stotina muškaraca i žena osumnjičenih da su anarhisti, socijalisti ili komunisti. Saopšteno je da je otkrivena zavjera i da su pronađeni dinamit, bombe i paklena mašina.

Ništa poput ovoga se nije ranije desilo u istoriji mirnodopske Amerike. Bilo je strahovitih gubitaka života na bojnim poljima, ali usred grada, bilo je mnogo nereda, mnogo demonstracija, mnogi civili su nastradali, ali nikada nije neko iz policije, tako da je to bio šokantan događaj.

Za napad bombom optuženo je 8 učesnika protesta:
# August Spies (1855-1887)
# Albert Parsons (1848-1887)
# Adolph Fischer (1858-1887)
# George Engel (1836-1887)
# Louis Ling (1864-1887)
# Michael Schwab (1853-1898)
# Samuel Fielden (1847-1922)
# Oscar Neebe (1850-1916)

Poznati biznismeni i ugledni profesionalci i istaknuto sveštenstvo označavalo je optužene skupa kao anarhiste, a bombaški napad kao najveću uvredu u američkoj istoriji. Ubistvo šest radnika 3. maja je zaboravljeno.

Parsons je nestao preko noći. Policija ga je tražila po cijeloj državi, a njegov nestanak je tumačen kao priznanje krivice. On je napustio Chicago ponoćnim vozom i otišao u Genevu, u Ilinoisu gdje je bio kod Williama Holmesa. Parsons je kasnije pobjegao policiji tako što je otputovao u Waukeshu u Wisconsinu gdje je bio kod porodice Hoan. Otac u ovoj porodici je bio simpatizer onoga za šta se Parsons zalagao.

Ostao je u Wisconsinu do prvog dana suđenja, 21.06.1886. Predao se tako što je dramatično i nenadano ušao u sudnicu i zahtijevao da mu se sudi jednako kao i ostalim optuženima.
[[Datoteka:The trial of the anarchists in Chicago.jpg|mini|left|400px|Suđenje]]
Sudnica je bila puna, optužba je izlagala slučaj, prigovori su odbačeni hrapavim glasom sudije [[Joseph Gary|Josepha Garya]], a crtač, koji je sjedio blizu advokata optuženih, pomislio je da ne bi volio da mu sudi takav sudija. U uvodnicima je jasno saopštavano da samo neprijatelj naroda može da pokuša te ljude spasiti vješala. Samo tri advokata pristaju brane anarhista.
* William P. Black unionistički kapetan tokom Građanskog rata, prvoborac, poznat kao borac, visok, crn i zgodan, sa istaknutim vilicama i kratkom bradom.
*Sigmund Zeisler

Na drugoj strani bio je [[Julius S. Grinnell]], državni tužilac, koji je imao aspiracije na guvernersko mjesto.
Glasnogovornik porote bio je [[Frank Osborn]], šef prodavača u Marshall Field &amp; Co, drugih jedanaest &quot;dobrih i pravih&quot; bili su: bivši željeznički preduzimač, prodavač odijela, bivši broker iz Bostona, direktor škole, brodarski činovnik, putujući prodavač šminke, knjižar, stenograf u Cikago &amp; Nortvestern reilveju, kondukter na istoj željeznici, trgovac mašinama, i prodavač sjemena.

Grinel je govori o &quot;zaštiti društva i vlade od neprijatelja i njihove destrukcije&quot; i o tome da su istomišljenici ovih ljudi nedavne 1871. u [[Pariz]]u uvrijedili Boga. Kapetan Blek je često protestovao.

Neposredno poslije presude, odbrana se žali višim sudovima dok optuženi čekaju u okružnom zatvoru, štampa se okreće drugim aferama.

Zapisnici sa tog suđenja pokazuju kako nije utvrđeno ko je bacio bombu, kako je zapravo suđeno anarhizmu i kako su anarhisti branili svoju ideologiju kao neki san na zemlji

Shvab kaže:
::&quot; Zašto se mi borimo za komunizam i anarhiju? Ako ostanemo tihi stijene će proplakati. Ubistva se dešavaju dan za danom. Djeca su kasapljena, žene rade do smrti, ljudi su ubijani, a taj zločin nije kažnjen zakonom. Veliki princip sadašnjeg stanja je neplačeni rad.&quot;
Spajs kaze:
::&quot;Moja odbrana je vaša optužba&quot;, citira Getea iz Fausta:
::„Es erben sich Gesetz und Rechte, We eine ew'ge Krankheit fort, etc. (Zakoni i klasne privilegije prenose se kao nasljedna bolest.)“
Slučaj dolazi pred državni Vrhovni sud Ilinoisa. Grad se hladi i gotovo niko više ništa ne čuje o planovima da se digne u vazduh policijska stanica ili da se izvede revolucija. Komitet za odbranu traži novac da pokrije troškove žalbe, što teško ide, pošto izgleda da su ljudi u Chicagu prihvatili presudu kao pravednu i misle da osuđeni treba da budu obješeni, a nekolicina neustrašivih zahtijeva suprotno.

Državni Vrhovni sud naširoko raspravlja o slučaju i pronalazi tehničke razloge da odobri odluku porote. Odluka tog suda od 14.09.1887, objavljena je u čikaškim dnevnicima uz odobravajuće komentare.

Odbrana počinje borbu na konstitucionalnoj osnovi, pred vrhovnim sudom SAD. Poslije pet dana razmatranja taj sud krajem oktobra zaključuje da nema razloga za obnovu postupka. Sedmorica optuženih treba da budu obješeni 11. 11. Ostalo im je devet dana života. Komitet za odbranu piše peticije u kojima traži da se smrtna kazna zamijeni zatvorskom. Mnogi istaknuti pojedinci pišu šefu egzekutive, a posječuju ga i mnoge delegacije. Među potpisnicima iz inostranstva je i [[Oskar Vajld]].

Nedugo poslije suđenja od ovog crtača traže da napravi crtež obješenih za antianarhistički pamflet čiji je naslov bio: &quot;Pravda trijumfuje nad anarhijom!&quot; i podržava vješanje.

Tridesetdevet godina kasnije, 1936. crtač piše:
::&quot;Ako mrtvi mogu da čuju, molim ih za izvinjenje što sam nacrtao taj strip. Bio sam mlad i bio sam zaveden bukom mnogih glasova koji su se podigli da opravdaju to crno djelo&quot;.

U srijedu 9.11. dva dana prije datuma za egzekuciju, crtač koji je crtao i na suđenju, sada već zapažen, dobija zadatak da ode u okružni zatvor i da napravi crteže osuđenika. Uprkos pisanju štampe o postojanju planova za otmicu osuđenika, nikakve mjere opreza nisu vidljive. Penje se gvozdenim stepenicama do čelije gdje u osuđene anarhiste drugi posjetioci znatiželjno gledaju kao u zoološkom vrtu.

==Optuženi==
===Albert Parsons ===
[[Datoteka:Albert Parsons portrait.jpg|100px|right|thumb|Albert Parsons]]
'''[[Albert Parsons]]''' ([[Montgomery, Alabama|Montgomery]]. [[20. juna]] [[1848]] – [[Chicago]], [[11. novembra]] [[1887]]) imao je 37 godina. Bio je jedno od desetero djece vlasnika tvornice obuće, podrijetlom iz Mainea. Korijeni porodice sezali su do drugog putovanja broda [[Mayflower]]. Njegovi su rođaci sudjelovali u brojnim društvenim revolucijama, a on je nastavio tu tradiciju boreći se za radnička prava i reformu rada u Americi tijekom ranih [[1870-e|1870-ih]]. Prethodno je se zalagao za prava Afroamerikanaca i bivših [[rob]]ova, povlačeći paralele između položaja radničke klase i položaja robova prije ukidanja ropstva. Parsons i njegova supruga [[Lucy Parsons|Lucy]], koja je rođena u ropstvu, stigli su u Chicago [[1873.]] godine i postali vođe Socijalističke radničke stranke ({{jez-en|Socialist Labor Party}}). Kasnije je Parsons u Chicagu osnovao Američku grupu ({{jez-en|American Group}}), ogranak Međunarodnog udruženja radnika. Također je uređivao &quot;Alarm&quot;, američki pandan novinama &quot;Arbeiter-Zeitung&quot;. Suđeno mu je i osuđen je u biti zato što je bio istaknuta osoba u anarhističkom i radničkom pokretu Chicaga. Nije čak ni bio prisutan na mjestu bombaškog napada, nazočio je skupu na Haymarketu, na koji je stigao oko 21 sat. Govorio je sat vremena, a zatim je, dok se Samuel Fielden obraćao okupljenima, otišao u dvoranu Zepf's Hall, gdje se nalazio u trenutku eksplozije.

===August Spies===
[[Datoteka:August Spies portrait.jpg|100px|right|thumb|August Spies]]
'''[[August Spies]]''' ([[Planina Landecker|planina Landeck]], [[10. decembra]] [[1855.]] – [[Chicago]], [[11. novembra]] [[1887]]) bio je njemački useljenik. Rođen je u ruševnom dvorcu preuređenom u državnu zgradu na [[Planina Landecker|planini Landeck]] u [[Hesensko izborno kneževstvo|Kneževini Hessen]] u Njemačkoj. Otac mu je bio državni šumarski službenik. U Ameriku je stigao [[1872.]] godine. Potaknut nepravdama kojima je svjedočio, [[1877.]] je se pridružio Socijalističkoj radničkoj stranci. Obnašao je dužnost poslovnog upravitelja lista &quot;Arbeiter-Zeitung&quot;. Mnogi smatraju da je unutar anarhističkog pokreta u Chicagu bio jednako važna osoba kao i Parsons. Godine [[1883.]] bio je istaknuti sudionik Revolucionarnog kongresa održanog u [[Pittsburgh]]u, na kojem je službeno osnovana Međunarodna udruga radnika u Americi. Dana [[3. maja]] [[1886.]] svjedočio je incidentu u tvornici McCormick, tijekom kojeg je policija napala radnike. Osuđujući ubojstva radnika, pozvao je na &quot;spiralu osvete&quot;, potičući radnike na ustanak i uzvraćanje kapitalistima istom mjerom. Bio je prvi govornik na skupu na trgu Haymarket, obraćao se okupljenima dok je čekao Parsonsa. Prema svim svjedočanstvima, njegov je govor bio umjerenog tona i nije poticao na nasilje. U januaru [[1887]], dok je još bio u zatvoru, oženio se [[Nina van Zandt|Ninom van Zandt]] (1862-1936).

===Adolph Fischer===
[[Datoteka:Adolph Fischer portrait.jpg|100px|right|thumb|Adolph Fischer]]
'''[[Adolph Fischer]]''' ([[Bremen (grad)|Bremen]], [[1858.]] – [[Chicago]], [[11. novembra]] [[1887]]) bio je njemački socijalist i militantni revolucionar. Rođen je u Bremenu, u Sjedinjene Države je doselio [[1873.]] godine s 15 godina. Počeo je raditi kao šegrt i slovoslagar u tiskari u [[Little Rock]]u u [[Arkansas]]u. Kasnije je se [[1879.]] godine preselio u [[St. Louis, Missouri|St. Louis]] u [[Missouri]]ju, gdje se pridružio Njemačkom sindikatu slovoslagara. Godine  [[1881.]] oženio se Johannom Pfauntz, s kojom je imao troje djece. Godine 1881. Adolph se sa suprugom preselio u [[Nashville]] u [[Tennessee]]ju, gdje je radio za svog brata kao slovoslagar za list &quot;Anzeiger des Südens&quot;, novine namijenjene njemačkim useljenicima. Godine [[1883.]] preselio je porodicu u Chicago, gdje je postao slovoslagar za &quot;Arbeiter-Zeitung&quot;, radničke novine koje su uređivali August Spies i Michael Schwab. Prisustvovao je sastanku održanom večer uoči prosvjeda na Haymarketu te samim demonstracijama, iako se u trenutku bacanja bombe nalazio u obližnjoj gostionici. Fischer nije tražio pomilovanje, a čak i da jest, njegov bi zahtjev najvjerojatnije bio odbijen. Nakon Adolphove smrti, njegova supruga Johanna i djeca vratili su se u okolicu St. Louisa i nastanili kod njezinog brata, Rudolpha Pfountza, u [[Maplewood, Missouri|Maplewoodu]], predgrađu St. Louisa.

===George Engel===
[[Datoteka:George Engel portrait 2.jpg|100px|right|thumb|George Engel]]
'''[[George Engel]]''' ([[Kassel]], [[15. aprila]] [[1836.]] – [[Chicago]], [[11. novembra]] [[1887]]) imao je pedeset godina i bio je najstariji među optuženicima. Rođen je u siromašnoj obitelji s još troje djece. Njegov otac Konrad, zidar, preminuo je kad je George imao godinu dana, a majka mu je umrla kad mu je bilo dvanaest godina, ostavivši ga siročetom. Kratko je živio u udomiteljskoj obitelji, no s četrnaest godina bio je prisiljen potražiti posao. Započeo je naukovanje za postolara, ali nije si mogao priuštiti plaćanje potrebnih naknada. Odselio je u [[Frankfurt]], gdje je naposljetku pronašao posao kao naučnik soboslikara. Zbog posla je putovao Njemačkom, a [[1868.]] godine pokrenuo je vlastiti posao. Iste godine je se oženio, no shvativši da je zbog gospodarskih prilika u Njemačkoj teško zaraditi za život, odlučio je ostvariti svoj dječački san: emigrirati u Sjedinjene Države. Napustio je Njemačku [[1872.]] i u januaru [[1873.]] stigao u [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphiju]] ([[Pennsylvania]]), gdje je radio u rafineriji šećera. Godine [[1874.]] otišao je iz Philadelphije u [[Chicago]], gdje je kasnije ([[1876]]) otvorio trgovinu igračkama. Postao je aktivist i zajedno s Adolphom Fischerom radikalni vođa u socijalističkom radničkom pokretu. Riječima njegovog suoptuženika Oscara Neebea: &quot;Engel je bio hrabar borac u borbi radničke klase i s razlogom istinski buntovnik.&quot; Sudjelovao je na sastancima na kojima se organizirao prosvjed na Haymarketu, no večer kad su se incidenti dogodili proveo je kod kuće igrajući karte. Osuđen je na smrt, ali je, za razliku od Fieldena i Schwaba, odbio pisati guverneru Oglesbyju da bi zatražio preinaku kazne.

===Michael Schwab ===
[[Datoteka:Michael Schwab portrait.jpg|100px|right|thumb|Michael Schwab]]
[[Michael Schwab]] (9. 8. 1853 - 29. 6. 1898) je bio 32-godišnji imigrant iz Njemačke i zet [[Rudolph Schnaubelt|Rudolpha Schnaubelta]] (čovjeka osumnjičenog za bacanje bombe na Haymarketu). Nakon imigracije u Ameriku [[1879]], postao je aktivan borac za prava radnika. Kao urednik Arbeiter-Zeitunga Schwab napisao je članak 4. 5. 1886. kao podršku 8-satnom radnom vremenu u kojem poziva na otpor protiv kapitalista. Te noći, Schwab je namjeravao prisustvovati protestu na Haymarketu, i bio je tamo kraće vrijeme, ali je ubrzo ipak otišao da održi govor kod fabrike Deering Reaper i tamo se nalazio u vrijeme eksplozije. Na suđenju pokušao je objasniti razliku između anarhije i nasilja koji su tada često povezivani:
:: „potpuno je pogrešno koristiti riječ anarhija kao simbol za nasilje. Nasilje je jedno, a anarhija nešto sasvim drugo. U sadašnjem stanju u društvu, nasilje koriste sve strane, i zato mi sugerišemo upotrebu nasilja protiv nasilja, ali samo protiv nasilja, kao nužnu odbranu“

Takođje je predvidio eventualni trijumf socijalizma:
::„znam da naši ideali neće biti stvarnost sljedeće godine, ali znam da će biti izvršeni što je prije moguće, jednoga dana, nekad u budučnosti“ . Schwab je osuđen na smrtnu kaznu, ali je pisao guverneru Oglesbyu sa molbom za promjenu kazne u doživotni zatvor. Odslužio je 6 godina, a tada je [[John Peter Altgeld]] pomilovao Schwaba, Neebea i Fieldena, 26. 6. 1893. god.

=== Samuel Fielden ===
[[Datoteka:Samuel Fielden portrait 2.jpg|100px|right|thumb|Samuel Fielden]]
[[Samuel Fielden]] (25. 2. 1847, Engleska - 7. 2. 1922, Kolorado) bradati bivši metodistički pop. Bio je poznati govornik u halama i na ulicnim radničkim skupovima, glasom i intenzitetom rođeni orator. On je jedini imigrant iz Engleske među optuženima u Haymarket procesu. Fielden je držao govor na Haymarketu kada je kapetan Bonfield naredio okupljenima da se odmah raziđu. Dok je silazio s govornice, neko je bacio bombu među policajce. Kao i Michael Schwab, odlučio je da piše guverneru Oglesbyu, sa molbom da smrtna kazna bude zamjenjena doživotnim zatvorom. Odslužio je šest godina u zatvoru, a nakon toga, Fielden je vodio miran život na farmi u [[Colorado|Coloradu]].

=== Louis Lingg ===
[[Datoteka:Louis Lingg portrait.jpg|100px|right|thumb|Louis Lingg]]
[[Louis Lingg]] (9. 9. 1864. - 10. 11. 1887, samoubistvo) bio je najmlađi okrivljeni u Haymarket procesu. Imao je 22 godine. U Ameriku je imigrirao iz Njemačke malo manje od godinu dana prije događaja na Haymarketu. Njegov otac je u Njemačkoj povrijeđen u nesreći zbog toga su mu poslodavci smanjili platu i postojela je velika mogučnost da dobije otkaz. Ovo je razočaralo Lingga i potaklo ga na mržnju prema kapitalizmu. Luis Ling je bio najotvorenije radikalan i militantan među anarhistima. Pravio je bombe. Nije bio na Hajmarketu, tako da nije on bio taj koji je bacio bombu. 6.11. manje od sedmicu prije izvršenja smrtne kazne, u njegovoj ćeliji su pronađene četiri bombe. Zbog ovoga, u Chicagu je znatno opala potpora optuženima, jer se odmah posumnjelo na pokušaj bijega ili napad unutar zatvora. Nešto kasnije dolazi vijest o eksploziji u zatvoru. Ling je stavio bombu u usta i zapalio fitilj. Patio je u teškoj agoniji, lice mu je bilo unakaženo, kažu da je bio pri svijesti dok su tri ljekara šest sati radila nad njim. Mnogi vjeruju da je to uradio jer nije želio da mu sudbina bude u rukama onih koji su ga osudili, nego da njegova smrt bude čin slobodne volje.

=== Oscar Neebe ===
[[Datoteka:Oscar Neebe greyscale.jpg|100px|thumb|right|Oscar Neebe]]
[[Oscar Neebe|Neebe]] (12. 7. 1850. - 22. 4. 1916) i Parsons su bili jedini optuženi u Haymarket proccesu koji su rođeni u Americi. Ubrzo nakon njegovog rođenja u [[New York City|New Yorku]], Neebe je sa porodicom otišao nazad u Njemačku gdje su živjeli duže vrijeme. Vratili su se u Ameriku kratko vrijeme prije događaja na Haymarketu. Ni on nije bio prisutan na Haymarketu, ali zbog pokušaja da ponovo pokrene Arbeiter-Zeitung nakon zatvaranja je uhapšen zajedno sa još nekim ljudima koji su radili u Arbeiter-Zeitungu. Neebe jedini na suđenju nije osuđen na smrtnu kaznu. Dobio je 25 godina zatvora. Oslobođen je 26.06.1893 nakon pomilovanja od strane guvernera Altgelda.

== Lucy Parsons ==
[[Datoteka:Lucy Parsons.1920.jpg|150px|left|thumb|Lucy Parsons (1853-1942)]]
'''[[Lucy Parsons]]''' ([[Teksas]] ili [[Virginija]], [[1851.]] ili [[1853.]] – [[Chicago]], [[7. marta]] [[1942]]), njezino točno mjesto i godina rođenja nisu poznati. Upoznala je aktivista Alberta Parsonsa u [[Waco, Texas|Wacu]] u [[Teksas]]u i tvrdila da se udala za njega, mada službeni dokumenti koji bi potvrđivali taj brak nisu nikada pronađeni. Zajedno su se preselili u Chicago krajem [[1873.]] godine a njezinu misao je oblikovala oštra represija kojoj su radnici bili izloženi tijekom štrajka željezničara u Chicagu [[1877.]] godine. Zalagala se za radničko organiziranje i klasnu borbu, pišući polemičke tekstove i nastupajući na brojnim skupovima. Pridružila se Radničkoj stranci Sjedinjenih Država ({{jez-en|Workingmen's Party of the United States}}), a kasnije i organizaciji &quot;Vitezovi rada&quot; ({{jez-en|Knights of Labor}}). Zajedno s prijateljicom [[Lizzie Holmes|Lizzie Swank]] (1850-1926) i drugim ženama osnovala je Sindikat radnica Chicaga ({{jez-en|Chicago Working Women's Union}}). Lucy je imala dvoje djece i radila je kao krojačica u Chicagu, a kasnije je otvorila vlastitu trgovinu. Nakon što je preživjela događaje na Haymarketu i naknadno suđenje, Lucy je nastavila borbu sve do [[1942.]] godine. Za nju je ta borba u biti predstavljala predanost očuvanju uspomene na supruga i na cilj zbog kojeg je on izgubio život. Stekla je međunarodni ugled kao [[Anarhizam|anarhistička]] govornica, često putujući Sjedinjenim Državama i posjećujući Englesku. Pisala je članke i uređivala radikalne publikacije. Primala je financijsku potporu od udruge &quot;Pioneer Aid and Support Association&quot; te je s mlađim ljubavnikom Martinom Lacherom napisala biografiju ''The Life of Albert R. Parsons'' (1889). U desetljećima nakon [[Ruska revolucija|Ruske revolucije]] [[1917.]] godine, Parsons se počela priklanjati [[Komunizam|komunizmu]]. Policija u Chicagu smatrala ju je opasnom političkom osobom i više je puta pokušavala spriječiti njezine javne nastupe. Svoj je aktivizam nastavila i u dubokoj starosti, sukobljavajući se s anarhistkinjom [[Emma Goldman|Emmom Goldman]] (1869-1940) oko različitih stajališta o slobodnoj ljubavi te zalažući se za osobe koje su bile žrtve sudskih nepravdi, posebice [[Angelo Herndon|Angela Herndona]] (1913-1997), [[Thomas Mooney|Toma Mooneyja]] (1882-1942) i skupinu poznatu kao Scottsboro Boys. Svojim posljednjim prvomajskim demonstracijama prisustvovala je [[1941.]] godine, u dobi od 88 godina. Unatoč sljepoći, vozila se na platformi ulicama Chicaga tijekom sindikalne povorke organizacije CIO. U tim je posljednjim godinama života postala svojevrsna živa svetica, boreći se za izgradnju novog radničkog pokreta u gradu kroz organiziranje radnika u industriji prerade mesa i čeličanama. Poginula je u kućnom požaru [[7. marta]] [[1942]].

== Pogubljenje ==
Po završetku žalbenog postupka, guverner Illinoisa Richard James Oglesby preinačio je smrtne kazne Fieldenu i Schwabu u kazne doživotnog zatvora. Uoči pogubljenja, Lingg je pokušao počiniti samoubojstvo zapalivši cigaru punjenu dinamitom, koja mu je bila prokrijumčarena u ćeliju. Eksplozija mu je raznijela polovicu lica a nakon toga pretrpio je sate agonije prije nego što je umro. Na sutradan, [[11. novembra]] [[1887]], Spies, Parsons, Fischer i Engel odvedeni su na vješala odjeveni u bijele halje i s kapuljačama na glavama. Pjevali su &quot;[[La Marseillaise|Marseillezu]]&quot;. Neki članovi njihovih porodica, uključujući Lucy Parsons, uhićeni su i pretraženi u potrazi za bombama, koje naravno nisu pronađene. Prema svjedočanstvima, u trenucima prije vješanja Spies je uzviknuo: &quot;Doći će dan kada će naša šutnja biti moćnija od glasova koje danas gušite.&quot;{{sfn|Avrich 1984|p=393|quote= The time will come when our silence will be more powerful than the voices you strangle today.}} U svojim posljednjim riječima Engel i Fischer uzviknuli su: &quot;Živjela anarhija!&quot; Parsons je potom zatražio riječ, no prekinut je u trenutku kada je dan znak za otvaranje zamke na vješalima. Svjedoci su izvijestili da osuđenici nisu umrli trenutačno nakon pada, već su polako umirali od gušenja, prizor koji je vidno potresao promatrače. Lingg, Spies, Fischer, Engel i Parsons pokopani su na njemačkom groblju Waldheim u Forest Parku, predgrađu Chicaga, kao i svojevremno Schwab i Neebe.

== Slijed ==
[[Datoteka:Haymarket-martyrs-memorial-Forest-Home-Cemetery-IL.jpg|thumb|right|150px|Spomenik mučenicima s Haymarketa, [[Albert Weinert]].]]
Godine [[1893.]] podignut je &quot;Spomenik mučenicima s Haymarketa&quot;, djelo kipara [[Albert Weinert|Alberta Weinerta]] (1863-1947). Godine [[1997.]] [[Bruce Babbitt]], [[Ministar unutarnjih poslova Sjedinjenih Američkih Država|američki ministar unutarnjih poslova]] u administraciji predsjednika [[Bill Clinton|Clintona]], je to djelo proglasilo nacionalnim historijskim spomenikom, čime je ono postalo jedini nadgrobni spomenik kojem je ukazana takva čast.&lt;ref name=&quot;Babbitt&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://npgallery.nps.gov/GetAsset/00d4867b-3034-4cf7-b1d4-d4454b5b1c8b |title= National Historic Landmark Denomination : Haymarket Martyrs Monument |last= Babbitt |first= Bruce |date=18. februara 1997 |website= |publisher= |accessdate=3. 10. 2026}}&lt;/ref&gt;

Novi guverner Illinoisa [[John Peter Altgeld|John Altgeld]] (1847-1902) potpisao je [[26. juna]] [[1893.]] pomilovanja za Fieldena, Neebea i Schwaba, zaključivši da je svih osmero optuženika bilo nevino.&lt;ref name=&quot;Altgeld&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.whobuiltamerica.org/item/governor-altgeld-pardons-the-haymarket-protesters |title= Governor Altgeld Pardons the Haymarket Protesters |last= |first= |date= 26. juna 1893|website= |publisher= American Social History Project / Who Built America?|accessdate=3. 10. 2026}}&lt;/ref&gt;

Policijski zapovjednik koji je naredio okupljenima da se raziđu, inspektor [[John Bonfield]] (1836-1898),&lt;ref name=&quot;Bonfield&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.chicagohistoryresources.org/hadc/transcript/volumen/151-200/N167-170.htm |title= Zapisnik suđenja o slučaju &quot;Illinois vs. August Spies&quot;, iskaz Johna Bonfielda (treće pojavljivanje) |last= |first= |date= 10. augusta 1886 |website= |publisher= Chicago Historical Society|accessdate=3. 10. 2026}}&lt;/ref&gt; kasnije je osuđen zbog korupcije, no za djela koja nisu bila povezana s neredima na Haymarketu. Osoba koja je bacila bombu nikada nije identificirana, iako su neki anarhisti u privatnim razgovorima davali do znanja da znaju njezin identitet, ali su ga odlučili zadržati u tajnosti kako bi spriječili daljnje nasilje i gubitak života. Taj se sudski proces studentima često navodi kao jedan od najtežih primjera sudskog propusta u historiji Sjedinjenih Država.

Tvrtka McCormick nastavila je i dalje rasti te je se [[1902.]] godine spojila s tvrtkom [[International Harvester Company]]. Naime, zahvaljujući financijskoj potpori [[J. P. Morgan|Johna Pierponta Morgana]] (1837-1913), udružila se sa svojim glavnim konkurentom, tvrtkom [[Deering Harvester Company]], te trima manjim proizvođačima (Milwaukee Harvesting Machine, Plano Manufacturing i Warder, Bushnell &amp; Glessner) kako bi osnovala International Harvester (IH). Tvrtku je isprva vodio [[Cyrus McCormick Mlađi|Cyrus H. McCormick mlađi]] (1859-1936), sin [[Cyrus McCormick|Cyrusa McCormicka]] (1809-1884), a s vremenom je ona kontrolirala više od 80% svjetske proizvodnje strojeva za žetvu. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugoga svjetskog rata]] International Harvester počeo je premještati proizvodnju u modernije pogone izvan područja Chicaga, no nastavio je poslovati još desetljećima. Naposljetku je tijekom [[1980-e|1980-ih]], uslijed teške financijske krize, prodao velik dio svog poslovanja drugim tvrtkama ([[International Motors|Navistar]], [[Case International Harvester|Case IH]], [[McCormick Tractors]]) te prošao kroz proces korporativnog razdvajanja.

Prvi američki savezni zakon o radu donesen je tek mnogo godina kasnije tj. &quot;Zakonom o poštenim radnim standardima&quot; ({{jez-en|Fair Labor Standards Act}}), koji je [[25. juna]] [[1938.]] potpisao predsjednik [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]]. Prvi savezni zakoni protiv diskriminacije na radnom mjestu doneseni su u razdoblju od [[1963.]] do [[1967.]] godine, tijekom mandata predsjednika [[John F. Kennedy|Johna F. Kennedyja]] i [[Lyndon B. Johnson|Lyndona Johnsona]], primjerice &quot;''Equal Pay Act''&quot; iz [[1963]].

Američki anarhistički pokret suočio se s oštrom represijom u razdoblju od [[1901.]] do [[1903.]] godine, osobito nakon atentata na predsjednika [[William McKinley|Williama McKinleyja]] ([[6. septembra]] [[1901]]) koji je počinio [[Leon Czolgosz]], osoba koja se izjašnjavala kao anarhist te je nakon suđenja pogubljena na električnoj stolici. Taj je događaj potaknuo lov na vještice usmjeren protiv anarhista, te je [[Emma Goldman]] (1869-1940) uhićena pod optužbom za sudjelovanje u atentatu. Kongres je [[1903.]] godine donio &quot;[[Zakon o isključenju anarhista (1903)|Zakon o useljavanju]]&quot; ({{jez-en|Immigration Act}}) kojim se omogućilo uskraćivanje ulaska anarhistima u Sjedinjene Države. Taj se zakon kasnije pokazao iznimno korisnim onima koji su tijekom [[Makartizam|Makartizma]] u [[1950-e|1950-im]] progonili komuniste. Između [[1917.]] i [[1920.]] godine američka vlada je, zahvaljujući [[Alexander Mitchell Palmer|Alexandra Palmera]] (1872-1936) i mladog [[J. Edgar Hoover|Edgara Hoovera]] (1895-1972), provela kampanju političke represije koja je razbila anarhistički pokret i dovela do deportacije Emme Goldman i [[Alexander Berkman|Aleksandra Berkmana]] (1870-1936).

U pogledu rasne diskriminacije promijeni, trebalo je mnogo godina da se stanje promijeni. Krajem [[19. vijek|19. stoljeća]] pojavili su se zakoni &quot;[[Jim Crow Laws|Jim Crow]]&quot;, niz lokalnih mjere kojima su se segregacija i rasna diskriminacija zapravo ozakonile. Pobuna [[Rosa Parks|Rose Parks]] u [[Alabama|Alabami]] [[1955.]] godine te [[Pokret za građanska prava (Sjedinjene Američke Države)|borba za građanska prav]]a ([[Crni panteri]], [[Martin Luther King]], [[Malcolm X]] i drugi) doveli su do promjene u načinu razmišljanja tijekom [[1960-e|1960-ih]] i [[1970-e|1970-ih]] godina u zemlji koja utjelovljuje osnovni paradoks prema kojim je izgrađena na temelju rada doseljenika, a ipak na useljenike gleda sa sumnjom.

== Prvi kongres Druge internacionale ==
Na prvom kongresu [[Druga internacionala|Druge internacionale]] ([[Pariz]], [[21. jula]] [[1889]]) odlučeno je da će se svake godine [[1. maja]] održavati masovne radničke demonstracije u znak sjećanja na krvoproliće u Chicagu.{{efn|{{fr}} ''Il sera organisé une grande manifestation internationale à date fixe, de manière que dans tous les pays et dans toutes les villes à la fois, le même jour convenu, les travailleurs mettent les pouvoirs publics en demeure de réduire légalement à huit heures la journée de travail, et d’appliquer les autres résolutions du congrès de Paris''.}} Godine [[1890.]] [[Praznik rada]] nije slavljen samo kao simbol borbe za osmosatno radno vrijeme, u mnogim su zemljama proslave poprimile obilježje opće demonstracije klasne solidarnosti među proleterijatom. Te je godine gotovo 100.000 radnika sudjelovalo u demonstracijama u [[Pariz]]u, a 50.000 u [[Marseille]]u, [[beč]]ki proleterijat je održao 60 skupova na kojima je sudjelovalo 40.000 radnika, dok je u [[Budimpešta|Budimpešti]] 50.000 radnika marširalo s crvenim zastavama. Demonstracije su održane i u [[Prag]]u, [[Brno|Brnu]], [[Bukurešt]]u i [[Zürich]]u. U Engleskoj je više od 200.000 radnika sudjelovalo u demonstracijama u [[Hyde Park]]u, a [[Friedrich Engels]] je o tim događajima napisao sljedeće:
{{cquote|To je naša prva pobjeda u Londonu i pokazuje da nas mase sada prate.}}

Godine [[1891.]] proslave u Italiji, Belgiji, Mađarskoj, Španjolskoj, Nizozemskoj, Njemačkoj i Engleskoj poprimile su obilježja organizirane političke borbe radničke klase: jurišalo se na policijske postaje, a izbili su i nasilni oružani sukobi. Također 1891. godine, na kongresu Druge internacionale, rasplamsala se rasprava između oportunističke i revolucionarne struje o prirodi i datumu proslave Prvog maja. Delegati iz Njemačke i Engleske inzistirali su na tome da se Praznik rada obilježava prve nedjelje u svibnju. To bi zapravo značilo odustajanje od štrajkova, a time i slabljenje klasne borbe proletarijata. Na kraju kongresa donesena je rezolucija koja se dijelom temeljila na [[August Bebel|Bebelovu]] kompromisnom prijedlogu: &quot;Ovaj se praznik ima obilježavati kao dan odmora, pod uvjetom da prilike u dotičnoj zemlji dopuštaju proslave.&quot;

== Povezano ==
* [[Međunarodni praznik rada]]
* [[1. maj]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Avrich |first=Paul |author-link= |title=The Haymarket Tragedy |year=1984 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=0-691-00600-8 |title-link=The Haymarket Tragedy}}
* {{cite book |last=Green |first=James R. |author-link= |title=Death in the Haymarket: A Story of Chicago, the First Labor Movement and the Bombing that Divided Gilded Age America |year=2006 |publisher=Pantheon Books |location=New York |isbn=0-375-42237-4 |url=https://archive.org/details/deathinhaymarket00gree}}
* {{cite book |last=Messer-Kruse |first=Timothy |author-link= |title=The Haymarket Conspiracy: Transatlantic Anarchist Networks |publisher=University of Illinois Press |location=Urbana, Ill. |year=2012 |isbn=978-0-252-07860-6}}
* {{cite book |last=Messer-Kruse |first=Timothy |author-link= |title=The Trial of the Haymarket Anarchists: Terrorism and Justice in the Gilded Age |year=2011 |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |isbn=978-0-230-12077-8 |title-link=The Trial of the Haymarket Anarchists: Terrorism and Justice in the Gilded Age}}
* {{cite book |last=Nelson |first=Bruce C. |title=Beyond the Martyrs: A Social History of Chicago's Anarchists, 1870–1900 |title-link=Beyond the Martyrs|year=1988 |publisher=Rutgers University Press |location=New Brunswick, NJ |isbn=0-8135-1345-6}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Haymarket Riot}}
* [http://www.chicagohs.org/dramas/act2/tragedyEnacted/momentOfTruth_f.htm &quot;Act III: Toils of the Law&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315002211/http://www.chicagohs.org/dramas/act2/tragedyEnacted/momentOfTruth_f.htm |date=2008-03-15 }}
* [http://www.chicagohistory.org/dramas/act3/act3.htm Act II: Let Your Tragedy Be Enacted Here, Moment of Truth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604024655/http://www.chicagohistory.org/dramas/act3/act3.htm |date=2012-06-04 }}
* [http://www.chicagohistory.org/hadc/transcript/volumek/301-350/K312-361.htm Testimony of Malvern M. Thompson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115025952/http://www.chicagohistory.org/hadc/transcript/volumek/301-350/K312-361.htm |date=2008-01-15 }}
* [https://web.archive.org/web/20060714210245/http://www.ci.chi.il.us/Landmarks/S/SiteHaymarket.html Site of the Haymarket Tragedy]
* [http://h2g2.com/edited_entry/A627662 How May Day Became a Workers' Holiday]
* [http://www.chicagohs.org/hadc/manuscripts/m03/M03.htm#M03P020 Inspector John Bonfield report to Frederick Ebersold, General Superintendent of Police, 1886 May 30] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107083801/http://www.chicagohs.org/hadc/manuscripts/m03/M03.htm#M03P020 |date=2019-01-07 }}
* [http://homicide.northwestern.edu/docs_fk/homicide/AAA/Anarchy.09.pdf &quot;The Dead and the Wounded&quot;]
* [http://homicide.northwestern.edu/docs_fk/homicide/AAA/Anarchy.10.pdf Core of the Conspiracy]

{{Normativna kontrola}}
[[Kategorija:1886.]]
[[Kategorija:Protesti]]
[[Kategorija:Radnički pokret]]
[[Kategorija:Historija Sjedinjenih Američkih Država (1865–1918)]]
[[Kategorija:Historija Chicaga]]</text>
      <sha1>t6lo9mwmv71y4xrg00pqp7nw8c52p4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714793</id>
      <parentid>42714789</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42714793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44259" sha1="cjn4bfl6kn0dr1id09rsupocaovxr9w" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
| sukob    = Afera Haymarket
| dio      = 
| slika       = HaymarketRiot-Harpers.jpg
| opis_slike = Reprodukcija događaja na Haymarketu: Fielden drži govor, bomba je bačena i počinju nemiri.
| datum        = utorak, [[4. maja]] [[1886.]]
| mjesto       = Trg Haymarket, [[Chicago]], [[Illinois]], [[SAD]]
| teritorija   = 
| rezultat      = Pobuna ugušena, uhićenje i suđenje organizatorima
| strana1  = Savez organizovanih zanatskih i radničkih sindikata
| strana2  = Policijska uprava Chicaga
| strana3  = 
| komandant1  = August Spies&lt;br/&gt;Albert Parsons&lt;br/&gt;Samuel Fielden
| komandant2  = Carter Harrison III&lt;br/&gt;John Bonfield
| komandant3  = 
| snaga1   = 
| snaga2   = 
| snaga3   = 
| gubici1 = 7-8 mrtvih{{sfn|Avrich 1984}}&lt;br/&gt;preko 70 ozlijeđenih&lt;br/&gt;preko 100 uhićenih
| gubici2 =  7 mrtvih
| gubici3 =
| napomene = {{small|Broj smrtno stradalih uključuje prosvjednike, a ne optuženike pogubljene nakon suđenja.}}
}}
'''Afera Haymarket''' je bila skup radnika i [[Anarhizam|anarhističkih]] aktivista održan [[4. maja]] [[1886.]] na trgu Haymarket u [[Chicago|Chicagu]] radi pružanja potpore radnicima u štrajku. Demonstracije su završile tragedijom: jedna nepoznata osoba je bacila bombu na skupinu policajaca i na mjestu usmrtila jednog od njih, a u nastalom kaosu sedam policajaca je poginulo od vatre vlastitih kolega, kao i mnogi civili. Sudski postupak koji je uslijedio rezultirao je smrtnim kaznama vješanjem za osam anarhističkih radnika njemačkog podrijetla, koji su kasnije rehabilitirani. Ti su događaji pridonijeli nastanku '''[[Međunarodni praznik rada|Praznika rada]]''', kao i pojavi – u javnoj predodžbi – lika &quot;anarhista bombaša&quot;. Uzroci incidenta i dalje su predmet rasprava, iako se duboke podjele između radnika i vlasnika poduzeća u Chicagu krajem [[19. vijek|19. stoljeća]] općenito navode kao čimbenici koji su pridonijeli toj tragediji i njezinim posljedicama. Na suđenju nije dokazano da je netko od njh bacio bombu. Smrtne kazne dvojice optuženih guverner llinoisa [[Richard James Oglesby|Richard J. Oglesby]] (1824-1899) je preinačio u doživotne zatvorske kazne, dok je jedan u zatvoru izvršio [[samoubistvo]]. Ostala četvorica su obješena su [[11. novembra]] [[1887.]] godine.

== Pozadina događaja ==
[[Datoteka:The Haymarket, Chicago. Half-tone engraving by Grand Rapids Engraving Company.jpg|thumb|left|350px|Trg Haymarket u [[Chicago|Chicagu]] (1895).]]
Događaji koji su doveli do demonstracija na Hajmarketu počeli su dosta ranije. [[1860-e|1860-ih]] godina postojao jedan organizirani [[radnički pokret]]. Značajan dio radne snage činili su doseljenici iz [[Nijemci|njemačkih zemalja]], kao i [[Irci]], [[Česi]] i [[Poljaci]]. Poslodavci tog vremena su nastojali zamrznuti plaće i spriječiti bilo kakvo skraćivanje radnog vremena. Kada se prvi radnički pokret naposljetku organizirao, radnici su se suočili s nasiljem. Godine [[1877.]] u [[Chicago|Chicagu]] su pokrenuli niz obustava rada i sukoba s milicijom. [[26. srpnja]] [[1877.]] željeznički skupovi u Chicagu su privukli radnike iz raznih sektora i sljedećih dana diljem grada okupile su se goleme mase ljudi, što je rezultiralo nasilnim sukobima s policijom. Na kraju bitke između 14 i 30 prosvjednika je bilo mrtvo ili na mrlu, a ozlijeđeno je između 35 i 100 civila te između 9 i 13 policajaca. To je izravno uzrokovalo prosvjede na Haymarketu.

Istotobno su američko društvo žicale političke struje koje su proizlaze iz neriješenih problema iz [[Američki građanski rat|Građanskog rata]]. [[Abraham Lincoln]] je ubijen u aprilu [[1865]], dok [[14. amandman Ustava Sjedinjenih Američkih Država|14. amandman]] Ustava ([[9. jula]] [[1868]]){{efn|{{en}} ''Fourteenth Amendment to the United States Constitution: All persons born or naturalized in the United States, and subject to the jurisdiction thereof, are citizens of the United States and of the State wherein they reside. No State shall make or enforce any law which shall abridge the privileges or immunities of citizens of the United States; nor shall any State deprive any person of life, liberty, or property, without due process of law; nor deny to any person within its jurisdiction the equal protection of the laws.''}} jasno i nedvosmisleno je utvrdio pravnu jednakost svih osoba rođenih u Sjedinjenim Državama ili onih kojih su stekli američko državljanstvo. Mnogi su Amerikanci učestvovali u ratu i bilo je strašno aktualno pitanje da li će Afro-Amerikanci, dakle slobodni ljudi, imati sva prava i da li će drugi ljudi, koji su bili slobodna radna snaga, takođe dobiti sve slobode kao ostali građani. Iz te rasprave proizašli su prvi korijeni [[Pokret za građanska prava (Sjedinjene Američke Države)|pokreta za građanska prava]].

Pored toga, poslije velike ekonomske depresije u Sjedinjenim Državama ([[1873]]-[[1879]]), došlo je do brzog industrijskog razvoja i glavni centar toga je bio grad [[Chicago]], gdje je bilo zaposleno nekoliko desetina hiljada doseljenika iz [[Europa|Europe]]. Radili su 10 do 12 sati za 1,5 dolar dnevno. Grad je postao središte za mnoge pokušaje organizovanja zahtjeva radnika za bolje uslove rada. Američki [[Kapitalizam|industrijski kapitalizam]] bio je u punom usponu, tada su nastale neke od najvećih američkih korporacija. Unutar američke radničke klase pojavio se pokret koji je zagovarao potrebu za zaustavljanjem njihovog uspona u korist lokalnih gospodarstava temeljenih na samoupravljanju. Poslodavci su sproveli prve protusindikalne strategije: otpuštali su sindikalne vođe i angažovali štrajolomce, špijune i batinaše, dok je tisak zastupao njihove interese i isticala međurasne tenzije kako bi podijelila radnike i skrenula pažnju. Prve [[Socijalizam|socijalističke]] i [[Anarhizam|anarhističke]] grupe postale su veoma aktivne tokom ekonomskog usporavanja između [[1882.]] i [[1886.]] godine. Između [[1884.]] i [[1886.]] broj pristalica osmosatnog radnog vremena porastao je sa 70.000 na 700.000. U Chicagu se stvorio anarhistički pokret od nekoliko hiljada članova, okupljen oko novina ''[[Arbeiter-Zeitung]]'' na [[njemački|njemačkom jeziku]], a uređivao August Spies. Tiraž im je bio 20.000 primjeraka.

Dana [[1. maja]] [[1886.]] sindikati u Chicagu organizirali su opći štrajk putem mirnog marša od 80.000 ljudi kako bi zatražili uvođenje osmosatnog radnog vremena. Uvjeti rada u gradu bili su očajni, mnogi su radnici radili deset do dvanaest sati dnevno, šest dana u tjednu, često u opasnim uvjetima. U ponedjeljak, [[3. maja]], radnici u štrajku kojima je bio onemogućen ulazak na posao okupili su se ispred tvornice poljoprivrednih strojeva McCormick Reaper Works. Bez ikakvog upozorenja, policija Chicaga jurišala je na okupljene i otvorila vatru. U tom je napadu poginulo šestero ljudi, a mnogi su ranjeni. Vijest o incidentu brzo se proširila među gradskim radništvom, izazvavši opće ogorčenje. Lokalni sindikalisti dijelili su letke pozivajući radnike da se sljedeće večeri okupe na trgu Haymarket kako bi prosvjedovali protiv postupaka policije – za koje su vjerovali da su potaknuti interesima vlasnika tvrtki – te kako bi zatražili pravdu.

== Majski dani štrajkova ==
U oktobru [[1884.]] Federacija trgovačkih organizacija i Radnički sindikat su jednoglasno tražili da se do [[1. maja]] [[1886.]] godine uspostavi po zakonu osmočasovno radno vrijeme, u protivnom američki sindikalni pokret bi organizirao generalni [[štrajk]]. Poslodavci i zakonodavna tijela su bili protiv toga. [[Ilinois]] je bio prva država koja je donijela takav zakon a zatim su poslodavci odbili da mu se povinuju. 

Tokom čitavog proljeća [[1886]], poslodavci su pravili ustupke i prihvatali su realnost. Bili su im potrebni radnici, iako bi se vratili da rade osam sati dnevno, primiljali bi ih i tako je izgledalo je će napeto stanje riješiti se mirno. U subotu [[1. maja]] [[1886.]] hiljade radnika je stupilo u štrajk širom Sjedinjenih Država pod parolom
{{cquote|osam sati dnevno, bez smanjenja plata.}}
Procjenjeno je da je u štrajku učestvovalo od 300.000 do 500.000 radnika, koji su tražili 8 sati rada, 8 odmora, 8 kulturnog uzdizanja.

== Dešavanja u fabrici McCormick Harvester ==
U toku su bili štrajkovi u fabrici &quot;[[McCormick Harvester]]&quot;, koju su zvali &quot;Radionica Smrti&quot; (Reaper Works). U njoj su proizvodili poljoprivredne alatke. Bilo je štrajk-brekera. U toku je bio lokaut (prekid rada i zatvaranje radnih prostorija od strane poslodavaca, povodom spora sa radnicima, na osnovu koga poslodavac nastoji da sa radnicima postigne saglasnost ili da se odupre njihovim zahtjevima). Njihovi radnici su protestovali zbog lokauta. Došlo je do tuče. Čikaška policija je intervenisala.

Nekoliko nenaoružanih radnika je ubijeno. [[Anarhizam|Anarhisti]] u Chicagu, koje su predvodili Albert i Lusi Parsons, odlučili su djelovati

Albert Parsons je vodio štampariju koja je podržavala tadašnji pokret za oslobađanje crnaca (Black Freedom Movement), i ostao je bez svih svojih bivših prijatelja. Lusi je bila žena koja je odrasla u ropstvu i koja je postala slobodna osoba. Vjenčali su se u [[Teksas]]u i morali su da pobjegnu, jer su se borili za crnačka prava nakon Rekonstrukcije (reorganizacija i ponovni prijem odcjepljenih država u Uniju nakon Američkog građanskog rata), a morali su i da izbjegavaju [[Kju Kluks Klan]].

August Spajs odrastao je u porodici sa relativno privilegovanim porijeklom. Došao u Ameriku. Ono što je tamo vidio radikalizovalo ga je. Obojica su bili prilično nezavisni ljudi, trgovci na malo. Parsons je bio štampar. Spajs je tapetar. Poistovjetili su sa ciljevima masa imigranata u Chicagu.

Kada su čuli za ubistva radnika koje je počinila policija, oni su sazvali miting za narednu noć, 04.05. na trgu Hajmarket. Na trgu radnici su se uvijek okupljali povodom političkih dešavanja. Željeli su da to bude miran skup. Bilo je prisutno samo 3000 učesnika. Skup je bio promašaj.
Na mitingu bio je prisutan i gradonačelnik [[Carter Harrison]] koji je rekao:

::&quot;Ne čujem da se spominje bilo kakvo bacanje bombi. Ne čujem bilo kakve prijetnje.&quot; .

Albert Parsons nije ni namjeravao da bude prisutan, a nije ni očekivao da će biti nekih problema, pa je poveo Lusi i svoje dvoje dece, Alberta mlađeg i Lulu. Tokom odbrane, oni su rekli:

::&quot;Pa , kako može čovjek da zagovara nasilje kada se oko njega nalaze nevini ljudi?&quot;
Miting se postepeno osipao. Bilo je oko 22:30. Padala je kiša. Albert i Lusi su napustili miting da bi se ogrijali u obližnjem salunu. Gradonačelnik je otišao da posjeti obližnju policijsku stanicu i da obavijesti kapetana [[John Bonfield]]a, o stanju. Po nekima on je bio kavgadžija. Nije slušao gradonačelnikove riječi.

Poslije nekoliko minuta poveo je 125 rezervnih policajaca. Dok se miting osipao policijske snage su umarširale na trg.

Kapetan policije je prekršio gradonačelnikovo naređjenje, koji je rekao:
::&quot;Miting je miran. Nema potrebe razbijati ga.&quot;

Kapetan policije je postupio na svoju ruku, umarširao je na trg i rekao:

&quot;Morate da se raziđete&quot;, a govornik, Samuel Fielden je uzvratio:

&quot;Ali mi smo mirni&quot;.

A on je rekao:

&quot;Morate da se raziđete u svakom slučaju.&quot;

Dok je govornik silazio sa kola, neko je bacio bombu koja je pala među policajce. 7 je ubijeno i ranjeno 67 policajaca. Vjeruje se da je bombu bacio policijski agent, provokator. Policija je počela pucati po demonstrantima. Ranila je desetine demonstranata od kojih je 11 kasnije umrlo. Među ranjenima je bio i Fielden. Pogođen je u koljeno dok je napuštao područje.

== Hapšenje i suđenje ==
[[Datoteka:HaymarketMartyrs.jpg|thumb|right|220px|Osumnjičeni]]
Uslijedilo je hapšenje stotina muškaraca i žena osumnjičenih da su anarhisti, socijalisti ili komunisti. Saopšteno je da je otkrivena zavjera i da su pronađeni dinamit, bombe i paklena mašina.

Ništa poput ovoga se nije ranije desilo u istoriji mirnodopske Amerike. Bilo je strahovitih gubitaka života na bojnim poljima, ali usred grada, bilo je mnogo nereda, mnogo demonstracija, mnogi civili su nastradali, ali nikada nije neko iz policije, tako da je to bio šokantan događaj.

Za napad bombom optuženo je 8 učesnika protesta:
# August Spies (1855-1887)
# Albert Parsons (1848-1887)
# Adolph Fischer (1858-1887)
# George Engel (1836-1887)
# Louis Ling (1864-1887)
# Michael Schwab (1853-1898)
# Samuel Fielden (1847-1922)
# Oscar Neebe (1850-1916)

Poznati biznismeni i ugledni profesionalci i istaknuto sveštenstvo označavalo je optužene skupa kao anarhiste, a bombaški napad kao najveću uvredu u američkoj istoriji. Ubistvo šest radnika 3. maja je zaboravljeno.

Parsons je nestao preko noći. Policija ga je tražila po cijeloj državi, a njegov nestanak je tumačen kao priznanje krivice. On je napustio Chicago ponoćnim vozom i otišao u Genevu, u Ilinoisu gdje je bio kod Williama Holmesa. Parsons je kasnije pobjegao policiji tako što je otputovao u Waukeshu u Wisconsinu gdje je bio kod porodice Hoan. Otac u ovoj porodici je bio simpatizer onoga za šta se Parsons zalagao.

Ostao je u Wisconsinu do prvog dana suđenja, 21.06.1886. Predao se tako što je dramatično i nenadano ušao u sudnicu i zahtijevao da mu se sudi jednako kao i ostalim optuženima.
[[Datoteka:The trial of the anarchists in Chicago.jpg|mini|left|400px|Suđenje]]
Sudnica je bila puna, optužba je izlagala slučaj, prigovori su odbačeni hrapavim glasom sudije [[Joseph Gary|Josepha Garya]], a crtač, koji je sjedio blizu advokata optuženih, pomislio je da ne bi volio da mu sudi takav sudija. U uvodnicima je jasno saopštavano da samo neprijatelj naroda može da pokuša te ljude spasiti vješala. Samo tri advokata pristaju brane anarhista.
* William P. Black unionistički kapetan tokom Građanskog rata, prvoborac, poznat kao borac, visok, crn i zgodan, sa istaknutim vilicama i kratkom bradom.
*Sigmund Zeisler

Na drugoj strani bio je [[Julius S. Grinnell]], državni tužilac, koji je imao aspiracije na guvernersko mjesto.
Glasnogovornik porote bio je [[Frank Osborn]], šef prodavača u Marshall Field &amp; Co, drugih jedanaest &quot;dobrih i pravih&quot; bili su: bivši željeznički preduzimač, prodavač odijela, bivši broker iz Bostona, direktor škole, brodarski činovnik, putujući prodavač šminke, knjižar, stenograf u Cikago &amp; Nortvestern reilveju, kondukter na istoj željeznici, trgovac mašinama, i prodavač sjemena.

Grinel je govori o &quot;zaštiti društva i vlade od neprijatelja i njihove destrukcije&quot; i o tome da su istomišljenici ovih ljudi nedavne 1871. u [[Pariz]]u uvrijedili Boga. Kapetan Blek je često protestovao.

Neposredno poslije presude, odbrana se žali višim sudovima dok optuženi čekaju u okružnom zatvoru, štampa se okreće drugim aferama.

Zapisnici sa tog suđenja pokazuju kako nije utvrđeno ko je bacio bombu, kako je zapravo suđeno anarhizmu i kako su anarhisti branili svoju ideologiju kao neki san na zemlji

Shvab kaže:
::&quot; Zašto se mi borimo za komunizam i anarhiju? Ako ostanemo tihi stijene će proplakati. Ubistva se dešavaju dan za danom. Djeca su kasapljena, žene rade do smrti, ljudi su ubijani, a taj zločin nije kažnjen zakonom. Veliki princip sadašnjeg stanja je neplačeni rad.&quot;
Spajs kaze:
::&quot;Moja odbrana je vaša optužba&quot;, citira Getea iz Fausta:
::„Es erben sich Gesetz und Rechte, We eine ew'ge Krankheit fort, etc. (Zakoni i klasne privilegije prenose se kao nasljedna bolest.)“
Slučaj dolazi pred državni Vrhovni sud Ilinoisa. Grad se hladi i gotovo niko više ništa ne čuje o planovima da se digne u vazduh policijska stanica ili da se izvede revolucija. Komitet za odbranu traži novac da pokrije troškove žalbe, što teško ide, pošto izgleda da su ljudi u Chicagu prihvatili presudu kao pravednu i misle da osuđeni treba da budu obješeni, a nekolicina neustrašivih zahtijeva suprotno.

Državni Vrhovni sud naširoko raspravlja o slučaju i pronalazi tehničke razloge da odobri odluku porote. Odluka tog suda od 14.09.1887, objavljena je u čikaškim dnevnicima uz odobravajuće komentare.

Odbrana počinje borbu na konstitucionalnoj osnovi, pred vrhovnim sudom SAD. Poslije pet dana razmatranja taj sud krajem oktobra zaključuje da nema razloga za obnovu postupka. Sedmorica optuženih treba da budu obješeni 11. 11. Ostalo im je devet dana života. Komitet za odbranu piše peticije u kojima traži da se smrtna kazna zamijeni zatvorskom. Mnogi istaknuti pojedinci pišu šefu egzekutive, a posječuju ga i mnoge delegacije. Među potpisnicima iz inostranstva je i [[Oskar Vajld]].

Nedugo poslije suđenja od ovog crtača traže da napravi crtež obješenih za antianarhistički pamflet čiji je naslov bio: &quot;Pravda trijumfuje nad anarhijom!&quot; i podržava vješanje.

Tridesetdevet godina kasnije, 1936. crtač piše:
::&quot;Ako mrtvi mogu da čuju, molim ih za izvinjenje što sam nacrtao taj strip. Bio sam mlad i bio sam zaveden bukom mnogih glasova koji su se podigli da opravdaju to crno djelo&quot;.

U srijedu 9.11. dva dana prije datuma za egzekuciju, crtač koji je crtao i na suđenju, sada već zapažen, dobija zadatak da ode u okružni zatvor i da napravi crteže osuđenika. Uprkos pisanju štampe o postojanju planova za otmicu osuđenika, nikakve mjere opreza nisu vidljive. Penje se gvozdenim stepenicama do čelije gdje u osuđene anarhiste drugi posjetioci znatiželjno gledaju kao u zoološkom vrtu.

==Optuženi==
===Albert Parsons ===
[[Datoteka:Albert Parsons portrait.jpg|100px|right|thumb|Albert Parsons]]
'''[[Albert Parsons]]''' ([[Montgomery, Alabama|Montgomery]]. [[20. juna]] [[1848]] – [[Chicago]], [[11. novembra]] [[1887]]) imao je 37 godina. Bio je jedno od desetero djece vlasnika tvornice obuće, podrijetlom iz Mainea. Korijeni porodice sezali su do drugog putovanja broda [[Mayflower]]. Njegovi su rođaci sudjelovali u brojnim društvenim revolucijama, a on je nastavio tu tradiciju boreći se za radnička prava i reformu rada u Americi tijekom ranih [[1870-e|1870-ih]]. Prethodno je se zalagao za prava Afroamerikanaca i bivših [[rob]]ova, povlačeći paralele između položaja radničke klase i položaja robova prije ukidanja ropstva. Parsons i njegova supruga [[Lucy Parsons|Lucy]], koja je rođena u ropstvu, stigli su u Chicago [[1873.]] godine i postali vođe Socijalističke radničke stranke ({{jez-en|Socialist Labor Party}}). Kasnije je Parsons u Chicagu osnovao Američku grupu ({{jez-en|American Group}}), ogranak Međunarodnog udruženja radnika. Također je uređivao &quot;Alarm&quot;, američki pandan novinama &quot;Arbeiter-Zeitung&quot;. Suđeno mu je i osuđen je u biti zato što je bio istaknuta osoba u anarhističkom i radničkom pokretu Chicaga. Nije čak ni bio prisutan na mjestu bombaškog napada, nazočio je skupu na Haymarketu, na koji je stigao oko 21 sat. Govorio je sat vremena, a zatim je, dok se Samuel Fielden obraćao okupljenima, otišao u dvoranu Zepf's Hall, gdje se nalazio u trenutku eksplozije.

===August Spies===
[[Datoteka:August Spies portrait.jpg|100px|right|thumb|August Spies]]
'''[[August Spies]]''' ([[Planina Landecker|planina Landeck]], [[10. decembra]] [[1855.]] – [[Chicago]], [[11. novembra]] [[1887]]) bio je njemački useljenik. Rođen je u ruševnom dvorcu preuređenom u državnu zgradu na [[Planina Landecker|planini Landeck]] u [[Hesensko izborno kneževstvo|Kneževini Hessen]] u Njemačkoj. Otac mu je bio državni šumarski službenik. U Ameriku je stigao [[1872.]] godine. Potaknut nepravdama kojima je svjedočio, [[1877.]] je se pridružio Socijalističkoj radničkoj stranci. Obnašao je dužnost poslovnog upravitelja lista &quot;Arbeiter-Zeitung&quot;. Mnogi smatraju da je unutar anarhističkog pokreta u Chicagu bio jednako važna osoba kao i Parsons. Godine [[1883.]] bio je istaknuti sudionik Revolucionarnog kongresa održanog u [[Pittsburgh]]u, na kojem je službeno osnovana Međunarodna udruga radnika u Americi. Dana [[3. maja]] [[1886.]] svjedočio je incidentu u tvornici McCormick, tijekom kojeg je policija napala radnike. Osuđujući ubojstva radnika, pozvao je na &quot;spiralu osvete&quot;, potičući radnike na ustanak i uzvraćanje kapitalistima istom mjerom. Bio je prvi govornik na skupu na trgu Haymarket, obraćao se okupljenima dok je čekao Parsonsa. Prema svim svjedočanstvima, njegov je govor bio umjerenog tona i nije poticao na nasilje. U januaru [[1887]], dok je još bio u zatvoru, oženio se [[Nina van Zandt|Ninom van Zandt]] (1862-1936).

===Adolph Fischer===
[[Datoteka:Adolph Fischer portrait.jpg|100px|right|thumb|Adolph Fischer]]
'''[[Adolph Fischer]]''' ([[Bremen (grad)|Bremen]], [[1858.]] – [[Chicago]], [[11. novembra]] [[1887]]) bio je njemački socijalist i militantni revolucionar. Rođen je u Bremenu, u Sjedinjene Države je doselio [[1873.]] godine s 15 godina. Počeo je raditi kao šegrt i slovoslagar u tiskari u [[Little Rock]]u u [[Arkansas]]u. Kasnije je se [[1879.]] godine preselio u [[St. Louis, Missouri|St. Louis]] u [[Missouri]]ju, gdje se pridružio Njemačkom sindikatu slovoslagara. Godine  [[1881.]] oženio se Johannom Pfauntz, s kojom je imao troje djece. Godine 1881. Adolph se sa suprugom preselio u [[Nashville]] u [[Tennessee]]ju, gdje je radio za svog brata kao slovoslagar za list &quot;Anzeiger des Südens&quot;, novine namijenjene njemačkim useljenicima. Godine [[1883.]] preselio je porodicu u Chicago, gdje je postao slovoslagar za &quot;Arbeiter-Zeitung&quot;, radničke novine koje su uređivali August Spies i Michael Schwab. Prisustvovao je sastanku održanom večer uoči prosvjeda na Haymarketu te samim demonstracijama, iako se u trenutku bacanja bombe nalazio u obližnjoj gostionici. Fischer nije tražio pomilovanje, a čak i da jest, njegov bi zahtjev najvjerojatnije bio odbijen. Nakon Adolphove smrti, njegova supruga Johanna i djeca vratili su se u okolicu St. Louisa i nastanili kod njezinog brata, Rudolpha Pfountza, u [[Maplewood, Missouri|Maplewoodu]], predgrađu St. Louisa.

===George Engel===
[[Datoteka:George Engel portrait 2.jpg|100px|right|thumb|George Engel]]
'''[[George Engel]]''' ([[Kassel]], [[15. aprila]] [[1836.]] – [[Chicago]], [[11. novembra]] [[1887]]) imao je pedeset godina i bio je najstariji među optuženicima. Rođen je u siromašnoj obitelji s još troje djece. Njegov otac Konrad, zidar, preminuo je kad je George imao godinu dana, a majka mu je umrla kad mu je bilo dvanaest godina, ostavivši ga siročetom. Kratko je živio u udomiteljskoj obitelji, no s četrnaest godina bio je prisiljen potražiti posao. Započeo je naukovanje za postolara, ali nije si mogao priuštiti plaćanje potrebnih naknada. Odselio je u [[Frankfurt]], gdje je naposljetku pronašao posao kao naučnik soboslikara. Zbog posla je putovao Njemačkom, a [[1868.]] godine pokrenuo je vlastiti posao. Iste godine je se oženio, no shvativši da je zbog gospodarskih prilika u Njemačkoj teško zaraditi za život, odlučio je ostvariti svoj dječački san: emigrirati u Sjedinjene Države. Napustio je Njemačku [[1872.]] i u januaru [[1873.]] stigao u [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphiju]] ([[Pennsylvania]]), gdje je radio u rafineriji šećera. Godine [[1874.]] otišao je iz Philadelphije u [[Chicago]], gdje je kasnije ([[1876]]) otvorio trgovinu igračkama. Postao je aktivist i zajedno s Adolphom Fischerom radikalni vođa u socijalističkom radničkom pokretu. Riječima njegovog suoptuženika Oscara Neebea: &quot;Engel je bio hrabar borac u borbi radničke klase i s razlogom istinski buntovnik.&quot; Sudjelovao je na sastancima na kojima se organizirao prosvjed na Haymarketu, no večer kad su se incidenti dogodili proveo je kod kuće igrajući karte. Osuđen je na smrt, ali je, za razliku od Fieldena i Schwaba, odbio pisati guverneru Oglesbyju da bi zatražio preinaku kazne.

===Michael Schwab ===
[[Datoteka:Michael Schwab portrait.jpg|100px|right|thumb|Michael Schwab]]
[[Michael Schwab]] (9. 8. 1853 - 29. 6. 1898) je bio 32-godišnji imigrant iz Njemačke i zet [[Rudolph Schnaubelt|Rudolpha Schnaubelta]] (čovjeka osumnjičenog za bacanje bombe na Haymarketu). Nakon imigracije u Ameriku [[1879]], postao je aktivan borac za prava radnika. Kao urednik Arbeiter-Zeitunga Schwab napisao je članak 4. 5. 1886. kao podršku 8-satnom radnom vremenu u kojem poziva na otpor protiv kapitalista. Te noći, Schwab je namjeravao prisustvovati protestu na Haymarketu, i bio je tamo kraće vrijeme, ali je ubrzo ipak otišao da održi govor kod fabrike Deering Reaper i tamo se nalazio u vrijeme eksplozije. Na suđenju pokušao je objasniti razliku između anarhije i nasilja koji su tada često povezivani:
:: „potpuno je pogrešno koristiti riječ anarhija kao simbol za nasilje. Nasilje je jedno, a anarhija nešto sasvim drugo. U sadašnjem stanju u društvu, nasilje koriste sve strane, i zato mi sugerišemo upotrebu nasilja protiv nasilja, ali samo protiv nasilja, kao nužnu odbranu“

Takođje je predvidio eventualni trijumf socijalizma:
::„znam da naši ideali neće biti stvarnost sljedeće godine, ali znam da će biti izvršeni što je prije moguće, jednoga dana, nekad u budučnosti“ . Schwab je osuđen na smrtnu kaznu, ali je pisao guverneru Oglesbyu sa molbom za promjenu kazne u doživotni zatvor. Odslužio je 6 godina, a tada je [[John Peter Altgeld]] pomilovao Schwaba, Neebea i Fieldena, 26. 6. 1893. god.

=== Samuel Fielden ===
[[Datoteka:Samuel Fielden portrait 2.jpg|100px|right|thumb|Samuel Fielden]]
[[Samuel Fielden]] (25. 2. 1847, Engleska - 7. 2. 1922, Kolorado) bradati bivši metodistički pop. Bio je poznati govornik u halama i na ulicnim radničkim skupovima, glasom i intenzitetom rođeni orator. On je jedini imigrant iz Engleske među optuženima u Haymarket procesu. Fielden je držao govor na Haymarketu kada je kapetan Bonfield naredio okupljenima da se odmah raziđu. Dok je silazio s govornice, neko je bacio bombu među policajce. Kao i Michael Schwab, odlučio je da piše guverneru Oglesbyu, sa molbom da smrtna kazna bude zamjenjena doživotnim zatvorom. Odslužio je šest godina u zatvoru, a nakon toga, Fielden je vodio miran život na farmi u [[Colorado|Coloradu]].

=== Louis Lingg ===
[[Datoteka:Louis Lingg portrait.jpg|100px|right|thumb|Louis Lingg]]
[[Louis Lingg]] (9. 9. 1864. - 10. 11. 1887, samoubistvo) bio je najmlađi okrivljeni u Haymarket procesu. Imao je 22 godine. U Ameriku je imigrirao iz Njemačke malo manje od godinu dana prije događaja na Haymarketu. Njegov otac je u Njemačkoj povrijeđen u nesreći zbog toga su mu poslodavci smanjili platu i postojela je velika mogučnost da dobije otkaz. Ovo je razočaralo Lingga i potaklo ga na mržnju prema kapitalizmu. Luis Ling je bio najotvorenije radikalan i militantan među anarhistima. Pravio je bombe. Nije bio na Hajmarketu, tako da nije on bio taj koji je bacio bombu. 6.11. manje od sedmicu prije izvršenja smrtne kazne, u njegovoj ćeliji su pronađene četiri bombe. Zbog ovoga, u Chicagu je znatno opala potpora optuženima, jer se odmah posumnjelo na pokušaj bijega ili napad unutar zatvora. Nešto kasnije dolazi vijest o eksploziji u zatvoru. Ling je stavio bombu u usta i zapalio fitilj. Patio je u teškoj agoniji, lice mu je bilo unakaženo, kažu da je bio pri svijesti dok su tri ljekara šest sati radila nad njim. Mnogi vjeruju da je to uradio jer nije želio da mu sudbina bude u rukama onih koji su ga osudili, nego da njegova smrt bude čin slobodne volje.

=== Oscar Neebe ===
[[Datoteka:Oscar Neebe greyscale.jpg|100px|thumb|right|Oscar Neebe]]
[[Oscar Neebe|Neebe]] (12. 7. 1850. - 22. 4. 1916) i Parsons su bili jedini optuženi u Haymarket proccesu koji su rođeni u Americi. Ubrzo nakon njegovog rođenja u [[New York City|New Yorku]], Neebe je sa porodicom otišao nazad u Njemačku gdje su živjeli duže vrijeme. Vratili su se u Ameriku kratko vrijeme prije događaja na Haymarketu. Ni on nije bio prisutan na Haymarketu, ali zbog pokušaja da ponovo pokrene Arbeiter-Zeitung nakon zatvaranja je uhapšen zajedno sa još nekim ljudima koji su radili u Arbeiter-Zeitungu. Neebe jedini na suđenju nije osuđen na smrtnu kaznu. Dobio je 25 godina zatvora. Oslobođen je 26.06.1893 nakon pomilovanja od strane guvernera Altgelda.

== Lucy Parsons ==
[[Datoteka:Lucy Parsons.1920.jpg|150px|left|thumb|Lucy Parsons (1853-1942)]]
'''[[Lucy Parsons]]''' ([[Teksas]] ili [[Virginija]], [[1851.]] ili [[1853.]] – [[Chicago]], [[7. marta]] [[1942]]), njezino točno mjesto i godina rođenja nisu poznati. Upoznala je aktivista Alberta Parsonsa u [[Waco, Texas|Wacu]] u [[Teksas]]u i tvrdila da se udala za njega, mada službeni dokumenti koji bi potvrđivali taj brak nisu nikada pronađeni. Zajedno su se preselili u Chicago krajem [[1873.]] godine a njezinu misao je oblikovala oštra represija kojoj su radnici bili izloženi tijekom štrajka željezničara u Chicagu [[1877.]] godine. Zalagala se za radničko organiziranje i klasnu borbu, pišući polemičke tekstove i nastupajući na brojnim skupovima. Pridružila se Radničkoj stranci Sjedinjenih Država ({{jez-en|Workingmen's Party of the United States}}), a kasnije i organizaciji &quot;Vitezovi rada&quot; ({{jez-en|Knights of Labor}}). Zajedno s prijateljicom [[Lizzie Holmes|Lizzie Swank]] (1850-1926) i drugim ženama osnovala je Sindikat radnica Chicaga ({{jez-en|Chicago Working Women's Union}}). Lucy je imala dvoje djece i radila je kao krojačica u Chicagu, a kasnije je otvorila vlastitu trgovinu. Nakon što je preživjela događaje na Haymarketu i naknadno suđenje, Lucy je nastavila borbu sve do [[1942.]] godine. Za nju je ta borba u biti predstavljala predanost očuvanju uspomene na supruga i na cilj zbog kojeg je on izgubio život. Stekla je međunarodni ugled kao [[Anarhizam|anarhistička]] govornica, često putujući Sjedinjenim Državama i posjećujući Englesku. Pisala je članke i uređivala radikalne publikacije. Primala je financijsku potporu od udruge &quot;Pioneer Aid and Support Association&quot; te je s mlađim ljubavnikom Martinom Lacherom napisala biografiju ''The Life of Albert R. Parsons'' (1889). U desetljećima nakon [[Ruska revolucija|Ruske revolucije]] [[1917.]] godine, Parsons se počela priklanjati [[Komunizam|komunizmu]]. Policija u Chicagu smatrala ju je opasnom političkom osobom i više je puta pokušavala spriječiti njezine javne nastupe. Svoj je aktivizam nastavila i u dubokoj starosti, sukobljavajući se s anarhistkinjom [[Emma Goldman|Emmom Goldman]] (1869-1940) oko različitih stajališta o slobodnoj ljubavi te zalažući se za osobe koje su bile žrtve sudskih nepravdi, posebice [[Angelo Herndon|Angela Herndona]] (1913-1997), [[Thomas Mooney|Toma Mooneyja]] (1882-1942) i skupinu poznatu kao Scottsboro Boys. Svojim posljednjim prvomajskim demonstracijama prisustvovala je [[1941.]] godine, u dobi od 88 godina. Unatoč sljepoći, vozila se na platformi ulicama Chicaga tijekom sindikalne povorke organizacije CIO. U tim je posljednjim godinama života postala svojevrsna živa svetica, boreći se za izgradnju novog radničkog pokreta u gradu kroz organiziranje radnika u industriji prerade mesa i čeličanama. Poginula je u kućnom požaru [[7. marta]] [[1942]].

== Pogubljenje ==
Po završetku žalbenog postupka, guverner Illinoisa Richard James Oglesby preinačio je smrtne kazne Fieldenu i Schwabu u kazne doživotnog zatvora. Uoči pogubljenja, Lingg je pokušao počiniti samoubojstvo zapalivši cigaru punjenu dinamitom, koja mu je bila prokrijumčarena u ćeliju. Eksplozija mu je raznijela polovicu lica a nakon toga pretrpio je sate agonije prije nego što je umro. Na sutradan, [[11. novembra]] [[1887]], Spies, Parsons, Fischer i Engel odvedeni su na vješala odjeveni u bijele halje i s kapuljačama na glavama. Pjevali su &quot;[[La Marseillaise|Marseillezu]]&quot;. Neki članovi njihovih porodica, uključujući Lucy Parsons, uhićeni su i pretraženi u potrazi za bombama, koje naravno nisu pronađene. Prema svjedočanstvima, u trenucima prije vješanja Spies je uzviknuo: &quot;Doći će dan kada će naša šutnja biti moćnija od glasova koje danas gušite.&quot;{{sfn|Avrich 1984|p=393|quote= The time will come when our silence will be more powerful than the voices you strangle today.}} U svojim posljednjim riječima Engel i Fischer uzviknuli su: &quot;Živjela anarhija!&quot; Parsons je potom zatražio riječ, no prekinut je u trenutku kada je dan znak za otvaranje zamke na vješalima. Svjedoci su izvijestili da osuđenici nisu umrli trenutačno nakon pada, već su polako umirali od gušenja, prizor koji je vidno potresao promatrače. Lingg, Spies, Fischer, Engel i Parsons pokopani su na njemačkom groblju Waldheim u Forest Parku, predgrađu Chicaga, kao i svojevremno Schwab i Neebe.

== Slijed ==
[[Datoteka:Haymarket-martyrs-memorial-Forest-Home-Cemetery-IL.jpg|thumb|right|150px|Spomenik mučenicima s Haymarketa, [[Albert Weinert]].]]
Godine [[1893.]] podignut je &quot;Spomenik mučenicima s Haymarketa&quot;, djelo kipara [[Albert Weinert|Alberta Weinerta]] (1863-1947). Godine [[1997.]] [[Bruce Babbitt]], [[Ministar unutarnjih poslova Sjedinjenih Američkih Država|američki ministar unutarnjih poslova]] u administraciji predsjednika [[Bill Clinton|Clintona]], je to djelo proglasilo nacionalnim historijskim spomenikom, čime je ono postalo jedini nadgrobni spomenik kojem je ukazana takva čast.&lt;ref name=&quot;Babbitt&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://npgallery.nps.gov/GetAsset/00d4867b-3034-4cf7-b1d4-d4454b5b1c8b |title= National Historic Landmark Denomination : Haymarket Martyrs Monument |last= Babbitt |first= Bruce |date=18. februara 1997 |website= |publisher= |accessdate=3. 10. 2026}}&lt;/ref&gt;

Novi guverner Illinoisa [[John Peter Altgeld|John Altgeld]] (1847-1902) potpisao je [[26. juna]] [[1893.]] pomilovanja za Fieldena, Neebea i Schwaba, zaključivši da je svih osmero optuženika bilo nevino.&lt;ref name=&quot;Altgeld&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.whobuiltamerica.org/item/governor-altgeld-pardons-the-haymarket-protesters |title= Governor Altgeld Pardons the Haymarket Protesters |last= |first= |date= 26. juna 1893|website= |publisher= American Social History Project / Who Built America?|accessdate=3. 10. 2026}}&lt;/ref&gt;

Policijski zapovjednik koji je naredio okupljenima da se raziđu, inspektor [[John Bonfield]] (1836-1898),&lt;ref name=&quot;Bonfield&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.chicagohistoryresources.org/hadc/transcript/volumen/151-200/N167-170.htm |title= Zapisnik suđenja o slučaju &quot;Illinois vs. August Spies&quot;, iskaz Johna Bonfielda (treće pojavljivanje) |last= |first= |date= 10. augusta 1886 |website= |publisher= Chicago Historical Society|accessdate=3. 10. 2026}}&lt;/ref&gt; kasnije je osuđen zbog korupcije, no za djela koja nisu bila povezana s neredima na Haymarketu. Osoba koja je bacila bombu nikada nije identificirana, iako su neki anarhisti u privatnim razgovorima davali do znanja da znaju njezin identitet, ali su ga odlučili zadržati u tajnosti kako bi spriječili daljnje nasilje i gubitak života. Taj se sudski proces studentima često navodi kao jedan od najtežih primjera sudskog propusta u historiji Sjedinjenih Država.

Tvrtka McCormick nastavila je i dalje rasti te je se [[1902.]] godine spojila s tvrtkom [[International Harvester Company]]. Naime, zahvaljujući financijskoj potpori [[J. P. Morgan|Johna Pierponta Morgana]] (1837-1913), udružila se sa svojim glavnim konkurentom, tvrtkom [[Deering Harvester Company]], te trima manjim proizvođačima (Milwaukee Harvesting Machine, Plano Manufacturing i Warder, Bushnell &amp; Glessner) kako bi osnovala International Harvester (IH). Tvrtku je isprva vodio [[Cyrus McCormick Mlađi|Cyrus H. McCormick mlađi]] (1859-1936), sin [[Cyrus McCormick|Cyrusa McCormicka]] (1809-1884), a s vremenom je ona kontrolirala više od 80% svjetske proizvodnje strojeva za žetvu. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugoga svjetskog rata]] International Harvester počeo je premještati proizvodnju u modernije pogone izvan područja Chicaga, no nastavio je poslovati još desetljećima. Naposljetku je tijekom [[1980-e|1980-ih]], uslijed teške financijske krize, prodao velik dio svog poslovanja drugim tvrtkama ([[International Motors|Navistar]], [[Case International Harvester|Case IH]], [[McCormick Tractors]]) te prošao kroz proces korporativnog razdvajanja.

Prvi američki savezni zakon o radu donesen je tek mnogo godina kasnije tj. &quot;Zakonom o poštenim radnim standardima&quot; ({{jez-en|Fair Labor Standards Act}}), koji je [[25. juna]] [[1938.]] potpisao predsjednik [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]]. Prvi savezni zakoni protiv diskriminacije na radnom mjestu doneseni su u razdoblju od [[1963.]] do [[1967.]] godine, tijekom mandata predsjednika [[John F. Kennedy|Johna F. Kennedyja]] i [[Lyndon B. Johnson|Lyndona Johnsona]], primjerice &quot;''Equal Pay Act''&quot; iz [[1963]].

Američki anarhistički pokret suočio se s oštrom represijom u razdoblju od [[1901.]] do [[1903.]] godine, osobito nakon atentata na predsjednika [[William McKinley|Williama McKinleyja]] ([[6. septembra]] [[1901]]) koji je počinio [[Leon Czolgosz]], osoba koja se izjašnjavala kao anarhist te je nakon suđenja pogubljena na električnoj stolici. Taj je događaj potaknuo lov na vještice usmjeren protiv anarhista, te je [[Emma Goldman]] (1869-1940) uhićena pod optužbom za sudjelovanje u atentatu. Kongres je [[1903.]] godine donio &quot;[[Zakon o isključenju anarhista (1903)|Zakon o useljavanju]]&quot; ({{jez-en|Immigration Act}}) kojim se omogućilo uskraćivanje ulaska anarhistima u Sjedinjene Države. Taj se zakon kasnije pokazao iznimno korisnim onima koji su tijekom [[Makartizam|Makartizma]] u [[1950-e|1950-im]] progonili komuniste. Između [[1917.]] i [[1920.]] godine američka vlada je, zahvaljujući [[Alexander Mitchell Palmer|Alexandra Palmera]] (1872-1936) i mladog [[J. Edgar Hoover|Edgara Hoovera]] (1895-1972), provela kampanju političke represije koja je razbila anarhistički pokret i dovela do deportacije Emme Goldman i [[Alexander Berkman|Aleksandra Berkmana]] (1870-1936).

U pogledu rasne diskriminacije promijeni, trebalo je mnogo godina da se stanje promijeni. Krajem [[19. vijek|19. stoljeća]] pojavili su se zakoni &quot;[[Jim Crow Laws|Jim Crow]]&quot;, niz lokalnih mjere kojima su se segregacija i rasna diskriminacija zapravo ozakonile. Pobuna [[Rosa Parks|Rose Parks]] u [[Alabama|Alabami]] [[1955.]] godine te [[Pokret za građanska prava (Sjedinjene Američke Države)|borba za građanska prav]]a ([[Crni panteri]], [[Martin Luther King]], [[Malcolm X]] i drugi) doveli su do promjene u načinu razmišljanja tijekom [[1960-e|1960-ih]] i [[1970-e|1970-ih]] godina u zemlji koja utjelovljuje osnovni paradoks prema kojim je izgrađena na temelju rada doseljenika, a ipak na useljenike gleda sa sumnjom.

== Prvi kongres Druge internacionale ==
Na prvom kongresu [[Druga internacionala|Druge internacionale]] ([[Pariz]], [[21. jula]] [[1889]]) odlučeno je da će se svake godine [[1. maja]] održavati masovne radničke demonstracije u znak sjećanja na krvoproliće u Chicagu.{{efn|{{fr}} ''Il sera organisé une grande manifestation internationale à date fixe, de manière que dans tous les pays et dans toutes les villes à la fois, le même jour convenu, les travailleurs mettent les pouvoirs publics en demeure de réduire légalement à huit heures la journée de travail, et d’appliquer les autres résolutions du congrès de Paris''.}} Godine [[1890.]] [[Praznik rada]] nije slavljen samo kao simbol borbe za osmosatno radno vrijeme, u mnogim su zemljama proslave poprimile obilježje opće demonstracije klasne solidarnosti među proleterijatom. Te je godine gotovo 100.000 radnika sudjelovalo u demonstracijama u [[Pariz]]u, a 50.000 u [[Marseille]]u, [[beč]]ki proleterijat je održao 60 skupova na kojima je sudjelovalo 40.000 radnika, dok je u [[Budimpešta|Budimpešti]] 50.000 radnika marširalo s crvenim zastavama. Demonstracije su održane i u [[Prag]]u, [[Brno|Brnu]], [[Bukurešt]]u i [[Zürich]]u. U Engleskoj je više od 200.000 radnika sudjelovalo u demonstracijama u [[Hyde Park]]u, a [[Friedrich Engels]] je o tim događajima napisao sljedeće:
{{cquote|To je naša prva pobjeda u Londonu i pokazuje da nas mase sada prate.}}

Godine [[1891.]] proslave u Italiji, Belgiji, Mađarskoj, Španjolskoj, Nizozemskoj, Njemačkoj i Engleskoj poprimile su obilježja organizirane političke borbe radničke klase: jurišalo se na policijske postaje, a izbili su i nasilni oružani sukobi. Također 1891. godine, na kongresu Druge internacionale, rasplamsala se rasprava između oportunističke i revolucionarne struje o prirodi i datumu proslave Prvog maja. Delegati iz Njemačke i Engleske inzistirali su na tome da se Praznik rada obilježava prve nedjelje u svibnju. To bi zapravo značilo odustajanje od štrajkova, a time i slabljenje klasne borbe proletarijata. Na kraju kongresa donesena je rezolucija koja se dijelom temeljila na [[August Bebel|Bebelovu]] kompromisnom prijedlogu: &quot;Ovaj se praznik ima obilježavati kao dan odmora, pod uvjetom da prilike u dotičnoj zemlji dopuštaju proslave.&quot;

== Povezano ==
* [[Međunarodni praznik rada]]
* [[1. maj]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Avrich |first=Paul |author-link= |title=The Haymarket Tragedy |year=1984 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=0-691-00600-8 |title-link=The Haymarket Tragedy}}
* {{cite book |last=Green |first=James R. |author-link= |title=Death in the Haymarket: A Story of Chicago, the First Labor Movement and the Bombing that Divided Gilded Age America |year=2006 |publisher=Pantheon Books |location=New York |isbn=0-375-42237-4 |url=https://archive.org/details/deathinhaymarket00gree}}
* {{cite book |last=Messer-Kruse |first=Timothy |author-link= |title=The Haymarket Conspiracy: Transatlantic Anarchist Networks |publisher=University of Illinois Press |location=Urbana, Ill. |year=2012 |isbn=978-0-252-07860-6}}
* {{cite book |last=Messer-Kruse |first=Timothy |author-link= |title=The Trial of the Haymarket Anarchists: Terrorism and Justice in the Gilded Age |year=2011 |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |isbn=978-0-230-12077-8 |title-link=The Trial of the Haymarket Anarchists: Terrorism and Justice in the Gilded Age}}
* {{cite book |last=Nelson |first=Bruce C. |title=Beyond the Martyrs: A Social History of Chicago's Anarchists, 1870–1900 |title-link=Beyond the Martyrs|year=1988 |publisher=Rutgers University Press |location=New Brunswick, NJ |isbn=0-8135-1345-6}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Haymarket Riot}}
* [http://www.chicagohs.org/dramas/act2/tragedyEnacted/momentOfTruth_f.htm &quot;Act III: Toils of the Law&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315002211/http://www.chicagohs.org/dramas/act2/tragedyEnacted/momentOfTruth_f.htm |date=2008-03-15 }}
* [http://www.chicagohistory.org/dramas/act3/act3.htm Act II: Let Your Tragedy Be Enacted Here, Moment of Truth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604024655/http://www.chicagohistory.org/dramas/act3/act3.htm |date=2012-06-04 }}
* [http://www.chicagohistory.org/hadc/transcript/volumek/301-350/K312-361.htm Testimony of Malvern M. Thompson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115025952/http://www.chicagohistory.org/hadc/transcript/volumek/301-350/K312-361.htm |date=2008-01-15 }}
* [https://web.archive.org/web/20060714210245/http://www.ci.chi.il.us/Landmarks/S/SiteHaymarket.html Site of the Haymarket Tragedy]
* [http://h2g2.com/edited_entry/A627662 How May Day Became a Workers' Holiday]
* [http://www.chicagohs.org/hadc/manuscripts/m03/M03.htm#M03P020 Inspector John Bonfield report to Frederick Ebersold, General Superintendent of Police, 1886 May 30] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107083801/http://www.chicagohs.org/hadc/manuscripts/m03/M03.htm#M03P020 |date=2019-01-07 }}
* [http://homicide.northwestern.edu/docs_fk/homicide/AAA/Anarchy.09.pdf &quot;The Dead and the Wounded&quot;]
* [http://homicide.northwestern.edu/docs_fk/homicide/AAA/Anarchy.10.pdf Core of the Conspiracy]

{{Normativna kontrola}}
[[Kategorija:1886.]]
[[Kategorija:Protesti]]
[[Kategorija:Radnički pokret]]
[[Kategorija:Historija Sjedinjenih Američkih Država (1865–1918)]]
[[Kategorija:Historija Chicaga]]</text>
      <sha1>cjn4bfl6kn0dr1id09rsupocaovxr9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neredi na Haymarketu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4554703</id>
    <redirect title="Afera Haymarket" />
    <revision>
      <id>42714794</id>
      <parentid>42704893</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Afera Haymarket]]</comment>
      <origin>42714794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="an9jl8t3ct6ib9k7clnamsgcduuy61s" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Afera Haymarket]]</text>
      <sha1>an9jl8t3ct6ib9k7clnamsgcduuy61s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haymarketska afera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4554704</id>
    <redirect title="Afera Haymarket" />
    <revision>
      <id>42714795</id>
      <parentid>42704894</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Afera Haymarket]]</comment>
      <origin>42714795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="an9jl8t3ct6ib9k7clnamsgcduuy61s" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Afera Haymarket]]</text>
      <sha1>an9jl8t3ct6ib9k7clnamsgcduuy61s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kestenjastokapa čagra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4555088</id>
    <revision>
      <id>42714809</id>
      <parentid>42658176</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Laniarius brauni]] na [[Kestenjastokapa čagra]]</comment>
      <origin>42658176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1078" sha1="bp7vov9z9qvysmjsly0owjj0ib01f0m" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Taksokvir
| boja= animalia
| naziv = ''Laniarius brauni''
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| slika = Laniarius brauni imported from iNaturalist photo 9005374 on 19 November 2020 (cropped).jpg
| slika_širina = 280px
| slika_opis = 
| regnum = [[Životinje]]
| phylum = [[Svitkovci]]
| classis = [[Ptice]]
| ordo = [[Vrapčarke]]
| familia = ''[[Malaconotidae]]''
| subfamilia = ''[[Hippotraginae]]''
| genus = ''[[Laniarius]]''
| species = '''''L. brauni'''''
| dvoimeno = ''Laniarius brauni''
| dvoimeno_autorstvo = [[David Armitage Bannerman|Bannerman]], 1939
}}
'''''Laniarius brauni''''' je vrsta [[ptica|ptice]] iz porodice ''[[Malaconotidae]]''. ''Laniarius brauni'' je [[endem]]ska vrsta u [[Angola|Angoli]]. Njezina prirodna staništa su suptropske i tropske vlažne šume, a glavnu prijetnju predstavlja im uništavanje staništa. Narodno i latinsko ime ove ptice skovano je u čast R. H. Brauna, njemačkog kolekcionara koji je skupljao ptice u [[Južna Afrika (regija)|Južnoj Africi]].

[[Kategorija:Vrapčarke]]
[[Kategorija:Fauna Afrike]]</text>
      <sha1>bp7vov9z9qvysmjsly0owjj0ib01f0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714821</id>
      <parentid>42714809</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="8e98mosd3iuup2fyoiwni4p2wpv8mw3" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| slika = Laniarius brauni imported from iNaturalist photo 9005374 on 19 November 2020 (cropped).jpg
| slika_upright = 1.2
| slika_opis = 
| status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Laniarius brauni'' |volume=2017 |article-number=e.T22707532A111052707 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22707532A111052707.en |access-date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| genus = Laniarius
| species = brauni
| autorstvo = [[David Armitage Bannerman|Bannerman]], 1939.
}}
'''''Laniarius brauni''''' je vrsta [[ptica|ptice]] iz porodice ''[[Malaconotidae]]''. ''Laniarius brauni'' je [[endem]]ska vrsta u [[Angola|Angoli]]. Njezina prirodna staništa su suptropske i tropske vlažne šume, a glavnu prijetnju predstavlja im uništavanje staništa. Narodno i latinsko ime ove ptice skovano je u čast R. H. Brauna, njemačkog kolekcionara koji je skupljao ptice u [[Južna Afrika (regija)|Južnoj Africi]].

== Reference ==
{{reflist}}

{{Taxonbar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Vrapčarke]]
[[Kategorija:Fauna Afrike]]</text>
      <sha1>8e98mosd3iuup2fyoiwni4p2wpv8mw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714822</id>
      <parentid>42714821</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="52zprp4z73xdaxyf5nzoatxnmnlndbd" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| slika = Laniarius brauni imported from iNaturalist photo 9005374 on 19 November 2020 (cropped).jpg
| slika_upright = 1.2
| slika_opis = 
| status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Laniarius brauni'' |volume=2017 |article-number=e.T22707532A111052707 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22707532A111052707.en |access-date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| genus = Laniarius
| species = brauni
| autorstvo = [[David Armitage Bannerman|Bannerman]], 1939.
}}
'''Kestenjastokapa čagra''' ('''''Laniarius brauni''''') je vrsta [[ptica|ptice]] iz porodice ''[[Malaconotidae]]''. Kestenjastokapa čagra je [[endem]]ska vrsta u [[Angola|Angoli]]. Njezina prirodna staništa su suptropske i tropske vlažne šume, a glavnu prijetnju predstavlja im uništavanje staništa. Narodno i latinsko ime ove ptice skovano je u čast R. H. Brauna, njemačkog kolekcionara koji je skupljao ptice u [[Južna Afrika (regija)|Južnoj Africi]].

== Reference ==
{{reflist}}

{{Taxonbar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Vrapčarke]]
[[Kategorija:Fauna Afrike]]</text>
      <sha1>52zprp4z73xdaxyf5nzoatxnmnlndbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714823</id>
      <parentid>42714822</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>dodana kategorija [[:Kategorija:Endemske vrste|Endemske vrste]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>42714823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1192" sha1="r8m4ai2yld7gi8obp3obwbucaqvgb18" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| slika = Laniarius brauni imported from iNaturalist photo 9005374 on 19 November 2020 (cropped).jpg
| slika_upright = 1.2
| slika_opis = 
| status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Laniarius brauni'' |volume=2017 |article-number=e.T22707532A111052707 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22707532A111052707.en |access-date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| genus = Laniarius
| species = brauni
| autorstvo = [[David Armitage Bannerman|Bannerman]], 1939.
}}
'''Kestenjastokapa čagra''' ('''''Laniarius brauni''''') je vrsta [[ptica|ptice]] iz porodice ''[[Malaconotidae]]''. Kestenjastokapa čagra je [[endem]]ska vrsta u [[Angola|Angoli]]. Njezina prirodna staništa su suptropske i tropske vlažne šume, a glavnu prijetnju predstavlja im uništavanje staništa. Narodno i latinsko ime ove ptice skovano je u čast R. H. Brauna, njemačkog kolekcionara koji je skupljao ptice u [[Južna Afrika (regija)|Južnoj Africi]].

== Reference ==
{{reflist}}

{{Taxonbar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Vrapčarke]]
[[Kategorija:Fauna Afrike]]
[[Kategorija:Endemske vrste]]</text>
      <sha1>r8m4ai2yld7gi8obp3obwbucaqvgb18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714826</id>
      <parentid>42714823</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="2mc93l2v1enizg5ivlzhwdvckxomcoi" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| slika = Laniarius brauni imported from iNaturalist photo 9005374 on 19 November 2020 (cropped).jpg
| slika_upright = 1.2
| slika_opis = 
| status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Laniarius brauni'' |volume=2017 |article-number=e.T22707532A111052707 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22707532A111052707.en |access-date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| genus = Laniarius
| species = brauni
| autorstvo = [[David Armitage Bannerman|Bannerman]], 1939.
}}
'''Kestenjastokapa čagra'''&lt;ref&gt;{{HAZU-Orn}}&lt;/ref&gt; ('''''Laniarius brauni''''') je vrsta [[ptica|ptice]] iz porodice ''[[Malaconotidae]]''. Kestenjastokapa čagra je [[endem]]ska vrsta u [[Angola|Angoli]]. Njezina prirodna staništa su suptropske i tropske vlažne šume, a glavnu prijetnju predstavlja im uništavanje staništa. Narodno i latinsko ime ove ptice skovano je u čast R. H. Brauna, njemačkog kolekcionara koji je skupljao ptice u [[Južna Afrika (regija)|Južnoj Africi]].

== Reference ==
{{reflist}}

{{Taxonbar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Vrapčarke]]
[[Kategorija:Fauna Afrike]]
[[Kategorija:Endemske vrste]]</text>
      <sha1>2mc93l2v1enizg5ivlzhwdvckxomcoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snerski pingvin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4570043</id>
    <revision>
      <id>42714827</id>
      <parentid>42658163</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Snareski pingvin]] na [[Snerski pingvin]] preko preusmjerenja</comment>
      <origin>42658163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9144" sha1="fhdsx57e3hvea55i5dlt9yein71g0pq" xml:space="preserve">{{Taksokvir
| boja                                    = animalia
| ime                                     = Snareski pingvin
| status                                  = VU
| status_sistem                           = IUCN3.1
| vremenski_raspon                        = 
| slika                                   = SnaresPenguin (Mattern) large.jpg
| slika_širina                            = 
| slika_alt                               = 
| slika_opis                              = 
| slika_opis_poz                          =
| slika2                                  = 
| slika2_širina                           = 
| slika2_alt                              = 
| slika2_opis                             = 
| klasifikacija_status                    = 
| virus_grupa                             = 
| nekategorizirana_naddomena              = 
| nekategorizirana_naddomena_autorstvo    = 
| naddomena                               = 
| naddomena_autorstvo                     = 
| domena                                  = 
| domena_autorstvo                        = 
| superregnum                             = 
| superregnum_autorstvo                   = 
| nekategorizirano_regnum                 = 
| nekategorizirano_regnum_autorstvo       = 
| regnum                                  = [[Životinje]]
| regnum_autorstvo                        = 
| subregnum                               = 
| subregnum_autorstvo                     = 
| superdivisio                            = 
| superdivisio_autorstvo                  = 
| superphylum                             = 
| superphylum_autorstvo                   = 
| nekategorizirana_divisio                = 
| nekategorizirana_divisio_autorstvo      =
| divisio                                 = 
| divisio_autorstvo                       = 
| nekategorizirani_phylum                 = 
| nekategorizirani_phylum_autorstvo       = 
| phylum                                  = [[Svitkovci]]
| phylum_autorstvo                        =
| subdivisio                              = 
| subdivisio_autorstvo                    = 
| subphylum                               = 
| subphylum_autorstvo                     = 
| infraphylum                             = 
| infraphylum_autorstvo                   = 
| microphylum                             = 
| microphylum_autorstvo                   = 
| nanophylum                              = 
| nanophylum_autorstvo                    = 
| superclassis                            = 
| superclassis_autorstvo                  = 
| nekategorizirani_classis                = 
| nekategorizirani_classis_autorstvo      = 
| classis                                 = [[Ptice]]
| classis_autorstvo                       = 
| nekategorizirani_subclassis             = 
| nekategorizirani_subclassis_autorstvo   = 
| subclassis                              = 
| subclassis_autorstvo                    = 
| nekategorizirani_infraclassis           = 
| nekategorizirani_infraclassis_autorstvo = 
| infraclassis                            = 
| infraclassis_autorstvo                  = 
| magnordo                                = 
| magnordo_autorstvo                      = 
| superordo                               = 
| superordo_autorstvo                     = 
| nekategorizirani_ordo                   = 
| nekategorizirani_ordo_autorstvo         = 
| ordo                                    = ''[[Sphenisciformes]]''
| ordo_autorstvo                          = 
| subordo                                 = 
| subordo_autorstvo                       = 
| infraordo                               = 
| infraordo_autorstvo                     = 
| parvordo                                = 
| parvordo_autorstvo                      = 
| zoodivisio                              = 
| zoodivisio_autorstvo                    = 
| zoosectio                               = 
| zoosectio_autorstvo                     = 
| zoosubsectio                            = 
| zoosubsectio_autorstvo                  = 
| nekategorizirana_superfamilia           = 
| nekategorizirana_superfamilia_autorstvo = 
| superfamilia                            = 
| superfamilia_autorstvo                  = 
| familia                                 = ''[[Spheniscidae]]''
| familia_autorstvo                       = 
| subfamilia                              = 
| subfamilia_autorstvo                    = 
| supertribus                             = 
| supertribus_autorstvo                   = 
| nekategorizirani_tribus                 = 
| nekategorizirani_tribus_autorstvo       = 
| tribus                                  = 
| tribus_autorstvo                        = 
| subtribus                               = 
| subtribus_autorstvo                     = 
| alliance                                = 
| alliance_autorstvo                      = 
| nekategorizirani_genus                  = 
| nekategorizirani_genus_autorstvo        = 
| genus                                   = ''[[Eudyptes]]''
| genus_autorstvo                         = 
| subgenus                                = 
| subgenus_autorstvo                      = 
| sectio                                  = 
| sectio_autorstvo                        = 
| subsectio                               = 
| subsectio_autorstvo                     = 
| series                                  = 
| series_autorstvo                        = 
| subseries                               = 
| subseries_autorstvo                     = 
| species_skupina                         = 
| species_skupina_autorstvo               = 
| species_podskupina                      = 
| species_podskupina_autorstvo            = 
| species_skup                            = 
| species_skup_autorstvo                  = 
| species                                 = '''''E. robustus'''''
| species_autorstvo                       = 
| subspecies                              = 
| subspecies_autorstvo                    = 
| varijetet                               = 
| varijetet_autorstvo                     = 
| forma                                   = 
| forma_autorstvo                         = 
| raznolikost_ref                         = 
| raznolikost                             = 
| raznolikost_link                        = 
| dvoimeno                                = ''Eudyptes robustus''
| dvoimeno_autorstvo                      = [[Walter Oliver|Oliver]], 1953.
| troimeno                                = 
| troimeno_autorstvo                      = 
| tipska_vrsta                            = 
| tipska_vrsta_autorstvo                  = 
| podjela                                 = 
| podjela_kategorije                      = 
| tipski_soj                              = 
| karta_raspon                            = 
| karta_raspon_širina                     = 
| karta_raspon_alt                        = 
| karta_raspon_opis                       = 
| dvoimeno2                               = 
| dvoimeno2_autorstvo                     = 
| karta_raspon2                           = 
| karta_raspon2_širina                    = 
| karta_raspon2_alt                       = 
| karta_raspon2_opis                      = 
| dvoimeno3                               = 
| dvoimeno3_autorstvo                     = 
| karta_raspon3                           = 
| karta_raspon3_širina                    = 
| karta_raspon3_alt                       = 
| karta_raspon3_opis                      = 
| dvoimeno4                               = 
| dvoimeno4_autorstvo                     = 
| karta_raspon4                           = 
| karta_raspon4_širina                    = 
| karta_raspon4_alt                       = 
| karta_raspon4_opis                      = 
| sinonimi_ref                            = 
| sinonimi                                = 
}}
'''Snareski pingvin''' (''Eudyptes robustus''), znan i kao '''pinvgin sa otočja Snares''' je [[pingvin]] koji obitava na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Pingvini žive i razmnožavaju se na [[Snares|otočju Snares]], manjoj otočnoj skupini koja se nalazi nedaleko od južne obale [[Južni otok|Južnog otoka]]. Snareski pinvin je srednje veličine, u rasponu od 50 do 70 centimetara, težak izmđu 2.5 i 4 kilograma te ima izraženu žuru krestu. Gornji dio tijela mu je tamnoplave i crne boje, dok mu je donji dio bijel. Kljun mu je izraženo narančaste boje, a koža mu je svijetle boje. Najčešće ga se uspoređuje s [[Fiordlandski pingvin|Fiordlandskim pingvinom]]. 

Snareski pinvin se gnijezdi u manjim (10) ili većim (1,200) skupinama u šumskom području ili na otvorenom. Najveće kolonije nalaze se na [[Sjeveroistočni otok, Novi Zeland|Sjeveroistočnom otoku]], dok se ostaje značajnije skupine nalaze na otocima [[Otok Broughton, Novi Zeland|Broughton]] i stjenovitom [[Zapadni lanac, Novi Zeland|Zapadnom lancu]]. Glavni plijen im je [[kril]], a često jedu i [[lignja|lignje]] te manje [[riba|ribe]]. Iako objektivna opasnost još uvijek ne postoji, [[IUCN]] je Snareskog pingvina klasificirao kao osjetljivu vrstu zbog malenog broja staništa. Smatra se da danas ima oko 25,000 parova.

[[Kategorija:Pingvini]]</text>
      <sha1>fhdsx57e3hvea55i5dlt9yein71g0pq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714836</id>
      <parentid>42714827</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2143" sha1="h4jtswb8xxqzpf0wrysiubhx753j04p" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| status                                  = VU
| status_sistem                           = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 11 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Eudyptes robustus'' |volume=2018 |article-number=e.T22697782A132602343 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22697782A132602343.en |access-date=11 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| slika                                   = SnaresPenguin (Mattern) large.jpg
| slika_upright                           = 1.15
| genus = Eudyptes
| species = robustus
| autorstvo                      = [[Walter Oliver|Oliver]], 1953.
| range_map = Manchot carte repartition gorfou snares.png
| range_map_caption = Rasprostranjenost snerskog pingvina
}}
'''Snerski pingvin''' (''Eudyptes robustus''), znan i kao '''pinvgin sa otočja Snares''' je [[pingvin]] koji obitava na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Pingvini žive i razmnožavaju se na [[Snares|otočju Snares]], manjoj otočnoj skupini koja se nalazi nedaleko od južne obale [[Južni otok|Južnog otoka]]. Snerski pingvin je srednje veličine, u rasponu od 50 do 70 centimetara, težak izmđu 2.5 i 4 kilograma te ima izraženu žuru krestu. Gornji dio tijela mu je tamnoplave i crne boje, dok mu je donji dio bijel. Kljun mu je izraženo narančaste boje, a koža mu je svijetle boje. Najčešće ga se uspoređuje s [[debelokljuni pingvin|debelokljunim pingvinom]]. 

Snerski pinvin se gnijezdi u manjim (10) ili većim (1,200) skupinama u šumskom području ili na otvorenom. Najveće kolonije nalaze se na [[Sjeveroistočni otok, Novi Zeland|Sjeveroistočnom otoku]], dok se ostaje značajnije skupine nalaze na otocima [[Otok Broughton, Novi Zeland|Broughton]] i stjenovitom [[Zapadni lanac, Novi Zeland|Zapadnom lancu]]. Glavni plijen im je [[kril]], a često jedu i [[lignja|lignje]] te manje [[riba|ribe]]. Iako objektivna opasnost još uvijek ne postoji, [[IUCN]] je snerskog pingvina klasificirao kao osjetljivu vrstu zbog malenog broja staništa. Smatra se da danas ima oko 25,000 parova.

== Reference ==
{{reflist}}

{{Taxonbar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Pingvini]]</text>
      <sha1>h4jtswb8xxqzpf0wrysiubhx753j04p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714837</id>
      <parentid>42714836</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>dodana kategorija [[:Kategorija:Endemske vrste Novog Zelanda|Endemske vrste Novog Zelanda]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>42714837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="hk2ws12w70jatwpjzs8sf9p0120uhyv" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| status                                  = VU
| status_sistem                           = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 11 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Eudyptes robustus'' |volume=2018 |article-number=e.T22697782A132602343 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22697782A132602343.en |access-date=11 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| slika                                   = SnaresPenguin (Mattern) large.jpg
| slika_upright                           = 1.15
| genus = Eudyptes
| species = robustus
| autorstvo                      = [[Walter Oliver|Oliver]], 1953.
| range_map = Manchot carte repartition gorfou snares.png
| range_map_caption = Rasprostranjenost snerskog pingvina
}}
'''Snerski pingvin''' (''Eudyptes robustus''), znan i kao '''pinvgin sa otočja Snares''' je [[pingvin]] koji obitava na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Pingvini žive i razmnožavaju se na [[Snares|otočju Snares]], manjoj otočnoj skupini koja se nalazi nedaleko od južne obale [[Južni otok|Južnog otoka]]. Snerski pingvin je srednje veličine, u rasponu od 50 do 70 centimetara, težak izmđu 2.5 i 4 kilograma te ima izraženu žuru krestu. Gornji dio tijela mu je tamnoplave i crne boje, dok mu je donji dio bijel. Kljun mu je izraženo narančaste boje, a koža mu je svijetle boje. Najčešće ga se uspoređuje s [[debelokljuni pingvin|debelokljunim pingvinom]]. 

Snerski pinvin se gnijezdi u manjim (10) ili većim (1,200) skupinama u šumskom području ili na otvorenom. Najveće kolonije nalaze se na [[Sjeveroistočni otok, Novi Zeland|Sjeveroistočnom otoku]], dok se ostaje značajnije skupine nalaze na otocima [[Otok Broughton, Novi Zeland|Broughton]] i stjenovitom [[Zapadni lanac, Novi Zeland|Zapadnom lancu]]. Glavni plijen im je [[kril]], a često jedu i [[lignja|lignje]] te manje [[riba|ribe]]. Iako objektivna opasnost još uvijek ne postoji, [[IUCN]] je snerskog pingvina klasificirao kao osjetljivu vrstu zbog malenog broja staništa. Smatra se da danas ima oko 25,000 parova.

== Reference ==
{{reflist}}

{{Taxonbar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Pingvini]]
[[Kategorija:Endemske vrste Novog Zelanda]]</text>
      <sha1>hk2ws12w70jatwpjzs8sf9p0120uhyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snareški pingvin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4570046</id>
    <redirect title="Snerski pingvin" />
    <revision>
      <id>42714829</id>
      <parentid>38168063</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Snerski pingvin]]</comment>
      <origin>42714829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="dvmp5xaup0qtala037wqm9ohpdturqe" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Snerski pingvin]]</text>
      <sha1>dvmp5xaup0qtala037wqm9ohpdturqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novozelandski kauri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4570048</id>
    <revision>
      <id>42714880</id>
      <parentid>42658159</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Agathis australis]] na [[Novozelandski kauri]]</comment>
      <origin>42658159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8999" sha1="2f47nd6hwgxtztnzzklx9diwnz84crj" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Taksokvir
| boja                                    = biljke
| ime                                     = Kauri
| status = NV
| status_system = NZTCS
| status_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nztcs.org.nz/assessments/34384|title = NZTCS}}&lt;/ref&gt;
| vremenski_raspon                        = 
| slika                                   = Tane mahuta.JPG
| slika_širina                            = 
| slika_alt                               = 
| slika_opis                              = [[Tāne Mahuta]]
| slika_opis_poz                          = center
| slika2                                  = 
| slika2_širina                           = 
| slika2_alt                              = 
| slika2_opis                             = 
| klasifikacija_status                    = 
| virus_grupa                             = 
| nekategorizirana_naddomena              = 
| nekategorizirana_naddomena_autorstvo    = 
| naddomena                               = 
| naddomena_autorstvo                     = 
| domena                                  = 
| domena_autorstvo                        = 
| superregnum                             = 
| superregnum_autorstvo                   = 
| nekategorizirano_regnum                 = 
| nekategorizirano_regnum_autorstvo       = 
| regnum                                  = [[Plantae|Biljke]]
| regnum_autorstvo                        = 
| subregnum                               = 
| subregnum_autorstvo                     = 
| superdivisio                            = 
| superdivisio_autorstvo                  = 
| superphylum                             = 
| superphylum_autorstvo                   = 
| nekategorizirana_divisio                = 
| nekategorizirana_divisio_autorstvo      =
| divisio                                 = ''[[Pinophyta]]''
| divisio_autorstvo                       = 
| nekategorizirani_phylum                 = 
| nekategorizirani_phylum_autorstvo       = 
| phylum                                  = 
| phylum_autorstvo                        =
| subdivisio                              = 
| subdivisio_autorstvo                    = 
| subphylum                               = 
| subphylum_autorstvo                     = 
| infraphylum                             = 
| infraphylum_autorstvo                   = 
| microphylum                             = 
| microphylum_autorstvo                   = 
| nanophylum                              = 
| nanophylum_autorstvo                    = 
| superclassis                            = 
| superclassis_autorstvo                  = 
| nekategorizirani_classis                = 
| nekategorizirani_classis_autorstvo      = 
| classis                                 = ''[[Pinopsida]]''
| classis_autorstvo                       = 
| nekategorizirani_subclassis             = 
| nekategorizirani_subclassis_autorstvo   = 
| subclassis                              = 
| subclassis_autorstvo                    = 
| nekategorizirani_infraclassis           = 
| nekategorizirani_infraclassis_autorstvo = 
| infraclassis                            = 
| infraclassis_autorstvo                  = 
| magnordo                                = 
| magnordo_autorstvo                      = 
| superordo                               = 
| superordo_autorstvo                     = 
| nekategorizirani_ordo                   = 
| nekategorizirani_ordo_autorstvo         = 
| ordo                                    = ''[[Pinales]]''
| ordo_autorstvo                          = 
| subordo                                 = 
| subordo_autorstvo                       = 
| infraordo                               = 
| infraordo_autorstvo                     = 
| parvordo                                = 
| parvordo_autorstvo                      = 
| zoodivisio                              = 
| zoodivisio_autorstvo                    = 
| zoosectio                               = 
| zoosectio_autorstvo                     = 
| zoosubsectio                            = 
| zoosubsectio_autorstvo                  = 
| nekategorizirana_superfamilia           = 
| nekategorizirana_superfamilia_autorstvo = 
| superfamilia                            = 
| superfamilia_autorstvo                  = 
| familia                                 = ''[[Araucariaceae]]''
| familia_autorstvo                       = 
| subfamilia                              = 
| subfamilia_autorstvo                    = 
| supertribus                             = 
| supertribus_autorstvo                   = 
| nekategorizirani_tribus                 = 
| nekategorizirani_tribus_autorstvo       = 
| tribus                                  = 
| tribus_autorstvo                        = 
| subtribus                               = 
| subtribus_autorstvo                     = 
| alliance                                = 
| alliance_autorstvo                      = 
| nekategorizirani_genus                  = 
| nekategorizirani_genus_autorstvo        = 
| genus                                   = ''[[Agathis]]''
| genus_autorstvo                         = 
| subgenus                                = 
| subgenus_autorstvo                      = 
| sectio                                  = 
| sectio_autorstvo                        = 
| subsectio                               = 
| subsectio_autorstvo                     = 
| series                                  = 
| series_autorstvo                        = 
| subseries                               = 
| subseries_autorstvo                     = 
| species_skupina                         = 
| species_skupina_autorstvo               = 
| species_podskupina                      = 
| species_podskupina_autorstvo            = 
| species_skup                            = 
| species_skup_autorstvo                  = 
| species                                 = '''''A. australis'''''
| species_autorstvo                       = 
| subspecies                              = 
| subspecies_autorstvo                    = 
| varijetet                               = 
| varijetet_autorstvo                     = 
| forma                                   = 
| forma_autorstvo                         = 
| raznolikost_ref                         = 
| raznolikost                             = 
| raznolikost_link                        = 
| dvoimeno                                = '''''Agathis australis'''''
| dvoimeno_autorstvo                      = ([[David Don|D. Don]]) [[John Claudius Loudon|Loudon]]
| troimeno                                = 
| troimeno_autorstvo                      = 
| tipska_vrsta                            = 
| tipska_vrsta_autorstvo                  = 
| podjela                                 = 
| podjela_kategorije                      = 
| tipski_soj                              = 
| karta_raspon                            = Agathis-australis-natural-range.png
| karta_raspon_širina                     = 
| karta_raspon_alt                        = 
| karta_raspon_opis                       = Rasprostranjenost vrste ''A. australis''
| dvoimeno2                               = 
| dvoimeno2_autorstvo                     = 
| karta_raspon2                           = 
| karta_raspon2_širina                    = 
| karta_raspon2_alt                       = 
| karta_raspon2_opis                      = 
| dvoimeno3                               = 
| dvoimeno3_autorstvo                     = 
| karta_raspon3                           = 
| karta_raspon3_širina                    = 
| karta_raspon3_alt                       = 
| karta_raspon3_opis                      = 
| dvoimeno4                               = 
| dvoimeno4_autorstvo                     = 
| karta_raspon4                           = 
| karta_raspon4_širina                    = 
| karta_raspon4_alt                       = 
| karta_raspon4_opis                      = 
| sinonimi_ref                            = 
| sinonimi                                = 
}}
'''''Agathis australis''''', poznat po [[Maorski jezik|maorskom]] nazivu '''kauri''', je [[četinari|četinar]] iz porodice ''[[Araucariaceae]]'' i roda ''[[Agathis]]'' koji se nalazi isključivo na krajnjim sjevernim dijelovima [[Sjeverni otok|Sjevernog otoka]] na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Iako nije najviše, kauri je po volumenu najveće stablo na Novom Zelandu, a može doseći i do 50 metara visine. Ima glatku koru i male, uske listove. Kako bi se ''A. australis'' razlikovao od drugih stabala iz roda ''Agathis'', koriste se nazivi '''južni kauri''' i '''novozelandski kauri'''.

Šume kaurija su među najstarijima na svijetu, a njezini pretci pojavili su se još tokom razdoblja [[Jura (period)|jure]]. Zbog malenog područja na kojem se danas nalazi, kauri je pod snažnom zaštitom na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Najpoznatiji pojedinačni primjerci su [[Tāne Mahuta]], nazvan po [[maori|maorskom]] bogu šuma, te [[Te Matua Ngahere]].

== Referenve ==
{{reflist}}

{{Taxonbar}}

[[Kategorija:Flora Oceanije]]</text>
      <sha1>2f47nd6hwgxtztnzzklx9diwnz84crj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haastov orao</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4570052</id>
    <revision>
      <id>42714845</id>
      <parentid>42658154</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3023" sha1="pm0ccinw3lcugcsqtzlj7ii8zrf3n4u" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| vremenski_raspon                        = {{Fossil range|0.126|0.01143|kasni pleistocen – holocen}}
| slika2                                   = Giant Haasts eagle attacking New Zealand moa.jpg
| slika2_upright                            = 1.15
| slika_alt                               = 
| slika2_opis                              = Umjetnički prikaz Haastovog orla u napadu na [[moa|moe]]
| slika                                  = Canterbury Museum, Christchurch - Joy of Museums - Haast's Eagle.jpg
| slika_upright                            = 1.15
| slika2_alt                              = 
| slika_opis                             = Lubanja Haastovog orla u muzeju u [[Christchurch]]u
 |status= EX
 |status_system= NZTCS
 |status_ref=&lt;ref&gt;{{cite web |title=''Aquila moorei'' |url=https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |website=nztcs.org.nz |access-date=21 July 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720214753/https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |extinct= cca. [[1400.]]
 |genus= Hieraaetus
 |species= moorei
 |authority= ([[Julius von Haast|Haast]], 1872.)
 |synonyms= 
*''Aquila moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
*''Harpagornis moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
}}
'''Haastov orao''' (''Harpagornis moorei'') je [[izumrle vrste|izumrla vrsta]] [[orao|orla]] koja je nekoć živjela na [[Južni otok|Južnom otoku]] na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Haastov orao bio je najveća vrsta orla za koju se zna da je postojala, a njegova veličina je objašnjena kao [[evolucija|evolucijska]] prilagodba veličini njegova plijena, najčešće [[moa|moe]], koja je mogla doseći i do 230 kilograma. Haastov orao je izumro oko [[1400.]] godine, kada su [[Maori|maorska]] plemena do istrebljenja izlovili [[moa|moe]]. Gubitkom primarnog plijena, Haastov orao je izumro u istom periodu.

Haastovog orla prvi je opisao [[Njemačka|njemački]] geolog [[Julius von Haast]], u čiju će čast ptica i dobiti ime, temeljem ostataka koje je pronašao F. Fuller. Sam Haast je ptici dao ime ''Harpagornis moorei'', u čast [[George Henry Moore (posjednik)|Georgea Henryja Moorea]], na čijem su posjedu pronađeni ostaci. Kasnija [[DNK]] istraživanja otkrila su kako je Haastov orao u najbližem srodstvu s [[mali orao|malim orlom]] i [[patuljasti orao|patuljastim orlom]], a ne, kako se dugo vremena vjerovalo, s velikim orlom ''[[Aquila audax]]''. 

Haastovi orlovi bili su predatori, a ženke su bile osjetno veće od muškaraca. Njihov primarni plijen bile su velike [[moa]]vke. Unatoč veličini, Haastovi orlovi imali su relativno malen raspon krila, od nekih 2.6 do 3 metra. Ženke su mogle doseći masu od 15 kilograma, dok su mužjaci dosezali između 9 i 12 kilograma. Pretpostavlja se da su mogli dosezati brzone od 80 km/h, a plijen su lovili pomoću velikih kandži na nogama. 

Vjeruje se kako su Haastovi orlovi opisani u brojnim [[Maori|maorskim]] legendama, posebice u onima o ptici [[Poukai]].

[[Kategorija:Orlovi]]</text>
      <sha1>pm0ccinw3lcugcsqtzlj7ii8zrf3n4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714846</id>
      <parentid>42714845</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>dodana kategorija [[:Kategorija:Izumrle vrste|Izumrle vrste]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>42714846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3052" sha1="5oxclbirkaw41xsy8hum6j5nerzxijk" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| vremenski_raspon                        = {{Fossil range|0.126|0.01143|kasni pleistocen – holocen}}
| slika2                                   = Giant Haasts eagle attacking New Zealand moa.jpg
| slika2_upright                            = 1.15
| slika_alt                               = 
| slika2_opis                              = Umjetnički prikaz Haastovog orla u napadu na [[moa|moe]]
| slika                                  = Canterbury Museum, Christchurch - Joy of Museums - Haast's Eagle.jpg
| slika_upright                            = 1.15
| slika2_alt                              = 
| slika_opis                             = Lubanja Haastovog orla u muzeju u [[Christchurch]]u
 |status= EX
 |status_system= NZTCS
 |status_ref=&lt;ref&gt;{{cite web |title=''Aquila moorei'' |url=https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |website=nztcs.org.nz |access-date=21 July 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720214753/https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |extinct= cca. [[1400.]]
 |genus= Hieraaetus
 |species= moorei
 |authority= ([[Julius von Haast|Haast]], 1872.)
 |synonyms= 
*''Aquila moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
*''Harpagornis moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
}}
'''Haastov orao''' (''Harpagornis moorei'') je [[izumrle vrste|izumrla vrsta]] [[orao|orla]] koja je nekoć živjela na [[Južni otok|Južnom otoku]] na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Haastov orao bio je najveća vrsta orla za koju se zna da je postojala, a njegova veličina je objašnjena kao [[evolucija|evolucijska]] prilagodba veličini njegova plijena, najčešće [[moa|moe]], koja je mogla doseći i do 230 kilograma. Haastov orao je izumro oko [[1400.]] godine, kada su [[Maori|maorska]] plemena do istrebljenja izlovili [[moa|moe]]. Gubitkom primarnog plijena, Haastov orao je izumro u istom periodu.

Haastovog orla prvi je opisao [[Njemačka|njemački]] geolog [[Julius von Haast]], u čiju će čast ptica i dobiti ime, temeljem ostataka koje je pronašao F. Fuller. Sam Haast je ptici dao ime ''Harpagornis moorei'', u čast [[George Henry Moore (posjednik)|Georgea Henryja Moorea]], na čijem su posjedu pronađeni ostaci. Kasnija [[DNK]] istraživanja otkrila su kako je Haastov orao u najbližem srodstvu s [[mali orao|malim orlom]] i [[patuljasti orao|patuljastim orlom]], a ne, kako se dugo vremena vjerovalo, s velikim orlom ''[[Aquila audax]]''. 

Haastovi orlovi bili su predatori, a ženke su bile osjetno veće od muškaraca. Njihov primarni plijen bile su velike [[moa]]vke. Unatoč veličini, Haastovi orlovi imali su relativno malen raspon krila, od nekih 2.6 do 3 metra. Ženke su mogle doseći masu od 15 kilograma, dok su mužjaci dosezali između 9 i 12 kilograma. Pretpostavlja se da su mogli dosezati brzone od 80 km/h, a plijen su lovili pomoću velikih kandži na nogama. 

Vjeruje se kako su Haastovi orlovi opisani u brojnim [[Maori|maorskim]] legendama, posebice u onima o ptici [[Poukai]].

[[Kategorija:Orlovi]]
[[Kategorija:Izumrle vrste]]</text>
      <sha1>5oxclbirkaw41xsy8hum6j5nerzxijk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714847</id>
      <parentid>42714846</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3081" sha1="2qx44m8c430d2jrhbv1lufadp8uqib1" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| vremenski_raspon                        = {{Fossil range|0.126|0.01143|kasni pleistocen – holocen}}
| slika2                                   = Giant Haasts eagle attacking New Zealand moa.jpg
| slika2_upright                            = 1.15
| slika_alt                               = 
| slika2_opis                              = Umjetnički prikaz Haastovog orla u napadu na [[moa|moe]]
| slika                                  = Canterbury Museum, Christchurch - Joy of Museums - Haast's Eagle.jpg
| slika_upright                            = 1.15
| slika2_alt                              = 
| slika_opis                             = Lubanja Haastovog orla u muzeju u [[Christchurch]]u
 |status= EX
 |status_system= NZTCS
 |status_ref=&lt;ref&gt;{{cite web |title=''Aquila moorei'' |url=https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |website=nztcs.org.nz |access-date=21 July 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720214753/https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |extinct= cca. [[1400.]]
 |genus= Hieraaetus
 |species= moorei
 |authority= ([[Julius von Haast|Haast]], 1872.)
 |synonyms= 
*''Aquila moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
*''Harpagornis moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
}}
'''Haastov orao''' (''Harpagornis moorei'') je [[izumrle vrste|izumrla vrsta]] [[orao|orla]] koja je nekoć živjela na [[Južni otok|Južnom otoku]] na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Haastov orao bio je najveća vrsta orla za koju se zna da je postojala, a njegova veličina je objašnjena kao [[evolucija|evolucijska]] prilagodba veličini njegova plijena, najčešće [[moa|moe]], koja je mogla doseći i do 230 kilograma. Haastov orao je izumro oko [[1400.]] godine, kada su [[Maori|maorska]] plemena do istrebljenja izlovili [[moa|moe]]. Gubitkom primarnog plijena, Haastov orao je izumro u istom periodu.

Haastovog orla prvi je opisao [[Njemačka|njemački]] geolog [[Julius von Haast]], u čiju će čast ptica i dobiti ime, temeljem ostataka koje je pronašao F. Fuller. Sam Haast je ptici dao ime ''Harpagornis moorei'', u čast [[George Henry Moore (posjednik)|Georgea Henryja Moorea]], na čijem su posjedu pronađeni ostaci. Kasnija [[DNK]] istraživanja otkrila su kako je Haastov orao u najbližem srodstvu s [[mali orao|malim orlom]] i [[patuljasti orao|patuljastim orlom]], a ne, kako se dugo vremena vjerovalo, s velikim orlom ''[[Aquila audax]]''. 

Haastovi orlovi bili su predatori, a ženke su bile osjetno veće od muškaraca. Njihov primarni plijen bile su velike [[moa]]vke. Unatoč veličini, Haastovi orlovi imali su relativno malen raspon krila, od nekih 2.6 do 3 metra. Ženke su mogle doseći masu od 15 kilograma, dok su mužjaci dosezali između 9 i 12 kilograma. Pretpostavlja se da su mogli dosezati brzone od 80 km/h, a plijen su lovili pomoću velikih kandži na nogama. 

Vjeruje se kako su Haastovi orlovi opisani u brojnim [[Maori|maorskim]] legendama, posebice u onima o ptici [[Poukai]].

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Orlovi]]
[[Kategorija:Izumrle vrste]]</text>
      <sha1>2qx44m8c430d2jrhbv1lufadp8uqib1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714848</id>
      <parentid>42714847</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="6jcg49o15t05rhkc8rx56b8xow34dhn" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| vremenski_raspon                        = {{Fossil range|0.126|0.01143|[[pleistocen]] – kasni [[holocen]]}}
| slika2                                   = Giant Haasts eagle attacking New Zealand moa.jpg
| slika2_upright                            = 1.15
| slika_alt                               = 
| slika2_opis                              = Umjetnički prikaz Haastovog orla u napadu na [[moa|moe]]
| slika                                  = Canterbury Museum, Christchurch - Joy of Museums - Haast's Eagle.jpg
| slika_upright                            = 1.15
| slika2_alt                              = 
| slika_opis                             = Lubanja Haastovog orla u muzeju u [[Christchurch]]u
 |status= EX
 |status_system= NZTCS
 |status_ref=&lt;ref&gt;{{cite web |title=''Aquila moorei'' |url=https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |website=nztcs.org.nz |access-date=21 July 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720214753/https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |extinct= cca. [[1400.]]
 |genus= Hieraaetus
 |species= moorei
 |authority= ([[Julius von Haast|Haast]], 1872.)
 |synonyms= 
*''Aquila moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
*''Harpagornis moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
}}
'''Haastov orao''' (''Harpagornis moorei'') je [[izumrle vrste|izumrla vrsta]] [[orao|orla]] koja je nekoć živjela na [[Južni otok|Južnom otoku]] na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Haastov orao bio je najveća vrsta orla za koju se zna da je postojala, a njegova veličina je objašnjena kao [[evolucija|evolucijska]] prilagodba veličini njegova plijena, najčešće [[moa|moe]], koja je mogla doseći i do 230 kilograma. Haastov orao je izumro oko [[1400.]] godine, kada su [[Maori|maorska]] plemena do istrebljenja izlovili [[moa|moe]]. Gubitkom primarnog plijena, Haastov orao je izumro u istom periodu.

Haastovog orla prvi je opisao [[Njemačka|njemački]] geolog [[Julius von Haast]], u čiju će čast ptica i dobiti ime, temeljem ostataka koje je pronašao F. Fuller. Sam Haast je ptici dao ime ''Harpagornis moorei'', u čast [[George Henry Moore (posjednik)|Georgea Henryja Moorea]], na čijem su posjedu pronađeni ostaci. Kasnija [[DNK]] istraživanja otkrila su kako je Haastov orao u najbližem srodstvu s [[mali orao|malim orlom]] i [[patuljasti orao|patuljastim orlom]], a ne, kako se dugo vremena vjerovalo, s velikim orlom ''[[Aquila audax]]''. 

Haastovi orlovi bili su predatori, a ženke su bile osjetno veće od muškaraca. Njihov primarni plijen bile su velike [[moa]]vke. Unatoč veličini, Haastovi orlovi imali su relativno malen raspon krila, od nekih 2.6 do 3 metra. Ženke su mogle doseći masu od 15 kilograma, dok su mužjaci dosezali između 9 i 12 kilograma. Pretpostavlja se da su mogli dosezati brzone od 80 km/h, a plijen su lovili pomoću velikih kandži na nogama. 

Vjeruje se kako su Haastovi orlovi opisani u brojnim [[Maori|maorskim]] legendama, posebice u onima o ptici [[Poukai]].

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Orlovi]]
[[Kategorija:Izumrle vrste]]</text>
      <sha1>6jcg49o15t05rhkc8rx56b8xow34dhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714849</id>
      <parentid>42714848</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="an6g5m22m1zth3z0gd57jwclmai782i" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| vremenski_raspon                        = {{Fossil range|0.126|0.01143|[[pleistocen]] – kasni [[holocen]]}}{{period fossil range|Neogene-Quaternary|0.126|0.01143|najmlađi=holocen}}
| slika2                                   = Giant Haasts eagle attacking New Zealand moa.jpg
| slika2_upright                            = 1.15
| slika_alt                               = 
| slika2_opis                              = Umjetnički prikaz Haastovog orla u napadu na [[moa|moe]]
| slika                                  = Canterbury Museum, Christchurch - Joy of Museums - Haast's Eagle.jpg
| slika_upright                            = 1.15
| slika2_alt                              = 
| slika_opis                             = Lubanja Haastovog orla u muzeju u [[Christchurch]]u
 |status= EX
 |status_system= NZTCS
 |status_ref=&lt;ref&gt;{{cite web |title=''Aquila moorei'' |url=https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |website=nztcs.org.nz |access-date=21 July 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720214753/https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |extinct= cca. [[1400.]]
 |genus= Hieraaetus
 |species= moorei
 |authority= ([[Julius von Haast|Haast]], 1872.)
 |synonyms= 
*''Aquila moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
*''Harpagornis moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
}}
'''Haastov orao''' (''Harpagornis moorei'') je [[izumrle vrste|izumrla vrsta]] [[orao|orla]] koja je nekoć živjela na [[Južni otok|Južnom otoku]] na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Haastov orao bio je najveća vrsta orla za koju se zna da je postojala, a njegova veličina je objašnjena kao [[evolucija|evolucijska]] prilagodba veličini njegova plijena, najčešće [[moa|moe]], koja je mogla doseći i do 230 kilograma. Haastov orao je izumro oko [[1400.]] godine, kada su [[Maori|maorska]] plemena do istrebljenja izlovili [[moa|moe]]. Gubitkom primarnog plijena, Haastov orao je izumro u istom periodu.

Haastovog orla prvi je opisao [[Njemačka|njemački]] geolog [[Julius von Haast]], u čiju će čast ptica i dobiti ime, temeljem ostataka koje je pronašao F. Fuller. Sam Haast je ptici dao ime ''Harpagornis moorei'', u čast [[George Henry Moore (posjednik)|Georgea Henryja Moorea]], na čijem su posjedu pronađeni ostaci. Kasnija [[DNK]] istraživanja otkrila su kako je Haastov orao u najbližem srodstvu s [[mali orao|malim orlom]] i [[patuljasti orao|patuljastim orlom]], a ne, kako se dugo vremena vjerovalo, s velikim orlom ''[[Aquila audax]]''. 

Haastovi orlovi bili su predatori, a ženke su bile osjetno veće od muškaraca. Njihov primarni plijen bile su velike [[moa]]vke. Unatoč veličini, Haastovi orlovi imali su relativno malen raspon krila, od nekih 2.6 do 3 metra. Ženke su mogle doseći masu od 15 kilograma, dok su mužjaci dosezali između 9 i 12 kilograma. Pretpostavlja se da su mogli dosezati brzone od 80 km/h, a plijen su lovili pomoću velikih kandži na nogama. 

Vjeruje se kako su Haastovi orlovi opisani u brojnim [[Maori|maorskim]] legendama, posebice u onima o ptici [[Poukai]].

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Orlovi]]
[[Kategorija:Izumrle vrste]]</text>
      <sha1>an6g5m22m1zth3z0gd57jwclmai782i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714850</id>
      <parentid>42714849</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3199" sha1="7nm7hlngploamz8p0uk90eqw64evl51" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| vremenski_raspon                        = {{Fossil range|0.126|0.01143|[[pleistocen]] – kasni [[holocen]]}}{{period fossil range|Neogene-Quaternary|0.126|0.01143|najmlađi=holocen}}
| slika2                                   = Giant Haasts eagle attacking New Zealand moa.jpg
| slika2_upright                            = 1.15
| slika_alt                               = 
| slika2_opis                              = Umjetnički prikaz Haastovog orla u napadu na [[moa|moe]]
| slika                                  = Canterbury Museum, Christchurch - Joy of Museums - Haast's Eagle.jpg
| slika_upright                            = 1.15
| slika2_alt                              = 
| slika_opis                             = Lubanja Haastovog orla u muzeju u [[Christchurch]]u
 |status= EX
 |status_system= NZTCS
 |status_ref=&lt;ref&gt;{{cite web |title=''Aquila moorei'' |url=https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |website=nztcs.org.nz |access-date=21 July 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720214753/https://nztcs.org.nz/assessments/119020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |extinct= cca. [[1400.]]
 |genus= Hieraaetus
 |species= moorei
 |authority= ([[Julius von Haast|Haast]], 1872.)
 |synonyms= 
*''Aquila moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
*''Harpagornis moorei'' &lt;small&gt;Haast, 1872.&lt;/small&gt;
}}
'''Haastov orao''' (''Harpagornis moorei'') je [[izumrle vrste|izumrla vrsta]] [[orao|orla]] koja je nekoć živjela na [[Južni otok|Južnom otoku]] na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Haastov orao bio je najveća vrsta orla za koju se zna da je postojala, a njegova veličina je objašnjena kao [[evolucija|evolucijska]] prilagodba veličini njegova plijena, najčešće [[moa|moe]], koja je mogla doseći i do 230 kilograma. Haastov orao je izumro oko [[1400.]] godine, kada su [[Maori|maorska]] plemena do istrebljenja izlovili [[moa|moe]]. Gubitkom primarnog plijena, Haastov orao je izumro u istom periodu.

Haastovog orla prvi je opisao [[Njemačka|njemački]] geolog [[Julius von Haast]], u čiju će čast ptica i dobiti ime, temeljem ostataka koje je pronašao F. Fuller. Sam Haast je ptici dao ime ''Harpagornis moorei'', u čast [[George Henry Moore (posjednik)|Georgea Henryja Moorea]], na čijem su posjedu pronađeni ostaci. Kasnija [[DNK]] istraživanja otkrila su kako je Haastov orao u najbližem srodstvu s [[mali orao|malim orlom]] i [[patuljasti orao|patuljastim orlom]], a ne, kako se dugo vremena vjerovalo, s velikim orlom ''[[Aquila audax]]''. 

Haastovi orlovi bili su predatori, a ženke su bile osjetno veće od muškaraca. Njihov primarni plijen bile su velike [[moa]]vke. Unatoč veličini, Haastovi orlovi imali su relativno malen raspon krila, od nekih 2.6 do 3 metra. Ženke su mogle doseći masu od 15 kilograma, dok su mužjaci dosezali između 9 i 12 kilograma. Pretpostavlja se da su mogli dosezati brzone od 80 km/h, a plijen su lovili pomoću velikih kandži na nogama. 

Vjeruje se kako su Haastovi orlovi opisani u brojnim [[Maori|maorskim]] legendama, posebice u onima o ptici [[Poukai]].

== Reference ==
{{reflist}}

{{Taxonbar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Orlovi]]
[[Kategorija:Izumrle vrste]]</text>
      <sha1>7nm7hlngploamz8p0uk90eqw64evl51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor s korisnikom:Aca</title>
    <ns>3</ns>
    <id>4602004</id>
    <revision>
      <id>42714853</id>
      <parentid>42714724</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muzafera Cosovic</username>
        <id>407037</id>
      </contributor>
      <comment>/* Muzafera Cosovic – upit (31. oktobra 2026. u 07:16) */ novi odjeljak</comment>
      <origin>42714853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159712" sha1="3odep5nibxq89zl40iyuaimk9jps939" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent;&quot;
| style=&quot;background:#ffc9c9; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Gnome-help.svg|18px|link=Pomoć:Sadržaj]] [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]]&lt;/div&gt;
| style=&quot;background:#cef2e0; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%; font-size: 120%;&quot; | '''Pozdrav, Aca! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]!'''
|-
| style=&quot;background:#ffdec9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Nuvola apps ksig-vector.svg|18px|link=Wikipedia:Kurs/Tečaj]] [[Wikipedia:Kurs/Tečaj|Uvodni kurs/tečaj]]&lt;/div&gt;
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#f5fffa; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em;&quot; | Wikipedia je projekt slobodne internetske enciklopedije koju svako može uređivati.

Ako se prvi put nalazite na Wikipediji i želite joj doprinositi, preporučamo da odvojite nešto vremena i proučite [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|pet osnovnih načela]], te se upoznate sa Wikipedijinim [[Wikipedia:Smernice i preporuke|smjernicama i preporukama]]. Ako vam zatreba pomoć pri uređivanju, možete da pregledate [[Pomoć:Sadržaj|stranice pomoći]] i prođete kroz [[Wikipedia:Kurs/Tečaj|uvodni kurs/tečaj]]. 

Na [[Wikipedia:Stranica za razgovor|stranicama za razgovor]] uvijek se '''potpisujte''': bilo da utipkate 4 tilde &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; bilo da kliknete na ikonu [[Datoteka:OOjs UI icon signature-ltr.svg|25px]] na traci za uređivanje. Izmjene [[Wikipedia:Što je članak?|članaka]] se '''nikad ne potpisuju'''.

Na stranici [[Posebno:Recentchanges|Nedavnih izmjena]] možete saznati za nove zanimljive članke, ko je trenutno aktivan, odnosno šta se trenutno na Wikipediji radi. Na stranici [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|Pijace]] možete pročitati o novostima na Wikipediji i obratiti se zajednici, bilo da sudjelujete u diskusijama ili postavljate pitanje.

Nadamo se da će vam ovdje biti ugodno, te da ćete svojim doprinosima postati stalni saradnik - '''Wikipedijanac'''! Ako imate bilo kakva pitanja, slobodno se obratite meni ili drugim urednicima na [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|Pijaci]]. Još jednom, dobrodošli na Wikipediju i sretan rad!

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[Datoteka:English language.svg|25px]] Hello and welcome to the Serbo-Croatian Wikipedia! We appreciate your contributions. If you do not speak Serbo-Croatian, that's no problem. Talk to us via [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|our village pump]] in your native language or find and contact [[:Kategorija:Babel|users who speak your language]]. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#fff5c9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Internet-group-help-faq.svg|18px|link=Wikipedia:Najčešće postavljana pitanja]] [[Wikipedia:Najčešće postavljana pitanja|Najčešće postavljana pitanja]]&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#edffc9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Smjernice i preporuke]] [[Wikipedia:Smjernice i preporuke|Smjernice i preporuke]]&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#caffc9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Copyright-problem.svg|18px|link=Wikipedia:Autorska prava]] [[Wikipedia:Autorska prava|Autorska prava]]&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#c9d8ff; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Unesco Cultural Heritage logo.svg|18px|link=Wikipedia:Pet stubova Wikipedije]] [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|Pet stubova Wikipedije]]&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e9c9ff; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Ambox warning yellow.svg|18px|link=Wikipedia:Šta Wikipedia nije]] [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|Šta Wikipedia nije]]&lt;/div&gt;
|}
--[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:46, 6 mart 2018 (CET)

== O tradicijama i praksama ==

Ma da, nisam ni mislio da se radi o zlonamjernoj izmjeni, tako da nema tu frke. To je nešto što se primjenjuje na drugim Wikipedijama, između ostalog i na engleskoj, koja ima najveću čitanost, tako da nisam siguran koliko je uputno to mijenjati. Moglo bi se raspravljati eventualno o tome da se smanji količina podebljanog teksta, ali to je &quot;velika&quot; stvar pa bih ja to radije prvo &quot;provukao&quot; kroz Pijacu prije nego išta mijenjam, pogotovo na godišnjicama. Uzgred, vidio sam da si promijenio reprezentacije... pretpostavljam da si škicnuo raspravu što se vodila na Igorovoj stranici za razgovor? Igor i ja smo bili za promjenu, s tim da je on bio za &quot;fudbalska&quot;, dok je Orijentolog bio protiv promjene. Nisam siguran što da ti kažem je li ti izmjena bila pametna, ali bi li imao volje i to provući kroz Pijacu, čisto da se zajednica izjasni ''lege artis'' pa da ne bude repova? :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:17, 26 juli 2021 (CEST)

:Što se nogometa tiče, sve su reprezentacije i kategorije na tu foru. To smo se tako odlučili inicijalno prije ''n'' godina jer nismo znali što bismo. Ja mislim da je vrijeme da se to ukine i da se odlučimo za jednu varijantu; meni je prirodnije nogomet, ali apsolutno se neću buniti ako se zajednica odluči i za fudbal. Tako da samo pokreni to na Pijaci, izjašnjavanje će trajati par dana i onda to možemo odraditi kako spada :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:24, 26 juli 2021 (CEST)

== Masakr u Suvoj Reci ==
Hvala mnogo na izmenama u članku [[Masakr u Suvoj Reci]] - promakle su mi te bedastoće i ti si ih uočio i ispravio, to je upravo ono što nam ponekad zafali ovde. Nijedna žrtva zločina ne sme biti dodatno vikimizirana time što joj se pokušava odreći status žrtve. Hvala! --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 04:07, 27 juli 2021 (CEST)

Zbog ovoga volim sh.wiki! :))) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 12:39, 27 juli 2021 (CEST)

: {{ping|Igor Windsor|Edgar Allan Poe}} Ništa! Ma, izmena je očiti vandalizam. Urednik pod IP adresom pokušao je civile predstaviti kao teroriste, lol. Nacional(šovin)izam zbilja prerasta u tešku bolest. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 12:43, 27 juli 2021 (CEST)

== Pisci i alijasi ==
Danas sam saznao da si ti moj alijas. Jesi ti to znao? :D --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 23:41, 31 august 2021 (CEST)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Sve je moguće. Još samo da se preimenujem u „Lav Nikolajevič Tolstoj” i spektakl bi postao potpun. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 09:17, 1 rujan-септембар 2021 (CEST)

== Uvodi i ine stvari ==

Pogledaj [[Slobodan Praljak|ovdje]] koje sam izmjene revertao. Dakle, nećemo uklanjati mjesta rođenja i smrti iz zagrada, to nikako; nazivi mjeseci ili brojevi su manje bitni, ali sam vratio na original. Formulacija &quot;bosanskohercegovački vojskovođa hrvatskog etniciteta&quot; toliko je neprirodna našem jeziku da je to grozno, tako da to nećemo tako stavljati pa sam to promijenio u aktualno; plus, vojskovođa mi je više termin za antičke komandante nego za suvremene, tako da sam stavio izraz komandant, koji je već ranije dogovoren kao neutralan ovdje. Stvar je što ova Wiki nema praksu pisati ovako kako si ti uradio, već kako je ranije, tako da samo pripazi za dalje ^^ --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 23:53, 4 oktobar 2021 (CEST)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Pozdrav! Naime, stavljanje mesta rođenja i smrti izbegavao bih jer neretko postoje više mesta s istim nazivom, pa u štampanom obliku to može zbuniti čitaoce. Osim toga, nepotrebno se opterećuje uvodna rečenica. [[en:MOS:BIRTHPLACE|Na en.wiki takođe postoji povezano pravilo]]. Što se tiče „komandanta”, apsolutno se slažem. E, sad, pitanje konteksta je malo složenije. Naime, on se može klasificirati kao „Bosnian Croat general”, tj. „bosanskohercegovački general hrvatskog etniciteta/narodnosti”. Ne verujem da postoji neki bolji predlog kojim bismo mogli kontekstualizirati osobu. „hrvatski komandat iz Bosne i Hercegovine” može označavati da je osoba političar države Hrvatske rođena u Bosni i Hercegovini, pa je tu mali problem. — [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 00:14, 5 oktobar 2021 (CEST)
: Što se tiče termina „etnicitet”, rekao bih da je on najprecizniji. Postoji sitna značenjska razlika između „porekla” i „etniciteta”; poreklo može označavati da su se preci te osobe tako izjašnjavali. Postoji i pojam „narodnost”, no on je višeznačan, pa bih ga izbegavao. Kad je reč o izrazu „jest”, rekao bih da je valjan. Enklitika „je” ne može se nalaziti nakon zagrade, pa je bolje upotrebiti naglašeni oblik „jest(e)”. Međutim, slažem se da može i zarez ili crtica. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 00:30, 5 oktobar 2021 (CEST)
::Što se tiče mjesta, to je stvarno nešto što smo na ovoj Wikipediji koristili oduvijek, neovisno o pravilima drugih Wikipedija. Ukoliko postoji više mjesta istoga imena, onda se lako napravi poveznica ili čak doda država u zagrade pa problema nema. Svakako, to je toliko fiksirana praksa ove Wiki da ja to nikako ne bih izbacivao, a još manje mijenjao u postojećim člancima. Mislim da imamo prećih problema od toga na ovoj Wikipediji ;) Komandant je super stvar, doista, to smo mi dogovorili ima nekog vremena da ćemo ići s tom varijantom za sve jer je najneutralnija, a ne asocira na Grčko-perzijske ratove. :D Što se same fraze tiče, nije ona toliko presudna, može to biti i nešto drugo, ali svakako bih volio da je to u duhu jezika; neovisno što je termin &quot;etnicitet&quot; možda najprecizniji, nisam siguran da se on većinski koristi u stručnoj literaturi pa bi valjalo biti u duhu jezika, a to je izraz porijekla (ovo narodnosti mi previše smrti na ine nacionalizme s ovih prostora). Sad, oko toga pak neću cjepidlačiti ako su ostale kolege striktno za termin &quot;etnicitet&quot;, ali to bih svakako provjerio. A ovo &quot;jest&quot;, to mi je isto potpuno van duha jezika, pogotovo u navođenju enciklopedijskih natuknica. :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 00:44, 5 oktobar 2021 (CEST)

== Imena i nazivi ==

Mislim da bi to, s obzirom na dugogodišnju praksu i interna pravila ove Wiki, a posebice kod kategorija, stvorilo puno veće probleme nego korist. Mi smo tu dosta fleksibilni, a i radi se o dokumentu starom 30-ak godina, čini mi se da se shvaćanje jezika kao takvog ipak malo promijenilo :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 12:00, 21 novembar 2021 (CET)

:O tome smo već davno ovdje raspravljali, znajući da je pridjev pravilniji od genitiva, ali da bismo izbjegli probleme s reprezentacijama poput Obale Bjelokosti, Svetog Tome i Principa, Zelenortskih Otoka i inih, a ima dosta tih otočnih država gdje zapravo nemamo adekvatne pridjeve ili se oni gotovo nikada ne koriste, onda smo dogovorili da u ovom slučaju ide genitiv, ali to se odnosi samo na članke o reprezentacijama. To je, koliko se sjećam, davno dogovoreno interno pravilo. :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:48, 21 oktobar 2022 (CEST)
::Upravo iz tog razloga, da ne bi imali malo 'vamo, malo tamo, imamo sve pod jedno :) Da nam u kategoriji ne bude Meksička, Honduraška, a onda reprezentacija Svetog Vincenta i Grenadina... preglednije je i stilski ujednačeno kao standard. A ovo drugo je sad već ''reductio ad absurdim'', kao kad je Dcirovic htio biti duhovit pa je Lobačevskog napisao na ćirilici, i to ruskoj, vodeći se pravilima ruskog pisanja imena (prezime, ime patronim), jer je to &quot;pravilo izvornika&quot; u apsurdno doslovnom smislu :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:12, 21 oktobar 2022 (CEST)

== Previše linkova ==

Poštovani kolega Aca

Vi sigurno znate za onu - Od viška glava ne boli,... ja Va Vam se držim te maksime, i usput i ja sam lijen i koristim metod copy-paste, i brzoplet pa ne gledam na to da sam neki link ponovio više puta. Usput Vikipedija se piše za mlade, a ja se bojim da su im brojni termini danas - nepoznanica. Vidim skinuli ste link sa [[povelja]] a ja mislim da više od 50% današnjih srednoškolaca ne zna što je to, ili Svetorimski car, koji ni na našoj wiki nije dobro objašnjen. 
Zbog tog sam (jer sam lijen) onako seljački jednostavno uklonio Vašu izmjenu, mislim da je suviše redukcionistička, Wikipedija nije knjiška enciklopedija u kojoj treba šparati papir da sve stane...

Kolega Aca bolje bi bilo da dopunite, pun kup članaka o gradovima u Njemačkoj, Italiji, Francuskoj koji ne samo da su šturi, već su i potpuno netočni... [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vitek|razgovor]]) 16:48, 24 oktobar 2022 (CEST)

==Akademik==
Rekao bih radije da se radi o vraćanju sadržaja članka koji je (sadržaj) neobrazloženo obrisan. Da je sadržaj članka jadan - jeste, ali treba li ga zamenjivati jadnijim - ne treba. Pozdrav, --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:09, 28 oktobar 2022 (CEST)

== Estonija ==

Koliko sam shvatio pišući projekt, a ne znam estonski, [[:et:Manifest kõigile Eestimaa rahvastele]] znači upravo &quot;Manifest naroda Estonije&quot;? Dakle, u Estoniji se taj dokument ne naziva Deklaracijom o nezavisnosti, nego Manifestom naroda i mislim da tu mi nememo što intervenirati. Postoje preusmjeravanja za sve varijante (uključujući i onu bez produljenog a), tako da ne vidim problem, ali mijenjati naziv izvornog dokumenta samo zato što je u većini država tako mi ne djeluje baš enciklopedijski. Američka je deklaracija doslovno Declaration of Independence i apsolutno je logično da se tako prevodi, ali mi ovdje imamo dokument s izvornim imenom, ne prevodimo ga nego mu dajemo neki vještački naziv i prekrštavamo ga iz razloga praktičnosti, što mi nema neke prevelike logike u cijeloj priči. Shvaćam tvoju perspektivu i njezinu praktičnost, ali ne mislim da moramo fabricirati nazive zbog praktičnosti :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:39, 13 novembar 2022 (CET)

:Plus, da dodam još nešto. Ovdje se radi o službenim dokumentima, dakle nazivima službenih akata koje bismo trebali zadržavati i kod nas; kao i po pitanju knjižvenih djela ili filmova ili bilo čega drugog gdje se radi o nazivima kao takvima. To nije poput Estonskog rata za nezavisnost, gdje se ne radi o službeno tituliranom nazivu već o opisnom nazivu historijskog događaja pa možemo imati pridjev umjesto genitiva, ali kod službenih akata bismo trebali biti što vjerniji izvorniku. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:42, 13 novembar 2022 (CET)
::Što se tiče Venezuele, to svečano je dodatak i u tom kontekstu nije nužan za identifikaciju samog dokumenta. Dejton je pak posebna priča i nije isto kao i manifest. Poanta priče je da se taj dokument nazvao kako se nazvao na estonskom i da mi ovdje izmišljamo naziv koji se u estonskom nije koristio. Dakle, to je bio Manifest naroda koji je, eto, po tipu dokumenta bio deklaracija o nezavisnosti. Evo ti još jedan primjer: [[Povelja iz 1814.]] je bila [[ustav]] u svojoj suštini, ali ga mi nazivamo Poveljom zato što je donesena pod tim imenom, dok je ona po svojoj prirodi ustav. Ali nećemo pisati da je to Ustav Francuske, nego da je Povelja, ali koja je bila ustav Francuske u nekom periodu. Tako je i ovdje - naziv je jedan, a pravna priroda samog dokumenta je nešto skroz drugo (znam, to mi je struka). Ima cijeli niz takvih situacija gdje se dokumenti nazivaju na jedan način, a po svojoj su prirodi nešto skroz drugo. Uostalom, pada mi na pamet i Čehovljev ''Galeb'', kog sam autor opisuje kao &quot;komediju&quot;, međutim se radi o drami i to s vrlo tragičnim krajem, tako da je nećemo trpati pod isto kao i Molierea ili Goldonija. Ili film - ''Ustav Republike Hrvatske'' - kao i istoimeni dokument - nećemo ni jedno ni drugo prekrštavati u Hrvatski ustav jer se to naprosto ne radi. Ili neki zakon, tipa, Krivični zakon Republike Srbije nećemo mijenjati u Srpski Krivični zakon - nego će biti ili puni naziv ili Krivični zakon (Srbija), kako sam ja i stavljao za one deklaracije koje nose takve nazive. Dokument se zove - ''Declaration of Independence of New Zealand'', dakle jasno se navodi da je posvojni genitiv i na taj se način reflektira svečanost i važnost samog akta. Da je pisalo ''New Zealand Declatation...'', onda možemo raspravljati o pridjevu. Zadržavanjem posvojnog genitiva se naglašava važnost samog teksta, a mislim da bismo povlačenjem diskusije na ovu temu ušli u ono što je netko nazvao &quot;policiranje&quot; u nekoj raspravi, a mislim da nam to ne treba. Prenormiranje je jednako loše kao i nenormiranje, zato treba paziti oko bitnih stvari, ali oko dvaju dopuštenih varijanti od koje jedna ima nekakav autoritet u pravopisu (iako ne apsolutan), a druga u stručnoj prirodi samog sadržaja (u ovom slučaju pravo i nomotehnika, koji su prilično unisoni po tom pitanju) ne treba sada donositi striktna pravila, nismo policija. I opet, ponavljam, opisni naslovi su za preusmjeravanja, a ne za naslove. Po toj logici možemo imati naslove &quot;Rukometni Euro 2024.&quot;, recimo, jer je to kolokvijalno uvriježeno ime, ali to nije enciklopedijski ispravno. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:15, 13 novembar 2022 (CET)
:::Ma nije uopće stvar mog vremena - bitno je jedino da dođemo do nekog smislenog rješenja :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 19:19, 13 novembar 2022 (CET)

== Nogomet ==

Većina kolega pristala je na to da se aktualna varijanta promijeni. Sporno je bilo hoće li biti nogomet ili fudbal, ali ja sam tu potpuno vrijednosno neutralan; Igor je, kao drugi admin, predložio međunarodnu varijantu, s kojom se složio još jedan admin. U trenutku provođenja te rasprave nismo imali usvojeno pravilo o glasovanju tako da se ono ne primjejnjuje retroaktivno. Ja samo nisam stigao sve to isprebacivati, ali budem :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:40, 20 novembar 2022 (CET)

:Hej, vidim da si već počeo, al' daj radije samo preimenuj članke za sada jer kategorije treba srediti pa bih to radije pregledao ja, ako nemaš ništa protiv! -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:44, 20 novembar 2022 (CET)
::I kategorije se ne premještaju niti preusmjeravaju! :O Ajde pliz mi sve ove što si preusmjeravao i prebacivao označi za brisanje, to treba ili prekat staviti ili pobrisati, ali najbolje je ovo potonje pa ću to ja, samo mi označi koje si mijenjao -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:56, 20 novembar 2022 (CET)
:::A jesam te zamolio da ne diraš kategorije? :O To ću ja uraditi, moram napraviti ključ kao za košarku, ovako će mi se stvoriti dupli posao... ima drugih stvari, pusti sada nogomet -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:37, 21 novembar 2022 (CET)
::::Ma nije stvar tehnike ni brzine, stvar je da se kategorije moraju nanovo odraditi i da se trebaju neke stvari promijeniti jer je kaos; ako ti se rješava nešto oko nogometa, imaš {{tl|NogRep}} gdje treba srediti unutarnje poveznice da sve vode na Fudbalska reprezentacija... jer tu ima svega, a isto tako ne bi bilo zgorega ni preimenovati šablone sukladno odluci. Tu bi tvoja brzina mogla biti od koristi :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:49, 21 novembar 2022 (CET)

== Ekstenzije, sysadmini, Phabricator, etc. ==

Lijep pozdrav Aco! Pitao sam se, da li si možda upućen koga i gdje zatražiti instaliranje ili omogućavanje novih ekstenzija na lokalnoj Wikipediji? Koliko sam saznao, mislim da to rade globalni [[:m:System administrators|sysadmini]] (jer lokalni ne postoje)? Linkana stranica mi kaže da otvorim ticket na Phabricatoru ako želim da nešto urade, samo što nemam pojma kako točno u vezi ekstenzija. Ti si već koristio Phabricator, pa ako znaš proceduru, volio bih pomoć (nabrojat ću koje određene ekstenzije u kasnijoj poruci). -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 12:48, 21 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Vipz}} Pozdrav! Uvođenje dodataka zapravo je malo složenije. Najprije treba pokrenuti raspravu na samom projektu o uvođenju dodatka i pričekati konsenzus zajednice. Ako se utvrdi konsenzus za uvođenje, treba pokrenuti zadatak na Phabricatoru za uvođenje datog dodatka. Potom treba napraviti zakrpu na Gerritu radi izmjene konfiguracijskih datoteka. Nakon izrade zakrpe trebalo bi zakazati njeno uvođenje u [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments ovom rasporedu]. Uz pomoć dežurnog programera na IRC-u ostvaruje se kontakt i uvodi zakrpa. Trebalo bi biti aktivan na toj komunikacijskoj platformi tokom uvođenja zakrpe. Usput, i ja sam planirao da započnem ovu temu. Nedostaju nam mnoge stvari — imenski prostor za nacrte, link do igrališta (pijeska) itd. Čekam da se završi rasprava o uvođenju smjernica, pa budem započeo temu. Koje dodatke imaš na umu? — [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:22, 21 novembar 2022 (CET)
::[[:mw:Extension:Replace Text|Replace Text]], [[:mw:Extension:RandomSelection|RandomSelection]], [[:mw:Extension:DynamicPageList (Wikimedia)|DynamicPageList (Wikimedia)]], [[:mw:Extension:MyVariables|MyVariables]], [[:mw:Extension:Editcount|Editcount]] i nekako uključiti [[:mw:Extension:WikiEditor|WikiEditor]] zajedno sa bojom sintakse kada se pregledava kod zaštićenih stranica (vidi kako je to uključeno na SR projektu). -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 23:45, 21 novembar 2022 (CET)
:::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Sad sam malo iscrpnije pogledao. Dodatak -{Replace Text}- nije kompatibilan s -{sh-latn: Wikimedijinim; sh-cyrl:Викимедијиним}- projektima (v. [https://phabricator.wikimedia.org/T31833 ovo]). Svakako, za zamjenu teksta tu su botovi. [[Wikipedia:Botovi‎|Kandidirao sam svog bota]], pa eto taman. Uvođenje dodatka -{RandomSelection}- takođe bi naišlo na [https://phabricator.wikimedia.org/T29739 pojedine prepreke]. -{DynamicPageList}- se može omogućiti (v. [https://phabricator.wikimedia.org/T70346 ovo]). -{MyVariables}- takođe nije kompatibilan dodatak (v. [https://phabricator.wikimedia.org/T322912 ovo]). Nije ni -{Editcount}- (v. [https://phabricator.wikimedia.org/T113169 ovo]). Za ovo posljednje pogledaj [https://phabricator.wikimedia.org/T41577 ovaj zadatak]. Izgleda da je moguće prikazati alatnu traku unošenjem određenog koda na pojedine stranice u imenskom prostoru -{sh-latn: MediaWiki; sh-cyrl:Медијавики}-. Ipak, ostaje pitanje želimo li to zaista ili ne. Usput, vidi kako seksi radi ovo s konvertorom. Integrirati u šablon i sve desetke. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:09, 4 decembar 2022 (CET)
::::Sumnjam da nisu kompatiblni, mislim da ih jednostavno žele dati da se instaliraju zbog nekog razloga. Najobičnija stvar poput zamjene teksta ne bi trebala spadati na to ima li svaki pojedini projekt dovoljno tehnički potkovanog i voljnog suradnika da im oko toga pomogne... lame. Vidim sad na DPL-ovoj MediaWiki stranici kažu da ga omogućavaju samo na Wikinews projektima zbog performansi, pa ne možemo ni njega (a i nije toliko koristan). Ajde, ovo posljednje bih volio, ako ništa drugo. -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 10:31, 6 decembar 2022 (CET)

==Discord zamolba + pozivnica na Wikimedia Chat kanale==
Hej Aco, pogledaj [[Wikipedia:Kontakt]], na Zblace-ovu inicijativu imamo nekoliko WM Chat kanala (ja sam napravio ovaj #sh-wikimedia), zasad nas nije puno, no znaš kako se kaže, malo nas je al' nas ima. Pošto smo u procesu izgradnje Wikivodiča, kanal za njega je najaktivniji. A kao drugo, čuh na Igorovoj SZR da si na Discordu - ako si u SH Wikipedijinom serveru, bi li mogao napraviti jednu ''trajnu'' pozivnicu da ju možemo ponovo postaviti na Wikipediju? Hvala puno! -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 01:12, 25 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Vipz}} Ne preferiram IRC iz ličnih razloga. Ovo je novi (trajni) link ka serveru na Discordu: https://discord.gg/BfRFH3RYRd. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:35, 25 novembar 2022 (CET)

== Godine i genitivno a ==

Čemu? Mislim, ti s meni super, al' nekad ovako imaš neke idejne stvari i prčkaš po člancima bez dogovora i mimo prakse. Dakle, odavno postoji prešutni dogovor zajednice da se na godinama pišu točke, kako u tekstu tako i u naslovima članaka; izuzetak su rimske brojke kod vladara, tu ne pišemo točke. Drugo, kakav genitivni a? :D Pa to ni u hrvatskom jeziku više ne koriste! :D Ove stvari oko enklitika su u redu. Sukladno navedenom, molim te da revertap sve svoje izmjene ovoga tipa i da sljedeći put provjeriš prije ovakvih sustavnih izmjena na svim člancima. :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:57, 25 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Tačka se ne piše iza rednog broja godine ako se nakon toga nalazi drugi pravopisni znak. I ne, to nije moje ''idejno'' rješenje. Tako navodi Pravopis srpskohrvatskog jezika iz 1960, ali i aktualni pravopisi srpskog i bosanskog jezika. Čak i HE ne piše tačku iza godina u takvim slučajevima: [https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=51164 primjer]. Obrazloženje je jednostavno. S obzirom na to što se godine, kao četvorocifreni brojevi, ne odvajaju razmakom, nije nužno pisati tačku radi njihovog razlikovanja. Samo spojeno pisanje otklanja nedoumicu. Osim toga, estetski nije lijepo gomilati znakove interpunkcije. Taj „prešutni” dogovor očito ne postoji jer [[2022|nijedan]] [[1922|članak]] [[1822|o]] [[1722|godini]] [[1622|nema]] [[1522|tačku]]. Nego, što je problem s genitivnim A? Nisam ga upotebio u članku, nego na razgovornoj stranici. Svakako je bolje pisati â umjesto nekakvog ā, moradeš priznati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:11, 25 novembar 2022 (CET)
::Genitivno a sam mislio studenog -&gt; studenoga. Valjda sam ub'o jedini gdje si to napravio. Što se tiče a, ovisi o tome naglašavamo li riječ ili je samo produžujemo. Što se pak pravopisa tiče, dokument iz 1960. godine ne bi trebao biti Sveta knjiga koje ćemo se držati 2022. godine, međutim vidim da doista sve enciklopedije navode to bez točke tako da je onda okej, neka bude sukladno enciklopedijskoj praksi. A što se dogovora tiče, to smo nekako prešutno usvojili pred neko vrijeme kada smo mijenjali naslove nogometnih i rukometnih turnira (sa ili bez točke), tako da možeš provjeriti kada je to sve premještano i sl. (pogledaj Svjetska prvenstva u nogometu), a ove godine koje ti citiraš - to je Alekolovo područje i unatoč naknadnom dogovoru, nitko nije imao ni vremena ni volje u tom trenutku retroaktivno premještati sve te članke. Uglavnom, na stranu ovo sada, sljedeći put kada bude išao raditi neke ovako sistemske stvari (tipa nedavni Solomonski Otoci, što je konsenzusom dogovoreno da bude tako kad smo sređivali zastavice i Country data) samo provjeri kod nekoga, Igora, mene, Orijentologa... čisto da ne radiš sebi i drugima dupli posao. Ovo je sada okej, al' ti Solomoni nisu bili, a to ima dalekosežnije posljedice  pa eto, samo šibni nekome pitanje. Ima ovdje toliko posla koji još nije ni dotaknut da se uopće ne moraš vraćati na staro :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:24, 25 novembar 2022 (CET)
::: Na Wikipediji postoji ono čuveno „[[:en:Wikipedia:Be bold|Be bold]]”. Ako se učvrljimo u nekakve konsenzuse i dogovore sklopljenje u 3000. godini prije nove ere na „DobarDanskom” kanalu na IRC-u nikuda nećemo napredovati. Nijedan korisnik ne može biti upoznat sa kojekakvim  „prešutnim” i nekodificiranim dogovorima. Sve dok se to ne kodificira u obliku (stilske/pravopisne) konvencije, preporuke ili smjernice, ne može se očekivati od drugih korisnika da ih dosljedno poštuju ili da inzistiraju na njima. Na kraju, Pravopis iz 1960. jest sveta kniga jer je to najviši normativni dokument našeg jezika u čijoj su izradi učestvovale dve matice. Zamisli da danas neko počne pisati korienski ili ''neznam'' uz argument da je pravopis nebitan i zastario. Pa ovaj projekt postao bi rusvaj! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:41, 25 novembar 2022 (CET)
::::Zato sam ti i rekao - provjeri! :D Be bold i provjeri, nemoj biti bold i praviti dupli posao :P -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 19:05, 25 novembar 2022 (CET)
::::Izvinete gospodo što upadam sa svojim skromnim mišljenjem - vrijeme je zrelo za dovršavanje i uvođenje jezičke smjernice (vidi ovo: [[Wikipedia:Jezična politika/Prijedlog]]). Prešutni dogovori i nezabilježena praksa koje samo starješine projekta znaju uvijek dovode do ovakvih situacija gdje se raspravljamo oko točkica (P.S. [[:m:Requests for new languages/Wikipedia Radical Croatian|ovo je bio pravi prijedlog lol]]). -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 19:17, 25 novembar 2022 (CET)
::::: {{ping|Aca}} {{ping|Edgar Allan Poe}} U savremenom hrvatskom standardu tačka se piše iza rednog broja i kad sledi drugi pravopisni znak (v. npr. [http://pravopis.hr/pravilo/tocka/55 ovde]), dok je u srpskom standardu situacija drukčija, tj. tačke nema. Tako da bih dopustio obe varijante, uglavnom zavisno od standarda kojim je članak pisan, premda lično u takvim situacijama ne stavljam tačku ni kad pišem hrvatskim - navika je jednostavno jača od mene :). --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 20:05, 25 novembar 2022 (CET)
::::::Pa jasam nekako i išao na tragu toga što si ti rekao, @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]], jer Aca je počeo mijenjati to na člancima bez da postoji konsenzus oko toga. Ja nemam ništa protiv da na nekom članku stoji točka, na drugom ne, neovisno o tom prešutnom konsenzusu što smo ga dogovorili, ali nisam za to da se mijenja dok se ne postigne jasan konsenzus. Što se tiče prijedloga jezične politike, mislim da je to najopsežniji zahvat koji ćemo ikada imati na ovoj Wikipediji i da će to trebati biti lijepo napisano, kao da je pravi tiskani pravopis. Ovaj aktualni prijedlog je prejednostavan za ovakav zahvat, ukoliko želimo biti iole ozbiljni :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 22:05, 25 novembar 2022 (CET)
:::::::Ok, ali ne može naš prešutni ili pisani konsenzus nadjačati ono što je uzus jednog jezika. Svi književni standardi/varijeteti jednako su vredni i ispravni, isto kao britanski i američki standard na en.wiki itd. Ne znam zašto se sad opet pokreće to pitanje, koje i nije pitanje wikipedije nego jezika. Ako se forsira uniformnost (npr. da ne može biti &quot;fall&quot; i &quot;autumn&quot; u istoj wikipediji, nego mora biti samo jedno od tih), to onda logično vodi razdvajanju i nužnosti da se naprave dve wikipedije. Ako se prizna međusobna razumljivost (tj. iako negde piše &quot;fall&quot;, a negde &quot;autumn&quot;, svi priznajemo da znamo da te dve reči označavaju isti pojam), to vodi spajanju. Isto je s postojanjem i nepostojanjem tačke u ovim sluačejavima: dopušteno je i jedno i drugo po pravilima srpskog i hrvatskog standarda. Prema tome, nema tu mesta nama potrazi za nekim &quot;konsenzusom&quot;, književna norma je to već odredila. Idemo dalje :) --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:27, 25 novembar 2022 (CET)
:::::::: {{ping|Igor Windsor}} To je vrlo naivno shvatanje jezika – vjerovati da će jezička anarhija spojiti varijante. Naprotiv, jezička anarhija dovest će do smanjenja međusobne razumljivosti, uzrokovati rasulo i nered na projektu te izdvojiti tekstove kao čisto hrvatske i čisto srpske. Jedino se uniformnošću i unitarzimom može doći do uspostavljanja standardnih jezičkih konvencija koje će biti razumljive i prihvatljive celom srpskohrvatskom području. Pisanje članaka bez odgovarajućih modela, preporuka i rješenja u vezi s jezikom uzrokovalo bi haos, šarenilo i nedosljednost po člancima. Opća je činjenica da je raspad Jugoslavije uslovio politički potaknutu podjelu jezika po etničkim linijama (jezični secesionizam/separatizam) i težnju za umjetnim pravljenjem razlika među standardima. Ta pojava naročito je istaknuta u hrvatskom standardu, u koji se često pokušavaju uvesti purističke novokovanice radi razlikovanja od ostalih varijanti. S druge strane, u crnogorski standard tijekom 2009. uvedena su dva slova – ś i ź – kako bi se predstavili digrafi ⟨sj⟩ i ⟨zj⟩. Ako bismo dopustili da svako piše prema osobnom osjećaju, vrlo brzo bismo se susreli s mnogim tehničkim problemima, poput problema s pretragom i nalaženjem članaka, upotrebom vizualnog uređivača i dodavanjem linkova. To bi bilo vrlo kontraproduktivno i odvuklo bi nove i postojeće urednike od uređivanja projekta. Stoga, potrebno je usvojiti pojedine jezične modele, preporuke i rješenja kako bi se olakšalo pisanje članaka. Ovo je Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku. Stoga je Pravopis srpskohrvatskog jezika normativni dokument koji je nadležan za sve pravopisne nedoumice. Tačno je da je pomalo zastario, ali to ne mijenja mnogo stvari. Za pisanje naziva društvenih mreža i sličnih novotarija možemo ovlastiti novije pravopise. Ako se priklonimo svakojakim novijim pravopisima za stvari koje su odavno uvrežene u jeziku, znači li to da trebamo Kijev nazivati [http://ihjj.hr/clanak/u-pisanju-ukrajinskih-imena-mjesta-sluzite-se-ukrajinskim-jezikom/7573/ Kijiv], a Lavov Ljviv?! Hoćemo li pisati pokus umjesto eksperiment, dok ćemo helikopter zvati zrakomlat, jer, Bože, to je preporuka novog &lt;s&gt;nezavisnog&lt;/s&gt; pravopisa hrvatskog? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 00:26, 26 novembar 2022 (CET)
::::::::: Razumem u potpunosti tvoje stajalište, ali ipak mislim da je možda u pitanju određeni nesporazum. Na primer, meni je lično Pravopis srpskohrvatskog jezika zaista referentni dokument na koji se oslanjam i koji konsultujem (bar kad sam u Bgu, gde mi stoji na polici s knjigama). Međutim, taj je Pravopis svoje poslednje zajedničko izdanje Matice srpske i Matice hrvatske imao 1967. godine. (Moj primerak na polici pretisak je tog izdanja iz 1988. godine. *Primećujem da mi je Microsoft Word na srpskom označio reč &quot;pretisak&quot; kao stranu, hehe.). I, šta sad? Dve su opcije: 1) ova se wikipedija piše jezikom koji je &quot;zamrznut&quot; 1967. godine i, na neki način, nalikuje wikipediji na latinskom: pre ili kasnije to će biti jedan mrtvi ili bar polumrtvi jezik sa okamenjenim pravopisnim i gramatičkim pravilima iz nekog drugog doba; ili 2) ova se wikipedija piše živim jezikom svojih (jednako živih) govornika, koji svoji jezik nazivaju različitim imenima i pišu ga u skladu s različitim književnim normama, koje su sve, međutim, jednakovredne u tom policentričnom jezičkom prostoru. Lično, glasam za ovo pod 2). Puritanizam nije rezevrisan samo za hrvatske jezikoslovce: u Srbiji se već godinama forsira &quot;zapeta&quot;, a, opet, ja nikako da se prešaltam i stalno mi je &quot;zarez&quot; na pameti, na usnama i na prstima. &quot;Pokus&quot; u hrvatskom standardu nije ništa novo, to je bila uobičajena reč u hrvatskim udžbenicima još 1980-ih, iz kojih sam (takođe) tada učio. A što se pravopisa tiče, u savremenom engleskom, eto, ima bar šest načina da se napiše datum i, koliko sam video, svih šest se koriste na en.wiki. I šta ćemo sad? :) --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:11, 28 novembar 2022 (CET)

== Istovremeno pretraživanje u latinici i ćirilici ==

Pozdrav Aco! Znaš li što točno omogućava istovremeno pretraživanje u oba pisma na SR Wikipediji? Uštedit ćemo na puno ćiriličnih preusmjerenja ako ovo budemo u mogućnosti uvesti i kod nas (postoji još jedan wiki, no ne na Wikimedija platformi, na kojem bi ovo također bilo super, no o njemu kasnije). Nadam se da te ne opterećivam svakojakim pitanjima i zahtjevima, ali samo polagano, zaslužio si! Jedva čekam četvrtak. ;-) -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 02:44, 27 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Vipz}} Pozdrav! Oprosti na zakasnelom odgovoru. Bilo je tu i obaveza, i poslova, i događaja, i takmičenja. Uvođenje jezičkoga konvertora omogućit će (valjda?) pretragu na obama pismima (kao na sr.WP), pa će preslovljivačka preusmjerenja s jednog pisma na drugo biti suvišna. Morat ću, ipak, detaljnije proveriti, ali o tom – potom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:44, 30 novembar 2022 (CET)
:: Čini mi se da su ćirilična preusmerenja nepotrebna prema funkcionisanju transliteratora. — [[User:Twsabin|twsabin]] ([[User talk:Twsabin|A. Emis]]) 10:42, 6 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Twsabin|Vipz}} Da. Sva ćirilička preusmjerenja koja predstavljaju direktno preslovljavanje latiničkog naslova treba izbrisati jer su odsad suvišna. To znači da je nepotrebno imati &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Аргентина&amp;redirect=no ovakvo preusmjerenje]&lt;/span&gt;. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:58, 6 decembar 2022 (CET)
::::Još uvijek nisu suvišna jer transliterator ipak ne omogućuje dinamičko pretraživanje rezultata, a ni izravno vođenje na članak, nego se mora proći kroz [[Posebno:Traži|stranicu pretrage]]. -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14:03, 6 decembar 2022 (CET)
::::: Uf da, u pravu si. Morali bismo to prvo srediti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:06, 6 decembar 2022 (CET)
::::::Vidi što sam upravo spazio! Istovremeno pretraživanje i linkanje bez obzira na pismo zapravo radi, ali samo za latinicu, valjda jer imamo jednostrano preslovljavanje. Saznao sam to jer sam upravo pokušao doći na trenutno [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Brijest&amp;redirect=no nepostojeću] latiničnu stranicu &quot;[[brijest]]&quot; a ono me preusmjerilo na [[brest]] koristeći preusmjerenje &quot;[[бријест]]&quot;. Ne radi obratno. -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 16:54, 3 januar 2023 (CET)
:::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Opa! Zanimljivo. Morat ću ovo ispitati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:17, 3 januar 2023 (CET)
::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: OMFG, u pravu si. Welp, imaćemo još posla na konvertoru, vidim. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:05, 3 januar 2023 (CET)

== Za i protiv ==

Ovako, nije izmjena bila problem sama po sebi, nego je u tablicama gdje je stajao samo [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=|alt=]] (dakle, samo ovaj znakić), sada pisalo [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=|alt=]] '''Za''', iako se nije radilo ni o kakvom mišljenju. Primjer - [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Surinam|ovo]]. Svi ovi plusići su sad imali za u '''Riješeno''', što naprosto ne ide tako jer se nitko nije izajšnjavao! :D E sada, ja jesam svjestan činjenice da ovo nije za i da mi krivo koristimo šablon, daleko od toga, al' u praksi se ovo koristi toliko da bi jednostavna promjena sve poremetila. Dakle, to ili treba naprosto ostaviti tako, ili napraviti varijantu gdje neće biti teksta, ili sve ručno mijjenjati, što je možda botovski izvedivo? To, naravno, ne remeti intervencije i ja jesam za formu [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=|alt=]] '''Za''' ili [[Datoteka:Symbol oppose vote.svg|15px|link=|alt=]] '''Protiv''', al' to treba izvesti tako da se ''status quo'' ne poremeti, na koji god način, bilo da se pravi novi šablon, bilo da se izvede nešto od onoga što sam predložio, bilo da ti imaš neku solicuju koja meni nije pala na pamet, što je super. Dakle, nemam ništa protiv izmjene, samo da bude smooth. 

Što se pak ikonica tiče, tu se ne bih složio s tobom. Tekst Wikipedije je ionako dovoljno crno-bijeli da mu ove ikonice i bojice daju na nekoj estetici i debiroktariziraju ga. Dosta mi je spisa, Aca, dosta mi je surovih papira, hoću boje, hoću šarenilo! Neka ga je što više! ^^ -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 02:56, 27 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} U tom slučaju upotreba šablona nije važeća. Šablon Za treba upotrebljavati za naznačivanje stava u nekakvoj anketi, a ne za označvanje da je nešto urađeno, riješeno ili završeno. Podesniji šablon za to jest [[Šablon:Urađeno|šablon Urađeno]]. Ja sam spreman da sve to uskladim ako ti odgovara. Smooth je moje drugo ime. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:52, 30 novembar 2022 (CET)
::Ukoliko možeš izvesti da to sve klapa bezbolno, odnosno sve to zamijeniti - što se mene tiče, imaš moju podršku :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 00:09, 1 decembar 2022 (CET)

{{ping|Edgar Allan Poe}} Izmenio sam sve što sam mogao. Preostalo je još 11 stranica vikiprojekata koje ne mogu srediti jer nemam ovlasti. Ako možeš, otključaj, pa budem počistio:
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Angola]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Češka]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Novi Zeland]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Venezuela]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Brazil]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Sjeverna Koreja]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Kuba]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Francuska]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Gana]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Kostarika]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Japan]]
Zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:13, 1 decembar 2022 (CET)

:Otključano -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:59, 1 decembar 2022 (CET)
::Uključujući i neke koje nisi naveo na listi :P -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:01, 1 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Odlično! Sve sređeno. Još samo: [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Fidži]]. Inače, jesi li razmišljao da se pridružiš [https://discord.gg/BfRFH3RYRd serveru na Discordu]? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:27, 1 decembar 2022 (CET)
::::Otključan i Fidži. Ma bio sam ja tamo, al' me Bugoslav maltretirao pa sam izašao... ne znam jel' još tu :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:05, 1 decembar 2022 (CET)
::::: Nema ga. Sad ja maltretiram. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:07, 1 decembar 2022 (CET)

== Discord ==
Čim nađem vremena, obećavam! --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 23:13, 2 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Igor Windsor}} Zapravo, hitno mi je. Možeš li, molim te, pogledati do sutra prepodne? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:23, 2 decembar 2022 (CET)
::Ajoj, samo da nije nešto revolucionarno? 😅 Ajde daj mi link. --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 23:31, 2 decembar 2022 (CET)

== Hronologija ==

Okej, ono s istaknutim i sve mi je okej, al' [[Wikipedia:Istaknuti članci/Hronologija/2017.]] - ovo nema smisla jer nije nikakva kronologija već arhiv izbranih članaka. Tako da, molim te, s obzirom da je urađeno bez konsenzuda, da to vratiš na stari naziv (uz potrebna usklađivanja) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:40, 3 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Oh, važii. Pokušao sam da izbegnem reč „arhiva” jer se obično upotrebljava za razgovorne stranice, a ovo mi je više projektna stranica s informacijama. Mogu da vratim na varijantu „arhiva” ako želiš. Misliš li da postoje još neke raspoložive opcije? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:50, 3 decembar 2022 (CET)
::S obzirom da se radi o arhivu, ne vidim. Možda repozitorij, al' to mi već djeluje kao preseravanje :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:06, 3 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} ''Rečnik sinonima'' Pavla Ćosića pruža mogućnosti: „zbirka” [„skup”, „zbornik”, „album”, „kompilacija”, „antologija”], „kolekcija”. Varijanta „repozitorij” ekvivalentna je „spremištu”, „skladištu”, „lageru”, „magacinu”. Pada mi na pamet i varijanta „katalog” (prema: „direktorij”). Može li se nešto od toga upotebiti ili da idemo s „arhivom”. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:14, 3 decembar 2022 (CET)
::::Ma idi s arhivom, nema potrebe za filozofijom... možda nekad kasnije budemo inspiriraniji :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:17, 3 decembar 2022 (CET)
::::: Važi, hvala tii. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:17, 3 decembar 2022 (CET)
::::::[[:Kategorija:Arhiva izabranih članaka]] - ajde isprazni još ovu i prekategoriziraj pa da izbrišemo zadnju; kad završiš, samo mi označi ovu praznu za brisanje. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:36, 5 decembar 2022 (CET)
::::::: {{ping|Edgar Allan Poe}} To ti je završeno. Inače, moguće je brzo premještanje članaka iz jedne kategorije u drugu pomoću dodatka -{[[commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]}-. {{ping|Vipz}} Ako hoćeš, možeš uvesti ovo za naš projekt jer si administrator interfejsa. Ako zapneš, mogu ja kad dobijem ovlaštenja. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:42, 5 decembar 2022 (CET)
::::::::Ovo je super, samo reci kako se to izvodi da ne moram onaj AWB svaki puta paliti, mrzi me to :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:08, 5 decembar 2022 (CET)
::::::::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Lako! Idi na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/common.js|svoju podstranicu Common.js]] (stranica s kodom na javaskriptu koji važi za sve teme). Na njoj objavi [[Posebno:Razlike/41288121|ovaj kod]]. Sačuvaj izmjene i najkasnije za nekoliko sati trebalo bi da proradi. Dodatak se prikazuje samo na stranicama kategorija u donjem desnom uglu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:04, 6 decembar 2022 (CET)
::::::::::Ajd vidjet ćemo radi li! :D Hvala! :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:07, 6 decembar 2022 (CET)

== Djela i strani izrazi ==

Nemoj ništa premještati bez prethodnih konzultacija s nekim, pogotovo ne kada su u pitanju umjetnička djela. Sve je to rezultat dugih i mukotrpnih rasprava :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:19, 6 decembar 2022 (CET)

:Trebat će nam jezičke konvencije, pod hitno. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:36, 6 decembar 2022 (CET)
::Pa to je usvojena konvencija, zapravo. Zbog pluraliteta prijevoda i varijanti, dogovoreno je da naslovi djela idu na izvornom jeziku :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 19:26, 6 decembar 2022 (CET)

== Standard ==
Hm, pošto ti petljaš po interfejsu, gde mi nestade onaj &quot;standard&quot; dole što je bio ispod teksta koji uređujem, gde su bile one razne uglaste zagrade i sl.? --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:12, 8 decembar 2022 (CET)

:@[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]]: Hm, morat ću pogledati. U načelu, ne bi trebalo biti teško to vratiti. Jesi li za to da usvojimo rješenje s en.WP? Oni imaju modernu trakicu na dnu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:35, 8 decembar 2022 (CET)
::Za početak sam da se vrati ono što je bilo. :P Je li i tebi to nestalo ili samo ja ne vidim? Mada, nisam svoje postavke uopšte menjao... --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:38, 8 decembar 2022 (CET)
::@[[Korisnik:Aca|Aca]] definitivno nam uvedi tu trakicu unutar interfejsa uređivača, yes please. :D -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 23:29, 8 decembar 2022 (CET)

==IviBot==
Je l' dobro sad? --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 23:12, 8 decembar 2022 (CET)

:Dap, top. Ovo gore ću srediti sutra, prepun mi je raspored. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:18, 8 decembar 2022 (CET)

== S(a) i ćirilica ==

Pazi malo, tvoje automatsko mijenjanje poništilo je sliku... slika je krivo imenovana, al' to je tako na Commonsu. Pazi i kad mijenjate ćirilicu u latinicu, jer su nazivi nekih slika na ćirilici pa je stvorilo probleme. --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:39, 13 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Op, u pravu si! Sad vidjeh da je „s” bilo u slici. Ispirke. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:44, 13 decembar 2022 (CET)

== [[Gabor Lenđel]] == 
Zdravo Aco! Imam jedan čupav slučaj pa ne znam kamo i kako. [[Gabor Lenđel]] je za mene zanimljiv lik i krenuo sam prepravljat članak, tako da barem izgleda enciklopedično. Ali nešto tu ne ide:
# Ovo je zapravo CV što je netko zafrtljačio u naše dvorište, dakle radi se o očitom slučaju ''Advertising''-a i ''Auto-promoting''-a; 
# Nigdje nema traga ijednog izvora.
Dakle u prijevodu, ja stavim CV i ti mi praviš članak na wikipediji, a tko je garant istine podataka? Pa ja jer je CV moj. Ja ne bih puno dalje s ovim i vanka [[Wikipedia:Članci za brisanje|briši]]. Što misliš ti ? --[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 02:17, 18 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Inokosni organ}} Zdravoo! Ja bih ovo svrstao u granične slučajeve. Članak je katastrofalno napisan, ali na internetu ima naznaka značaja, pa čak i [https://www.politika.rs/sr/clanak/432169/Kompozitor-s-nemirom-u-nogama ozbiljnijih medijskih izvještavanja] (Aleksandra Isakov, dopisnica „Politike” iz Subotice). Ipak, trebalo bi to preurediti. Dobro je što si ga predložio za brisanje – neko će se nakaniti da ga sredi ili da ti pomogne u sređivanju. Ako ne bude sređen u razumnom roku, jednostavno ga izbrisati i ostaviti da neko drugi napiše podesniji (ili, što bi mi južnjaci rekli, [https://vukajlija.com/kasvetno/667542 pokasvetan]) članak u (ne)doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 09:58, 18 decembar 2022 (CET)
::Važi [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 00:29, 19 decembar 2022 (CET)

== ITD Band ==

Pogledaj ''Ex-Yu Rock Enciklopediju'', mislim da većeg autoriteta nema :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:24, 18 decembar 2022 (CET)

:Pa pogledaj kazalo? Nisam ja valjda krivo vidio, maloprije pogledao? :O -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:28, 18 decembar 2022 (CET)
::Ovo piše u tekstu o bendu tog istog izdanja: &quot;Osnivač grupe i njen dugogodišnji spiritus movens Miroslav Drljača Rus napustio je sastav Ad Fines u kome je pevao i svirao i 1982. godine osnovao je ITD Band.&quot; -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:39, 18 decembar 2022 (CET)

== Etiketiranje ==

Čemu onaj šablon upozorenja? Ono mi nema smisla i ostavlja mi jako loš dojam pa te molim za elaborat prije nego izbrišem. Mislim da se @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] isto ne bi složio s ovim, a ni Ripper. Čini mi se nepotrebno, arbitrarno, subjektivno i kao da nema apsolutno nikakve svrhe. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:48, 23 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Malo konkretnije? O kojem je šablonu riječ? Šablone uglavnom prenosim i prilagođavam s en.WP. Dakle, nisam ih ja izmislio. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:51, 23 decembar 2022 (CET)
::Ovome gdje si onog BojzIIMen čarapka etiketirao da nema značajnijih izmjena. To što je nešto na en.wiki nije dovoljno dobro objašnjenje; po toj logici @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] ne bi mogao sudjelovati kod nas jer je trajno blokiran na en.wiki - nismo ni mi to izmislili, Englezi su. Dakle, zanima me koja je točno svrha tog šablona izuzev lova na vještice i to jako arbitrarnog? -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:56, 23 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Izgleda da ne razumiješ svrhu šablona. Molim te, pročitaj što je [[:en:Wikipedia:Single-purpose account|jednonamenski nalog]] i kako se on zloupotrebljava za stvaranje lažnog dojma o konsenzusu o nekom pitanju. Korisnik Alalch Emis nije jednonamenski nalog. Uobičajena je praksa da se glasovi načinjeni pod agitacijom i glasovi sumnjivih jednonamenskih naloga označavaju odgovarajućim šablonima (v. {{tl|Pod agitacijom}}, {{tl|Jednonamenski račun}}). Jednonamenski nalog jest nalog koji je napravljen u cilju jedne svrhe, bez drugih značajnih doprinosa projektu. Ovo nije ništa subjektivno. Jednostavan osvrt u korisnički doprinos daje dovoljno razloga da se komentar označi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:04, 23 decembar 2022 (CET)
::: Zamolio bih da se vrate izbrisani šabloni, pogotovu jer je to učinjeno bez prethodnih konzultacija. To što se nekome nešto osobno ne sviđa [[:en:WP:JUSTDONTLIKEIT|nije argument za brisanje]]. Argument da treba brisati šablon zato što u sebi sadržava crvenu vezu protivan je suštini projekta i tom bismo logikom morali obrisati polovinu šablona (pa čak i polovinu članaka na projektu). Smjernica o agitiranju na mojoj je [[Korisnik:Aca/lista zadataka|listi zadataka]] i namjeravam je uskoro izraditi. Molim da se vrati potrebna infrastruktura u vidu šablona i da se postupa ''polako'', kako to neko reče. Bit će sve ''kako spada''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:24, 23 decembar 2022 (CET) 
::::Kao što sam obrazložio, ne može to tako. Ne možemo imati šablone za &quot;agitaciju&quot;, a nemamo uopće definiranu agitaciju. Isto vrijedi i za ovo drugo. Dakle, apsolutno se ne slažem s praksom da itko kopa po tuđim stranicama za razgovor i etiketira tuđe komentare na istima. To mi je malo previše inkvizicijski i apsolutno sam protiv toga, a ponavljam, mislim da će se i Igor, i Ripper i novi admin @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] složiti s time. Rekao si nedavno da se nećeš više petljati u sve ovo... ne pomažeš si baš :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:22, 23 decembar 2022 (CET)
::::Rekao sam ti... polako i po redu. Ja ih vraćati neću jer mislim da idu protiv onoga kako ovdje radimo, '''ali''' ako to učini @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]], neću ga vikati zbog toga! :D Nisam ja jedini relevantan ovdje tako da neka slobodno Igor procijeni. Ja svakako mislim da prvo treba riješiti smjernicu, a onda tek šablone postavljati, al' kažem - ima i drugih relevantnih korisnika. :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:30, 23 decembar 2022 (CET)
::::: A daj, ne mora baš toliko birokratično. Prvo ovo, pa prvo ono. Smjernice će svakako biti. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:33, 23 decembar 2022 (CET)
::::::Onda kada bude ćemo ponovo pokrenuti ovu temu. :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:00, 23 decembar 2022 (CET)
:::::::{{ping|Edgar Allan Poe}} {{ping|Aca}} Slažem se da stvaranje tog šablona i nagađanje o identitetu anonimnih korisnika nisu najprimerenije reakcije. Podsećam da smo mi mala zajednica na ovoj wiki. Pravila su važna i treba ih imati, ali i u stvarnom životu jedno je raditi u multinacionalnoj korporaciji od 10.000 zaposlenih, a nešto drugo u malom kolektivu u kojem je zaposleno 10 ljudi. Inače, primećujem da se izjašnjavanje o Acinoj kandidaturi pretvorilo u sapunicu: u svakoj epizodi iskače neki novi lik – pozitivac ili negativac – da kaže koju o našem antiheroju. Možda da napravim činiju kokica, zavalim se u fotelju i posmatram dalji zaplet? --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 19:57, 23 decembar 2022 (CET)
::::::::@[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]]: Žao mi je zbog toga. I meni je, priznajem, nelagodno gledati onaj ''shitshow''.  No, ja za to nisam odgovoran, tj. ne mogu kontrolirati ko će kakav komentar napisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 09:19, 25 decembar 2022 (CET)

== Još jedan ==

[[Fidži]] - naslov nije centriran, a ovo je funkcionalan šablon pa to treba riješiti :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:09, 25 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Popravljeno. Problem uzrokuje zastarjeli atribut &lt;code&gt;align=&quot;center&quot;&lt;/code&gt;. Treba ga zamijeniti [[Posebno:Diff/41355715|ovako]]. Mogu proći botovski to. Inače, uskladio sam sve šablone za IČ sinoć. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:18, 25 decembar 2022 (CET)
::Pa ne bi bilo zgorega riješiti to botovski da ne tražimo sad jedan po jedan. Čekaj, jesmo se baš ovako dogovorili oko IČ? Ove crtice? Ne sjećam se... -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:21, 25 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Dogovoreno. Jesmo. Pitao sam te za izbor između dvotačke, ničega ili crtice, a ti reče da preferiraš potonje 7. decembra. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:26, 25 decembar 2022 (CET)
::::Bujrum, ako sam se složio baš s ovim, onda okej :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:27, 25 decembar 2022 (CET)
:::::[[Gauthier Mvumbi]] - zadnji klub mi se prelama, kao na nogometnom šablonu. E sad, kvaka je u tome što je za rukometaše oduvijek širio automatski (jer nije bio postavljen limit) i nikad nisam morao koristiti {{tl|nowrap}} jer se nikada ništa nije lomilo. To ti je novi zadatak :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:51, 26 decembar 2022 (CET)
:::::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Dictum factum, gospodine Imućni Kopljaniče Zgodni Paune. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:35, 26 decembar 2022 (CET)

----

De ne pozivaj ljude da glasuju... to je agitiranje i... ne bih baš da to radiš. Ne sviđa mi se to. Postiji obavijest i tko će glasovati, glasovat će. Ako se misliš pozivati na Igorov slučaj, postojanje birokrata u Ripperovom odsustvu bila je nužnost i onda je ona opravdavala to sve, ovdje nema nikakvog razlog za to pa kao što sam molio Zblaceta (istina neuspješno) da se suzdrži od zajedljivih komentara, tako molim i tebe da prestaneš agitirati ljude da ti daju glasove. Ponavljam, time si ne pomažeš i ostavljaš jako loš dojam, odnosno ideš na ruku onima koji te optužuju. --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:39, 26 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Agitiranje (engleski: ''canvassing'') '''nije''' javno pozvati ljude da se izjasne o nekom pitanju. Pročitaj smernicu [[en:Wikipedia:Canvassing|Wikipedia:Canvassing]] na en.WP. Dakle, moja poruka je bila neutralno intonirana (bez implikacije da glasaju za ili protiv kandidature), javna i u ograničenoj količini. To što ti ne želiš glasati ne znači da i drugi ne žele da se izjasne. Igor je također pozivao ljude da se izjasne u slučaju njegove kandidature za administratora, tako da ti argument pada u vodu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:10, 26 decembar 2022 (CET)
::Ja se neću izjasniti... '''još'''. Uglavnom, bilo kako bilo, naveo sam ti Igovor primjer gore (što si blatantno izignorirao), zamolio sam te i - ponavljam - kao administrator te molim da prestaneš ljudima po stranicama za razgovor slati poruke da se izjasne. Dakle ovo je sad službena administratorska molba. Postoji banner na vrhu stranice upravo zato, tako da nema potrebe spammati ljudima stranice za razgovor. Nadam se da je ovo posljednji put. :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:49, 26 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Ne. Nisam ja ništa ''blatantno ignorirao'', pročitaj još jednom lepo gornju poruku. Obasni mi onda ovo: [[Razgovor_sa_korisnikom:Zavičajac#Poziv_na_glasanje|1]], [[Razgovor sa korisnikom:Belirac#Poziv na glasanje|2]]. Dakle, nemoj me optuživati za nekakvo „agitiranje” ako se i ranije pozivalo na glasanje na isti način. Ako je problem, ok, neću pozivati, ali bez neosnovanih optužbi, zamoliću. Hvala. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:59, 26 decembar 2022 (CET)
::::Hvala. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:00, 26 decembar 2022 (CET)

----

Uzgred, zašto su [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2021.|pdf ikonice]] ovako velike? Je to zbog koda koji si ti mijenjao ili? --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:02, 26 decembar 2022 (CET)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Hm, dobro pitanje. Ovako naoko, ne bih znao, ali čini mi se da im je takva veličina na većini drugih projekata. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:07, 26 decembar 2022 (CET)
::Se to može kako interno popraviti? -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:15, 26 decembar 2022 (CET)
:::Verujem da da. Potražit ću način. Nego, što je to tolika frka, hah. Dva piksela gore-dole ili nešto propuštam. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:20, 26 decembar 2022 (CET)
::::Ma samo je ružno i nezgrapno, prelama se preko/iza/ispre/oko teksta i... bljak :D Nije da išta trajno remeti, al' izgleda k'o da je nekakav glitch u sustavu pa bi mi bilo draže da ne glitchamo :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:25, 26 decembar 2022 (CET)

== Hm ==

Ajde vidi zašto mi utakmica za treće mjesto [[Šablon:Round8|ovdje]] daje dodatni red za donju ekipu, kao na [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2021.#Finalni krug|ovom mjestu]]. Ja sam gledao kod, al' nije mi previše jasno pa ne znam jel' to do tvojih intervencija ili je samo loš kod; svakako ćeš se ti bolje snaći! :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:13, 30 decembar 2022 (CET)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Mislim da to nije do mojih izmjena. Prilagodio sam šablon tako da se poziva na modul na Lui. Preneo sam modul i lokalizirao ga za upotebu. Je li sad prikaz okej? Uzgred budi rečeno, sredio sam one navigacijske kutijice. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:35, 30 decembar 2022 (CET)
::Je, sada je to u redu; hvala. Što se tiče kutijica, vidio sam, al' nisam siguran da je riješilo problem. Pogledaj [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|ovdje]], recimo, englesku književnost. I dalje je kao i ranije. Sada, ja ne znam treba li još malo vremena da  se vidi, al' baci oko pa vidi o čemu je riječ. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:46, 30 decembar 2022 (CET)
:::Ništa! Hmmm, ja ne vidim problem tu, tj. kod mene je prikaz valjan. Možda treba da obrišeš keš pregledača? Ako se koristiš Google Chromeom, pritisni Ctrl + Shift + R. Ako upotrebljavaš druge pregledače, Ctrl + F5. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:01, 30 decembar 2022 (CET)
:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Jedna zamolba. Možeš li [[Šablon:Round16-without third|šablon Round16-without third]] da premjestiš na [[Šablon:Osmina finala]] (preusmjerenje) da bi sve bilo ujednačeno i lokalizirano? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:55, 30 decembar 2022 (CET)
::Onda je očito do toga, ako do večeras ne proradi (iako ne vidim razloga zašto ne bi), javim. [[UEFA Euro 2016.|Ovo]] sada treba srediti jer je prazno nakon preusmjeravanja. Hoće li sada raditi sve ako se direktno prebaci s en.wiki? -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:03, 30 decembar 2022 (CET)
:::Sredio sam alternativnim rešenjem, ali mislim da bi najbolje bilo preuzeti model s en.WP. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:15, 30 decembar 2022 (CET)

----

Usporedi širinu okvira u [[Surinam]] i [[w:en:Suriname]]. Zastava u desnom primjeru nije toliko priljubljena rubu, dok kod nas je. Ako pogledaš isto u članku [[Batavijska Republika]], vidiš da je kao na engleskom primjeru. To nije bilo tako prije tvojih promjena pa... eto ti još jedan prioritetni zadatak! :D --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:44, 31 decembar 2022 (CET)

:I dodaj i [[Surinam (engleska kolonija)|ovo]], dakle nastaje problem ako nisu i zastava i grb, raskupusi se sve --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:44, 31 decembar 2022 (CET)
::A vidim da ni [[Surinam (nizozemska kolonija)|ovdje]] nije centrirano :D --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:09, 31 decembar 2022 (CET)
:::Te šablone treba ažurirati tako da se pozivaju na modul Infobox, tj. šablon Infokutija. Trenutno koriste zastarelu sintaksu, pa se upravo stoga i javljaju greške. Mogu napraviti neko privremeno rešenje dok ne obavimo tranziciju. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:17, 31 decembar 2022 (CET)
::::A nije to stvar &quot;možeš&quot;, nego se to mora napraviti jer sada imamo more stranica s tim stvarima, a to tako ne može ići. Dakle, uradi to svakako i to što prije. I da, [[ Šablon:Zastave Evrope|ovdje]] sada stavlja dvije zagrade ((X)) kada se stavi {{code|**}}, što prije nije bilo pa vidi i što je s tim. --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:06, 31 decembar 2022 (CET)
::::[[Šablon:Spoiler|Ovdje]] nedostaju one dvije debele horizontalne trake, to je nestalo nakon promjene koda --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:40, 31 decembar 2022 (CET)
:::::A i [[Šablon:Razvrstavanje|ovdje]]. Čini mi se da je to sad svugdje uklonjeno. I [[Šablon:Hndis|tu]] isto. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:48, 31 decembar 2022 (CET)
:Sređen Surinam. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 20:12, 31 decembar 2022 (CET)
::Osim nizozemskog. To će mi trebati nešto vremena. Sređen Spojler. Ne vidim grešku kod Zastavi Evrope? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 20:20, 31 decembar 2022 (CET)
:::Sređen nizozemski Surinam, sređena Batavijska. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:43, 31 decembar 2022 (CET)
::::[[Ivano Balić|Ovdje]] je tablica za medalje. To, ako ti je lakše, možeš odmah i cijeli kod promijeniti, nije da je nešto esencijalan šablon pa vidi što ti je lakše :D Hvala za sve ostalo :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:07, 1 januar 2023 (CET)

== Brisanje (i raspravljanje) članaka ==

Bilo bi super da odvažeš povremeno i koliko vremena uzima raspravljanje (šake nas kojima je stalo) o člancima koji su rubno za brisanje i je li to fakat najvažniji prioritet oko stvari koje očito nisu zloupotreba projekta. Sretnija i produktivnija nam Nova! -- [[Korisnik:Zblace|Zblace]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zblace|razgovor]]) 13:43, 4 januar 2023 (CET)

== Duplikat ==
Hello. Za mene [[Smederevo]] (''[https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Smederevo&amp;oldid=16486 first edit]'') i [[Grad Smederevo]] (''[https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Grad_Smederevo&amp;oldid=51027 first edit]'') su duplikati. Varam li se ili bi valjalo ih spojiti?--[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 05:01, 6 januar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Hej, hej! Nisam baš mnogo upoznat s ovom tematikom. Međutim, ako se ne varam, prvi članak obrađuje temu grada Smedereva u užem smislu, dok drugi članak govori o celoj općini čije je administrativno središte taj grad. Istovetnost naziva članaka pomalo uvodi konfuziju. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 12:10, 6 januar 2023 (CET)

::Onda da preimenujem.--[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23:59, 6 januar 2023 (CET)
:::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Ja bih ovo zvao općina, ali ono se službeno zove tako – Grad Smederevo. Mogućno je premeštanje na naziv [[Smederevo (općina)]] – što upotrebljava hr.WP – ali ne znam je li to dosadašnja praksa i jesu li svi saglasni s tim. Pretpostavljam da treba da se konzultiraš s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 00:14, 7 januar 2023 (CET)
::::Važi, puno hvala.--[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 00:16, 7 januar 2023 (CET)

== Rukomet ==

Ako pogledaš [[Leandro Semedo|ovdje]], vidjet ćeš da je stupac za nastupa i golove u klubovima poravnat lijevo, a ne desno, kao što je to za reprezentacije. E sada, tu se uz ovaj o rukometašu koristi i {{tl|Tri stupca}} pa mi se čini da je promjena koda zeznula ovaj potonji pa baci oko. — [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:29, 7 januar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Done. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) — [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 19:54, 7 januar 2023 (CET)
::[[Šablon:Okvir bivše zemlje svijeta|Ovdje]] više nema border oko zastave, a ni [[Šablon:Infokutija zemlja|ovdje]], koliko vidim. To treba riješiti. — [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 11:42, 8 januar 2023 (CET)
:::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa i ne treba ga biti? Može li primjer članka? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:18, 8 januar 2023 (CET)
::::Svi su prije imali border. Znači na zastavama je to išlo automatski, kao i [https://en.wikipedia.org/wiki/Surinam_(English_colony) ovdje], recimo. To je bila automatika, jer izgleda ljepše i jasnije, a sada je nestalo. — [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:20, 8 januar 2023 (CET)
:::::Ahaa, vidim na šta misliš. Okie, on it. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:22, 8 januar 2023 (CET)
::::::Isto tako i [[Surinam (engleska kolonija)|ovdje gore]], gdje je nizozemska zastava, znači i glavnu zastavu i sve ove malene :) — [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:27, 8 januar 2023 (CET)

== Ispravka šablona ==
Pozdrav Aco, nismo se čuli odavno nadam se da si dobro. Možeš li nekako botovski ispraviti da šablon {{tl|datum rođenja}} u člancima prima parametre kao i svi ostali (godina, mesec pa dan, a ne obrnuto)? U tom slučaju bi mogao da se objedini/preusmeri sa {{tl|birth date}}. – [[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]] ([[Razgovor sa korisnikom:SimplyFreddie|razgovor]]) 20:44, 4 februar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]]: Pozdrav i tebi! Dobro sam, kako si ti? Zvuči popričino dobro. Treba objediniti sve te duplirane šablone. Poradiću na tome! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 02:05, 5 februar 2023 (CET)

== Filemon i Baukida ==

Kakva breskva poštovani kolega?, radi se o lipi, koju je neki polupismeni žicar pretvorio u sprdnju napisavši '''breskva''', a Vi to jezično ispravljate u - breskvu. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vitek|razgovor]]) 17:40, 24 februar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: U pravu ste. Nisam baš podrobno provjeravao korisničku izmjenu misleći da je konstruktivna. Dobro je da ste to opazili i zahvaljujem na primjedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:46, 24 februar 2023 (CET)

== Opus Dei ==

Poštovani kolega
Stvarno mi neide u glavu zašto ste izbacili djelovanje [[Opus Dei|Opusa Dei]] u Sloveniji, Hrvatskoj itd, koji je Vaš stvarni razlog - želite li da ta organizacija i dalje bude '''clandestina'''..., smeta Vam neosnovano blaćenje sumnjivih referenci..., pa toga nema, samo fakti, dakle što Vam bi? – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vitek|razgovor]]) 20:20, 26 mart 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Pozdrav Vitek, nisam Aca, ali znam otprilike zašto takve stvari uklanja - neprikladno stavljanje fokusa na 'domaće' teritorije na člancima o svjetskim temama. Ekvivalent toga na HR projektu bi bilo da se u istoj situaciji fokusira samo na Hrvatsku, na SR projektu samo na Srbiju, na BS samo na BiH, itd. Preferentno bi bilo stvoriti ili zasebne članke [[Opus Dei u Hrvatskoj]], [[Opus Dei u Bosni i Hercegovini]], [[Opus Dei u Srbiji]], itd. ali pošto očito nema dovoljno sadržaja za zasebne članke, napraviti [[Opus Dei u Europi]] ili slično, pa premjestiti sav taj sadržaj. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22:12, 26 mart 2023 (CEST)

== Kategorije ==

Kad već prčkaš po kategorijama, sve one u kojima piše Drugi svetski rat trebalo bi, as per ranijem dogovoru i svim ostalim člancima, sve te kategorije premjestiti da piše Drugi svjetski rat pa ako imaš vremena koristiti bot ili alate - bilo bi korisno. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:35, 13 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, dakle ijekavski oblik je uspostavljen konsenzusom? Uskladiću, naravno! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:38, 13 august 2023 (CEST)
::Je, za ovu konkretnu stvar da, to je još bilo davno dok je Orijentolog rješavao kategorije. Isto kao što je dogovoreno da svugdje ide &quot;historija&quot;, neovisno je li Hrvatska ili Srbija u pitanju, ili Njemačka, ili hemija (ono s fudbalom smo kasnije dogovorili). Hvala. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:42, 13 august 2023 (CEST)

== Kosovo ==

Mislim da bi sve kosovske kategorije i članke trebalo izbaciti iz onih vezanih uz Srbiju. Ako već zauzimamo stajalište da je Kosovo nezavisna država, a na ovoj Wiki tretiramo Kosovo kao nezavisnu državu, onda treba izbaciti i vezu među kategorijma. Dobro, naravno, neke će kategorije i članci ostati jer su vezane povijestno uz Srbiju, vjerojatno (tipa bitka na Kosovom polju i slično), ali mislim da ove opće stvari trebamo ukloniti i to bi trebalo riješiti botovski jer je puno toga. Smiješno mi je da &quot;Gradovi na Kosovu&quot; stoje u &quot;Gradovi u Srbiji&quot;, kao da je Kosovo pokrajina (tipa Bjelovarsko-bilogorska županija), a mi tretiramo Kosovo kao nezavisnu državu. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:32, 15 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Može, naravno. Već neko vreme razmišljam o kosovskim člancima i načinima kako da ih ispravim. Ostavi to meni, preuzimam. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:57, 15 august 2023 (CEST)
::はい,はい! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:59, 15 august 2023 (CEST)

== Država ==
Pozdrav. Drago mi je da vidim poznate ljude ovde. Nisam ni pretpostavio da se šablon [[:Šablon:Infokutija zemlja|Infokutija zemlja]] koristi negde, jer sam upravo pokušao da ga dodam pri izradi članka i nije radio. — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 19:39, 15 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]]: Pozdrav, pozdrav! I meni je drago videti te ovde. Daaaa, u veliko smo škripcu kad je reč o tim šablonima. Imamo ih na desetine za jednu te istu stvar, ništa nije standardizovano. Svaka pomoć u modernizaciji je dobrodošla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19:45, 15 august 2023 (CEST)

::Tu sam ukoliko nešto bude trebalo, slobodno javi. — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 19:47, 15 august 2023 (CEST)

== Nazivi ==

Na en.wiki su nazivi promijenjeni 2017. godine od strane [[w:en:User:Zoupan|ovog tipa]] (kad klikneš, vidiš sve), na osnovu ove &quot;[https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Foča_ethnic_cleansing#Sources_for_the_name_of_the_article rasprave]&quot;. S obzirom da @[[Korisnik:Mhare|Mhare]] nije ponudio konkretan razlog za promjenu naslova, vodio sam se en.wiki, gdje je situacija u najmanju ruku ''borderline'', kao što i sam vidiš. Okej, ako postoji presuda ICTY-a koji to potvrđuje, onda nema problema, ali ove su izmjene uvijek sporne, a s obzirom na seriju recentnih događaja, preventivno sam vratio na original za slučaj da ipak jest sporno, jer te stvari nerijetko treba raspraviti. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:00, 18 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Mhm, razumem, nisam znao za ovo. Možda nam {{k|Mhare}} može pružiti više detalja. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:03, 18 august 2023 (CEST)
::Da, kažem, pregledao sam tamo, vidio, onda vratio. Mislim, ako postoji presuda za jednu od tih stvari, a linkao si, onda je okej, ali treba vidjeti primjenjuje li se na obje. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:04, 18 august 2023 (CEST)
:::Možemo li ograničiti uređivanje vlastite stranice (za razgovor) novim korisnicima na... 24 sata, recimo? Da barem djelomično ograničimo ovog Zavadlava dok ekipa na Meti ne odobri onaj title blacklist... valjda hoće...? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:29, 18 august 2023 (CEST)
::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Vipz je napravio filter koji zabranjuje uređivanje uredniku, a ja sam sad napravio filter koji sprečava izradu računa. Nadam se da će Meta uvesti dodatak za crnu listu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:01, 18 august 2023 (CEST)
:::::Uređivanje nije spriječio... doduše, možda jest za GIP, ali nije za koristnički prostor - to bi trebalo proširiti, vi'š. Ja sam na Meti dodao još jednu poruku pa ćemo vidjeti. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:22, 18 august 2023 (CEST)
::::::Huh, neobično. Svejedno, trebalo bi da je sanirano, zasad. – – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:38, 18 august 2023 (CEST)
:::::::Morat ćeš me naučiti kako raditi te filtere, da spriječimo to da opet bude X Y 567 xD – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:14, 18 august 2023 (CEST)
::::::::Dogovoreno ;). Filter je inače u 19:05 sprečio korisnika da izradi račun. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19:14, 18 august 2023 (CEST)
:Oprostite što isprva nisam naveo valjani razlog i referencu za preusmjeravanje. Što se Prijedora tiče imamo zgodnu sumarizaciju mnogih presuda na [https://www.icty.org/x/file/Outreach/view_from_hague/jit_prijedor_en.pdf ovoj veb-stranici] na veb-sajtu ICTY, kao i ovaj [https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt2k401947&amp;chunk.id=ss3.03&amp;toc.id=ss2.09&amp;brand=ucpress veb-sajt] sa kvalitetnim referencama. Što se Foče tiče, imamo ICTY [https://www.icty.org/x/file/Outreach/view_from_hague/jit_foca_en.pdf veb-stranicu] i [https://www.hrw.org/legacy/reports98/foca/ Human Rights Watch veb-sajt] također dobro referenciran tekst. Nadalje, pragmatični razlozi za nazivanje članka &quot;etničko čišćenje&quot; jest što su masakri, kao jedan specifičan čin, bili samo jedan dio toga, a korištene su druge metode kao što su protjerivanje, sistematsko silovanje žena, sistematsko uništavanje kulturnih institucija i dr, da se ti gradovi i čitav geografski prostor odstrani od jednog etničkog elementa. 
:Još jednom oprostite što svoja premještanja nisam referencirao, što bi trebao biti običaj. Srdačno.  – [[Korisnik:Mhare|Mhare]] ([[Razgovor s korisnikom:Mhare|razgovor]]) 18:16, 18 august 2023 (CEST)
::Hvala na objašnjenju! :) Sorry ako je ispalo da, kako kaže Aca, &quot;grizem novajlije&quot;, ali situacija je dosta kaotična zadnjih dana i malo pušemo i na hladno, a još kako sam vidio koji je lik te izmjene radio na en.wiki... onda rek'o - ovo treba raspraviti. Svakako, sada je riješeno, ispričavam se ako je došlo do kakve zabune i stojim na raspolaganju! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:18, 18 august 2023 (CEST)

== Sorry ==
Ehm... Izvini, čitajući sam iz nehotice [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedija:Administratorska_tabla&amp;diff=prev&amp;oldid=41467975 klinuo revert] :( – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 14:55, 21 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Pretpostavio sam haha, opusti se. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:25, 21 august 2023 (CEST)

== KiM ==
Pozdrav. Na [[Razgovor:Autonomna pokrajina Kosovo i Metohija|tamošnjoj szr]] sam predložio da članak [[Autonomna pokrajina Kosovo i Metohija]] bude premešten na naslov [[Kosovo i Metohija]], šta misliš? Takođe, nije mi jasno zašto se uporno dodaje deo da je reč o bivšoj pokrajini iako ona dejure postoji i dan danas, s čim bi se složila i ogromna većina sestrinskih Wiki projekata, uključujući i en s koje je tekst prepisan. — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 00:24, 26 august 2023 (CEST)
:Pozdrav. Koji je epilog rasprave? Hoće li konačno biti uklonjene tvrdnje da je u pitanju bivša pokrajina? — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 01:26, 12 septembar 2023 (CEST)
::@[[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]]: Nema konsenzusa za premeštanje. Članak i razvrstavanje su ažurirani. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 20:12, 12 septembar 2023 (CEST)
:::Zahvaljujem. Možeš li ispraviti i infokutiju jer se i tamo navodi kao bivša? Rado bih to uradio i sam, ali mi je iz nepoznatih razloga zabranjeno da uređujem članke o KiM, Srbiji i ne znam ni sam o čemu sve pride. — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 20:56, 12 septembar 2023 (CEST)
::::@[[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]]: Urađeno. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:22, 12 septembar 2023 (CEST)

== Mrve ==

Članci koji nemaju ni paragraf teksta i referencu nisu mrve. Ako ih niko nije 10+ godina ručno popravio što je smisao toga, da izgleda da SH ima više članaka (Kuburizam)?  – [[Korisnik:Zblace|Zblace]] ([[Razgovor s korisnikom:Zblace|razgovor]]) 06:48, 5 septembar 2023 (CEST)

:Isprika na intervenciji; @[[Korisnik:Zblace|Zblace]]: Duljina stranice nije jedna od [[WP:BB|kriterija za brzo brisanje]] članaka. Jedna minimalna rečenica pa i bez izvora ''može'' sačinjavati [[Wikipedija:Članci u začetku|članak u začetku]] (&quot;mrvu&quot;). Složio bih se da je ponekad bolje nemati članke (crveni linkovi govore &quot;napravi me&quot;) nego imati ih mnogo u začetcima (plavi linkovi govore &quot;imamo članak o ovome&quot;, klikneš, a ono - skoro ništa). Ako znamo da članci imaju [[:en:Wikipedia:Potential, not just current state|potencijal]], odnosno znamo da su teme tih mrva definitivno značajne (npr. [[slobodno tržište]]), male su šanse da će se zajednica složiti na njihovo brisanje. [[WP:ČZB]] je uvijek otvoren; naravno, unaprijed molim, ako inzistiraš na brisanju takvih članaka, da se navedena ČZB tabla ne počne spamovati i da se dobro razmisli o svakoj pojedinoj nominaciji. Često je brže i lakše nadopuniti i spasiti članke, pogotovo značajnih tema, nego raspravljati o njihovom brisanju. :)
:Za &quot;Kuburizam&quot; mogu samo reći da je pucanj u prazno. Zar bi brisali sve one sporne članke da nam je cilj pumpati brojku članaka na SH? Zaslugu za glavninu te brojke u nas (a dosta i na sr.wiki) uzima Dcirovic. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22:43, 5 septembar 2023 (CEST)
::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]] vidim da si selektivno preskočio da 10+ goina nisu editirani. I najvitalnije zrno-klica bi drugdje bili gnjili i odbačeni da se stvori prostor za nove. Što kaže narodna: #ŽiviBiliPaVidili.  – [[Korisnik:Zblace|Zblace]] ([[Razgovor s korisnikom:Zblace|razgovor]]) 07:04, 6 septembar 2023 (CEST)
:::Ništa ne mijenja, neaktivnost na članku isto nije jedan od kriterija za brzo brisanje. Lakše je pametovati nego se uhvatiti posla, to znam. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15:39, 6 septembar 2023 (CEST)
::::Saglasan sa svime što je kolega rekao i zahvalan sam svima koji aktivno preuzimaju upite na mojoj stranici za razgovor u mojem odsustvu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:02, 11 septembar 2023 (CEST)

== Odgovor ==

Poštovani kolega Aca
Očekivao sam odgovor od Vas, na mojoj stranici ali on nikako da stigne. Dakle što Vam znači '''linterska greška''' u HTML-u 5, i kako se u njemu mmože centiram tekst po sredini..., probao sam savjet kolege E.A.Poa ali to ne funkcionira. Dali Vi možda znate neki način, kako se dobije aligment left u HTLM 5. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 21:40, 8 septembar 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Pozdrav, Vitek! Poruka na Vašoj stranici za razgovor nije sadržala spominjanje mojeg korisničkog imena (ping), pa zato nisam dobio obaveštenje da ste je objavili. Linterska greška jest sintaktička greška u kodu stranica na Wikipediji. Upotreba zastarelih oznaka, među kojima je i oznaka &lt;nowiki&gt;&lt;center&gt;&lt;/nowiki&gt;, spada u sintaktičke greške. Opšta stilska preporuka jest da se opis slika pozicionira ulevo, pa bi Vam preporučio da se pridržavate te smernice. Ako ipak želite centrirati tekst, verovatno postoji neki alternativni način da se izbegne linterska greška. To Vam mogu ja napraviti, ali bih zamolio da se koristi u izuzetnim slučajevima (kada je, recimo, slika centrirana na stranici, pa je preporučljivo da i opis bude centriran). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 01:35, 9 septembar 2023 (CEST)

== Tvoj bot ==

Poštovani kolega Aca
Molim Vas da sami uklonite izmjenu koju je napravio Vaš bot kod oznake center. Ja sam to napravio točno kako treba za HTLM 5 (štos je glup ko k...c, al glavno je da se nešto prikaže kao bolje i naprednije i doda još koji byte za nezajažljive providere). 
Pazi kolega ja sam čitav život proveo radivši kao grafički dizajner i valjda imam pravo da znam kad mi više odgovara flash center od left ili right...
Tvoj bot nažalost nije dobar (brzoplet je) nemoj da gleda samo {{code|&lt;center&gt;}} već unesi i to ako ima na kraju {{code|&lt;center/&gt;}} onda ne dira ništa, jer se tako kodira u HTLM 5. 
Dakle tvoj bot osim što napucava neke brojke radi beskorisni posao u ovom slučaju. Moj savjet (nemoj ga krivo shvatiti) daj radije napiši koji artikl vidiš i sam da smo jako tanki..., pogledaj Bolivija, Ekvador... gotovo ništa i to vrlo loše. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 16:22, 11 septembar 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Daj mi, molim te, nisam točno pohvatao sve iz razgovora, pokaži o čemu se radi konkretno. Daj mi članak u pitanju i reci mi što se promijenilo pa ćemo nešto iskombinirati. Ja, moram priznati, nisam čitav život proveo kao grafički dizajner i o kodiranju znam relativno malo pa mi ove stvari treba objasniti k'o idiotu! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 16:26, 11 septembar 2023 (CEST)
::Ma radi se o poravnanju - '''center''' u mom artiklu [[Abimael Guzmán]], ja sam pogledao kako to treba izgledati u HTLM 5 (štos je glup, samo treba dodati na kraju &lt;nowiki&gt;&lt;center/&gt;&lt;/nowiki&gt;), dakle nije baš da taj aligment treba izbjegavati i da je bolje da ga nema kao što kolega Aca tvrdi, a njegov bot uklanja sa svih strana čim vidi poravnanje center, jer radi neku štetu, ja zapravo ni do sad neznam što znači lintinerska greška (jer se tekst razleti...ili ga nestane?).
::Rješenje, nek sad kolega Aca napravi da njegov bot popravi sve strane gdje je makao center i vrati ih sa dodatkom &lt;nowiki&gt;&lt;center/&gt;&lt;/nowiki&gt;, na taj način će imati još više doprinosa, a i stranice će vizuelno bolje izgledati (šalim se pomalo, ali ak je bal nek je jebal) – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 07:09, 16 septembar 2023 (CEST)
:::@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Evo, sad je sređeno. Podsetit ću da tekst ne treba sendvičati između slika prema [[:en:MOS:SANDWICH|ovoj stilskoj smernici]]. U gornjem komentaru objašnjeno je šta je linterska greška. Celokupna oznaka &lt;nowiki&gt;&lt;center&gt;&lt;/nowiki&gt; zastarela je u HTML-u 5, kao što su i oznake &lt;nowiki&gt;&lt;font&gt;&lt;/nowiki&gt; i &lt;nowiki&gt;&lt;strike&gt;&lt;/nowiki&gt;, pa je poželjno da se ona izbegava. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:21, 16 septembar 2023 (CEST)
:Kao što je kolega iznad rekao, bilo bi mi od velike koristi kad biste pružili link do članka ili izmene o kojoj je reč. Problem je nastao, verujem, što se u određenim člancima u slikama upotrebljava samo otvarajuća oznaka, bez zatvarajuće. S druge strane, u određenim člancima sam nailazio samo na zatvarajuću oznaku, a negde su se i obe upotrebljavale, sukladnom pravilima HTML-a. Ako je negde preostao suvišan tag, mogu pokrenuti bota da i to pouklanja. Uređivanje Wikipedije ne podrazumeva samo izradu članaka, nego i održavanje postojećih članaka, sređivanje koda i ažuriranje. Recimo, trenutno imamo haos kada je reč o infokutijama i važno je i to da se sredi. Razumem Vaš savet, ali voleo bih da se ceni i doprinos u standardizaciji i kodifikaciji članaka i njihove strukture/stila. Srdačan pozdrav! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:00, 11 septembar 2023 (CEST)

== Pitanje korisnika [[User:Pdavinic|Pdavinic]] (20:00, 31 oktobar 2023) ==

Zdravo, zeleo bih da kreiram novu stranicu koja ne postoji na wikipediji. Kako je najbolje da to uradim i da li imam pravo na to obzirom da sam tek postao clan, ne bih zeleo da izgleda kao span to sto zelim pisati. Hvala. --[[Korisnik:Pdavinic|Pdavinic]] ([[Razgovor s korisnikom:Pdavinic|razgovor]]) 20:00, 31 oktobar 2023 (CET)

== Izmjena ''preminuo'' -&gt; ''umro'' ==
Ne znam zašto su potrebne takve izmjene, ali svakako to ne treba raditi u naslovima članaka koji se navode kao izvori: [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Stevan_%C4%8Ci%C4%8Dova%C4%8Dki&amp;diff=41746230&amp;oldid=29771163 vidjeti npr. ovdje]. Stoga Vas molim da poništite sve takve izmjene. Pozdrav! [[Korisnik:Belirac|Belirac]] ([[Razgovor s korisnikom:Belirac|razgovor]]) 17:53, 30 decembar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:Belirac|Belirac]]: Da, video sam da je bot u nekim člancima izmenio izvore. To ću ručno popraviti, označio sam u igralištu. Hvala na skretanju pozornosti! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19:25, 30 decembar 2023 (CET)

:: Ja bih volio čuti i zašto su potrebne takve promjene i ko odlučuje da se one provode? Pozdrav! [[Korisnik:Belirac|Belirac]] ([[Razgovor s korisnikom:Belirac|razgovor]]) 21:44, 30 decembar 2023 (CET)
:::@[[Korisnik:Belirac|Belirac]]: Riječ „preminuti” (''to pass away'') jest eufemizam glagola „umrijeti” (''to die''). Eufemizme treba izbegavati jer oni nisu u skladu s Wikipedijinim stilskim smjernicama ([[:en:MOS:EUPHEMISM|MOS:EUPHEMISM]]). Treba se koristiti neutralnim i preciznim terminima. Pokrenuo sam bota da prvo poništi sve takve promjene kako bi sve greške sigurno bile otklonjene (vidim da ih ima malo više). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12:06, 31 decembar 2023 (CET)
:::Greške popravljene, bot je ispravljen tako da sad menja samo tekst izvan linkova. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:44, 31 decembar 2023 (CET)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2023 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James &lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 23:25, 3 februar 2024 (CET)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Doc James@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&amp;oldid=26173705 --&gt;

== Lokacijska karta Portugal ==

Poštovani kolega
Izgleda da Vam je promakla lokacijska karta (Modul:Location_map) Portugal, dajte to sredite., ili mi objasnite kako da popravim šablon. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 23:23, 5 februar 2024 (CET)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Zahvaljujem na napomeni, kolega! Trebalo bi da je sad sređeno. Mislim da je preostalo još nekoliko lokacijskih karata. Rešavamo sve usputno! Inače, jedna napomena, kolega Vipz i ja skrenuli smo Vam pre nekog vremena pažnju na preterano linkovanje u člancima. Zamolio bih Vas da, u skladu s novouvedenim pravilima o linkovanju, smanjite broj linkova u svojim (novim) člancima. Trebalo bi dodavati linkove samo ka terminima koji nisu općepoznati. Opći pojmovi (grad, općina, stanovnik, jugoistok, autoput, granica, selo, kralj, palača, tron, ljeto, rezidencija, potres, pljačka, monarhija), brojevi, godine, merne jedinice – sve su to stvari koje ne treba linkovati. Općenito, različiti linkovi ne treba da stoje jedni do dugog, jer to izaziva konfuziju. Trebalo bi linkovati vlastita imene i konkretne ili nepoznate pojmove. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:43, 5 februar 2024 (CET)

== Medicinsko upozorenje ==
Ćao Aco, imam jednu primjedbu, izvini što nastojim na tome: mislim da je [[Šablon:Medicinsko upozorenje]] dosta bitan i da bismo ga trebali zadržati. Sve wikipedije ga imaju, a zatim mislim da je nužno da svaki korisnik i/ili čitalac bude upozoren: na wikipediji možeš naći korisnih podataka, ali za medicinsko savjetovanje bolje se obratiti specijalistima. To će bit neka banalnost, ali ipak ima svoju važnost, isto kao što u vlakovima piše „ne naginjite se kroz prozor” :) Barem ja tako vidim to, poslije ne znam... – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 21:24, 22 maj 2024 (CEST)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Pozdrav. Svaka stranica na Wikipediji ima link ka [[Wikipedija:Opće odricanje odgovornosti|odricanju odgovornosti]]. Šablone za disklejmere ne treba praviti prema smernici [[:en:WP:NODISCLAIMERS|WP:NODISCLAIMERS]]. Više informacija o razlozima možeš naći onde. Ukratko, razlozi su raznoliki, uključujući i pravne implikacije. Disklejmeri su kod nas izbrisani na temelju ove [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 31#Ukidanje pojedinačnih šablona za odricanje_odgovornosti|lokalne rasprave]]. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 21:47, 22 maj 2024 (CEST)

::Ah okej, važi.– [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 21:49, 22 maj 2024 (CEST)

== Pitanje korisnika [[User:Kikimorash|Kikimorash]] (15:39, 30 juni 2024) ==

Pozdrav, ne mogu naći pravila o kopiranju i korišćenju sadržaja sa recimo engleske ili srpske/hrvatske vikipedije. Naime želeo sam doprineti temi o mašinskom učenju jer je to nešto čime se bavim, i engleska tema je puna dobrim informacijama, ali ne želim direktno kopirati i prevoditi, odnosno pretpostavljam da je to zabranjeno. Interesuje me gde mogu više pročitati o ovome? --[[Korisnik:Kikimorash|Kikimorash]] ([[Razgovor s korisnikom:Kikimorash|razgovor]]) 15:39, 30 juni 2024 (CEST)

:@[[Korisnik:Kikimorash|Kikimorash]]: Zdravo! Poptuno je legitimno prevoditi sadržinu s drugih jezičkih projekata Wikipedije. Samo je potrebno u sažetku izmjene naznačiti da je sadržina preuzeta s drugog projekta. Možete se koristiti [[Posebno:ContentTranslation|Prevoditeljem sadržine]] da biste brzo prevodili s jednog projekta na drugi. Više informacija o prevođenju možete naći [[:en:Help:Translation|ovdje]] (engleski). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:39, 1 juli 2024 (CEST)

== Invazija... ==
Hello my boy ;) Imam jednu malu primjedbu: ne slažem se s [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%A0ablon:Doga%C4%91aji&amp;diff=prev&amp;oldid=41914806 ovom izmjenom]. Mislim, nemam potrebe da se tu ''editwaramo'' oko – ničega, ali, ipak, vidim stvari drugačije. Prvo, danas imamo dva bitna aktualna događaja koja traju: rusko-ukrajinski rat i izraelsko-palestinski rat. Njih bih nužno naglasio na glavnoj. Za prvog, invazija iz 2022. je samo jedno poglavlje cijele priče, pa tako i rat Izraela i Hamasa iz 2023. je jedno poglavlje od duge izraelsko-palestinske priče. Usput: Izraelsko-palestinski ja bih preimenovao u &quot;rat&quot;, jer o tome se radi.&lt;br/&gt;
U historiografskom žargonu &quot;invazije&quot; su:
* [[Invazija Sovjetskog Saveza na Poljsku]];
* [[Invazija u Zaljevu svinja]];
* [[Invazija Turske na Kipar]];
* [[Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku]];
i ne traju više od nekoliko mjeseci, jer zapravo &quot;invazija&quot; je istoznačnica za navalu, prodor, nasilan &lt;u&gt;ulazak&lt;/u&gt; u tuđi prostor, pa članak o invaziji idealno odgovara na pitanje &quot;kako i kada je netko ušao u neki prostor&quot;. Neki kažu &quot;Barbarian &lt;u&gt;Invasions&lt;/u&gt;&quot; (fenomen traje nekoliko stoljeća) jer su bile niz epizodičnih napada, mada veliki broj autora to naziva [[Velika seoba naroda]] (''Völkerwanderungen''). Primjer razlike, pričamo o &quot;invaziji Poljske&quot; kada je riječ o ulasku Wehrmachta u poljski teritorij i to traje od septembra do oktobra 1939. Već u novembru prelazimo u drugo stanje, pričamo o &quot;okupiranoj Poljskoj&quot; ili o 2SR. Zato, mislim da je za današnje stanje preciznije pričati o &quot;ratu&quot;, jer ga ne bih znao drugačije opisati, dok je invazija počela u februaru 2022. a vjerojatno je završena negdje oko augusta 2022., kada počinje prvi ukrajinski protunapad i prelazimo u ratno stanje ''tout court''. Poslije, Bože mili, sve je to cijepanje dlake i nije toliko ni bitno... &lt;br/&gt;
Nego, stvarno bitno bi bilo da dobro obradimo članke o ovim događajima. Članak o izraelsko-palestinskom ratu mi se čini suviše površinski, dok ovaj o rusko-ukrajinskom ratu je u nekim dijelovima predug i često novinarski napisan. Trebaju nam članci sintetični (koji efikasno obuhvaćaju cijeli događaj), precizni, dokumentirani. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10:45, 22 juli 2024 (CEST)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Ja sam se tu vodio načelom da u novostima treba istaknuti ''najaktualnije'' događaje (tj. nedavna poglavlja iz cele priče). Rusko‑ukrajinski rat traje od 2014. godine, a u 2022. izbija invazija. Zato sam smatrao da je važnije istaknuti invaziju nego celokupni ratni sukob. Isto važi i za rat Izralea i Hamasa (ali mi taj članak nemamo, doduše). Šta misliš o [[Special:Diff/41915224|ovakvom kompromisu, po modelu 1]]. Ideja je da se istaknu novi događaji, ali i da se navede širi kontekst. Inače, sad sam proverio u izvorima i izgleda mi se da si u pravu apropo značenja reči „invazija”. Što se tiče izralesko-palestinskog sukoba, ostavio bih tu „sukob” jer članak dokumentira i politički sukob/spor, a ne samo vojni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:14, 22 juli 2024 (CEST)

::Ama super!&lt;br /&gt;
::Pritom, drago mi je što zajedno radimo na događajima. Ako imaš dobre prijedloge i za sliku sedmice, slobodno ubaci, nije tu neki moj monopol :D – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 11:21, 22 juli 2024 (CEST)
:::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: I meni je! U poslednje vreme smo među najaktivnijima u regiji u pogledu novih i kvalitetnih vesti. Svaka čast što si održavao sve to ažurnim i motivisao nas da se priključimo. Videću da se priključim i uređivanju slika sedmice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:30, 22 juli 2024 (CEST)

== Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone, 

We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have.

This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called &quot;regional wishlist list&quot;), and many other options.

''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.''

Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here''']

Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 15:07, 26 juli 2024 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 --&gt;

== Zdravo ==

Zdravo, hteo bih da te pitam šta se dešava sa onim botom za kategorije, pošto je razgovor na pijaci zamro, a Edgar mi je u međuvremenu rekao da to rešenje neće raditi... Ako ti nemaš vremena, možda bih ga ja mogao održavati? – [[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] ([[Razgovor s korisnikom:Mladifilozof|razgovor]]) 11:45, 3 septembar 2024 (CEST)

:@[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]]: Ćao! Kao što ti je Edgar napomenuo, postoje dva moguća pristupa. Prvi je da mesečno, tromesečno ili godišnje održavamo prekat, a drugi je da potpuno izbrišemo prekat. I jedno i drugo rešenje imaju svoje prednosti i mane. Ako se opredeliš/opredelite za prvo rešenje, ja ti mogu pomoći oko pokretanja botovske skripte (jer ne mogu garantirati da ću biti aktivan u narednom periodu). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:51, 3 septembar 2024 (CEST)
::Mislim da bih jednom mesečno mogao to pokretati, samo bi mi trebala mala pomoć (programer sam, valjda ću skontati). Ako imaš neki spisak koraka koje bi trebalo da učinim, pretpostavljam da treba da registrujem bota ili tako nešto? – [[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] ([[Razgovor s korisnikom:Mladifilozof|razgovor]]) 13:47, 3 septembar 2024 (CEST)
:::@[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]]: Ovako, ovo su ti koraci:
:::# [https://hub-paws.wmcloud.org/hub/login Otvori PAWS] i prijavi se (možeš i sa svojim glavnim računom).
:::# Pokreni svoj server klikom na dugme „Launch Server”.
:::# Napravi datoteku user-config.py sa sledećim kodom:
&lt;pre&gt;
family = 'wikipedia'
mylang = 'sh'
transliteration_target = console_encoding
console_encoding = 'utf-8'
put_throttle = 0
usernames['wikipedia']['sh'] = 'Mladifilozof'
&lt;/pre&gt;
:::Potom, оtvori terminal i upotrebi skriptu pwb.py login. Unesi lozinku. Potom komanda pwb.py category_redirect. Bot će sve sam srediti za 20-ak minuta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:26, 3 septembar 2024 (CEST)
::::važi hvala! – [[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] ([[Razgovor s korisnikom:Mladifilozof|razgovor]]) 14:46, 3 septembar 2024 (CEST)

== Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone,

During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''.

I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 7. oktobra 2024. u 14:10 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26. januara 2025. u 07:23 (CET)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Doc James@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Pitanje korisnika [[User:Nika Bako|Nika Bako]] (9. februara 2025. u 20:47) ==

Pozdrav Aco! Primetila sam da si mi dodeljen za mentora ali sam se do sada nekako sama snalazila, međutim sada je &quot;zapelo&quot;. Naime kada kopiram link za ubacivanje slika na stranicu i objavim umesto slike mi stoji samo tekst tog kopiranog linka. --[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 20:47 (CET)

:@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: Zdravo! Sad sam pogledao. Nedostaju ti dve otvorene uglaste zagrade (&lt;code&gt;[[&lt;/code&gt;) pre &quot;File:&quot;, kao i dve zatvorene uglaste zagrade (&lt;code&gt;]]&lt;/code&gt;) na kraju opisa slike. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 20:50 (CET)
::Na dve stranice sam pokušala da ubacim. Na onoj prvoj ( Вероника Бакотић) nisam brisala uglaste zagrade pa opet nije htelo. Ne znam što... – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 20:54 (CET)
:::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: [[Posebno:Diff/42425582|Evo]], trebalo bi da je ovo sređeno. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:07 (CET)
::::Hvala ti! A kako bih ovde to mogla da sredim? https://sr.m.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D1%9B  Da izbrišem ono '&amp;lt;nowiki&amp;gt;'? – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:13 (CET)
:::::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: Dap, samo izbriši taj tag. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:14 (CET)
::::::Neće opet.  – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:17 (CET)
:::::::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: I dalje su ostale oznake nowiki. Probaj da ideš u uređivanje izvornog koda i ručno ih ukloni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:19 (CET)
::::::::Jel to ovo? 
::::::::https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Vjera_Bakoti%C4%87,_1931.jpg&amp;oldid=996334218 
::::::::Sada stvarno ne znam šta treba da radim. 😳 – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:34 (CET)
:::::::::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: To je datoteka na Ostavi. Idi do članka na Wikipediju na srpskom i klikni na Uredi, pređi na izvorni oblik uređivanja i ukloni ručno oznaku nowiki. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:36 (CET)
::::::::::Sređeno je. Hvala ti i izvini ako sam bila dosadna! 😬😃 – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:40 (CET)
:::::::::::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: Opušteno, sve okej. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 10. februara 2025. u 05:54 (CET)

== Jezero Kivu ==

Ma nisam ja inicijator toga, nego neki kolega (pogledaj sam). Meni se neda biti katica za sve, pa da napišem neki suvisli tekst pola dana ispravljam krive linkove. On je tako nazvao to jezero na stranici Velika jezera-... – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 12. februara 2025. u 09:57 (CET)

== Suspenzija EAP ==

Poštovani kolega tražim da se kolegi Edgaru Allanu Poeu suspendira administratorski status na mjesec dana dok se ne sabere, i razmisli dobro o svojem upornom nametanju iskrvljenih tumačenja pravila pisanja tuđih imena na sh wiki. Po njemu je važnije napisati ponekd ''' Tshombe'''  ili ''' Tchombe'''  (kao da je nekog učinio pametnijim tautološkim navođenjem primjera frankofonske ortografije), nego navesti da je na spskohrvatskom jezičnom prostoru bio znan kao ''' Čombe''' . Čak je u jedmom trenutku i sam naveo da se fonetski izgovara Čombe, ali je nakraju pronašao spasonosno rješenje u IPA francuskom, bolesno uporan da se nigdje ne pojavi Čombe skraćena verzija njegova imena i prezimena po kom je postao zaštitni znak za sve separatiste, i uredno zaključao stranicu da je nitko nemože prepravljati - njegov vrhunski pravnički podnesak.

Sve to možete vidjeti na mojim stranicama za razgovor, na kojoj sam mu i naveo prinjere da se taj slavni Čombe pojavljuje i na enciklopedijama kao ''' Čombe, Moise'''  pa tek u zagradi (Moïse Kapenda Tshombé). Da neduljim dok on drži stranu zaključanom i meni ne dozvoljava da je vratim na varijantu Moise Tshombe znan kao Čombe ja više ne radim na sh wiki, smatram se maltretiranim i onemogućenim da radim, i usput ne želim raditi na kolonijalnoj wiki u kojoj se apriori pretpostavlja da je en wiki sve OK i po kojoj se treba vladati po principu - nadesno ravnajs.
Usput tim što uporno poput pokvarenog gramofona brani svoju iskrivljenu pravničku tezu o poštovanju pravila, time krši  pravilo o jezičnoj ravnopeavnosti na sh wiki -a meni oduzima vrijeme da napišem još pokoji članak o toj velikoj zemlji Kongu, o kom sam dosad napisao valjda oko 80% svih artikala- – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 22. februara 2025. u 13:27 (CET)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Poštovani, zamerke koje ste izneli su značajne i mogu predstavljati kršenje administratorskih ovlaštenja i/ili drugih pravila projekta. Molim Vas da svoj zahtev iznesete i ispravno argumentirate na stranici [[Wikipedija:Zahtjevi za oduzimanje administratorskog statusa]]. Također bih Vas zamolio da se držite pristojnog tona jer etikete poput &quot;bolesno uporan&quot; i &quot;dok se ne sabere&quot; ne priliče jednom višegodišnjem iskusnom uredniku projekta (v. [[WP:BON]]). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. februara 2025. u 14:43 (CET)
::Pozdrav obojici. Predlažem da se razgovor nastavi na [[Wikipedija:Administratorska tabla#Ponašanje kolege administratora Edgara Allana Poa]] da se diskusija ne bi cepala — [[Korisnik:Alalch E.|Alalch]] [[Razgovor sa korisnikom:Alalch E.|Emis]] 24. februara 2025. u 00:19 (CET)

== Желели би смо да чујемо више о вашим искуствима са привременим налозима ==

&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
[[File:Temporary Accounts - first edit popup.png|thumb]]
'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_e2MNLeWJU89pNTo Ова анкета не би требало да је дужа од 5 минута за попуњавање.]'''

Тим за поверење и безбедност продукта је у скорије време [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|привремене налоге]] омогућила на 12 викија. Планира се експанзија овог пројекта на већи број викија у наредним недељама и месецима, који ће следити потпуно пуштање у рад привремених налога касније ове године. Ваше учешће у овој анкети би нам било веома корисно, како би разумели колико добро привремени налози функционишу, као и шта можемо да побољшамо у будућности.

Политику приватности можете видети [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Temp_Accounts_Minor_Pilots_Survey_Privacy_Statement|на овом линку]]. Попуњавањем ове анкете, слажете се са одредбама у политици приватности.

Хвала вам!&lt;section end=&quot;body&quot;/&gt;

[[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;razgovor&lt;/span&gt;]]) 27. februara 2025. u 03:50 (CET)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:SGrabarczuk (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/8&amp;oldid=28315571 --&gt;

== Pitanje korisnika [[User:Gogijardajdevišebrate|Gogijardajdevišebrate]] sa stranice [[Skadar]] (13. marta 2025. u 00:02) ==

Aco, ovdi je Goran Batovanja iz Splita. Odakle si dobio informaciju da je &quot;Albanija&quot; ratovala protiv Turaka. To je smiješna i bizarna tvrdnja. Jesi li ti to sam izmislio ili ti je neko to rekao? --[[Korisnik:Gogijardajdevišebrate|Gogijardajdevišebrate]] ([[Razgovor s korisnikom:Gogijardajdevišebrate|razgovor]]) 13. marta 2025. u 00:02 (CET)

:@[[Korisnik:Gogijardajdevišebrate|Gogijardajdevišebrate]]: Poštovanje! Ja nisam uređivao tu stranicu. Vidim da su Vam izmene vraćene, pa Vam preporučujem da započnete diskusiju na stranici za razgovor tog članka. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. marta 2025. u 00:06 (CET)

== Vrijedni formalist ==

Nažalost kolega Aca, to se odnosi i na tebe, jer si preveliki formalist, ma kako sam ja (koji gotovo ne poznam ni jedno od wiki pravila trebao formulirati svoj prigovor, kao da pišem žalbu '''ustavnom sudu'''?. Pa ova zajednica treba biti krug prijateljski, dobronamjernih suradnika, a ne neka institucionalna izdavačka kuća u kojoj šefovi vode računa da sve štima. Ti si doista vrijedan, ali pretjeruješ i time vrlo vjerojatno rastjerujuš potencijalne suradnike. Uostalom vidiš i sam da im se broj radikalno smanjio, pa je prava opasnost da ne spadne na manje od prsta jedne ruke.

Moj savjet - brzopleto donesena pravila o pisanju ličnih imena, toponima itd, promjeniti, tako da za svaki općerašireni pojam, ličnost itd, piše orginalno ime na dotičnom jeziku, ali i kako se izgovara na sh jezičnom prostoru dakle '''[[Houari Boumédiène]]''' (Huari Bumedian) i da ima dvostruka preusmjerenja, tako ćemo povećati broj naših čitatelja, a vjerojatno i suradnika. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 13. marta 2025. u 23:54 (CET)

== Pitanje korisnika [[User:Царевић|Царевић]] (22. maja 2025. u 17:18) ==

Добар дан, приметио сам лажиране податке на једној страници (историјски фалсификат). Хтео сам да их обришем уз одговарајуће образложење али википедија то не допушта. Како даље? --[[Korisnik:Царевић|Царевић]] ([[Razgovor s korisnikom:Царевић|razgovor]]) 22. maja 2025. u 17:18 (CEST)

:@[[Korisnik:Царевић|Царевић]]: О којој страници је реч? Можда ја могу да помогнем. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. maja 2025. u 20:00 (CEST)
::@[[Korisnik:Царевић|Царевић]]: Урађено, поздрав! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. maja 2025. u 20:08 (CEST)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|razgovor]]) 29. maja 2025. u 13:17 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Pitanje korisnika [[User:Usidrenegodine|Usidrenegodine]] (1. jula 2025. u 15:51) ==

Zašto ne mogu objaviti članak kada se odnosi na važnu ličnost o kojoj ne postoji članak na wikipediji --[[Korisnik:Usidrenegodine|Usidrenegodine]] ([[Razgovor s korisnikom:Usidrenegodine|razgovor]]) 1. jula 2025. u 15:51 (CEST)

:@[[Korisnik:Usidrenegodine|Usidrenegodine]]: Poštovani, Vaša stranica igrališta upravo je vraćena. Drugi administrator verovatno ju je izbrisao greškom. Srdačan pozdrav! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 1. jula 2025. u 17:36 (CEST)
::Naknadni komentar: Administratori projekta utvrdili su da tema o kojoj nameravate izraditi stranicu nije dovoljno [[WP:ZNAČAJ|značajna]]. Zbog toga je stranica izbrisana. Pozivamo vas da izradite stranicu o nekoj drugoj, značajnijoj temi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 1. jula 2025. u 19:17 (CEST)

== U vezi članka ==

[[1987. na televiziji]], ako budete u prilici da pogledate da li sam u smislu pravopisa,  pravilno napisao dodati tekst o noćnom programu &quot;Noć i dan&quot;. Hvala unaprijed i pozdrav. – [[Korisnik:Rethymno|Rethymno]] ([[Razgovor s korisnikom:Rethymno|razgovor]]) 14. jula 2025. u 00:33 (CEST)

:@[[Korisnik:Rethymno|Rethymno]]: Provereno. Tekst je većinom okej, malo sam skratio kako bi fokus bio na suštinu. Televizijske serije i filmove obično pišemo u kurzivu. Treba upotrebljavati perfekat (&quot;promijenila je&quot;), dok narativni/istorijski prezent (&quot;mijenja&quot;) valja izbeći. Ostalo je sve okej. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. jula 2025. u 01:06 (CEST)
::Hvala. – [[Korisnik:Rethymno|Rethymno]] ([[Razgovor s korisnikom:Rethymno|razgovor]]) 14. jula 2025. u 01:08 (CEST)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|razgovor]]) 16. jula 2025. u 14:29 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Tekst [zatvori] pri vrhu ==

Pozdrav. Zašto ovo piše pri vrhu? Ako nema obavijesti, nije potrebno. Ne mogu prijaviti na [[Wikipedija:Pijaca/Tehnička pitanja]], valjda je to stranica za ovu temu. – [[Posebno:Doprinosi/&amp;#126;2025-46671-0|&amp;#126;2025-46671-0]] ([[Razgovor s korisnikom:&amp;#126;2025-46671-0|razgovor]]) 26. augusta 2025. u 14:47 (CEST)

== Mi smo naše planine ==

Hello. 

In the article [[Mi smo naše planine]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. 

This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. 

Yours sincerely, [[Posebno:Doprinosi/&amp;#126;2025-47091-0|&amp;#126;2025-47091-0]] ([[Razgovor s korisnikom:&amp;#126;2025-47091-0|razgovor]]) 27. augusta 2025. u 10:12 (CEST)


== Rat u Gazi ==
Ćao Aco, kako si? &lt;br/&gt;
Po temi rata u Gazi, imam:
* [[Rat u Gazi (2008–2009)]] ;
* [[Rat u Gazi 2014.]] ;
* [[Rat u Gazi]].
Znam da je ovaj zadnji najpoznatiji u štampi kao &quot;rat u Gazi&quot; ali radi dosljedne klasifikacije, je bi ih sve preimenovao prema prvome, dakle &quot;Rat u Gazi (2014)&quot; i &quot;Rat u Gazi (2023)&quot;. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 26. septembra 2025. u 09:12 (CEST)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Hej, hej! Bilo bi dobro standardizovati ovo pitanje. Koliko znam, u srpskohrvatskim izvorima, godine se retko javljaju uz nazive ratnih sukoba. Kada se jave, uglavnom se navode u zagradama. Na primer, [[Rusko-turski rat (1828–1829)]]. Zato mi je praktičnije rešenje da standardizujemo &quot;Rat u Gazi (2014)&quot;, kao što si predložio. Što se tiče aktuelnog rata, on je već postao glavno značenje termina &quot;rat u Gazi&quot;, s obzirom na trajanje rata, njegove razmere i prevalentnost u štampi i medijima širom sveta, što si spomenuo. Zato bih predložio da on zadrži postojeći naziv. Na vrhu članka možemo dodati naslovnu napomenu (''hatnote'') koja bi spomenula ostala dva istoimena ratna sukoba i služila kao disambigvacija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 00:15 (CEST)

::Da, makes sense. 
::{{ping|Edgar Allan Poe}} {{ping|Vipz}} {{ping|Mladifilozof}} što vi mislite? Raste li kod vas ista trva? XD – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 13:26 (CEST)
:::Zagrade svakako, što kaže Aca. Međutim, što se tiče termina, osnovni termin ne bi trebao biti fluidan u tom smislu... jer kad ovaj završi, onda opet moramo sve preimenovati pa ako se za 10 godina desi novi - opet tako. Mislim da bi [[Rat u Gazi]] trebao biti naslov za razvrstavanje u kojem će pisati, &quot;'''Rat u Gazi''' može se odnositi na:&quot; i onda će se dolje navesti navedeni sukobi po godinama, uz objašnjenja. To mi se čini kao dugoročno najodrživije rješenje jer ako se desi novi, nemamo nikakvih problema i ne moramo vršiti deset izmjena, nego samo dodamo na popis. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 29. septembra 2025. u 14:10 (CEST)
::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Kontam ja sve to, ali tom logikom treba premeštati i članak [[Rat u Bosni i Hercegovini]] na  [[Rat u Bosni i Hercegovini (1992–1995)]], jer se može &quot;desiti novi&quot;. Gaza je uništena, Hamas više nema kontrolu nad Gazom, 85% stanovništva je raseljeno, imamo desetine hiljada mrtvih, potvrđenu masovnu glad i genocid koji se događa pred očima celog sveta (slično kao rat u BiH). Sasvim je izgledno da će ovaj rat biti i ostati glavno značenje pojma &quot;rat u Gazi&quot;, pa čak i da se pojavi neki novi privremeni sukob (ako Gaza uopšte nastavi postojati). Sukobi 2014. i 2008/2009. bili su manjih razmera i ograničenog trajanja (uglavnom mesec dana). Zato bih rekao da je ovo glavno značenje za ovaj pojam, na temelju svega spomenutog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 15:30 (CEST)
:::::Pa nije ista logika jer rat u BiH je trenutno bio samo jedan, barem pod tim pojmom. Ovih ratova imamo već tri komada i radi se o ratnoj zoni u kojoj u prosjeku svakih 5-6 godina izbije ratni sukob. Kao i rusko-turski ratovi. Ali, imam ja drugo pitanje, nevezano za nas dvojicu - kako ovo rješavaju druge Wiki? En, de, fr, it, es? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 29. septembra 2025. u 16:27 (CEST)
::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Što se toga tiče, en.wiki i es.wiki daju &quot;Rat u Gazi&quot;, dewiki daje &quot;Rat u Izraelu i Gazi od 2023.&quot;, dok frwiki daje &quot;Rat u Gazi od 2023.&quot;. S druge strane, it.wiki daje &quot;Rat Izraela i Hamasa&quot;. Šareno je. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 16:41 (CEST)
:::::::Ma dobro to, ali oko razvrstavanja i ranijih sukoba? Nije sporan sam termin, nego kako ćemo klasificirati u odnosu na ostale postojeće termine. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 29. septembra 2025. u 16:54 (CEST)
::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: fr i de imaju disambigvaciju, dok preostale tri nemaju. Na itwiki, &quot;rat u Gazi&quot; vodi na spomenuti članak &quot;Rat Izraela i Hamasa&quot;. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 18:16 (CEST)
:::::::::Ha, ništa, onda neka bude tako pa ćemo po potrebi mijenjati! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 29. septembra 2025. u 19:22 (CEST)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19. novembra 2025. u 14:45 (CET) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 --&gt;

== Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki ==

&lt;div style=&quot;border:4px maroon ridge; padding:4px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Hello {{BASEPAGENAME}},

We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia.

We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community.

;Why Organize?
The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history.

;We have made it easy for you
You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you:
* '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture.
* '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points.

;Want to talk to us first?
If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&amp;A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]''

;Ready to start?
Please check the project page to see how simple it is to register.

'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]'''

Thank you for your time and hard work!

'''The Feminism and Folklore 2026 Team'''

----
&lt;small&gt;You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

--[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 18. januara 2026. u 17:49 (CET)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Tiven2240@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&amp;oldid=29949530 --&gt;

== Evropska služba za vanjsko djelovanje ==

Postoji li neki poseban razlog zašto si premjestio članak Evropska služba za vanjsko djelovanje? Koliko vidim članak je originalno bio naslovljen kao Evropska služba za spoljne poslove i napisan je na latinici i ekavici pa se i stari naslov bolje stilski uklapa. Ako je logika bila da je među BHSC hrvatki jezik sa službenim statusom u EU tada bi i naslov trebao biti Europska, ne Evropska. Meni ne izgleda kao da je izmjena naslova članka bila potrebna ili zapravo i opravdana posebno zato što narušava legitiman stilski izbor autora teksta (npr. da si posve preradio i/ili značajno proširio tekst prebacujući ga pritom na ijekavicu bilo bi razumljivo, ali ovako djeluje jako proizvoljno). Možda nešto važno propuštam? Samo eto &quot;for the record&quot; ne sviđa mi se da takve stvari radimo i mislim da to udaljava suradnike. – [[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] ([[Razgovor s korisnikom:MirkoS18|razgovor]]) 9. februara 2026. u 15:42 (CET)

:@[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]]: Pozdrav! U skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smernicama]], za naslove članaka primenjujemo posebna pravila kako bismo očuvali doslednost na projektu. Konkretno, načelo [[WP:2:1]] podupire upotrebu ijekavice u naslovu (v. [[ljeto]], [[proljeće]]), a pridev &quot;vanjski&quot; izabran je jer se javlja u službenom prevodu [https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/search-all-eu-institutions-and-bodies/european-external-action-service-eeas_hr ovde], i opet u skladu s WP:2:1 (v. [[ministar vanjskih poslova]]). Što se tiče spora evropski vs. europski, ponovo prema WP:2:1 prednost ima evropski, što je dosledno i sa: [[Evropska unija]], [[Evropska komisija]] itd. Članak sam premestio u skladu s tim, a takođe uz konsultaciju s [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgarom]]. Nadam se da je sada jasnije zašto je članak premešten. Što se tiče teksta članka, varijanta i sve ostalo ostaje izbor autora. Mislim da premeštanje članaka ne treba nikoga da udaljava. Kolaborativna smo zajednica i svaki članak je slobodan za uređivanje. Smernice su takođe rezultat konsenzusa zajednice, pa ako ne valjaju – mogu se promeniti raspravom, i ja sam uvek za tu soluciju. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2026. u 18:53 (CET)

== Obavijest o zahtjevu na WP:ZZA ==
Sukladno ranijoj najavi, pokrenut je zahtjev ''[[Wikipedija:Zahtjevi za ovlaštenja/Administratori#Aca – oduzimanje]]''. Ostala teška kršenja pravila, van Sh Wiki, biti će uskoro adekvatno adresirana na drugim projektima, o čemu ćeš tamo biti pravovremeno obaviješten. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 25. februara 2026. u 11:35 (CET)

:@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: Zahvaljujem na obaveštenju. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. februara 2026. u 16:39 (CET)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Koza za tebe! ==

[[Datoteka:Házikecske portré.JPG|left|150px]]
Da testiram jel' radi :P

[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 6. maja 2026. u 12:46 (CEST)
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;/&gt;

:Uskoro će biti ažuriran prijevod. Trenutno se i dalje koristi hrvatski prijevod. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. maja 2026. u 17:26 (CEST)

== Nova spomenica! ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Datoteka:CEE Spring 2026 Blue Barnstar.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Zvjezdica CEE Proljeća 2026.'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Dragi kolega Aca, ovom spomenicom ti želim zahvaliti na učešću u akciji i takmičenju [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.|CEE Proljeće 2026.]] i čestitati na ostvarenom plasmanu. S više od 40 kilobajta doprinesenog teksta zauzeo si treće mjesto na ljestvici. Tvoj je rad bio važan dio uspjeha ove akcije na srpskohrvatskoj Wikipediji. Čestitam ti od srca i nadam se još mnogim ovakvim takmičenjima i zajedničkim akcijama! – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 16. juna 2026. u 22:57 (CEST)
|}

== Mače ==

[[Datoteka:Kitten (06) by Ron.jpg|left|150px]]
Vipz je hotio da ti pošaljem jedno mače kot znak pažnje. :3

[[Korisnik:Fertile Snowcent|Čirppyöššä]] ([[Razgovor s korisnikom:Fertile Snowcent|razgovor]]) 31. jula 2026. u 17:54 (CEST)
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;/&gt;

== Kocka ==
Dopunila bi ovaj  članak.  Mislila sam da postavim na igraslište ali ne mogu  evo ti link 
[https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Kocka Kocka] {{BP|Ptica soko|28. septembra 2026. u 09:12}}

Počela sam novi članak   pa kad  budeš mogao pogledaj [[Korisnik:Ptica soko/Hiperkocka|U izradi 1]] {{BP|Ptica soko|7. oktobra 2026. u 16:24}}
: {{ping|Ptica soko}} Biće pregledano uskoro. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 7. oktobra 2026. u 17:10 (CEST)

:Ok  nema problema  – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 7. oktobra 2026. u 17:18 (CEST)
::@[[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]]: Ovde će biti potrebno nešto detaljnije sređivanje. Nedostaju wikiveze, reference su relativno slabe (wikije ne koristimo kao reference, a članak na Club Z ima dosta nedostataka). Jedan deo treba pojasniti jer je kontradiktoran (označio sam sa potrebna provjera). Sve u svemu, odeljci za projekcije, preseke i antipodno poziciju treba detaljno pregledati, plus formula za prostorni ugao možda nije tačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 7. oktobra 2026. u 18:17 (CEST)
:::dobro – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 7. oktobra 2026. u 18:44 (CEST)
::::Napravila sam neke izmjene – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 9. oktobra 2026. u 08:11 (CEST)
:::::da li si  pogledao  članak  napravila sam  neke izmjene – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 21. oktobra 2026. u 16:26 (CEST)
::::::@[[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]]: Bacim pogled uveče. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 21. oktobra 2026. u 20:23 (CEST)
:::::::dobro – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 22. oktobra 2026. u 13:42 (CEST)
::::::::@[[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]]: Stanje je osetno bolje, ali i dalje ima nedostataka. Fale wikiveze, četvrta referenca je kopija članka s Wikipedije i nije pouzdan izvor. Odeljci za projekcije, preseke i antipodnu poziciju treba detaljno pregledati, kao i formulu za prostorni ugao. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. oktobra 2026. u 22:39 (CET)
:::::::::Dobro – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 30. oktobra 2026. u 08:34 (CET)
::::::::::evo uradila sam nešta    u dijelu
::::::::::Projekcije i vizuelizacija (Sjenke)  nisam izbrisala  uvodni dio   za tabelu nisam sigurna da li je potrebna  ili ne   i za dio teserakt – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 30. oktobra 2026. u 09:08 (CET)

== La Loire et La Loire ==
Bonjour [[Korisnik:Aca|Aca]],&lt;br&gt;
J'ai pensé à renommer [[Loire]] en [[Loire (rijeka)]], à cause du [[Loire (departman)|departement]], mais si c'est nécessaire je ne préfère ne pas le faire moi-même ;&lt;br&gt;
Après, il y a problème [[Châtillon-sur-Colmont|ici]] par exemple, ou [[Chammes|ici]] ; et plus largement dans toutes les villes du [[Šablon:Departman Mayenne u Francuskoj|département Mayenne]], semble-t-il, où &quot;u regionu [[Loire]]&quot; devrait être &quot;u regionu [[Region Loara|Loire]]&quot;…&lt;br&gt;
Pour moi cela devient plus compliqué que de simplement faire des redirections,&lt;br&gt;
Cordialement, –[[Korisnik:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] ([[Razgovor s korisnikom:Kontributor 2K|razgovor]]) 25. oktobra 2026. u 20:10 (CEST)

:@[[Korisnik:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] : Bonjour, désolé pour ma réponse tardive ! Il se passe beaucoup de choses en Serbie, je suis donc un peu moins actif ici.
:Concernant le renommage de l'article sur le fleuve, je n'y suis pas favorable. Il me semble qu'en serbo-croate, le nom &quot;Loire&quot; désigne avant tout le fleuve en tant qu'entité géographique, son emploi dans un sens administratif étant plus tardif.
:En revanche, je vois bien le problème que vous signalez. Je peux lancer un bot pour effectuer la modification nécessaire. [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2Fu+regionu+%5C%5B%5C%5BLoara%5C%5D%5C%5D%2F&amp;title=Posebno%3ATra%C5%BEi&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1 Il y a 404 articles à corriger].
:Cordialement, – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. oktobra 2026. u 23:05 (CET)
::Je ne peux dire qu'une chose : {{za}},
::Cordialement, –[[Korisnik:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] ([[Razgovor s korisnikom:Kontributor 2K|razgovor]]) 29. oktobra 2026. u 08:53 (CET)

== Molba za pomoć ==
Zdravo Aca, nedavno sam napisala novi članak koji možeš pronaći na sljedećem linku: [[Ameboflagelat]]. U članku se koristi Šablon:Cite Q pa sam te htjela pitati, pošto si ti prethodno radio sa tim tipovima šablona, da li bi mogao dodati taj šablon na sh. wiki ili upotrijebiti neki već postojeći kao zamjenu. Ja se nažalost u te stvari baš i ne razumijem. Lijep pozdrav :) – [[Korisnik:Duma|Duma]] ([[Razgovor s korisnikom:Duma|razgovor]]) 28. oktobra 2026. u 21:22 (CET)

:@[[Korisnik:Duma|Duma]]: Trebalo bi da šablon sada radi i ovde. Nažalost, sistem referenci nam je i dalje u haosu. Pred nama je ogroman rad na tom području. Ali zasad će ovo da radi posao. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. oktobra 2026. u 00:20 (CET)
::Hvala puno :) – [[Korisnik:Duma|Duma]] ([[Razgovor s korisnikom:Duma|razgovor]]) 29. oktobra 2026. u 10:33 (CET)

== [[SUR:Muzafera Cosovic|Muzafera Cosovic]] – upit (31. oktobra 2026. u 07:16) ==
Interesujeme cena i kako da poručim --[[Korisnik:Muzafera Cosovic|Muzafera Cosovic]] ([[Razgovor s korisnikom:Muzafera Cosovic|razgovor]]) 31. oktobra 2026. u 07:16 (CET)</text>
      <sha1>3odep5nibxq89zl40iyuaimk9jps939</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714859</id>
      <parentid>42714853</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>Poništena izmjena [[Special:Diff/42714853|42714853]] korisnika/korisnice [[Special:Contributions/Muzafera Cosovic|Muzafera Cosovic]] ([[User talk:Muzafera Cosovic|razgovor]]) trolanje / spam.</comment>
      <origin>42714859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159454" sha1="eci4t8c6fikp8a6lhmr4qxul5jich8c" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent;&quot;
| style=&quot;background:#ffc9c9; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Gnome-help.svg|18px|link=Pomoć:Sadržaj]] [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]]&lt;/div&gt;
| style=&quot;background:#cef2e0; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%; font-size: 120%;&quot; | '''Pozdrav, Aca! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]!'''
|-
| style=&quot;background:#ffdec9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Nuvola apps ksig-vector.svg|18px|link=Wikipedia:Kurs/Tečaj]] [[Wikipedia:Kurs/Tečaj|Uvodni kurs/tečaj]]&lt;/div&gt;
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#f5fffa; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em;&quot; | Wikipedia je projekt slobodne internetske enciklopedije koju svako može uređivati.

Ako se prvi put nalazite na Wikipediji i želite joj doprinositi, preporučamo da odvojite nešto vremena i proučite [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|pet osnovnih načela]], te se upoznate sa Wikipedijinim [[Wikipedia:Smernice i preporuke|smjernicama i preporukama]]. Ako vam zatreba pomoć pri uređivanju, možete da pregledate [[Pomoć:Sadržaj|stranice pomoći]] i prođete kroz [[Wikipedia:Kurs/Tečaj|uvodni kurs/tečaj]]. 

Na [[Wikipedia:Stranica za razgovor|stranicama za razgovor]] uvijek se '''potpisujte''': bilo da utipkate 4 tilde &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; bilo da kliknete na ikonu [[Datoteka:OOjs UI icon signature-ltr.svg|25px]] na traci za uređivanje. Izmjene [[Wikipedia:Što je članak?|članaka]] se '''nikad ne potpisuju'''.

Na stranici [[Posebno:Recentchanges|Nedavnih izmjena]] možete saznati za nove zanimljive članke, ko je trenutno aktivan, odnosno šta se trenutno na Wikipediji radi. Na stranici [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|Pijace]] možete pročitati o novostima na Wikipediji i obratiti se zajednici, bilo da sudjelujete u diskusijama ili postavljate pitanje.

Nadamo se da će vam ovdje biti ugodno, te da ćete svojim doprinosima postati stalni saradnik - '''Wikipedijanac'''! Ako imate bilo kakva pitanja, slobodno se obratite meni ili drugim urednicima na [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|Pijaci]]. Još jednom, dobrodošli na Wikipediju i sretan rad!

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[Datoteka:English language.svg|25px]] Hello and welcome to the Serbo-Croatian Wikipedia! We appreciate your contributions. If you do not speak Serbo-Croatian, that's no problem. Talk to us via [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|our village pump]] in your native language or find and contact [[:Kategorija:Babel|users who speak your language]]. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#fff5c9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Internet-group-help-faq.svg|18px|link=Wikipedia:Najčešće postavljana pitanja]] [[Wikipedia:Najčešće postavljana pitanja|Najčešće postavljana pitanja]]&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#edffc9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Smjernice i preporuke]] [[Wikipedia:Smjernice i preporuke|Smjernice i preporuke]]&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#caffc9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Copyright-problem.svg|18px|link=Wikipedia:Autorska prava]] [[Wikipedia:Autorska prava|Autorska prava]]&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#c9d8ff; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Unesco Cultural Heritage logo.svg|18px|link=Wikipedia:Pet stubova Wikipedije]] [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|Pet stubova Wikipedije]]&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e9c9ff; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;[[File:Ambox warning yellow.svg|18px|link=Wikipedia:Šta Wikipedia nije]] [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|Šta Wikipedia nije]]&lt;/div&gt;
|}
--[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:46, 6 mart 2018 (CET)

== O tradicijama i praksama ==

Ma da, nisam ni mislio da se radi o zlonamjernoj izmjeni, tako da nema tu frke. To je nešto što se primjenjuje na drugim Wikipedijama, između ostalog i na engleskoj, koja ima najveću čitanost, tako da nisam siguran koliko je uputno to mijenjati. Moglo bi se raspravljati eventualno o tome da se smanji količina podebljanog teksta, ali to je &quot;velika&quot; stvar pa bih ja to radije prvo &quot;provukao&quot; kroz Pijacu prije nego išta mijenjam, pogotovo na godišnjicama. Uzgred, vidio sam da si promijenio reprezentacije... pretpostavljam da si škicnuo raspravu što se vodila na Igorovoj stranici za razgovor? Igor i ja smo bili za promjenu, s tim da je on bio za &quot;fudbalska&quot;, dok je Orijentolog bio protiv promjene. Nisam siguran što da ti kažem je li ti izmjena bila pametna, ali bi li imao volje i to provući kroz Pijacu, čisto da se zajednica izjasni ''lege artis'' pa da ne bude repova? :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:17, 26 juli 2021 (CEST)

:Što se nogometa tiče, sve su reprezentacije i kategorije na tu foru. To smo se tako odlučili inicijalno prije ''n'' godina jer nismo znali što bismo. Ja mislim da je vrijeme da se to ukine i da se odlučimo za jednu varijantu; meni je prirodnije nogomet, ali apsolutno se neću buniti ako se zajednica odluči i za fudbal. Tako da samo pokreni to na Pijaci, izjašnjavanje će trajati par dana i onda to možemo odraditi kako spada :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:24, 26 juli 2021 (CEST)

== Masakr u Suvoj Reci ==
Hvala mnogo na izmenama u članku [[Masakr u Suvoj Reci]] - promakle su mi te bedastoće i ti si ih uočio i ispravio, to je upravo ono što nam ponekad zafali ovde. Nijedna žrtva zločina ne sme biti dodatno vikimizirana time što joj se pokušava odreći status žrtve. Hvala! --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 04:07, 27 juli 2021 (CEST)

Zbog ovoga volim sh.wiki! :))) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 12:39, 27 juli 2021 (CEST)

: {{ping|Igor Windsor|Edgar Allan Poe}} Ništa! Ma, izmena je očiti vandalizam. Urednik pod IP adresom pokušao je civile predstaviti kao teroriste, lol. Nacional(šovin)izam zbilja prerasta u tešku bolest. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 12:43, 27 juli 2021 (CEST)

== Pisci i alijasi ==
Danas sam saznao da si ti moj alijas. Jesi ti to znao? :D --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 23:41, 31 august 2021 (CEST)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Sve je moguće. Još samo da se preimenujem u „Lav Nikolajevič Tolstoj” i spektakl bi postao potpun. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 09:17, 1 rujan-септембар 2021 (CEST)

== Uvodi i ine stvari ==

Pogledaj [[Slobodan Praljak|ovdje]] koje sam izmjene revertao. Dakle, nećemo uklanjati mjesta rođenja i smrti iz zagrada, to nikako; nazivi mjeseci ili brojevi su manje bitni, ali sam vratio na original. Formulacija &quot;bosanskohercegovački vojskovođa hrvatskog etniciteta&quot; toliko je neprirodna našem jeziku da je to grozno, tako da to nećemo tako stavljati pa sam to promijenio u aktualno; plus, vojskovođa mi je više termin za antičke komandante nego za suvremene, tako da sam stavio izraz komandant, koji je već ranije dogovoren kao neutralan ovdje. Stvar je što ova Wiki nema praksu pisati ovako kako si ti uradio, već kako je ranije, tako da samo pripazi za dalje ^^ --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 23:53, 4 oktobar 2021 (CEST)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Pozdrav! Naime, stavljanje mesta rođenja i smrti izbegavao bih jer neretko postoje više mesta s istim nazivom, pa u štampanom obliku to može zbuniti čitaoce. Osim toga, nepotrebno se opterećuje uvodna rečenica. [[en:MOS:BIRTHPLACE|Na en.wiki takođe postoji povezano pravilo]]. Što se tiče „komandanta”, apsolutno se slažem. E, sad, pitanje konteksta je malo složenije. Naime, on se može klasificirati kao „Bosnian Croat general”, tj. „bosanskohercegovački general hrvatskog etniciteta/narodnosti”. Ne verujem da postoji neki bolji predlog kojim bismo mogli kontekstualizirati osobu. „hrvatski komandat iz Bosne i Hercegovine” može označavati da je osoba političar države Hrvatske rođena u Bosni i Hercegovini, pa je tu mali problem. — [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 00:14, 5 oktobar 2021 (CEST)
: Što se tiče termina „etnicitet”, rekao bih da je on najprecizniji. Postoji sitna značenjska razlika između „porekla” i „etniciteta”; poreklo može označavati da su se preci te osobe tako izjašnjavali. Postoji i pojam „narodnost”, no on je višeznačan, pa bih ga izbegavao. Kad je reč o izrazu „jest”, rekao bih da je valjan. Enklitika „je” ne može se nalaziti nakon zagrade, pa je bolje upotrebiti naglašeni oblik „jest(e)”. Međutim, slažem se da može i zarez ili crtica. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 00:30, 5 oktobar 2021 (CEST)
::Što se tiče mjesta, to je stvarno nešto što smo na ovoj Wikipediji koristili oduvijek, neovisno o pravilima drugih Wikipedija. Ukoliko postoji više mjesta istoga imena, onda se lako napravi poveznica ili čak doda država u zagrade pa problema nema. Svakako, to je toliko fiksirana praksa ove Wiki da ja to nikako ne bih izbacivao, a još manje mijenjao u postojećim člancima. Mislim da imamo prećih problema od toga na ovoj Wikipediji ;) Komandant je super stvar, doista, to smo mi dogovorili ima nekog vremena da ćemo ići s tom varijantom za sve jer je najneutralnija, a ne asocira na Grčko-perzijske ratove. :D Što se same fraze tiče, nije ona toliko presudna, može to biti i nešto drugo, ali svakako bih volio da je to u duhu jezika; neovisno što je termin &quot;etnicitet&quot; možda najprecizniji, nisam siguran da se on većinski koristi u stručnoj literaturi pa bi valjalo biti u duhu jezika, a to je izraz porijekla (ovo narodnosti mi previše smrti na ine nacionalizme s ovih prostora). Sad, oko toga pak neću cjepidlačiti ako su ostale kolege striktno za termin &quot;etnicitet&quot;, ali to bih svakako provjerio. A ovo &quot;jest&quot;, to mi je isto potpuno van duha jezika, pogotovo u navođenju enciklopedijskih natuknica. :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 00:44, 5 oktobar 2021 (CEST)

== Imena i nazivi ==

Mislim da bi to, s obzirom na dugogodišnju praksu i interna pravila ove Wiki, a posebice kod kategorija, stvorilo puno veće probleme nego korist. Mi smo tu dosta fleksibilni, a i radi se o dokumentu starom 30-ak godina, čini mi se da se shvaćanje jezika kao takvog ipak malo promijenilo :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 12:00, 21 novembar 2021 (CET)

:O tome smo već davno ovdje raspravljali, znajući da je pridjev pravilniji od genitiva, ali da bismo izbjegli probleme s reprezentacijama poput Obale Bjelokosti, Svetog Tome i Principa, Zelenortskih Otoka i inih, a ima dosta tih otočnih država gdje zapravo nemamo adekvatne pridjeve ili se oni gotovo nikada ne koriste, onda smo dogovorili da u ovom slučaju ide genitiv, ali to se odnosi samo na članke o reprezentacijama. To je, koliko se sjećam, davno dogovoreno interno pravilo. :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:48, 21 oktobar 2022 (CEST)
::Upravo iz tog razloga, da ne bi imali malo 'vamo, malo tamo, imamo sve pod jedno :) Da nam u kategoriji ne bude Meksička, Honduraška, a onda reprezentacija Svetog Vincenta i Grenadina... preglednije je i stilski ujednačeno kao standard. A ovo drugo je sad već ''reductio ad absurdim'', kao kad je Dcirovic htio biti duhovit pa je Lobačevskog napisao na ćirilici, i to ruskoj, vodeći se pravilima ruskog pisanja imena (prezime, ime patronim), jer je to &quot;pravilo izvornika&quot; u apsurdno doslovnom smislu :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:12, 21 oktobar 2022 (CEST)

== Previše linkova ==

Poštovani kolega Aca

Vi sigurno znate za onu - Od viška glava ne boli,... ja Va Vam se držim te maksime, i usput i ja sam lijen i koristim metod copy-paste, i brzoplet pa ne gledam na to da sam neki link ponovio više puta. Usput Vikipedija se piše za mlade, a ja se bojim da su im brojni termini danas - nepoznanica. Vidim skinuli ste link sa [[povelja]] a ja mislim da više od 50% današnjih srednoškolaca ne zna što je to, ili Svetorimski car, koji ni na našoj wiki nije dobro objašnjen. 
Zbog tog sam (jer sam lijen) onako seljački jednostavno uklonio Vašu izmjenu, mislim da je suviše redukcionistička, Wikipedija nije knjiška enciklopedija u kojoj treba šparati papir da sve stane...

Kolega Aca bolje bi bilo da dopunite, pun kup članaka o gradovima u Njemačkoj, Italiji, Francuskoj koji ne samo da su šturi, već su i potpuno netočni... [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vitek|razgovor]]) 16:48, 24 oktobar 2022 (CEST)

==Akademik==
Rekao bih radije da se radi o vraćanju sadržaja članka koji je (sadržaj) neobrazloženo obrisan. Da je sadržaj članka jadan - jeste, ali treba li ga zamenjivati jadnijim - ne treba. Pozdrav, --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:09, 28 oktobar 2022 (CEST)

== Estonija ==

Koliko sam shvatio pišući projekt, a ne znam estonski, [[:et:Manifest kõigile Eestimaa rahvastele]] znači upravo &quot;Manifest naroda Estonije&quot;? Dakle, u Estoniji se taj dokument ne naziva Deklaracijom o nezavisnosti, nego Manifestom naroda i mislim da tu mi nememo što intervenirati. Postoje preusmjeravanja za sve varijante (uključujući i onu bez produljenog a), tako da ne vidim problem, ali mijenjati naziv izvornog dokumenta samo zato što je u većini država tako mi ne djeluje baš enciklopedijski. Američka je deklaracija doslovno Declaration of Independence i apsolutno je logično da se tako prevodi, ali mi ovdje imamo dokument s izvornim imenom, ne prevodimo ga nego mu dajemo neki vještački naziv i prekrštavamo ga iz razloga praktičnosti, što mi nema neke prevelike logike u cijeloj priči. Shvaćam tvoju perspektivu i njezinu praktičnost, ali ne mislim da moramo fabricirati nazive zbog praktičnosti :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:39, 13 novembar 2022 (CET)

:Plus, da dodam još nešto. Ovdje se radi o službenim dokumentima, dakle nazivima službenih akata koje bismo trebali zadržavati i kod nas; kao i po pitanju knjižvenih djela ili filmova ili bilo čega drugog gdje se radi o nazivima kao takvima. To nije poput Estonskog rata za nezavisnost, gdje se ne radi o službeno tituliranom nazivu već o opisnom nazivu historijskog događaja pa možemo imati pridjev umjesto genitiva, ali kod službenih akata bismo trebali biti što vjerniji izvorniku. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:42, 13 novembar 2022 (CET)
::Što se tiče Venezuele, to svečano je dodatak i u tom kontekstu nije nužan za identifikaciju samog dokumenta. Dejton je pak posebna priča i nije isto kao i manifest. Poanta priče je da se taj dokument nazvao kako se nazvao na estonskom i da mi ovdje izmišljamo naziv koji se u estonskom nije koristio. Dakle, to je bio Manifest naroda koji je, eto, po tipu dokumenta bio deklaracija o nezavisnosti. Evo ti još jedan primjer: [[Povelja iz 1814.]] je bila [[ustav]] u svojoj suštini, ali ga mi nazivamo Poveljom zato što je donesena pod tim imenom, dok je ona po svojoj prirodi ustav. Ali nećemo pisati da je to Ustav Francuske, nego da je Povelja, ali koja je bila ustav Francuske u nekom periodu. Tako je i ovdje - naziv je jedan, a pravna priroda samog dokumenta je nešto skroz drugo (znam, to mi je struka). Ima cijeli niz takvih situacija gdje se dokumenti nazivaju na jedan način, a po svojoj su prirodi nešto skroz drugo. Uostalom, pada mi na pamet i Čehovljev ''Galeb'', kog sam autor opisuje kao &quot;komediju&quot;, međutim se radi o drami i to s vrlo tragičnim krajem, tako da je nećemo trpati pod isto kao i Molierea ili Goldonija. Ili film - ''Ustav Republike Hrvatske'' - kao i istoimeni dokument - nećemo ni jedno ni drugo prekrštavati u Hrvatski ustav jer se to naprosto ne radi. Ili neki zakon, tipa, Krivični zakon Republike Srbije nećemo mijenjati u Srpski Krivični zakon - nego će biti ili puni naziv ili Krivični zakon (Srbija), kako sam ja i stavljao za one deklaracije koje nose takve nazive. Dokument se zove - ''Declaration of Independence of New Zealand'', dakle jasno se navodi da je posvojni genitiv i na taj se način reflektira svečanost i važnost samog akta. Da je pisalo ''New Zealand Declatation...'', onda možemo raspravljati o pridjevu. Zadržavanjem posvojnog genitiva se naglašava važnost samog teksta, a mislim da bismo povlačenjem diskusije na ovu temu ušli u ono što je netko nazvao &quot;policiranje&quot; u nekoj raspravi, a mislim da nam to ne treba. Prenormiranje je jednako loše kao i nenormiranje, zato treba paziti oko bitnih stvari, ali oko dvaju dopuštenih varijanti od koje jedna ima nekakav autoritet u pravopisu (iako ne apsolutan), a druga u stručnoj prirodi samog sadržaja (u ovom slučaju pravo i nomotehnika, koji su prilično unisoni po tom pitanju) ne treba sada donositi striktna pravila, nismo policija. I opet, ponavljam, opisni naslovi su za preusmjeravanja, a ne za naslove. Po toj logici možemo imati naslove &quot;Rukometni Euro 2024.&quot;, recimo, jer je to kolokvijalno uvriježeno ime, ali to nije enciklopedijski ispravno. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:15, 13 novembar 2022 (CET)
:::Ma nije uopće stvar mog vremena - bitno je jedino da dođemo do nekog smislenog rješenja :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 19:19, 13 novembar 2022 (CET)

== Nogomet ==

Većina kolega pristala je na to da se aktualna varijanta promijeni. Sporno je bilo hoće li biti nogomet ili fudbal, ali ja sam tu potpuno vrijednosno neutralan; Igor je, kao drugi admin, predložio međunarodnu varijantu, s kojom se složio još jedan admin. U trenutku provođenja te rasprave nismo imali usvojeno pravilo o glasovanju tako da se ono ne primjejnjuje retroaktivno. Ja samo nisam stigao sve to isprebacivati, ali budem :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:40, 20 novembar 2022 (CET)

:Hej, vidim da si već počeo, al' daj radije samo preimenuj članke za sada jer kategorije treba srediti pa bih to radije pregledao ja, ako nemaš ništa protiv! -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:44, 20 novembar 2022 (CET)
::I kategorije se ne premještaju niti preusmjeravaju! :O Ajde pliz mi sve ove što si preusmjeravao i prebacivao označi za brisanje, to treba ili prekat staviti ili pobrisati, ali najbolje je ovo potonje pa ću to ja, samo mi označi koje si mijenjao -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:56, 20 novembar 2022 (CET)
:::A jesam te zamolio da ne diraš kategorije? :O To ću ja uraditi, moram napraviti ključ kao za košarku, ovako će mi se stvoriti dupli posao... ima drugih stvari, pusti sada nogomet -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:37, 21 novembar 2022 (CET)
::::Ma nije stvar tehnike ni brzine, stvar je da se kategorije moraju nanovo odraditi i da se trebaju neke stvari promijeniti jer je kaos; ako ti se rješava nešto oko nogometa, imaš {{tl|NogRep}} gdje treba srediti unutarnje poveznice da sve vode na Fudbalska reprezentacija... jer tu ima svega, a isto tako ne bi bilo zgorega ni preimenovati šablone sukladno odluci. Tu bi tvoja brzina mogla biti od koristi :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:49, 21 novembar 2022 (CET)

== Ekstenzije, sysadmini, Phabricator, etc. ==

Lijep pozdrav Aco! Pitao sam se, da li si možda upućen koga i gdje zatražiti instaliranje ili omogućavanje novih ekstenzija na lokalnoj Wikipediji? Koliko sam saznao, mislim da to rade globalni [[:m:System administrators|sysadmini]] (jer lokalni ne postoje)? Linkana stranica mi kaže da otvorim ticket na Phabricatoru ako želim da nešto urade, samo što nemam pojma kako točno u vezi ekstenzija. Ti si već koristio Phabricator, pa ako znaš proceduru, volio bih pomoć (nabrojat ću koje određene ekstenzije u kasnijoj poruci). -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 12:48, 21 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Vipz}} Pozdrav! Uvođenje dodataka zapravo je malo složenije. Najprije treba pokrenuti raspravu na samom projektu o uvođenju dodatka i pričekati konsenzus zajednice. Ako se utvrdi konsenzus za uvođenje, treba pokrenuti zadatak na Phabricatoru za uvođenje datog dodatka. Potom treba napraviti zakrpu na Gerritu radi izmjene konfiguracijskih datoteka. Nakon izrade zakrpe trebalo bi zakazati njeno uvođenje u [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments ovom rasporedu]. Uz pomoć dežurnog programera na IRC-u ostvaruje se kontakt i uvodi zakrpa. Trebalo bi biti aktivan na toj komunikacijskoj platformi tokom uvođenja zakrpe. Usput, i ja sam planirao da započnem ovu temu. Nedostaju nam mnoge stvari — imenski prostor za nacrte, link do igrališta (pijeska) itd. Čekam da se završi rasprava o uvođenju smjernica, pa budem započeo temu. Koje dodatke imaš na umu? — [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:22, 21 novembar 2022 (CET)
::[[:mw:Extension:Replace Text|Replace Text]], [[:mw:Extension:RandomSelection|RandomSelection]], [[:mw:Extension:DynamicPageList (Wikimedia)|DynamicPageList (Wikimedia)]], [[:mw:Extension:MyVariables|MyVariables]], [[:mw:Extension:Editcount|Editcount]] i nekako uključiti [[:mw:Extension:WikiEditor|WikiEditor]] zajedno sa bojom sintakse kada se pregledava kod zaštićenih stranica (vidi kako je to uključeno na SR projektu). -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 23:45, 21 novembar 2022 (CET)
:::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Sad sam malo iscrpnije pogledao. Dodatak -{Replace Text}- nije kompatibilan s -{sh-latn: Wikimedijinim; sh-cyrl:Викимедијиним}- projektima (v. [https://phabricator.wikimedia.org/T31833 ovo]). Svakako, za zamjenu teksta tu su botovi. [[Wikipedia:Botovi‎|Kandidirao sam svog bota]], pa eto taman. Uvođenje dodatka -{RandomSelection}- takođe bi naišlo na [https://phabricator.wikimedia.org/T29739 pojedine prepreke]. -{DynamicPageList}- se može omogućiti (v. [https://phabricator.wikimedia.org/T70346 ovo]). -{MyVariables}- takođe nije kompatibilan dodatak (v. [https://phabricator.wikimedia.org/T322912 ovo]). Nije ni -{Editcount}- (v. [https://phabricator.wikimedia.org/T113169 ovo]). Za ovo posljednje pogledaj [https://phabricator.wikimedia.org/T41577 ovaj zadatak]. Izgleda da je moguće prikazati alatnu traku unošenjem određenog koda na pojedine stranice u imenskom prostoru -{sh-latn: MediaWiki; sh-cyrl:Медијавики}-. Ipak, ostaje pitanje želimo li to zaista ili ne. Usput, vidi kako seksi radi ovo s konvertorom. Integrirati u šablon i sve desetke. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:09, 4 decembar 2022 (CET)
::::Sumnjam da nisu kompatiblni, mislim da ih jednostavno žele dati da se instaliraju zbog nekog razloga. Najobičnija stvar poput zamjene teksta ne bi trebala spadati na to ima li svaki pojedini projekt dovoljno tehnički potkovanog i voljnog suradnika da im oko toga pomogne... lame. Vidim sad na DPL-ovoj MediaWiki stranici kažu da ga omogućavaju samo na Wikinews projektima zbog performansi, pa ne možemo ni njega (a i nije toliko koristan). Ajde, ovo posljednje bih volio, ako ništa drugo. -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 10:31, 6 decembar 2022 (CET)

==Discord zamolba + pozivnica na Wikimedia Chat kanale==
Hej Aco, pogledaj [[Wikipedia:Kontakt]], na Zblace-ovu inicijativu imamo nekoliko WM Chat kanala (ja sam napravio ovaj #sh-wikimedia), zasad nas nije puno, no znaš kako se kaže, malo nas je al' nas ima. Pošto smo u procesu izgradnje Wikivodiča, kanal za njega je najaktivniji. A kao drugo, čuh na Igorovoj SZR da si na Discordu - ako si u SH Wikipedijinom serveru, bi li mogao napraviti jednu ''trajnu'' pozivnicu da ju možemo ponovo postaviti na Wikipediju? Hvala puno! -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 01:12, 25 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Vipz}} Ne preferiram IRC iz ličnih razloga. Ovo je novi (trajni) link ka serveru na Discordu: https://discord.gg/BfRFH3RYRd. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:35, 25 novembar 2022 (CET)

== Godine i genitivno a ==

Čemu? Mislim, ti s meni super, al' nekad ovako imaš neke idejne stvari i prčkaš po člancima bez dogovora i mimo prakse. Dakle, odavno postoji prešutni dogovor zajednice da se na godinama pišu točke, kako u tekstu tako i u naslovima članaka; izuzetak su rimske brojke kod vladara, tu ne pišemo točke. Drugo, kakav genitivni a? :D Pa to ni u hrvatskom jeziku više ne koriste! :D Ove stvari oko enklitika su u redu. Sukladno navedenom, molim te da revertap sve svoje izmjene ovoga tipa i da sljedeći put provjeriš prije ovakvih sustavnih izmjena na svim člancima. :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:57, 25 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Tačka se ne piše iza rednog broja godine ako se nakon toga nalazi drugi pravopisni znak. I ne, to nije moje ''idejno'' rješenje. Tako navodi Pravopis srpskohrvatskog jezika iz 1960, ali i aktualni pravopisi srpskog i bosanskog jezika. Čak i HE ne piše tačku iza godina u takvim slučajevima: [https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=51164 primjer]. Obrazloženje je jednostavno. S obzirom na to što se godine, kao četvorocifreni brojevi, ne odvajaju razmakom, nije nužno pisati tačku radi njihovog razlikovanja. Samo spojeno pisanje otklanja nedoumicu. Osim toga, estetski nije lijepo gomilati znakove interpunkcije. Taj „prešutni” dogovor očito ne postoji jer [[2022|nijedan]] [[1922|članak]] [[1822|o]] [[1722|godini]] [[1622|nema]] [[1522|tačku]]. Nego, što je problem s genitivnim A? Nisam ga upotebio u članku, nego na razgovornoj stranici. Svakako je bolje pisati â umjesto nekakvog ā, moradeš priznati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:11, 25 novembar 2022 (CET)
::Genitivno a sam mislio studenog -&gt; studenoga. Valjda sam ub'o jedini gdje si to napravio. Što se tiče a, ovisi o tome naglašavamo li riječ ili je samo produžujemo. Što se pak pravopisa tiče, dokument iz 1960. godine ne bi trebao biti Sveta knjiga koje ćemo se držati 2022. godine, međutim vidim da doista sve enciklopedije navode to bez točke tako da je onda okej, neka bude sukladno enciklopedijskoj praksi. A što se dogovora tiče, to smo nekako prešutno usvojili pred neko vrijeme kada smo mijenjali naslove nogometnih i rukometnih turnira (sa ili bez točke), tako da možeš provjeriti kada je to sve premještano i sl. (pogledaj Svjetska prvenstva u nogometu), a ove godine koje ti citiraš - to je Alekolovo područje i unatoč naknadnom dogovoru, nitko nije imao ni vremena ni volje u tom trenutku retroaktivno premještati sve te članke. Uglavnom, na stranu ovo sada, sljedeći put kada bude išao raditi neke ovako sistemske stvari (tipa nedavni Solomonski Otoci, što je konsenzusom dogovoreno da bude tako kad smo sređivali zastavice i Country data) samo provjeri kod nekoga, Igora, mene, Orijentologa... čisto da ne radiš sebi i drugima dupli posao. Ovo je sada okej, al' ti Solomoni nisu bili, a to ima dalekosežnije posljedice  pa eto, samo šibni nekome pitanje. Ima ovdje toliko posla koji još nije ni dotaknut da se uopće ne moraš vraćati na staro :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:24, 25 novembar 2022 (CET)
::: Na Wikipediji postoji ono čuveno „[[:en:Wikipedia:Be bold|Be bold]]”. Ako se učvrljimo u nekakve konsenzuse i dogovore sklopljenje u 3000. godini prije nove ere na „DobarDanskom” kanalu na IRC-u nikuda nećemo napredovati. Nijedan korisnik ne može biti upoznat sa kojekakvim  „prešutnim” i nekodificiranim dogovorima. Sve dok se to ne kodificira u obliku (stilske/pravopisne) konvencije, preporuke ili smjernice, ne može se očekivati od drugih korisnika da ih dosljedno poštuju ili da inzistiraju na njima. Na kraju, Pravopis iz 1960. jest sveta kniga jer je to najviši normativni dokument našeg jezika u čijoj su izradi učestvovale dve matice. Zamisli da danas neko počne pisati korienski ili ''neznam'' uz argument da je pravopis nebitan i zastario. Pa ovaj projekt postao bi rusvaj! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:41, 25 novembar 2022 (CET)
::::Zato sam ti i rekao - provjeri! :D Be bold i provjeri, nemoj biti bold i praviti dupli posao :P -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 19:05, 25 novembar 2022 (CET)
::::Izvinete gospodo što upadam sa svojim skromnim mišljenjem - vrijeme je zrelo za dovršavanje i uvođenje jezičke smjernice (vidi ovo: [[Wikipedia:Jezična politika/Prijedlog]]). Prešutni dogovori i nezabilježena praksa koje samo starješine projekta znaju uvijek dovode do ovakvih situacija gdje se raspravljamo oko točkica (P.S. [[:m:Requests for new languages/Wikipedia Radical Croatian|ovo je bio pravi prijedlog lol]]). -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 19:17, 25 novembar 2022 (CET)
::::: {{ping|Aca}} {{ping|Edgar Allan Poe}} U savremenom hrvatskom standardu tačka se piše iza rednog broja i kad sledi drugi pravopisni znak (v. npr. [http://pravopis.hr/pravilo/tocka/55 ovde]), dok je u srpskom standardu situacija drukčija, tj. tačke nema. Tako da bih dopustio obe varijante, uglavnom zavisno od standarda kojim je članak pisan, premda lično u takvim situacijama ne stavljam tačku ni kad pišem hrvatskim - navika je jednostavno jača od mene :). --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 20:05, 25 novembar 2022 (CET)
::::::Pa jasam nekako i išao na tragu toga što si ti rekao, @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]], jer Aca je počeo mijenjati to na člancima bez da postoji konsenzus oko toga. Ja nemam ništa protiv da na nekom članku stoji točka, na drugom ne, neovisno o tom prešutnom konsenzusu što smo ga dogovorili, ali nisam za to da se mijenja dok se ne postigne jasan konsenzus. Što se tiče prijedloga jezične politike, mislim da je to najopsežniji zahvat koji ćemo ikada imati na ovoj Wikipediji i da će to trebati biti lijepo napisano, kao da je pravi tiskani pravopis. Ovaj aktualni prijedlog je prejednostavan za ovakav zahvat, ukoliko želimo biti iole ozbiljni :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 22:05, 25 novembar 2022 (CET)
:::::::Ok, ali ne može naš prešutni ili pisani konsenzus nadjačati ono što je uzus jednog jezika. Svi književni standardi/varijeteti jednako su vredni i ispravni, isto kao britanski i američki standard na en.wiki itd. Ne znam zašto se sad opet pokreće to pitanje, koje i nije pitanje wikipedije nego jezika. Ako se forsira uniformnost (npr. da ne može biti &quot;fall&quot; i &quot;autumn&quot; u istoj wikipediji, nego mora biti samo jedno od tih), to onda logično vodi razdvajanju i nužnosti da se naprave dve wikipedije. Ako se prizna međusobna razumljivost (tj. iako negde piše &quot;fall&quot;, a negde &quot;autumn&quot;, svi priznajemo da znamo da te dve reči označavaju isti pojam), to vodi spajanju. Isto je s postojanjem i nepostojanjem tačke u ovim sluačejavima: dopušteno je i jedno i drugo po pravilima srpskog i hrvatskog standarda. Prema tome, nema tu mesta nama potrazi za nekim &quot;konsenzusom&quot;, književna norma je to već odredila. Idemo dalje :) --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:27, 25 novembar 2022 (CET)
:::::::: {{ping|Igor Windsor}} To je vrlo naivno shvatanje jezika – vjerovati da će jezička anarhija spojiti varijante. Naprotiv, jezička anarhija dovest će do smanjenja međusobne razumljivosti, uzrokovati rasulo i nered na projektu te izdvojiti tekstove kao čisto hrvatske i čisto srpske. Jedino se uniformnošću i unitarzimom može doći do uspostavljanja standardnih jezičkih konvencija koje će biti razumljive i prihvatljive celom srpskohrvatskom području. Pisanje članaka bez odgovarajućih modela, preporuka i rješenja u vezi s jezikom uzrokovalo bi haos, šarenilo i nedosljednost po člancima. Opća je činjenica da je raspad Jugoslavije uslovio politički potaknutu podjelu jezika po etničkim linijama (jezični secesionizam/separatizam) i težnju za umjetnim pravljenjem razlika među standardima. Ta pojava naročito je istaknuta u hrvatskom standardu, u koji se često pokušavaju uvesti purističke novokovanice radi razlikovanja od ostalih varijanti. S druge strane, u crnogorski standard tijekom 2009. uvedena su dva slova – ś i ź – kako bi se predstavili digrafi ⟨sj⟩ i ⟨zj⟩. Ako bismo dopustili da svako piše prema osobnom osjećaju, vrlo brzo bismo se susreli s mnogim tehničkim problemima, poput problema s pretragom i nalaženjem članaka, upotrebom vizualnog uređivača i dodavanjem linkova. To bi bilo vrlo kontraproduktivno i odvuklo bi nove i postojeće urednike od uređivanja projekta. Stoga, potrebno je usvojiti pojedine jezične modele, preporuke i rješenja kako bi se olakšalo pisanje članaka. Ovo je Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku. Stoga je Pravopis srpskohrvatskog jezika normativni dokument koji je nadležan za sve pravopisne nedoumice. Tačno je da je pomalo zastario, ali to ne mijenja mnogo stvari. Za pisanje naziva društvenih mreža i sličnih novotarija možemo ovlastiti novije pravopise. Ako se priklonimo svakojakim novijim pravopisima za stvari koje su odavno uvrežene u jeziku, znači li to da trebamo Kijev nazivati [http://ihjj.hr/clanak/u-pisanju-ukrajinskih-imena-mjesta-sluzite-se-ukrajinskim-jezikom/7573/ Kijiv], a Lavov Ljviv?! Hoćemo li pisati pokus umjesto eksperiment, dok ćemo helikopter zvati zrakomlat, jer, Bože, to je preporuka novog &lt;s&gt;nezavisnog&lt;/s&gt; pravopisa hrvatskog? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 00:26, 26 novembar 2022 (CET)
::::::::: Razumem u potpunosti tvoje stajalište, ali ipak mislim da je možda u pitanju određeni nesporazum. Na primer, meni je lično Pravopis srpskohrvatskog jezika zaista referentni dokument na koji se oslanjam i koji konsultujem (bar kad sam u Bgu, gde mi stoji na polici s knjigama). Međutim, taj je Pravopis svoje poslednje zajedničko izdanje Matice srpske i Matice hrvatske imao 1967. godine. (Moj primerak na polici pretisak je tog izdanja iz 1988. godine. *Primećujem da mi je Microsoft Word na srpskom označio reč &quot;pretisak&quot; kao stranu, hehe.). I, šta sad? Dve su opcije: 1) ova se wikipedija piše jezikom koji je &quot;zamrznut&quot; 1967. godine i, na neki način, nalikuje wikipediji na latinskom: pre ili kasnije to će biti jedan mrtvi ili bar polumrtvi jezik sa okamenjenim pravopisnim i gramatičkim pravilima iz nekog drugog doba; ili 2) ova se wikipedija piše živim jezikom svojih (jednako živih) govornika, koji svoji jezik nazivaju različitim imenima i pišu ga u skladu s različitim književnim normama, koje su sve, međutim, jednakovredne u tom policentričnom jezičkom prostoru. Lično, glasam za ovo pod 2). Puritanizam nije rezevrisan samo za hrvatske jezikoslovce: u Srbiji se već godinama forsira &quot;zapeta&quot;, a, opet, ja nikako da se prešaltam i stalno mi je &quot;zarez&quot; na pameti, na usnama i na prstima. &quot;Pokus&quot; u hrvatskom standardu nije ništa novo, to je bila uobičajena reč u hrvatskim udžbenicima još 1980-ih, iz kojih sam (takođe) tada učio. A što se pravopisa tiče, u savremenom engleskom, eto, ima bar šest načina da se napiše datum i, koliko sam video, svih šest se koriste na en.wiki. I šta ćemo sad? :) --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:11, 28 novembar 2022 (CET)

== Istovremeno pretraživanje u latinici i ćirilici ==

Pozdrav Aco! Znaš li što točno omogućava istovremeno pretraživanje u oba pisma na SR Wikipediji? Uštedit ćemo na puno ćiriličnih preusmjerenja ako ovo budemo u mogućnosti uvesti i kod nas (postoji još jedan wiki, no ne na Wikimedija platformi, na kojem bi ovo također bilo super, no o njemu kasnije). Nadam se da te ne opterećivam svakojakim pitanjima i zahtjevima, ali samo polagano, zaslužio si! Jedva čekam četvrtak. ;-) -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 02:44, 27 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Vipz}} Pozdrav! Oprosti na zakasnelom odgovoru. Bilo je tu i obaveza, i poslova, i događaja, i takmičenja. Uvođenje jezičkoga konvertora omogućit će (valjda?) pretragu na obama pismima (kao na sr.WP), pa će preslovljivačka preusmjerenja s jednog pisma na drugo biti suvišna. Morat ću, ipak, detaljnije proveriti, ali o tom – potom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:44, 30 novembar 2022 (CET)
:: Čini mi se da su ćirilična preusmerenja nepotrebna prema funkcionisanju transliteratora. — [[User:Twsabin|twsabin]] ([[User talk:Twsabin|A. Emis]]) 10:42, 6 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Twsabin|Vipz}} Da. Sva ćirilička preusmjerenja koja predstavljaju direktno preslovljavanje latiničkog naslova treba izbrisati jer su odsad suvišna. To znači da je nepotrebno imati &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Аргентина&amp;redirect=no ovakvo preusmjerenje]&lt;/span&gt;. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:58, 6 decembar 2022 (CET)
::::Još uvijek nisu suvišna jer transliterator ipak ne omogućuje dinamičko pretraživanje rezultata, a ni izravno vođenje na članak, nego se mora proći kroz [[Posebno:Traži|stranicu pretrage]]. -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14:03, 6 decembar 2022 (CET)
::::: Uf da, u pravu si. Morali bismo to prvo srediti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:06, 6 decembar 2022 (CET)
::::::Vidi što sam upravo spazio! Istovremeno pretraživanje i linkanje bez obzira na pismo zapravo radi, ali samo za latinicu, valjda jer imamo jednostrano preslovljavanje. Saznao sam to jer sam upravo pokušao doći na trenutno [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Brijest&amp;redirect=no nepostojeću] latiničnu stranicu &quot;[[brijest]]&quot; a ono me preusmjerilo na [[brest]] koristeći preusmjerenje &quot;[[бријест]]&quot;. Ne radi obratno. -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 16:54, 3 januar 2023 (CET)
:::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Opa! Zanimljivo. Morat ću ovo ispitati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:17, 3 januar 2023 (CET)
::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: OMFG, u pravu si. Welp, imaćemo još posla na konvertoru, vidim. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:05, 3 januar 2023 (CET)

== Za i protiv ==

Ovako, nije izmjena bila problem sama po sebi, nego je u tablicama gdje je stajao samo [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=|alt=]] (dakle, samo ovaj znakić), sada pisalo [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=|alt=]] '''Za''', iako se nije radilo ni o kakvom mišljenju. Primjer - [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Surinam|ovo]]. Svi ovi plusići su sad imali za u '''Riješeno''', što naprosto ne ide tako jer se nitko nije izajšnjavao! :D E sada, ja jesam svjestan činjenice da ovo nije za i da mi krivo koristimo šablon, daleko od toga, al' u praksi se ovo koristi toliko da bi jednostavna promjena sve poremetila. Dakle, to ili treba naprosto ostaviti tako, ili napraviti varijantu gdje neće biti teksta, ili sve ručno mijjenjati, što je možda botovski izvedivo? To, naravno, ne remeti intervencije i ja jesam za formu [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=|alt=]] '''Za''' ili [[Datoteka:Symbol oppose vote.svg|15px|link=|alt=]] '''Protiv''', al' to treba izvesti tako da se ''status quo'' ne poremeti, na koji god način, bilo da se pravi novi šablon, bilo da se izvede nešto od onoga što sam predložio, bilo da ti imaš neku solicuju koja meni nije pala na pamet, što je super. Dakle, nemam ništa protiv izmjene, samo da bude smooth. 

Što se pak ikonica tiče, tu se ne bih složio s tobom. Tekst Wikipedije je ionako dovoljno crno-bijeli da mu ove ikonice i bojice daju na nekoj estetici i debiroktariziraju ga. Dosta mi je spisa, Aca, dosta mi je surovih papira, hoću boje, hoću šarenilo! Neka ga je što više! ^^ -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 02:56, 27 novembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} U tom slučaju upotreba šablona nije važeća. Šablon Za treba upotrebljavati za naznačivanje stava u nekakvoj anketi, a ne za označvanje da je nešto urađeno, riješeno ili završeno. Podesniji šablon za to jest [[Šablon:Urađeno|šablon Urađeno]]. Ja sam spreman da sve to uskladim ako ti odgovara. Smooth je moje drugo ime. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:52, 30 novembar 2022 (CET)
::Ukoliko možeš izvesti da to sve klapa bezbolno, odnosno sve to zamijeniti - što se mene tiče, imaš moju podršku :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 00:09, 1 decembar 2022 (CET)

{{ping|Edgar Allan Poe}} Izmenio sam sve što sam mogao. Preostalo je još 11 stranica vikiprojekata koje ne mogu srediti jer nemam ovlasti. Ako možeš, otključaj, pa budem počistio:
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Angola]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Češka]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Novi Zeland]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Venezuela]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Brazil]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Sjeverna Koreja]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Kuba]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Francuska]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Gana]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Kostarika]]
* [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Japan]]
Zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:13, 1 decembar 2022 (CET)

:Otključano -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:59, 1 decembar 2022 (CET)
::Uključujući i neke koje nisi naveo na listi :P -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:01, 1 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Odlično! Sve sređeno. Još samo: [[Wikipedia:Wikiprojekt države/Fidži]]. Inače, jesi li razmišljao da se pridružiš [https://discord.gg/BfRFH3RYRd serveru na Discordu]? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:27, 1 decembar 2022 (CET)
::::Otključan i Fidži. Ma bio sam ja tamo, al' me Bugoslav maltretirao pa sam izašao... ne znam jel' još tu :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:05, 1 decembar 2022 (CET)
::::: Nema ga. Sad ja maltretiram. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:07, 1 decembar 2022 (CET)

== Discord ==
Čim nađem vremena, obećavam! --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 23:13, 2 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Igor Windsor}} Zapravo, hitno mi je. Možeš li, molim te, pogledati do sutra prepodne? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:23, 2 decembar 2022 (CET)
::Ajoj, samo da nije nešto revolucionarno? 😅 Ajde daj mi link. --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 23:31, 2 decembar 2022 (CET)

== Hronologija ==

Okej, ono s istaknutim i sve mi je okej, al' [[Wikipedia:Istaknuti članci/Hronologija/2017.]] - ovo nema smisla jer nije nikakva kronologija već arhiv izbranih članaka. Tako da, molim te, s obzirom da je urađeno bez konsenzuda, da to vratiš na stari naziv (uz potrebna usklađivanja) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:40, 3 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Oh, važii. Pokušao sam da izbegnem reč „arhiva” jer se obično upotrebljava za razgovorne stranice, a ovo mi je više projektna stranica s informacijama. Mogu da vratim na varijantu „arhiva” ako želiš. Misliš li da postoje još neke raspoložive opcije? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:50, 3 decembar 2022 (CET)
::S obzirom da se radi o arhivu, ne vidim. Možda repozitorij, al' to mi već djeluje kao preseravanje :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:06, 3 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} ''Rečnik sinonima'' Pavla Ćosića pruža mogućnosti: „zbirka” [„skup”, „zbornik”, „album”, „kompilacija”, „antologija”], „kolekcija”. Varijanta „repozitorij” ekvivalentna je „spremištu”, „skladištu”, „lageru”, „magacinu”. Pada mi na pamet i varijanta „katalog” (prema: „direktorij”). Može li se nešto od toga upotebiti ili da idemo s „arhivom”. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:14, 3 decembar 2022 (CET)
::::Ma idi s arhivom, nema potrebe za filozofijom... možda nekad kasnije budemo inspiriraniji :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:17, 3 decembar 2022 (CET)
::::: Važi, hvala tii. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:17, 3 decembar 2022 (CET)
::::::[[:Kategorija:Arhiva izabranih članaka]] - ajde isprazni još ovu i prekategoriziraj pa da izbrišemo zadnju; kad završiš, samo mi označi ovu praznu za brisanje. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:36, 5 decembar 2022 (CET)
::::::: {{ping|Edgar Allan Poe}} To ti je završeno. Inače, moguće je brzo premještanje članaka iz jedne kategorije u drugu pomoću dodatka -{[[commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]}-. {{ping|Vipz}} Ako hoćeš, možeš uvesti ovo za naš projekt jer si administrator interfejsa. Ako zapneš, mogu ja kad dobijem ovlaštenja. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:42, 5 decembar 2022 (CET)
::::::::Ovo je super, samo reci kako se to izvodi da ne moram onaj AWB svaki puta paliti, mrzi me to :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:08, 5 decembar 2022 (CET)
::::::::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Lako! Idi na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/common.js|svoju podstranicu Common.js]] (stranica s kodom na javaskriptu koji važi za sve teme). Na njoj objavi [[Posebno:Razlike/41288121|ovaj kod]]. Sačuvaj izmjene i najkasnije za nekoliko sati trebalo bi da proradi. Dodatak se prikazuje samo na stranicama kategorija u donjem desnom uglu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:04, 6 decembar 2022 (CET)
::::::::::Ajd vidjet ćemo radi li! :D Hvala! :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:07, 6 decembar 2022 (CET)

== Djela i strani izrazi ==

Nemoj ništa premještati bez prethodnih konzultacija s nekim, pogotovo ne kada su u pitanju umjetnička djela. Sve je to rezultat dugih i mukotrpnih rasprava :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:19, 6 decembar 2022 (CET)

:Trebat će nam jezičke konvencije, pod hitno. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:36, 6 decembar 2022 (CET)
::Pa to je usvojena konvencija, zapravo. Zbog pluraliteta prijevoda i varijanti, dogovoreno je da naslovi djela idu na izvornom jeziku :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 19:26, 6 decembar 2022 (CET)

== Standard ==
Hm, pošto ti petljaš po interfejsu, gde mi nestade onaj &quot;standard&quot; dole što je bio ispod teksta koji uređujem, gde su bile one razne uglaste zagrade i sl.? --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:12, 8 decembar 2022 (CET)

:@[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]]: Hm, morat ću pogledati. U načelu, ne bi trebalo biti teško to vratiti. Jesi li za to da usvojimo rješenje s en.WP? Oni imaju modernu trakicu na dnu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:35, 8 decembar 2022 (CET)
::Za početak sam da se vrati ono što je bilo. :P Je li i tebi to nestalo ili samo ja ne vidim? Mada, nisam svoje postavke uopšte menjao... --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 22:38, 8 decembar 2022 (CET)
::@[[Korisnik:Aca|Aca]] definitivno nam uvedi tu trakicu unutar interfejsa uređivača, yes please. :D -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 23:29, 8 decembar 2022 (CET)

==IviBot==
Je l' dobro sad? --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 23:12, 8 decembar 2022 (CET)

:Dap, top. Ovo gore ću srediti sutra, prepun mi je raspored. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:18, 8 decembar 2022 (CET)

== S(a) i ćirilica ==

Pazi malo, tvoje automatsko mijenjanje poništilo je sliku... slika je krivo imenovana, al' to je tako na Commonsu. Pazi i kad mijenjate ćirilicu u latinicu, jer su nazivi nekih slika na ćirilici pa je stvorilo probleme. --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:39, 13 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Op, u pravu si! Sad vidjeh da je „s” bilo u slici. Ispirke. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:44, 13 decembar 2022 (CET)

== [[Gabor Lenđel]] == 
Zdravo Aco! Imam jedan čupav slučaj pa ne znam kamo i kako. [[Gabor Lenđel]] je za mene zanimljiv lik i krenuo sam prepravljat članak, tako da barem izgleda enciklopedično. Ali nešto tu ne ide:
# Ovo je zapravo CV što je netko zafrtljačio u naše dvorište, dakle radi se o očitom slučaju ''Advertising''-a i ''Auto-promoting''-a; 
# Nigdje nema traga ijednog izvora.
Dakle u prijevodu, ja stavim CV i ti mi praviš članak na wikipediji, a tko je garant istine podataka? Pa ja jer je CV moj. Ja ne bih puno dalje s ovim i vanka [[Wikipedia:Članci za brisanje|briši]]. Što misliš ti ? --[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 02:17, 18 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Inokosni organ}} Zdravoo! Ja bih ovo svrstao u granične slučajeve. Članak je katastrofalno napisan, ali na internetu ima naznaka značaja, pa čak i [https://www.politika.rs/sr/clanak/432169/Kompozitor-s-nemirom-u-nogama ozbiljnijih medijskih izvještavanja] (Aleksandra Isakov, dopisnica „Politike” iz Subotice). Ipak, trebalo bi to preurediti. Dobro je što si ga predložio za brisanje – neko će se nakaniti da ga sredi ili da ti pomogne u sređivanju. Ako ne bude sređen u razumnom roku, jednostavno ga izbrisati i ostaviti da neko drugi napiše podesniji (ili, što bi mi južnjaci rekli, [https://vukajlija.com/kasvetno/667542 pokasvetan]) članak u (ne)doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 09:58, 18 decembar 2022 (CET)
::Važi [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 00:29, 19 decembar 2022 (CET)

== ITD Band ==

Pogledaj ''Ex-Yu Rock Enciklopediju'', mislim da većeg autoriteta nema :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:24, 18 decembar 2022 (CET)

:Pa pogledaj kazalo? Nisam ja valjda krivo vidio, maloprije pogledao? :O -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:28, 18 decembar 2022 (CET)
::Ovo piše u tekstu o bendu tog istog izdanja: &quot;Osnivač grupe i njen dugogodišnji spiritus movens Miroslav Drljača Rus napustio je sastav Ad Fines u kome je pevao i svirao i 1982. godine osnovao je ITD Band.&quot; -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:39, 18 decembar 2022 (CET)

== Etiketiranje ==

Čemu onaj šablon upozorenja? Ono mi nema smisla i ostavlja mi jako loš dojam pa te molim za elaborat prije nego izbrišem. Mislim da se @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] isto ne bi složio s ovim, a ni Ripper. Čini mi se nepotrebno, arbitrarno, subjektivno i kao da nema apsolutno nikakve svrhe. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:48, 23 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Malo konkretnije? O kojem je šablonu riječ? Šablone uglavnom prenosim i prilagođavam s en.WP. Dakle, nisam ih ja izmislio. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:51, 23 decembar 2022 (CET)
::Ovome gdje si onog BojzIIMen čarapka etiketirao da nema značajnijih izmjena. To što je nešto na en.wiki nije dovoljno dobro objašnjenje; po toj logici @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] ne bi mogao sudjelovati kod nas jer je trajno blokiran na en.wiki - nismo ni mi to izmislili, Englezi su. Dakle, zanima me koja je točno svrha tog šablona izuzev lova na vještice i to jako arbitrarnog? -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:56, 23 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Izgleda da ne razumiješ svrhu šablona. Molim te, pročitaj što je [[:en:Wikipedia:Single-purpose account|jednonamenski nalog]] i kako se on zloupotrebljava za stvaranje lažnog dojma o konsenzusu o nekom pitanju. Korisnik Alalch Emis nije jednonamenski nalog. Uobičajena je praksa da se glasovi načinjeni pod agitacijom i glasovi sumnjivih jednonamenskih naloga označavaju odgovarajućim šablonima (v. {{tl|Pod agitacijom}}, {{tl|Jednonamenski račun}}). Jednonamenski nalog jest nalog koji je napravljen u cilju jedne svrhe, bez drugih značajnih doprinosa projektu. Ovo nije ništa subjektivno. Jednostavan osvrt u korisnički doprinos daje dovoljno razloga da se komentar označi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:04, 23 decembar 2022 (CET)
::: Zamolio bih da se vrate izbrisani šabloni, pogotovu jer je to učinjeno bez prethodnih konzultacija. To što se nekome nešto osobno ne sviđa [[:en:WP:JUSTDONTLIKEIT|nije argument za brisanje]]. Argument da treba brisati šablon zato što u sebi sadržava crvenu vezu protivan je suštini projekta i tom bismo logikom morali obrisati polovinu šablona (pa čak i polovinu članaka na projektu). Smjernica o agitiranju na mojoj je [[Korisnik:Aca/lista zadataka|listi zadataka]] i namjeravam je uskoro izraditi. Molim da se vrati potrebna infrastruktura u vidu šablona i da se postupa ''polako'', kako to neko reče. Bit će sve ''kako spada''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:24, 23 decembar 2022 (CET) 
::::Kao što sam obrazložio, ne može to tako. Ne možemo imati šablone za &quot;agitaciju&quot;, a nemamo uopće definiranu agitaciju. Isto vrijedi i za ovo drugo. Dakle, apsolutno se ne slažem s praksom da itko kopa po tuđim stranicama za razgovor i etiketira tuđe komentare na istima. To mi je malo previše inkvizicijski i apsolutno sam protiv toga, a ponavljam, mislim da će se i Igor, i Ripper i novi admin @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] složiti s time. Rekao si nedavno da se nećeš više petljati u sve ovo... ne pomažeš si baš :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:22, 23 decembar 2022 (CET)
::::Rekao sam ti... polako i po redu. Ja ih vraćati neću jer mislim da idu protiv onoga kako ovdje radimo, '''ali''' ako to učini @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]], neću ga vikati zbog toga! :D Nisam ja jedini relevantan ovdje tako da neka slobodno Igor procijeni. Ja svakako mislim da prvo treba riješiti smjernicu, a onda tek šablone postavljati, al' kažem - ima i drugih relevantnih korisnika. :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:30, 23 decembar 2022 (CET)
::::: A daj, ne mora baš toliko birokratično. Prvo ovo, pa prvo ono. Smjernice će svakako biti. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:33, 23 decembar 2022 (CET)
::::::Onda kada bude ćemo ponovo pokrenuti ovu temu. :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:00, 23 decembar 2022 (CET)
:::::::{{ping|Edgar Allan Poe}} {{ping|Aca}} Slažem se da stvaranje tog šablona i nagađanje o identitetu anonimnih korisnika nisu najprimerenije reakcije. Podsećam da smo mi mala zajednica na ovoj wiki. Pravila su važna i treba ih imati, ali i u stvarnom životu jedno je raditi u multinacionalnoj korporaciji od 10.000 zaposlenih, a nešto drugo u malom kolektivu u kojem je zaposleno 10 ljudi. Inače, primećujem da se izjašnjavanje o Acinoj kandidaturi pretvorilo u sapunicu: u svakoj epizodi iskače neki novi lik – pozitivac ili negativac – da kaže koju o našem antiheroju. Možda da napravim činiju kokica, zavalim se u fotelju i posmatram dalji zaplet? --[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] ([[Razgovor sa korisnikom:Igor Windsor|razgovor]]) 19:57, 23 decembar 2022 (CET)
::::::::@[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]]: Žao mi je zbog toga. I meni je, priznajem, nelagodno gledati onaj ''shitshow''.  No, ja za to nisam odgovoran, tj. ne mogu kontrolirati ko će kakav komentar napisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 09:19, 25 decembar 2022 (CET)

== Još jedan ==

[[Fidži]] - naslov nije centriran, a ovo je funkcionalan šablon pa to treba riješiti :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:09, 25 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Popravljeno. Problem uzrokuje zastarjeli atribut &lt;code&gt;align=&quot;center&quot;&lt;/code&gt;. Treba ga zamijeniti [[Posebno:Diff/41355715|ovako]]. Mogu proći botovski to. Inače, uskladio sam sve šablone za IČ sinoć. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:18, 25 decembar 2022 (CET)
::Pa ne bi bilo zgorega riješiti to botovski da ne tražimo sad jedan po jedan. Čekaj, jesmo se baš ovako dogovorili oko IČ? Ove crtice? Ne sjećam se... -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:21, 25 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Dogovoreno. Jesmo. Pitao sam te za izbor između dvotačke, ničega ili crtice, a ti reče da preferiraš potonje 7. decembra. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:26, 25 decembar 2022 (CET)
::::Bujrum, ako sam se složio baš s ovim, onda okej :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:27, 25 decembar 2022 (CET)
:::::[[Gauthier Mvumbi]] - zadnji klub mi se prelama, kao na nogometnom šablonu. E sad, kvaka je u tome što je za rukometaše oduvijek širio automatski (jer nije bio postavljen limit) i nikad nisam morao koristiti {{tl|nowrap}} jer se nikada ništa nije lomilo. To ti je novi zadatak :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:51, 26 decembar 2022 (CET)
:::::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Dictum factum, gospodine Imućni Kopljaniče Zgodni Paune. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:35, 26 decembar 2022 (CET)

----

De ne pozivaj ljude da glasuju... to je agitiranje i... ne bih baš da to radiš. Ne sviđa mi se to. Postiji obavijest i tko će glasovati, glasovat će. Ako se misliš pozivati na Igorov slučaj, postojanje birokrata u Ripperovom odsustvu bila je nužnost i onda je ona opravdavala to sve, ovdje nema nikakvog razlog za to pa kao što sam molio Zblaceta (istina neuspješno) da se suzdrži od zajedljivih komentara, tako molim i tebe da prestaneš agitirati ljude da ti daju glasove. Ponavljam, time si ne pomažeš i ostavljaš jako loš dojam, odnosno ideš na ruku onima koji te optužuju. --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:39, 26 decembar 2022 (CET)
: {{ping|Edgar Allan Poe}} Agitiranje (engleski: ''canvassing'') '''nije''' javno pozvati ljude da se izjasne o nekom pitanju. Pročitaj smernicu [[en:Wikipedia:Canvassing|Wikipedia:Canvassing]] na en.WP. Dakle, moja poruka je bila neutralno intonirana (bez implikacije da glasaju za ili protiv kandidature), javna i u ograničenoj količini. To što ti ne želiš glasati ne znači da i drugi ne žele da se izjasne. Igor je također pozivao ljude da se izjasne u slučaju njegove kandidature za administratora, tako da ti argument pada u vodu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:10, 26 decembar 2022 (CET)
::Ja se neću izjasniti... '''još'''. Uglavnom, bilo kako bilo, naveo sam ti Igovor primjer gore (što si blatantno izignorirao), zamolio sam te i - ponavljam - kao administrator te molim da prestaneš ljudima po stranicama za razgovor slati poruke da se izjasne. Dakle ovo je sad službena administratorska molba. Postoji banner na vrhu stranice upravo zato, tako da nema potrebe spammati ljudima stranice za razgovor. Nadam se da je ovo posljednji put. :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:49, 26 decembar 2022 (CET)
::: {{ping|Edgar Allan Poe}} Ne. Nisam ja ništa ''blatantno ignorirao'', pročitaj još jednom lepo gornju poruku. Obasni mi onda ovo: [[Razgovor_sa_korisnikom:Zavičajac#Poziv_na_glasanje|1]], [[Razgovor sa korisnikom:Belirac#Poziv na glasanje|2]]. Dakle, nemoj me optuživati za nekakvo „agitiranje” ako se i ranije pozivalo na glasanje na isti način. Ako je problem, ok, neću pozivati, ali bez neosnovanih optužbi, zamoliću. Hvala. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:59, 26 decembar 2022 (CET)
::::Hvala. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:00, 26 decembar 2022 (CET)

----

Uzgred, zašto su [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2021.|pdf ikonice]] ovako velike? Je to zbog koda koji si ti mijenjao ili? --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:02, 26 decembar 2022 (CET)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Hm, dobro pitanje. Ovako naoko, ne bih znao, ali čini mi se da im je takva veličina na većini drugih projekata. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:07, 26 decembar 2022 (CET)
::Se to može kako interno popraviti? -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:15, 26 decembar 2022 (CET)
:::Verujem da da. Potražit ću način. Nego, što je to tolika frka, hah. Dva piksela gore-dole ili nešto propuštam. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 18:20, 26 decembar 2022 (CET)
::::Ma samo je ružno i nezgrapno, prelama se preko/iza/ispre/oko teksta i... bljak :D Nije da išta trajno remeti, al' izgleda k'o da je nekakav glitch u sustavu pa bi mi bilo draže da ne glitchamo :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:25, 26 decembar 2022 (CET)

== Hm ==

Ajde vidi zašto mi utakmica za treće mjesto [[Šablon:Round8|ovdje]] daje dodatni red za donju ekipu, kao na [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2021.#Finalni krug|ovom mjestu]]. Ja sam gledao kod, al' nije mi previše jasno pa ne znam jel' to do tvojih intervencija ili je samo loš kod; svakako ćeš se ti bolje snaći! :D -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:13, 30 decembar 2022 (CET)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Mislim da to nije do mojih izmjena. Prilagodio sam šablon tako da se poziva na modul na Lui. Preneo sam modul i lokalizirao ga za upotebu. Je li sad prikaz okej? Uzgred budi rečeno, sredio sam one navigacijske kutijice. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:35, 30 decembar 2022 (CET)
::Je, sada je to u redu; hvala. Što se tiče kutijica, vidio sam, al' nisam siguran da je riješilo problem. Pogledaj [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|ovdje]], recimo, englesku književnost. I dalje je kao i ranije. Sada, ja ne znam treba li još malo vremena da  se vidi, al' baci oko pa vidi o čemu je riječ. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:46, 30 decembar 2022 (CET)
:::Ništa! Hmmm, ja ne vidim problem tu, tj. kod mene je prikaz valjan. Možda treba da obrišeš keš pregledača? Ako se koristiš Google Chromeom, pritisni Ctrl + Shift + R. Ako upotrebljavaš druge pregledače, Ctrl + F5. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:01, 30 decembar 2022 (CET)
:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Jedna zamolba. Možeš li [[Šablon:Round16-without third|šablon Round16-without third]] da premjestiš na [[Šablon:Osmina finala]] (preusmjerenje) da bi sve bilo ujednačeno i lokalizirano? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:55, 30 decembar 2022 (CET)
::Onda je očito do toga, ako do večeras ne proradi (iako ne vidim razloga zašto ne bi), javim. [[UEFA Euro 2016.|Ovo]] sada treba srediti jer je prazno nakon preusmjeravanja. Hoće li sada raditi sve ako se direktno prebaci s en.wiki? -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:03, 30 decembar 2022 (CET)
:::Sredio sam alternativnim rešenjem, ali mislim da bi najbolje bilo preuzeti model s en.WP. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 15:15, 30 decembar 2022 (CET)

----

Usporedi širinu okvira u [[Surinam]] i [[w:en:Suriname]]. Zastava u desnom primjeru nije toliko priljubljena rubu, dok kod nas je. Ako pogledaš isto u članku [[Batavijska Republika]], vidiš da je kao na engleskom primjeru. To nije bilo tako prije tvojih promjena pa... eto ti još jedan prioritetni zadatak! :D --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:44, 31 decembar 2022 (CET)

:I dodaj i [[Surinam (engleska kolonija)|ovo]], dakle nastaje problem ako nisu i zastava i grb, raskupusi se sve --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:44, 31 decembar 2022 (CET)
::A vidim da ni [[Surinam (nizozemska kolonija)|ovdje]] nije centrirano :D --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:09, 31 decembar 2022 (CET)
:::Te šablone treba ažurirati tako da se pozivaju na modul Infobox, tj. šablon Infokutija. Trenutno koriste zastarelu sintaksu, pa se upravo stoga i javljaju greške. Mogu napraviti neko privremeno rešenje dok ne obavimo tranziciju. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:17, 31 decembar 2022 (CET)
::::A nije to stvar &quot;možeš&quot;, nego se to mora napraviti jer sada imamo more stranica s tim stvarima, a to tako ne može ići. Dakle, uradi to svakako i to što prije. I da, [[ Šablon:Zastave Evrope|ovdje]] sada stavlja dvije zagrade ((X)) kada se stavi {{code|**}}, što prije nije bilo pa vidi i što je s tim. --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:06, 31 decembar 2022 (CET)
::::[[Šablon:Spoiler|Ovdje]] nedostaju one dvije debele horizontalne trake, to je nestalo nakon promjene koda --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:40, 31 decembar 2022 (CET)
:::::A i [[Šablon:Razvrstavanje|ovdje]]. Čini mi se da je to sad svugdje uklonjeno. I [[Šablon:Hndis|tu]] isto. -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 15:48, 31 decembar 2022 (CET)
:Sređen Surinam. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 20:12, 31 decembar 2022 (CET)
::Osim nizozemskog. To će mi trebati nešto vremena. Sređen Spojler. Ne vidim grešku kod Zastavi Evrope? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 20:20, 31 decembar 2022 (CET)
:::Sređen nizozemski Surinam, sređena Batavijska. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:43, 31 decembar 2022 (CET)
::::[[Ivano Balić|Ovdje]] je tablica za medalje. To, ako ti je lakše, možeš odmah i cijeli kod promijeniti, nije da je nešto esencijalan šablon pa vidi što ti je lakše :D Hvala za sve ostalo :) -- [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:07, 1 januar 2023 (CET)

== Brisanje (i raspravljanje) članaka ==

Bilo bi super da odvažeš povremeno i koliko vremena uzima raspravljanje (šake nas kojima je stalo) o člancima koji su rubno za brisanje i je li to fakat najvažniji prioritet oko stvari koje očito nisu zloupotreba projekta. Sretnija i produktivnija nam Nova! -- [[Korisnik:Zblace|Zblace]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zblace|razgovor]]) 13:43, 4 januar 2023 (CET)

== Duplikat ==
Hello. Za mene [[Smederevo]] (''[https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Smederevo&amp;oldid=16486 first edit]'') i [[Grad Smederevo]] (''[https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Grad_Smederevo&amp;oldid=51027 first edit]'') su duplikati. Varam li se ili bi valjalo ih spojiti?--[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 05:01, 6 januar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Hej, hej! Nisam baš mnogo upoznat s ovom tematikom. Međutim, ako se ne varam, prvi članak obrađuje temu grada Smedereva u užem smislu, dok drugi članak govori o celoj općini čije je administrativno središte taj grad. Istovetnost naziva članaka pomalo uvodi konfuziju. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 12:10, 6 januar 2023 (CET)

::Onda da preimenujem.--[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23:59, 6 januar 2023 (CET)
:::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Ja bih ovo zvao općina, ali ono se službeno zove tako – Grad Smederevo. Mogućno je premeštanje na naziv [[Smederevo (općina)]] – što upotrebljava hr.WP – ali ne znam je li to dosadašnja praksa i jesu li svi saglasni s tim. Pretpostavljam da treba da se konzultiraš s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 00:14, 7 januar 2023 (CET)
::::Važi, puno hvala.--[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor sa korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 00:16, 7 januar 2023 (CET)

== Rukomet ==

Ako pogledaš [[Leandro Semedo|ovdje]], vidjet ćeš da je stupac za nastupa i golove u klubovima poravnat lijevo, a ne desno, kao što je to za reprezentacije. E sada, tu se uz ovaj o rukometašu koristi i {{tl|Tri stupca}} pa mi se čini da je promjena koda zeznula ovaj potonji pa baci oko. — [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:29, 7 januar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Done. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) — [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 19:54, 7 januar 2023 (CET)
::[[Šablon:Okvir bivše zemlje svijeta|Ovdje]] više nema border oko zastave, a ni [[Šablon:Infokutija zemlja|ovdje]], koliko vidim. To treba riješiti. — [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 11:42, 8 januar 2023 (CET)
:::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa i ne treba ga biti? Može li primjer članka? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:18, 8 januar 2023 (CET)
::::Svi su prije imali border. Znači na zastavama je to išlo automatski, kao i [https://en.wikipedia.org/wiki/Surinam_(English_colony) ovdje], recimo. To je bila automatika, jer izgleda ljepše i jasnije, a sada je nestalo. — [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:20, 8 januar 2023 (CET)
:::::Ahaa, vidim na šta misliš. Okie, on it. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:22, 8 januar 2023 (CET)
::::::Isto tako i [[Surinam (engleska kolonija)|ovdje gore]], gdje je nizozemska zastava, znači i glavnu zastavu i sve ove malene :) — [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 13:27, 8 januar 2023 (CET)

== Ispravka šablona ==
Pozdrav Aco, nismo se čuli odavno nadam se da si dobro. Možeš li nekako botovski ispraviti da šablon {{tl|datum rođenja}} u člancima prima parametre kao i svi ostali (godina, mesec pa dan, a ne obrnuto)? U tom slučaju bi mogao da se objedini/preusmeri sa {{tl|birth date}}. – [[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]] ([[Razgovor sa korisnikom:SimplyFreddie|razgovor]]) 20:44, 4 februar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]]: Pozdrav i tebi! Dobro sam, kako si ti? Zvuči popričino dobro. Treba objediniti sve te duplirane šablone. Poradiću na tome! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 02:05, 5 februar 2023 (CET)

== Filemon i Baukida ==

Kakva breskva poštovani kolega?, radi se o lipi, koju je neki polupismeni žicar pretvorio u sprdnju napisavši '''breskva''', a Vi to jezično ispravljate u - breskvu. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vitek|razgovor]]) 17:40, 24 februar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: U pravu ste. Nisam baš podrobno provjeravao korisničku izmjenu misleći da je konstruktivna. Dobro je da ste to opazili i zahvaljujem na primjedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor sa korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:46, 24 februar 2023 (CET)

== Opus Dei ==

Poštovani kolega
Stvarno mi neide u glavu zašto ste izbacili djelovanje [[Opus Dei|Opusa Dei]] u Sloveniji, Hrvatskoj itd, koji je Vaš stvarni razlog - želite li da ta organizacija i dalje bude '''clandestina'''..., smeta Vam neosnovano blaćenje sumnjivih referenci..., pa toga nema, samo fakti, dakle što Vam bi? – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vitek|razgovor]]) 20:20, 26 mart 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Pozdrav Vitek, nisam Aca, ali znam otprilike zašto takve stvari uklanja - neprikladno stavljanje fokusa na 'domaće' teritorije na člancima o svjetskim temama. Ekvivalent toga na HR projektu bi bilo da se u istoj situaciji fokusira samo na Hrvatsku, na SR projektu samo na Srbiju, na BS samo na BiH, itd. Preferentno bi bilo stvoriti ili zasebne članke [[Opus Dei u Hrvatskoj]], [[Opus Dei u Bosni i Hercegovini]], [[Opus Dei u Srbiji]], itd. ali pošto očito nema dovoljno sadržaja za zasebne članke, napraviti [[Opus Dei u Europi]] ili slično, pa premjestiti sav taj sadržaj. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22:12, 26 mart 2023 (CEST)

== Kategorije ==

Kad već prčkaš po kategorijama, sve one u kojima piše Drugi svetski rat trebalo bi, as per ranijem dogovoru i svim ostalim člancima, sve te kategorije premjestiti da piše Drugi svjetski rat pa ako imaš vremena koristiti bot ili alate - bilo bi korisno. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:35, 13 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, dakle ijekavski oblik je uspostavljen konsenzusom? Uskladiću, naravno! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:38, 13 august 2023 (CEST)
::Je, za ovu konkretnu stvar da, to je još bilo davno dok je Orijentolog rješavao kategorije. Isto kao što je dogovoreno da svugdje ide &quot;historija&quot;, neovisno je li Hrvatska ili Srbija u pitanju, ili Njemačka, ili hemija (ono s fudbalom smo kasnije dogovorili). Hvala. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:42, 13 august 2023 (CEST)

== Kosovo ==

Mislim da bi sve kosovske kategorije i članke trebalo izbaciti iz onih vezanih uz Srbiju. Ako već zauzimamo stajalište da je Kosovo nezavisna država, a na ovoj Wiki tretiramo Kosovo kao nezavisnu državu, onda treba izbaciti i vezu među kategorijma. Dobro, naravno, neke će kategorije i članci ostati jer su vezane povijestno uz Srbiju, vjerojatno (tipa bitka na Kosovom polju i slično), ali mislim da ove opće stvari trebamo ukloniti i to bi trebalo riješiti botovski jer je puno toga. Smiješno mi je da &quot;Gradovi na Kosovu&quot; stoje u &quot;Gradovi u Srbiji&quot;, kao da je Kosovo pokrajina (tipa Bjelovarsko-bilogorska županija), a mi tretiramo Kosovo kao nezavisnu državu. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:32, 15 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Može, naravno. Već neko vreme razmišljam o kosovskim člancima i načinima kako da ih ispravim. Ostavi to meni, preuzimam. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:57, 15 august 2023 (CEST)
::はい,はい! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:59, 15 august 2023 (CEST)

== Država ==
Pozdrav. Drago mi je da vidim poznate ljude ovde. Nisam ni pretpostavio da se šablon [[:Šablon:Infokutija zemlja|Infokutija zemlja]] koristi negde, jer sam upravo pokušao da ga dodam pri izradi članka i nije radio. — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 19:39, 15 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]]: Pozdrav, pozdrav! I meni je drago videti te ovde. Daaaa, u veliko smo škripcu kad je reč o tim šablonima. Imamo ih na desetine za jednu te istu stvar, ništa nije standardizovano. Svaka pomoć u modernizaciji je dobrodošla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19:45, 15 august 2023 (CEST)

::Tu sam ukoliko nešto bude trebalo, slobodno javi. — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 19:47, 15 august 2023 (CEST)

== Nazivi ==

Na en.wiki su nazivi promijenjeni 2017. godine od strane [[w:en:User:Zoupan|ovog tipa]] (kad klikneš, vidiš sve), na osnovu ove &quot;[https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Foča_ethnic_cleansing#Sources_for_the_name_of_the_article rasprave]&quot;. S obzirom da @[[Korisnik:Mhare|Mhare]] nije ponudio konkretan razlog za promjenu naslova, vodio sam se en.wiki, gdje je situacija u najmanju ruku ''borderline'', kao što i sam vidiš. Okej, ako postoji presuda ICTY-a koji to potvrđuje, onda nema problema, ali ove su izmjene uvijek sporne, a s obzirom na seriju recentnih događaja, preventivno sam vratio na original za slučaj da ipak jest sporno, jer te stvari nerijetko treba raspraviti. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:00, 18 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Mhm, razumem, nisam znao za ovo. Možda nam {{k|Mhare}} može pružiti više detalja. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:03, 18 august 2023 (CEST)
::Da, kažem, pregledao sam tamo, vidio, onda vratio. Mislim, ako postoji presuda za jednu od tih stvari, a linkao si, onda je okej, ali treba vidjeti primjenjuje li se na obje. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:04, 18 august 2023 (CEST)
:::Možemo li ograničiti uređivanje vlastite stranice (za razgovor) novim korisnicima na... 24 sata, recimo? Da barem djelomično ograničimo ovog Zavadlava dok ekipa na Meti ne odobri onaj title blacklist... valjda hoće...? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 16:29, 18 august 2023 (CEST)
::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Vipz je napravio filter koji zabranjuje uređivanje uredniku, a ja sam sad napravio filter koji sprečava izradu računa. Nadam se da će Meta uvesti dodatak za crnu listu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:01, 18 august 2023 (CEST)
:::::Uređivanje nije spriječio... doduše, možda jest za GIP, ali nije za koristnički prostor - to bi trebalo proširiti, vi'š. Ja sam na Meti dodao još jednu poruku pa ćemo vidjeti. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:22, 18 august 2023 (CEST)
::::::Huh, neobično. Svejedno, trebalo bi da je sanirano, zasad. – – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17:38, 18 august 2023 (CEST)
:::::::Morat ćeš me naučiti kako raditi te filtere, da spriječimo to da opet bude X Y 567 xD – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:14, 18 august 2023 (CEST)
::::::::Dogovoreno ;). Filter je inače u 19:05 sprečio korisnika da izradi račun. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19:14, 18 august 2023 (CEST)
:Oprostite što isprva nisam naveo valjani razlog i referencu za preusmjeravanje. Što se Prijedora tiče imamo zgodnu sumarizaciju mnogih presuda na [https://www.icty.org/x/file/Outreach/view_from_hague/jit_prijedor_en.pdf ovoj veb-stranici] na veb-sajtu ICTY, kao i ovaj [https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt2k401947&amp;chunk.id=ss3.03&amp;toc.id=ss2.09&amp;brand=ucpress veb-sajt] sa kvalitetnim referencama. Što se Foče tiče, imamo ICTY [https://www.icty.org/x/file/Outreach/view_from_hague/jit_foca_en.pdf veb-stranicu] i [https://www.hrw.org/legacy/reports98/foca/ Human Rights Watch veb-sajt] također dobro referenciran tekst. Nadalje, pragmatični razlozi za nazivanje članka &quot;etničko čišćenje&quot; jest što su masakri, kao jedan specifičan čin, bili samo jedan dio toga, a korištene su druge metode kao što su protjerivanje, sistematsko silovanje žena, sistematsko uništavanje kulturnih institucija i dr, da se ti gradovi i čitav geografski prostor odstrani od jednog etničkog elementa. 
:Još jednom oprostite što svoja premještanja nisam referencirao, što bi trebao biti običaj. Srdačno.  – [[Korisnik:Mhare|Mhare]] ([[Razgovor s korisnikom:Mhare|razgovor]]) 18:16, 18 august 2023 (CEST)
::Hvala na objašnjenju! :) Sorry ako je ispalo da, kako kaže Aca, &quot;grizem novajlije&quot;, ali situacija je dosta kaotična zadnjih dana i malo pušemo i na hladno, a još kako sam vidio koji je lik te izmjene radio na en.wiki... onda rek'o - ovo treba raspraviti. Svakako, sada je riješeno, ispričavam se ako je došlo do kakve zabune i stojim na raspolaganju! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 18:18, 18 august 2023 (CEST)

== Sorry ==
Ehm... Izvini, čitajući sam iz nehotice [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedija:Administratorska_tabla&amp;diff=prev&amp;oldid=41467975 klinuo revert] :( – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 14:55, 21 august 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Pretpostavio sam haha, opusti se. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16:25, 21 august 2023 (CEST)

== KiM ==
Pozdrav. Na [[Razgovor:Autonomna pokrajina Kosovo i Metohija|tamošnjoj szr]] sam predložio da članak [[Autonomna pokrajina Kosovo i Metohija]] bude premešten na naslov [[Kosovo i Metohija]], šta misliš? Takođe, nije mi jasno zašto se uporno dodaje deo da je reč o bivšoj pokrajini iako ona dejure postoji i dan danas, s čim bi se složila i ogromna većina sestrinskih Wiki projekata, uključujući i en s koje je tekst prepisan. — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 00:24, 26 august 2023 (CEST)
:Pozdrav. Koji je epilog rasprave? Hoće li konačno biti uklonjene tvrdnje da je u pitanju bivša pokrajina? — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 01:26, 12 septembar 2023 (CEST)
::@[[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]]: Nema konsenzusa za premeštanje. Članak i razvrstavanje su ažurirani. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 20:12, 12 septembar 2023 (CEST)
:::Zahvaljujem. Možeš li ispraviti i infokutiju jer se i tamo navodi kao bivša? Rado bih to uradio i sam, ali mi je iz nepoznatih razloga zabranjeno da uređujem članke o KiM, Srbiji i ne znam ni sam o čemu sve pride. — [[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]] ([[Razgovor s korisnikom:Ruach Chayim|razgovor]]) 20:56, 12 septembar 2023 (CEST)
::::@[[Korisnik:Ruach Chayim|Ruach Chayim]]: Urađeno. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:22, 12 septembar 2023 (CEST)

== Mrve ==

Članci koji nemaju ni paragraf teksta i referencu nisu mrve. Ako ih niko nije 10+ godina ručno popravio što je smisao toga, da izgleda da SH ima više članaka (Kuburizam)?  – [[Korisnik:Zblace|Zblace]] ([[Razgovor s korisnikom:Zblace|razgovor]]) 06:48, 5 septembar 2023 (CEST)

:Isprika na intervenciji; @[[Korisnik:Zblace|Zblace]]: Duljina stranice nije jedna od [[WP:BB|kriterija za brzo brisanje]] članaka. Jedna minimalna rečenica pa i bez izvora ''može'' sačinjavati [[Wikipedija:Članci u začetku|članak u začetku]] (&quot;mrvu&quot;). Složio bih se da je ponekad bolje nemati članke (crveni linkovi govore &quot;napravi me&quot;) nego imati ih mnogo u začetcima (plavi linkovi govore &quot;imamo članak o ovome&quot;, klikneš, a ono - skoro ništa). Ako znamo da članci imaju [[:en:Wikipedia:Potential, not just current state|potencijal]], odnosno znamo da su teme tih mrva definitivno značajne (npr. [[slobodno tržište]]), male su šanse da će se zajednica složiti na njihovo brisanje. [[WP:ČZB]] je uvijek otvoren; naravno, unaprijed molim, ako inzistiraš na brisanju takvih članaka, da se navedena ČZB tabla ne počne spamovati i da se dobro razmisli o svakoj pojedinoj nominaciji. Često je brže i lakše nadopuniti i spasiti članke, pogotovo značajnih tema, nego raspravljati o njihovom brisanju. :)
:Za &quot;Kuburizam&quot; mogu samo reći da je pucanj u prazno. Zar bi brisali sve one sporne članke da nam je cilj pumpati brojku članaka na SH? Zaslugu za glavninu te brojke u nas (a dosta i na sr.wiki) uzima Dcirovic. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22:43, 5 septembar 2023 (CEST)
::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]] vidim da si selektivno preskočio da 10+ goina nisu editirani. I najvitalnije zrno-klica bi drugdje bili gnjili i odbačeni da se stvori prostor za nove. Što kaže narodna: #ŽiviBiliPaVidili.  – [[Korisnik:Zblace|Zblace]] ([[Razgovor s korisnikom:Zblace|razgovor]]) 07:04, 6 septembar 2023 (CEST)
:::Ništa ne mijenja, neaktivnost na članku isto nije jedan od kriterija za brzo brisanje. Lakše je pametovati nego se uhvatiti posla, to znam. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15:39, 6 septembar 2023 (CEST)
::::Saglasan sa svime što je kolega rekao i zahvalan sam svima koji aktivno preuzimaju upite na mojoj stranici za razgovor u mojem odsustvu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:02, 11 septembar 2023 (CEST)

== Odgovor ==

Poštovani kolega Aca
Očekivao sam odgovor od Vas, na mojoj stranici ali on nikako da stigne. Dakle što Vam znači '''linterska greška''' u HTML-u 5, i kako se u njemu mmože centiram tekst po sredini..., probao sam savjet kolege E.A.Poa ali to ne funkcionira. Dali Vi možda znate neki način, kako se dobije aligment left u HTLM 5. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 21:40, 8 septembar 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Pozdrav, Vitek! Poruka na Vašoj stranici za razgovor nije sadržala spominjanje mojeg korisničkog imena (ping), pa zato nisam dobio obaveštenje da ste je objavili. Linterska greška jest sintaktička greška u kodu stranica na Wikipediji. Upotreba zastarelih oznaka, među kojima je i oznaka &lt;nowiki&gt;&lt;center&gt;&lt;/nowiki&gt;, spada u sintaktičke greške. Opšta stilska preporuka jest da se opis slika pozicionira ulevo, pa bi Vam preporučio da se pridržavate te smernice. Ako ipak želite centrirati tekst, verovatno postoji neki alternativni način da se izbegne linterska greška. To Vam mogu ja napraviti, ali bih zamolio da se koristi u izuzetnim slučajevima (kada je, recimo, slika centrirana na stranici, pa je preporučljivo da i opis bude centriran). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 01:35, 9 septembar 2023 (CEST)

== Tvoj bot ==

Poštovani kolega Aca
Molim Vas da sami uklonite izmjenu koju je napravio Vaš bot kod oznake center. Ja sam to napravio točno kako treba za HTLM 5 (štos je glup ko k...c, al glavno je da se nešto prikaže kao bolje i naprednije i doda još koji byte za nezajažljive providere). 
Pazi kolega ja sam čitav život proveo radivši kao grafički dizajner i valjda imam pravo da znam kad mi više odgovara flash center od left ili right...
Tvoj bot nažalost nije dobar (brzoplet je) nemoj da gleda samo {{code|&lt;center&gt;}} već unesi i to ako ima na kraju {{code|&lt;center/&gt;}} onda ne dira ništa, jer se tako kodira u HTLM 5. 
Dakle tvoj bot osim što napucava neke brojke radi beskorisni posao u ovom slučaju. Moj savjet (nemoj ga krivo shvatiti) daj radije napiši koji artikl vidiš i sam da smo jako tanki..., pogledaj Bolivija, Ekvador... gotovo ništa i to vrlo loše. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 16:22, 11 septembar 2023 (CEST)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Daj mi, molim te, nisam točno pohvatao sve iz razgovora, pokaži o čemu se radi konkretno. Daj mi članak u pitanju i reci mi što se promijenilo pa ćemo nešto iskombinirati. Ja, moram priznati, nisam čitav život proveo kao grafički dizajner i o kodiranju znam relativno malo pa mi ove stvari treba objasniti k'o idiotu! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 16:26, 11 septembar 2023 (CEST)
::Ma radi se o poravnanju - '''center''' u mom artiklu [[Abimael Guzmán]], ja sam pogledao kako to treba izgledati u HTLM 5 (štos je glup, samo treba dodati na kraju &lt;nowiki&gt;&lt;center/&gt;&lt;/nowiki&gt;), dakle nije baš da taj aligment treba izbjegavati i da je bolje da ga nema kao što kolega Aca tvrdi, a njegov bot uklanja sa svih strana čim vidi poravnanje center, jer radi neku štetu, ja zapravo ni do sad neznam što znači lintinerska greška (jer se tekst razleti...ili ga nestane?).
::Rješenje, nek sad kolega Aca napravi da njegov bot popravi sve strane gdje je makao center i vrati ih sa dodatkom &lt;nowiki&gt;&lt;center/&gt;&lt;/nowiki&gt;, na taj način će imati još više doprinosa, a i stranice će vizuelno bolje izgledati (šalim se pomalo, ali ak je bal nek je jebal) – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 07:09, 16 septembar 2023 (CEST)
:::@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Evo, sad je sređeno. Podsetit ću da tekst ne treba sendvičati između slika prema [[:en:MOS:SANDWICH|ovoj stilskoj smernici]]. U gornjem komentaru objašnjeno je šta je linterska greška. Celokupna oznaka &lt;nowiki&gt;&lt;center&gt;&lt;/nowiki&gt; zastarela je u HTML-u 5, kao što su i oznake &lt;nowiki&gt;&lt;font&gt;&lt;/nowiki&gt; i &lt;nowiki&gt;&lt;strike&gt;&lt;/nowiki&gt;, pa je poželjno da se ona izbegava. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:21, 16 septembar 2023 (CEST)
:Kao što je kolega iznad rekao, bilo bi mi od velike koristi kad biste pružili link do članka ili izmene o kojoj je reč. Problem je nastao, verujem, što se u određenim člancima u slikama upotrebljava samo otvarajuća oznaka, bez zatvarajuće. S druge strane, u određenim člancima sam nailazio samo na zatvarajuću oznaku, a negde su se i obe upotrebljavale, sukladnom pravilima HTML-a. Ako je negde preostao suvišan tag, mogu pokrenuti bota da i to pouklanja. Uređivanje Wikipedije ne podrazumeva samo izradu članaka, nego i održavanje postojećih članaka, sređivanje koda i ažuriranje. Recimo, trenutno imamo haos kada je reč o infokutijama i važno je i to da se sredi. Razumem Vaš savet, ali voleo bih da se ceni i doprinos u standardizaciji i kodifikaciji članaka i njihove strukture/stila. Srdačan pozdrav! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22:00, 11 septembar 2023 (CEST)

== Pitanje korisnika [[User:Pdavinic|Pdavinic]] (20:00, 31 oktobar 2023) ==

Zdravo, zeleo bih da kreiram novu stranicu koja ne postoji na wikipediji. Kako je najbolje da to uradim i da li imam pravo na to obzirom da sam tek postao clan, ne bih zeleo da izgleda kao span to sto zelim pisati. Hvala. --[[Korisnik:Pdavinic|Pdavinic]] ([[Razgovor s korisnikom:Pdavinic|razgovor]]) 20:00, 31 oktobar 2023 (CET)

== Izmjena ''preminuo'' -&gt; ''umro'' ==
Ne znam zašto su potrebne takve izmjene, ali svakako to ne treba raditi u naslovima članaka koji se navode kao izvori: [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Stevan_%C4%8Ci%C4%8Dova%C4%8Dki&amp;diff=41746230&amp;oldid=29771163 vidjeti npr. ovdje]. Stoga Vas molim da poništite sve takve izmjene. Pozdrav! [[Korisnik:Belirac|Belirac]] ([[Razgovor s korisnikom:Belirac|razgovor]]) 17:53, 30 decembar 2023 (CET)

:@[[Korisnik:Belirac|Belirac]]: Da, video sam da je bot u nekim člancima izmenio izvore. To ću ručno popraviti, označio sam u igralištu. Hvala na skretanju pozornosti! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19:25, 30 decembar 2023 (CET)

:: Ja bih volio čuti i zašto su potrebne takve promjene i ko odlučuje da se one provode? Pozdrav! [[Korisnik:Belirac|Belirac]] ([[Razgovor s korisnikom:Belirac|razgovor]]) 21:44, 30 decembar 2023 (CET)
:::@[[Korisnik:Belirac|Belirac]]: Riječ „preminuti” (''to pass away'') jest eufemizam glagola „umrijeti” (''to die''). Eufemizme treba izbegavati jer oni nisu u skladu s Wikipedijinim stilskim smjernicama ([[:en:MOS:EUPHEMISM|MOS:EUPHEMISM]]). Treba se koristiti neutralnim i preciznim terminima. Pokrenuo sam bota da prvo poništi sve takve promjene kako bi sve greške sigurno bile otklonjene (vidim da ih ima malo više). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12:06, 31 decembar 2023 (CET)
:::Greške popravljene, bot je ispravljen tako da sad menja samo tekst izvan linkova. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13:44, 31 decembar 2023 (CET)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2023 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James &lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 23:25, 3 februar 2024 (CET)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Doc James@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&amp;oldid=26173705 --&gt;

== Lokacijska karta Portugal ==

Poštovani kolega
Izgleda da Vam je promakla lokacijska karta (Modul:Location_map) Portugal, dajte to sredite., ili mi objasnite kako da popravim šablon. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 23:23, 5 februar 2024 (CET)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Zahvaljujem na napomeni, kolega! Trebalo bi da je sad sređeno. Mislim da je preostalo još nekoliko lokacijskih karata. Rešavamo sve usputno! Inače, jedna napomena, kolega Vipz i ja skrenuli smo Vam pre nekog vremena pažnju na preterano linkovanje u člancima. Zamolio bih Vas da, u skladu s novouvedenim pravilima o linkovanju, smanjite broj linkova u svojim (novim) člancima. Trebalo bi dodavati linkove samo ka terminima koji nisu općepoznati. Opći pojmovi (grad, općina, stanovnik, jugoistok, autoput, granica, selo, kralj, palača, tron, ljeto, rezidencija, potres, pljačka, monarhija), brojevi, godine, merne jedinice – sve su to stvari koje ne treba linkovati. Općenito, različiti linkovi ne treba da stoje jedni do dugog, jer to izaziva konfuziju. Trebalo bi linkovati vlastita imene i konkretne ili nepoznate pojmove. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23:43, 5 februar 2024 (CET)

== Medicinsko upozorenje ==
Ćao Aco, imam jednu primjedbu, izvini što nastojim na tome: mislim da je [[Šablon:Medicinsko upozorenje]] dosta bitan i da bismo ga trebali zadržati. Sve wikipedije ga imaju, a zatim mislim da je nužno da svaki korisnik i/ili čitalac bude upozoren: na wikipediji možeš naći korisnih podataka, ali za medicinsko savjetovanje bolje se obratiti specijalistima. To će bit neka banalnost, ali ipak ima svoju važnost, isto kao što u vlakovima piše „ne naginjite se kroz prozor” :) Barem ja tako vidim to, poslije ne znam... – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 21:24, 22 maj 2024 (CEST)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Pozdrav. Svaka stranica na Wikipediji ima link ka [[Wikipedija:Opće odricanje odgovornosti|odricanju odgovornosti]]. Šablone za disklejmere ne treba praviti prema smernici [[:en:WP:NODISCLAIMERS|WP:NODISCLAIMERS]]. Više informacija o razlozima možeš naći onde. Ukratko, razlozi su raznoliki, uključujući i pravne implikacije. Disklejmeri su kod nas izbrisani na temelju ove [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 31#Ukidanje pojedinačnih šablona za odricanje_odgovornosti|lokalne rasprave]]. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 21:47, 22 maj 2024 (CEST)

::Ah okej, važi.– [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 21:49, 22 maj 2024 (CEST)

== Pitanje korisnika [[User:Kikimorash|Kikimorash]] (15:39, 30 juni 2024) ==

Pozdrav, ne mogu naći pravila o kopiranju i korišćenju sadržaja sa recimo engleske ili srpske/hrvatske vikipedije. Naime želeo sam doprineti temi o mašinskom učenju jer je to nešto čime se bavim, i engleska tema je puna dobrim informacijama, ali ne želim direktno kopirati i prevoditi, odnosno pretpostavljam da je to zabranjeno. Interesuje me gde mogu više pročitati o ovome? --[[Korisnik:Kikimorash|Kikimorash]] ([[Razgovor s korisnikom:Kikimorash|razgovor]]) 15:39, 30 juni 2024 (CEST)

:@[[Korisnik:Kikimorash|Kikimorash]]: Zdravo! Poptuno je legitimno prevoditi sadržinu s drugih jezičkih projekata Wikipedije. Samo je potrebno u sažetku izmjene naznačiti da je sadržina preuzeta s drugog projekta. Možete se koristiti [[Posebno:ContentTranslation|Prevoditeljem sadržine]] da biste brzo prevodili s jednog projekta na drugi. Više informacija o prevođenju možete naći [[:en:Help:Translation|ovdje]] (engleski). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:39, 1 juli 2024 (CEST)

== Invazija... ==
Hello my boy ;) Imam jednu malu primjedbu: ne slažem se s [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%A0ablon:Doga%C4%91aji&amp;diff=prev&amp;oldid=41914806 ovom izmjenom]. Mislim, nemam potrebe da se tu ''editwaramo'' oko – ničega, ali, ipak, vidim stvari drugačije. Prvo, danas imamo dva bitna aktualna događaja koja traju: rusko-ukrajinski rat i izraelsko-palestinski rat. Njih bih nužno naglasio na glavnoj. Za prvog, invazija iz 2022. je samo jedno poglavlje cijele priče, pa tako i rat Izraela i Hamasa iz 2023. je jedno poglavlje od duge izraelsko-palestinske priče. Usput: Izraelsko-palestinski ja bih preimenovao u &quot;rat&quot;, jer o tome se radi.&lt;br/&gt;
U historiografskom žargonu &quot;invazije&quot; su:
* [[Invazija Sovjetskog Saveza na Poljsku]];
* [[Invazija u Zaljevu svinja]];
* [[Invazija Turske na Kipar]];
* [[Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku]];
i ne traju više od nekoliko mjeseci, jer zapravo &quot;invazija&quot; je istoznačnica za navalu, prodor, nasilan &lt;u&gt;ulazak&lt;/u&gt; u tuđi prostor, pa članak o invaziji idealno odgovara na pitanje &quot;kako i kada je netko ušao u neki prostor&quot;. Neki kažu &quot;Barbarian &lt;u&gt;Invasions&lt;/u&gt;&quot; (fenomen traje nekoliko stoljeća) jer su bile niz epizodičnih napada, mada veliki broj autora to naziva [[Velika seoba naroda]] (''Völkerwanderungen''). Primjer razlike, pričamo o &quot;invaziji Poljske&quot; kada je riječ o ulasku Wehrmachta u poljski teritorij i to traje od septembra do oktobra 1939. Već u novembru prelazimo u drugo stanje, pričamo o &quot;okupiranoj Poljskoj&quot; ili o 2SR. Zato, mislim da je za današnje stanje preciznije pričati o &quot;ratu&quot;, jer ga ne bih znao drugačije opisati, dok je invazija počela u februaru 2022. a vjerojatno je završena negdje oko augusta 2022., kada počinje prvi ukrajinski protunapad i prelazimo u ratno stanje ''tout court''. Poslije, Bože mili, sve je to cijepanje dlake i nije toliko ni bitno... &lt;br/&gt;
Nego, stvarno bitno bi bilo da dobro obradimo članke o ovim događajima. Članak o izraelsko-palestinskom ratu mi se čini suviše površinski, dok ovaj o rusko-ukrajinskom ratu je u nekim dijelovima predug i često novinarski napisan. Trebaju nam članci sintetični (koji efikasno obuhvaćaju cijeli događaj), precizni, dokumentirani. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10:45, 22 juli 2024 (CEST)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Ja sam se tu vodio načelom da u novostima treba istaknuti ''najaktualnije'' događaje (tj. nedavna poglavlja iz cele priče). Rusko‑ukrajinski rat traje od 2014. godine, a u 2022. izbija invazija. Zato sam smatrao da je važnije istaknuti invaziju nego celokupni ratni sukob. Isto važi i za rat Izralea i Hamasa (ali mi taj članak nemamo, doduše). Šta misliš o [[Special:Diff/41915224|ovakvom kompromisu, po modelu 1]]. Ideja je da se istaknu novi događaji, ali i da se navede širi kontekst. Inače, sad sam proverio u izvorima i izgleda mi se da si u pravu apropo značenja reči „invazija”. Što se tiče izralesko-palestinskog sukoba, ostavio bih tu „sukob” jer članak dokumentira i politički sukob/spor, a ne samo vojni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:14, 22 juli 2024 (CEST)

::Ama super!&lt;br /&gt;
::Pritom, drago mi je što zajedno radimo na događajima. Ako imaš dobre prijedloge i za sliku sedmice, slobodno ubaci, nije tu neki moj monopol :D – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 11:21, 22 juli 2024 (CEST)
:::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: I meni je! U poslednje vreme smo među najaktivnijima u regiji u pogledu novih i kvalitetnih vesti. Svaka čast što si održavao sve to ažurnim i motivisao nas da se priključimo. Videću da se priključim i uređivanju slika sedmice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:30, 22 juli 2024 (CEST)

== Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone, 

We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have.

This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called &quot;regional wishlist list&quot;), and many other options.

''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.''

Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here''']

Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 15:07, 26 juli 2024 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 --&gt;

== Zdravo ==

Zdravo, hteo bih da te pitam šta se dešava sa onim botom za kategorije, pošto je razgovor na pijaci zamro, a Edgar mi je u međuvremenu rekao da to rešenje neće raditi... Ako ti nemaš vremena, možda bih ga ja mogao održavati? – [[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] ([[Razgovor s korisnikom:Mladifilozof|razgovor]]) 11:45, 3 septembar 2024 (CEST)

:@[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]]: Ćao! Kao što ti je Edgar napomenuo, postoje dva moguća pristupa. Prvi je da mesečno, tromesečno ili godišnje održavamo prekat, a drugi je da potpuno izbrišemo prekat. I jedno i drugo rešenje imaju svoje prednosti i mane. Ako se opredeliš/opredelite za prvo rešenje, ja ti mogu pomoći oko pokretanja botovske skripte (jer ne mogu garantirati da ću biti aktivan u narednom periodu). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11:51, 3 septembar 2024 (CEST)
::Mislim da bih jednom mesečno mogao to pokretati, samo bi mi trebala mala pomoć (programer sam, valjda ću skontati). Ako imaš neki spisak koraka koje bi trebalo da učinim, pretpostavljam da treba da registrujem bota ili tako nešto? – [[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] ([[Razgovor s korisnikom:Mladifilozof|razgovor]]) 13:47, 3 septembar 2024 (CEST)
:::@[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]]: Ovako, ovo su ti koraci:
:::# [https://hub-paws.wmcloud.org/hub/login Otvori PAWS] i prijavi se (možeš i sa svojim glavnim računom).
:::# Pokreni svoj server klikom na dugme „Launch Server”.
:::# Napravi datoteku user-config.py sa sledećim kodom:
&lt;pre&gt;
family = 'wikipedia'
mylang = 'sh'
transliteration_target = console_encoding
console_encoding = 'utf-8'
put_throttle = 0
usernames['wikipedia']['sh'] = 'Mladifilozof'
&lt;/pre&gt;
:::Potom, оtvori terminal i upotrebi skriptu pwb.py login. Unesi lozinku. Potom komanda pwb.py category_redirect. Bot će sve sam srediti za 20-ak minuta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14:26, 3 septembar 2024 (CEST)
::::važi hvala! – [[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] ([[Razgovor s korisnikom:Mladifilozof|razgovor]]) 14:46, 3 septembar 2024 (CEST)

== Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone,

During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''.

I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 7. oktobra 2024. u 14:10 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26. januara 2025. u 07:23 (CET)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Doc James@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Pitanje korisnika [[User:Nika Bako|Nika Bako]] (9. februara 2025. u 20:47) ==

Pozdrav Aco! Primetila sam da si mi dodeljen za mentora ali sam se do sada nekako sama snalazila, međutim sada je &quot;zapelo&quot;. Naime kada kopiram link za ubacivanje slika na stranicu i objavim umesto slike mi stoji samo tekst tog kopiranog linka. --[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 20:47 (CET)

:@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: Zdravo! Sad sam pogledao. Nedostaju ti dve otvorene uglaste zagrade (&lt;code&gt;[[&lt;/code&gt;) pre &quot;File:&quot;, kao i dve zatvorene uglaste zagrade (&lt;code&gt;]]&lt;/code&gt;) na kraju opisa slike. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 20:50 (CET)
::Na dve stranice sam pokušala da ubacim. Na onoj prvoj ( Вероника Бакотић) nisam brisala uglaste zagrade pa opet nije htelo. Ne znam što... – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 20:54 (CET)
:::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: [[Posebno:Diff/42425582|Evo]], trebalo bi da je ovo sređeno. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:07 (CET)
::::Hvala ti! A kako bih ovde to mogla da sredim? https://sr.m.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D1%9B  Da izbrišem ono '&amp;lt;nowiki&amp;gt;'? – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:13 (CET)
:::::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: Dap, samo izbriši taj tag. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:14 (CET)
::::::Neće opet.  – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:17 (CET)
:::::::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: I dalje su ostale oznake nowiki. Probaj da ideš u uređivanje izvornog koda i ručno ih ukloni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:19 (CET)
::::::::Jel to ovo? 
::::::::https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Vjera_Bakoti%C4%87,_1931.jpg&amp;oldid=996334218 
::::::::Sada stvarno ne znam šta treba da radim. 😳 – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:34 (CET)
:::::::::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: To je datoteka na Ostavi. Idi do članka na Wikipediju na srpskom i klikni na Uredi, pređi na izvorni oblik uređivanja i ukloni ručno oznaku nowiki. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:36 (CET)
::::::::::Sređeno je. Hvala ti i izvini ako sam bila dosadna! 😬😃 – [[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]] ([[Razgovor s korisnikom:Nika Bako|razgovor]]) 9. februara 2025. u 21:40 (CET)
:::::::::::@[[Korisnik:Nika Bako|Nika Bako]]: Opušteno, sve okej. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 10. februara 2025. u 05:54 (CET)

== Jezero Kivu ==

Ma nisam ja inicijator toga, nego neki kolega (pogledaj sam). Meni se neda biti katica za sve, pa da napišem neki suvisli tekst pola dana ispravljam krive linkove. On je tako nazvao to jezero na stranici Velika jezera-... – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 12. februara 2025. u 09:57 (CET)

== Suspenzija EAP ==

Poštovani kolega tražim da se kolegi Edgaru Allanu Poeu suspendira administratorski status na mjesec dana dok se ne sabere, i razmisli dobro o svojem upornom nametanju iskrvljenih tumačenja pravila pisanja tuđih imena na sh wiki. Po njemu je važnije napisati ponekd ''' Tshombe'''  ili ''' Tchombe'''  (kao da je nekog učinio pametnijim tautološkim navođenjem primjera frankofonske ortografije), nego navesti da je na spskohrvatskom jezičnom prostoru bio znan kao ''' Čombe''' . Čak je u jedmom trenutku i sam naveo da se fonetski izgovara Čombe, ali je nakraju pronašao spasonosno rješenje u IPA francuskom, bolesno uporan da se nigdje ne pojavi Čombe skraćena verzija njegova imena i prezimena po kom je postao zaštitni znak za sve separatiste, i uredno zaključao stranicu da je nitko nemože prepravljati - njegov vrhunski pravnički podnesak.

Sve to možete vidjeti na mojim stranicama za razgovor, na kojoj sam mu i naveo prinjere da se taj slavni Čombe pojavljuje i na enciklopedijama kao ''' Čombe, Moise'''  pa tek u zagradi (Moïse Kapenda Tshombé). Da neduljim dok on drži stranu zaključanom i meni ne dozvoljava da je vratim na varijantu Moise Tshombe znan kao Čombe ja više ne radim na sh wiki, smatram se maltretiranim i onemogućenim da radim, i usput ne želim raditi na kolonijalnoj wiki u kojoj se apriori pretpostavlja da je en wiki sve OK i po kojoj se treba vladati po principu - nadesno ravnajs.
Usput tim što uporno poput pokvarenog gramofona brani svoju iskrivljenu pravničku tezu o poštovanju pravila, time krši  pravilo o jezičnoj ravnopeavnosti na sh wiki -a meni oduzima vrijeme da napišem još pokoji članak o toj velikoj zemlji Kongu, o kom sam dosad napisao valjda oko 80% svih artikala- – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 22. februara 2025. u 13:27 (CET)

:@[[Korisnik:Vitek|Vitek]]: Poštovani, zamerke koje ste izneli su značajne i mogu predstavljati kršenje administratorskih ovlaštenja i/ili drugih pravila projekta. Molim Vas da svoj zahtev iznesete i ispravno argumentirate na stranici [[Wikipedija:Zahtjevi za oduzimanje administratorskog statusa]]. Također bih Vas zamolio da se držite pristojnog tona jer etikete poput &quot;bolesno uporan&quot; i &quot;dok se ne sabere&quot; ne priliče jednom višegodišnjem iskusnom uredniku projekta (v. [[WP:BON]]). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. februara 2025. u 14:43 (CET)
::Pozdrav obojici. Predlažem da se razgovor nastavi na [[Wikipedija:Administratorska tabla#Ponašanje kolege administratora Edgara Allana Poa]] da se diskusija ne bi cepala — [[Korisnik:Alalch E.|Alalch]] [[Razgovor sa korisnikom:Alalch E.|Emis]] 24. februara 2025. u 00:19 (CET)

== Желели би смо да чујемо више о вашим искуствима са привременим налозима ==

&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
[[File:Temporary Accounts - first edit popup.png|thumb]]
'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_e2MNLeWJU89pNTo Ова анкета не би требало да је дужа од 5 минута за попуњавање.]'''

Тим за поверење и безбедност продукта је у скорије време [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|привремене налоге]] омогућила на 12 викија. Планира се експанзија овог пројекта на већи број викија у наредним недељама и месецима, који ће следити потпуно пуштање у рад привремених налога касније ове године. Ваше учешће у овој анкети би нам било веома корисно, како би разумели колико добро привремени налози функционишу, као и шта можемо да побољшамо у будућности.

Политику приватности можете видети [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Temp_Accounts_Minor_Pilots_Survey_Privacy_Statement|на овом линку]]. Попуњавањем ове анкете, слажете се са одредбама у политици приватности.

Хвала вам!&lt;section end=&quot;body&quot;/&gt;

[[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;razgovor&lt;/span&gt;]]) 27. februara 2025. u 03:50 (CET)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:SGrabarczuk (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/8&amp;oldid=28315571 --&gt;

== Pitanje korisnika [[User:Gogijardajdevišebrate|Gogijardajdevišebrate]] sa stranice [[Skadar]] (13. marta 2025. u 00:02) ==

Aco, ovdi je Goran Batovanja iz Splita. Odakle si dobio informaciju da je &quot;Albanija&quot; ratovala protiv Turaka. To je smiješna i bizarna tvrdnja. Jesi li ti to sam izmislio ili ti je neko to rekao? --[[Korisnik:Gogijardajdevišebrate|Gogijardajdevišebrate]] ([[Razgovor s korisnikom:Gogijardajdevišebrate|razgovor]]) 13. marta 2025. u 00:02 (CET)

:@[[Korisnik:Gogijardajdevišebrate|Gogijardajdevišebrate]]: Poštovanje! Ja nisam uređivao tu stranicu. Vidim da su Vam izmene vraćene, pa Vam preporučujem da započnete diskusiju na stranici za razgovor tog članka. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. marta 2025. u 00:06 (CET)

== Vrijedni formalist ==

Nažalost kolega Aca, to se odnosi i na tebe, jer si preveliki formalist, ma kako sam ja (koji gotovo ne poznam ni jedno od wiki pravila trebao formulirati svoj prigovor, kao da pišem žalbu '''ustavnom sudu'''?. Pa ova zajednica treba biti krug prijateljski, dobronamjernih suradnika, a ne neka institucionalna izdavačka kuća u kojoj šefovi vode računa da sve štima. Ti si doista vrijedan, ali pretjeruješ i time vrlo vjerojatno rastjerujuš potencijalne suradnike. Uostalom vidiš i sam da im se broj radikalno smanjio, pa je prava opasnost da ne spadne na manje od prsta jedne ruke.

Moj savjet - brzopleto donesena pravila o pisanju ličnih imena, toponima itd, promjeniti, tako da za svaki općerašireni pojam, ličnost itd, piše orginalno ime na dotičnom jeziku, ali i kako se izgovara na sh jezičnom prostoru dakle '''[[Houari Boumédiène]]''' (Huari Bumedian) i da ima dvostruka preusmjerenja, tako ćemo povećati broj naših čitatelja, a vjerojatno i suradnika. – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 13. marta 2025. u 23:54 (CET)

== Pitanje korisnika [[User:Царевић|Царевић]] (22. maja 2025. u 17:18) ==

Добар дан, приметио сам лажиране податке на једној страници (историјски фалсификат). Хтео сам да их обришем уз одговарајуће образложење али википедија то не допушта. Како даље? --[[Korisnik:Царевић|Царевић]] ([[Razgovor s korisnikom:Царевић|razgovor]]) 22. maja 2025. u 17:18 (CEST)

:@[[Korisnik:Царевић|Царевић]]: О којој страници је реч? Можда ја могу да помогнем. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. maja 2025. u 20:00 (CEST)
::@[[Korisnik:Царевић|Царевић]]: Урађено, поздрав! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. maja 2025. u 20:08 (CEST)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|razgovor]]) 29. maja 2025. u 13:17 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Pitanje korisnika [[User:Usidrenegodine|Usidrenegodine]] (1. jula 2025. u 15:51) ==

Zašto ne mogu objaviti članak kada se odnosi na važnu ličnost o kojoj ne postoji članak na wikipediji --[[Korisnik:Usidrenegodine|Usidrenegodine]] ([[Razgovor s korisnikom:Usidrenegodine|razgovor]]) 1. jula 2025. u 15:51 (CEST)

:@[[Korisnik:Usidrenegodine|Usidrenegodine]]: Poštovani, Vaša stranica igrališta upravo je vraćena. Drugi administrator verovatno ju je izbrisao greškom. Srdačan pozdrav! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 1. jula 2025. u 17:36 (CEST)
::Naknadni komentar: Administratori projekta utvrdili su da tema o kojoj nameravate izraditi stranicu nije dovoljno [[WP:ZNAČAJ|značajna]]. Zbog toga je stranica izbrisana. Pozivamo vas da izradite stranicu o nekoj drugoj, značajnijoj temi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 1. jula 2025. u 19:17 (CEST)

== U vezi članka ==

[[1987. na televiziji]], ako budete u prilici da pogledate da li sam u smislu pravopisa,  pravilno napisao dodati tekst o noćnom programu &quot;Noć i dan&quot;. Hvala unaprijed i pozdrav. – [[Korisnik:Rethymno|Rethymno]] ([[Razgovor s korisnikom:Rethymno|razgovor]]) 14. jula 2025. u 00:33 (CEST)

:@[[Korisnik:Rethymno|Rethymno]]: Provereno. Tekst je većinom okej, malo sam skratio kako bi fokus bio na suštinu. Televizijske serije i filmove obično pišemo u kurzivu. Treba upotrebljavati perfekat (&quot;promijenila je&quot;), dok narativni/istorijski prezent (&quot;mijenja&quot;) valja izbeći. Ostalo je sve okej. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. jula 2025. u 01:06 (CEST)
::Hvala. – [[Korisnik:Rethymno|Rethymno]] ([[Razgovor s korisnikom:Rethymno|razgovor]]) 14. jula 2025. u 01:08 (CEST)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|razgovor]]) 16. jula 2025. u 14:29 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Tekst [zatvori] pri vrhu ==

Pozdrav. Zašto ovo piše pri vrhu? Ako nema obavijesti, nije potrebno. Ne mogu prijaviti na [[Wikipedija:Pijaca/Tehnička pitanja]], valjda je to stranica za ovu temu. – [[Posebno:Doprinosi/&amp;#126;2025-46671-0|&amp;#126;2025-46671-0]] ([[Razgovor s korisnikom:&amp;#126;2025-46671-0|razgovor]]) 26. augusta 2025. u 14:47 (CEST)

== Mi smo naše planine ==

Hello. 

In the article [[Mi smo naše planine]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. 

This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. 

Yours sincerely, [[Posebno:Doprinosi/&amp;#126;2025-47091-0|&amp;#126;2025-47091-0]] ([[Razgovor s korisnikom:&amp;#126;2025-47091-0|razgovor]]) 27. augusta 2025. u 10:12 (CEST)


== Rat u Gazi ==
Ćao Aco, kako si? &lt;br/&gt;
Po temi rata u Gazi, imam:
* [[Rat u Gazi (2008–2009)]] ;
* [[Rat u Gazi 2014.]] ;
* [[Rat u Gazi]].
Znam da je ovaj zadnji najpoznatiji u štampi kao &quot;rat u Gazi&quot; ali radi dosljedne klasifikacije, je bi ih sve preimenovao prema prvome, dakle &quot;Rat u Gazi (2014)&quot; i &quot;Rat u Gazi (2023)&quot;. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 26. septembra 2025. u 09:12 (CEST)

:@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Hej, hej! Bilo bi dobro standardizovati ovo pitanje. Koliko znam, u srpskohrvatskim izvorima, godine se retko javljaju uz nazive ratnih sukoba. Kada se jave, uglavnom se navode u zagradama. Na primer, [[Rusko-turski rat (1828–1829)]]. Zato mi je praktičnije rešenje da standardizujemo &quot;Rat u Gazi (2014)&quot;, kao što si predložio. Što se tiče aktuelnog rata, on je već postao glavno značenje termina &quot;rat u Gazi&quot;, s obzirom na trajanje rata, njegove razmere i prevalentnost u štampi i medijima širom sveta, što si spomenuo. Zato bih predložio da on zadrži postojeći naziv. Na vrhu članka možemo dodati naslovnu napomenu (''hatnote'') koja bi spomenula ostala dva istoimena ratna sukoba i služila kao disambigvacija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 00:15 (CEST)

::Da, makes sense. 
::{{ping|Edgar Allan Poe}} {{ping|Vipz}} {{ping|Mladifilozof}} što vi mislite? Raste li kod vas ista trva? XD – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 13:26 (CEST)
:::Zagrade svakako, što kaže Aca. Međutim, što se tiče termina, osnovni termin ne bi trebao biti fluidan u tom smislu... jer kad ovaj završi, onda opet moramo sve preimenovati pa ako se za 10 godina desi novi - opet tako. Mislim da bi [[Rat u Gazi]] trebao biti naslov za razvrstavanje u kojem će pisati, &quot;'''Rat u Gazi''' može se odnositi na:&quot; i onda će se dolje navesti navedeni sukobi po godinama, uz objašnjenja. To mi se čini kao dugoročno najodrživije rješenje jer ako se desi novi, nemamo nikakvih problema i ne moramo vršiti deset izmjena, nego samo dodamo na popis. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 29. septembra 2025. u 14:10 (CEST)
::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Kontam ja sve to, ali tom logikom treba premeštati i članak [[Rat u Bosni i Hercegovini]] na  [[Rat u Bosni i Hercegovini (1992–1995)]], jer se može &quot;desiti novi&quot;. Gaza je uništena, Hamas više nema kontrolu nad Gazom, 85% stanovništva je raseljeno, imamo desetine hiljada mrtvih, potvrđenu masovnu glad i genocid koji se događa pred očima celog sveta (slično kao rat u BiH). Sasvim je izgledno da će ovaj rat biti i ostati glavno značenje pojma &quot;rat u Gazi&quot;, pa čak i da se pojavi neki novi privremeni sukob (ako Gaza uopšte nastavi postojati). Sukobi 2014. i 2008/2009. bili su manjih razmera i ograničenog trajanja (uglavnom mesec dana). Zato bih rekao da je ovo glavno značenje za ovaj pojam, na temelju svega spomenutog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 15:30 (CEST)
:::::Pa nije ista logika jer rat u BiH je trenutno bio samo jedan, barem pod tim pojmom. Ovih ratova imamo već tri komada i radi se o ratnoj zoni u kojoj u prosjeku svakih 5-6 godina izbije ratni sukob. Kao i rusko-turski ratovi. Ali, imam ja drugo pitanje, nevezano za nas dvojicu - kako ovo rješavaju druge Wiki? En, de, fr, it, es? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 29. septembra 2025. u 16:27 (CEST)
::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Što se toga tiče, en.wiki i es.wiki daju &quot;Rat u Gazi&quot;, dewiki daje &quot;Rat u Izraelu i Gazi od 2023.&quot;, dok frwiki daje &quot;Rat u Gazi od 2023.&quot;. S druge strane, it.wiki daje &quot;Rat Izraela i Hamasa&quot;. Šareno je. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 16:41 (CEST)
:::::::Ma dobro to, ali oko razvrstavanja i ranijih sukoba? Nije sporan sam termin, nego kako ćemo klasificirati u odnosu na ostale postojeće termine. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 29. septembra 2025. u 16:54 (CEST)
::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: fr i de imaju disambigvaciju, dok preostale tri nemaju. Na itwiki, &quot;rat u Gazi&quot; vodi na spomenuti članak &quot;Rat Izraela i Hamasa&quot;. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. septembra 2025. u 18:16 (CEST)
:::::::::Ha, ništa, onda neka bude tako pa ćemo po potrebi mijenjati! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 29. septembra 2025. u 19:22 (CEST)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19. novembra 2025. u 14:45 (CET) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 --&gt;

== Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki ==

&lt;div style=&quot;border:4px maroon ridge; padding:4px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Hello {{BASEPAGENAME}},

We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia.

We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community.

;Why Organize?
The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history.

;We have made it easy for you
You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you:
* '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture.
* '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points.

;Want to talk to us first?
If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&amp;A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]''

;Ready to start?
Please check the project page to see how simple it is to register.

'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]'''

Thank you for your time and hard work!

'''The Feminism and Folklore 2026 Team'''

----
&lt;small&gt;You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

--[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 18. januara 2026. u 17:49 (CET)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Tiven2240@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&amp;oldid=29949530 --&gt;

== Evropska služba za vanjsko djelovanje ==

Postoji li neki poseban razlog zašto si premjestio članak Evropska služba za vanjsko djelovanje? Koliko vidim članak je originalno bio naslovljen kao Evropska služba za spoljne poslove i napisan je na latinici i ekavici pa se i stari naslov bolje stilski uklapa. Ako je logika bila da je među BHSC hrvatki jezik sa službenim statusom u EU tada bi i naslov trebao biti Europska, ne Evropska. Meni ne izgleda kao da je izmjena naslova članka bila potrebna ili zapravo i opravdana posebno zato što narušava legitiman stilski izbor autora teksta (npr. da si posve preradio i/ili značajno proširio tekst prebacujući ga pritom na ijekavicu bilo bi razumljivo, ali ovako djeluje jako proizvoljno). Možda nešto važno propuštam? Samo eto &quot;for the record&quot; ne sviđa mi se da takve stvari radimo i mislim da to udaljava suradnike. – [[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] ([[Razgovor s korisnikom:MirkoS18|razgovor]]) 9. februara 2026. u 15:42 (CET)

:@[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]]: Pozdrav! U skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smernicama]], za naslove članaka primenjujemo posebna pravila kako bismo očuvali doslednost na projektu. Konkretno, načelo [[WP:2:1]] podupire upotrebu ijekavice u naslovu (v. [[ljeto]], [[proljeće]]), a pridev &quot;vanjski&quot; izabran je jer se javlja u službenom prevodu [https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/search-all-eu-institutions-and-bodies/european-external-action-service-eeas_hr ovde], i opet u skladu s WP:2:1 (v. [[ministar vanjskih poslova]]). Što se tiče spora evropski vs. europski, ponovo prema WP:2:1 prednost ima evropski, što je dosledno i sa: [[Evropska unija]], [[Evropska komisija]] itd. Članak sam premestio u skladu s tim, a takođe uz konsultaciju s [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgarom]]. Nadam se da je sada jasnije zašto je članak premešten. Što se tiče teksta članka, varijanta i sve ostalo ostaje izbor autora. Mislim da premeštanje članaka ne treba nikoga da udaljava. Kolaborativna smo zajednica i svaki članak je slobodan za uređivanje. Smernice su takođe rezultat konsenzusa zajednice, pa ako ne valjaju – mogu se promeniti raspravom, i ja sam uvek za tu soluciju. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. februara 2026. u 18:53 (CET)

== Obavijest o zahtjevu na WP:ZZA ==
Sukladno ranijoj najavi, pokrenut je zahtjev ''[[Wikipedija:Zahtjevi za ovlaštenja/Administratori#Aca – oduzimanje]]''. Ostala teška kršenja pravila, van Sh Wiki, biti će uskoro adekvatno adresirana na drugim projektima, o čemu ćeš tamo biti pravovremeno obaviješten. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 25. februara 2026. u 11:35 (CET)

:@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: Zahvaljujem na obaveštenju. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. februara 2026. u 16:39 (CET)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Koza za tebe! ==

[[Datoteka:Házikecske portré.JPG|left|150px]]
Da testiram jel' radi :P

[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 6. maja 2026. u 12:46 (CEST)
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;/&gt;

:Uskoro će biti ažuriran prijevod. Trenutno se i dalje koristi hrvatski prijevod. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. maja 2026. u 17:26 (CEST)

== Nova spomenica! ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Datoteka:CEE Spring 2026 Blue Barnstar.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Zvjezdica CEE Proljeća 2026.'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Dragi kolega Aca, ovom spomenicom ti želim zahvaliti na učešću u akciji i takmičenju [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.|CEE Proljeće 2026.]] i čestitati na ostvarenom plasmanu. S više od 40 kilobajta doprinesenog teksta zauzeo si treće mjesto na ljestvici. Tvoj je rad bio važan dio uspjeha ove akcije na srpskohrvatskoj Wikipediji. Čestitam ti od srca i nadam se još mnogim ovakvim takmičenjima i zajedničkim akcijama! – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 16. juna 2026. u 22:57 (CEST)
|}

== Mače ==

[[Datoteka:Kitten (06) by Ron.jpg|left|150px]]
Vipz je hotio da ti pošaljem jedno mače kot znak pažnje. :3

[[Korisnik:Fertile Snowcent|Čirppyöššä]] ([[Razgovor s korisnikom:Fertile Snowcent|razgovor]]) 31. jula 2026. u 17:54 (CEST)
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;/&gt;

== Kocka ==
Dopunila bi ovaj  članak.  Mislila sam da postavim na igraslište ali ne mogu  evo ti link 
[https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Kocka Kocka] {{BP|Ptica soko|28. septembra 2026. u 09:12}}

Počela sam novi članak   pa kad  budeš mogao pogledaj [[Korisnik:Ptica soko/Hiperkocka|U izradi 1]] {{BP|Ptica soko|7. oktobra 2026. u 16:24}}
: {{ping|Ptica soko}} Biće pregledano uskoro. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 7. oktobra 2026. u 17:10 (CEST)

:Ok  nema problema  – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 7. oktobra 2026. u 17:18 (CEST)
::@[[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]]: Ovde će biti potrebno nešto detaljnije sređivanje. Nedostaju wikiveze, reference su relativno slabe (wikije ne koristimo kao reference, a članak na Club Z ima dosta nedostataka). Jedan deo treba pojasniti jer je kontradiktoran (označio sam sa potrebna provjera). Sve u svemu, odeljci za projekcije, preseke i antipodno poziciju treba detaljno pregledati, plus formula za prostorni ugao možda nije tačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 7. oktobra 2026. u 18:17 (CEST)
:::dobro – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 7. oktobra 2026. u 18:44 (CEST)
::::Napravila sam neke izmjene – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 9. oktobra 2026. u 08:11 (CEST)
:::::da li si  pogledao  članak  napravila sam  neke izmjene – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 21. oktobra 2026. u 16:26 (CEST)
::::::@[[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]]: Bacim pogled uveče. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 21. oktobra 2026. u 20:23 (CEST)
:::::::dobro – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 22. oktobra 2026. u 13:42 (CEST)
::::::::@[[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]]: Stanje je osetno bolje, ali i dalje ima nedostataka. Fale wikiveze, četvrta referenca je kopija članka s Wikipedije i nije pouzdan izvor. Odeljci za projekcije, preseke i antipodnu poziciju treba detaljno pregledati, kao i formulu za prostorni ugao. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. oktobra 2026. u 22:39 (CET)
:::::::::Dobro – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 30. oktobra 2026. u 08:34 (CET)
::::::::::evo uradila sam nešta    u dijelu
::::::::::Projekcije i vizuelizacija (Sjenke)  nisam izbrisala  uvodni dio   za tabelu nisam sigurna da li je potrebna  ili ne   i za dio teserakt – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 30. oktobra 2026. u 09:08 (CET)

== La Loire et La Loire ==
Bonjour [[Korisnik:Aca|Aca]],&lt;br&gt;
J'ai pensé à renommer [[Loire]] en [[Loire (rijeka)]], à cause du [[Loire (departman)|departement]], mais si c'est nécessaire je ne préfère ne pas le faire moi-même ;&lt;br&gt;
Après, il y a problème [[Châtillon-sur-Colmont|ici]] par exemple, ou [[Chammes|ici]] ; et plus largement dans toutes les villes du [[Šablon:Departman Mayenne u Francuskoj|département Mayenne]], semble-t-il, où &quot;u regionu [[Loire]]&quot; devrait être &quot;u regionu [[Region Loara|Loire]]&quot;…&lt;br&gt;
Pour moi cela devient plus compliqué que de simplement faire des redirections,&lt;br&gt;
Cordialement, –[[Korisnik:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] ([[Razgovor s korisnikom:Kontributor 2K|razgovor]]) 25. oktobra 2026. u 20:10 (CEST)

:@[[Korisnik:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] : Bonjour, désolé pour ma réponse tardive ! Il se passe beaucoup de choses en Serbie, je suis donc un peu moins actif ici.
:Concernant le renommage de l'article sur le fleuve, je n'y suis pas favorable. Il me semble qu'en serbo-croate, le nom &quot;Loire&quot; désigne avant tout le fleuve en tant qu'entité géographique, son emploi dans un sens administratif étant plus tardif.
:En revanche, je vois bien le problème que vous signalez. Je peux lancer un bot pour effectuer la modification nécessaire. [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2Fu+regionu+%5C%5B%5C%5BLoara%5C%5D%5C%5D%2F&amp;title=Posebno%3ATra%C5%BEi&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1 Il y a 404 articles à corriger].
:Cordialement, – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. oktobra 2026. u 23:05 (CET)
::Je ne peux dire qu'une chose : {{za}},
::Cordialement, –[[Korisnik:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] ([[Razgovor s korisnikom:Kontributor 2K|razgovor]]) 29. oktobra 2026. u 08:53 (CET)

== Molba za pomoć ==
Zdravo Aca, nedavno sam napisala novi članak koji možeš pronaći na sljedećem linku: [[Ameboflagelat]]. U članku se koristi Šablon:Cite Q pa sam te htjela pitati, pošto si ti prethodno radio sa tim tipovima šablona, da li bi mogao dodati taj šablon na sh. wiki ili upotrijebiti neki već postojeći kao zamjenu. Ja se nažalost u te stvari baš i ne razumijem. Lijep pozdrav :) – [[Korisnik:Duma|Duma]] ([[Razgovor s korisnikom:Duma|razgovor]]) 28. oktobra 2026. u 21:22 (CET)

:@[[Korisnik:Duma|Duma]]: Trebalo bi da šablon sada radi i ovde. Nažalost, sistem referenci nam je i dalje u haosu. Pred nama je ogroman rad na tom području. Ali zasad će ovo da radi posao. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. oktobra 2026. u 00:20 (CET)
::Hvala puno :) – [[Korisnik:Duma|Duma]] ([[Razgovor s korisnikom:Duma|razgovor]]) 29. oktobra 2026. u 10:33 (CET)</text>
      <sha1>eci4t8c6fikp8a6lhmr4qxul5jich8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisabonska patrijarhija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4611106</id>
    <revision>
      <id>42714806</id>
      <parentid>42691785</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>396758</id>
      </contributor>
      <comment>West facade of Lisbon Cathedral (retouched).jpg</comment>
      <origin>42714806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3081" sha1="2pp2jybbb9hsyxttytbc7f9kjtwp005" xml:space="preserve">[[Datoteka:West facade of Lisbon Cathedral (retouched).jpg|mini|[[Lisabonska katedrala]] sjedište [[Patrijaršija|patrijarhije]]]]
'''Lisabonska patrijarhija''' ([[latinski]]: ''Patriarchatus Lisbonensis {Ulixbonensis}''&lt;ref name=en/&gt;, [[Portugalski jezik|portugalski]]: ''Patriarcado de Lisboa'') je jedna od pet formalno najviših [[metropolija]] [[Katolička crkva|Katoličke crkve]] čiji [[prelat]]i nose [[titula|titulu]] [[Patrijarh (kršćanstvo)|patrijarha]], ostala četiri su: [[Latinski patrijarh Jeruzalema|jeruzalemski]], [[Patrijarh Istočne Indije|istočnoindijski]], [[Patrijarh Venecije|venecijanski]] i sam [[papa]] koji je [[Katolička crkva|Patrijarh zapada]].

== Historija ==
[[Lisabon]] je u [[4. vijek]]u postao [[Dijeceza|biskupija]]&lt;ref name=en/&gt;, ali  je od [[711]]. podpao pod [[Mauri|Maure]] pod kojima je ostao sve do polovice [[12. vijek]]a.

[[Lisabon]]ska [[Dijeceza|biskupija]] je [[1393]]. uzdignuta u rang [[nadbiskupija|nadbiskupije]], a prvi [[nadbiskup]] postao je João Anes ([[smrt|umro]] [[1402]].) U to vrijeme Lisabonska nadbiskupija imala je pod sobom brojne [[sufragan|sufraganske biskupije]] na [[jug]]u i središtu [[Portugal]]a. Tokom [[15. vijek|15.]] i [[16. vijek]]a se broj njegovih [[sufragan|sufraganskih biskupija]] povećao onima iz [[Portugalsko kolonijalno carstvo|kolonija]].&lt;ref name=tre/&gt;

[[Papa]] [[Klement XI.]] je [[1716]]. uzdigao [[lisabon]]sku [[nadbiskupija|nadbiskupiji]] u rang [[Patrijaršija|patrijarhije]], proglasivši [[Lisabonska katedrala|Lisabonsku katedralu]], dotadašnju [[kralj]]evsku [[kapela|kapelu]], [[Patrijaršija|patrijarhijskom]] [[bazilika|bazilikom]].&lt;ref name=tre/&gt; Prvi [[Patrijarh (kršćanstvo)|patrijarh]] postao je dotadašnji [[nadbiskup]] Tomás de Almeida ([[1670]].-[[1754]].).

Do danas su na toj funkciji izredalo njih šesnaestorica, koji su svi odreda nakon inauguracije na prvom [[Kolegij kardinala|kardinalskom konzistoriju]] proglašavani [[kardinal]]ima.&lt;ref name=tre&gt;{{cite web
   |url=http://www.patriarcado-lisboa.pt/site/index.php?cont_=40&amp;tem=75
   |title      = ''No Curso dos Tempos''
   |publisher=Patriarcado de Lisboa
   |language = portugalski
   |accessdate = 29. 1. 2018}}&lt;/ref&gt;

Danas Lisabonska patrijarhija pod sobom ima 7 [[sufragan|sufraganskih biskupija]]; Angra, Funchal, Guarda, Leiria-Fátima, Portalegre-Castelo Branco, Santarém i Setúbal, a aktualni [[Patrijarh (kršćanstvo)|patrijarh]] je Manuel Clemente, koji je i [[kardinal]].&lt;ref name=en&gt;{{cite web
   |url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dlisb.html
   |title      = ''Patriarchate of Lisboa {Lisbon}''
   |publisher=Catholic Hierarchy
   |language = engleski
   |accessdate = 29. 1. 2018}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Patriarchate of Lisbon}}
* [http://www.patriarcado-lisboa.pt/site/ ''Patriarcado de Lisboa''] {{pt icon}} 
* [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dlisb.html ''Patriarchate of Lisboa {Lisbon}''] {{en icon}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Katoličanstvo u Portugalu]]
[[Kategorija:Lisabon|Patrijarhija]]</text>
      <sha1>2pp2jybbb9hsyxttytbc7f9kjtwp005</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crvena hudika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4635456</id>
    <revision>
      <id>42714872</id>
      <parentid>42554412</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4935" sha1="njozhmqf8rogsu8ynagawyh9hxmp9vk" xml:space="preserve">{{for|istoimeni film|Crvena hudika (film)}}

{{Taksokvir
| boja         = lightgreen
| naziv        =Crvena hudika
| slika        = Illustration Viburnum opulus0.jpg
| slika_širina = 200px
| slika_opis   =snježne grude ili crvena hudika
| status       = (vidi IUCN-ov crveni popis za kratice)
| regnum       =[[Plantae]]
| divisio      =[[Tracheophyta]]
| classis      =[[Magnoliopsida]] 
| ordo         =[[Dipsacales]] 
| familia      =[[Adoxaceae]] 
| genus        ='''''[[Viburnum]]'''''
| species      =''V. opulus''
| subspecies   =
| dvoimeno     =''Viburnum opulus''
| dvoimeno_autorstvo =&lt;small&gt;[[L.]]&lt;/small&gt;
| karta_raspon =Viburnum opulus kz distr.jpg
| karta_raspon_širina = 240px
| karta_raspon_opis = Rasprostranjenost 
}}
[[Datoteka:Viburnum opulus.jpg|thumb|left|Cvjetovi i plodovi]]
[[Datoteka:Viburnum opulus fruits - Keila.jpg|mini|Plodovoi]]
'''''Crvena hudika''''' (Šibikovina, žganci, snježne grude, kalina, bekovina lat. Viburnum opulus) je biljna vrsta iz porodice [[Adoxaceae]] ([[moškovičevke]]). Listopadni je grm visine do 5 metara, koji cvate krajem [[Proljeće|proljeća]] bijelim grudastim [[cvat]]ovima veličine do 10&amp;nbsp;cm. Plodovi su crvene boje, koji ako se konzumiraju u većim količinama djeluju [[otrov]]no.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rasadnik |url=http://www.rasadnik-curek.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=30&amp;Itemid=70 |access-date=2019-04-10 |archive-date=2016-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160515071903/http://www.rasadnik-curek.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=30&amp;Itemid=70 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Postaju jestivi  tek nakon prvih [[mraz]]eva, najbolje ih je konzumirati tek nakon što ih se prokuha par minuta.

Kod nas raste po rubovima šuma, uz obale rijeka i potoka, te uz nasipe, pruge i na livadama. Udomaćena je u [[Europa|Europi]], te središnjoj [[Azija|Aziji]]. Postoji veliki broj kultiviranih odlika koje se koriste u hortikulturi, ali i nekoliko odlika koje se uzgajaju zbog plodova (sorte &quot;Zernica&quot;, &quot;Krasnji korall&quot;, &quot;Krasnaja grozd&quot;, &quot;Granatovi braslet&quot;,&quot;Taežnij rubin&quot;, &quot;Vigorovskaja sladkaja&quot;,&quot;Gordovina&quot;,&quot;Marija&quot;,&quot;Wentworth&quot;,&quot;Phillips&quot;,&quot;Andrews&quot;,&quot;Hahs&quot;).&lt;ref&gt;http://edu68.ru/nauka/154-perspektivy-ispolzovaniya-kaliny-dlya-proizvodstva-produktov-funkczionalnogo-pitaniya.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410082208/http://edu68.ru/nauka/154-perspektivy-ispolzovaniya-kaliny-dlya-proizvodstva-produktov-funkczionalnogo-pitaniya.html |date=2019-04-10 }}  Pristupljeno 24.09.2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.fruit.cornell.edu/mfruit/cranberries.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030902000943/http://www.fruit.cornell.edu/mfruit/cranberries.html |date=2003-09-02 }}  Pristupljeno 16.10.2015.&lt;/ref&gt; Koristi se i kao ljekovita biljka u upotrebi su [[kora]] i [[korijen]]  koji se skidaju,odnosno iskapaju u [[proljeće]] i [[jesen]]. Razmnožava se uz pomoć ptica koje privlače njezine bobice upadljive crvene boje.

==Ljekovito djelovanje==
Kora djeluje antispazmodično,stežuće i sedativno.

== Sadržaj ==
[[Viburnin]], [[treslovina]], [[šećer]], [[smola]], [[pektin]], [[valerijanska kiselina|valerijanska]] i [[viburinska kiselina]], mineralne tvari, [[vitamin C]]; Plodovi sadrže 11 – 49&amp;nbsp;mg/100g vitamina C, od 0,58 - 2,38&amp;nbsp;mg% provitamina A, te 1,11- 2,08 % organskih kiselina.&lt;ref&gt;http://edu68.ru/nauka/154-perspektivy-ispolzovaniya-kaliny-dlya-proizvodstva-produktov-funkczionalnogo-pitaniya.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410082208/http://edu68.ru/nauka/154-perspektivy-ispolzovaniya-kaliny-dlya-proizvodstva-produktov-funkczionalnogo-pitaniya.html |date=2019-04-10 }}  Pristupljeno 24. rujna 2015.&lt;/ref&gt;
==Sorte koje se koriste  u hortikulturi==
*''''Compactum'''', manje visine rasta,najviše 2 metra. Promjer krošnje najviše 1,6 metara. Cvate krajem proljeća, cvjetovi bijeli.
* ''''Harvest Gold'''' (syn.: 'Park Harvest', 'Aureum'). Mladi listovi žute boje.
* ''''Kristy D.'''' (syn.: 'Variegatum'). Šareni listovi.
* ''''Nanum''''. Patuljasta sorta, visina do 60&amp;nbsp;cm.
* ''''Roseum'''' ('Sterile'). Najraširenija  sorta. Visina do 4 metra. Cvate krajem lipnja, početkom srpnja.
* ''''Xanthocarpum''''. Sorta žutih plodova.

==Dodatna literatura==
* Dericks-Tan, Vollbrecht: Auf den Spuren der Wildfrüchte in Europa, {{ISBN|978-3-00021129-4}}, Abadi-Verlag 2009. Str. 258
* Grlić, Lj., Samoniklo jestivo bilje, Zagreb 1980.
*Konstantinov,J.Universalnoe lekarstvo kalina,Moskva 2018.
* Bastide P., 1988: Catechin tannins angioprotective principles of viburnum opulus l. Plantes Medicinales Et Phytotherapie: str.242-246

==Izvori==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
*http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Viburnum+opulus
{{commonscat|Viburnum opulus}}
{{wikispecies|Viburnum opulus}}

{{Taxonbar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Magnoliopsida]]
[[Kategorija:Ljekovito bilje]]
[[Kategorija:Samoniklo jestivo bilje]]</text>
      <sha1>njozhmqf8rogsu8ynagawyh9hxmp9vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dakahlija (muhafaza)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4658318</id>
    <revision>
      <id>42714876</id>
      <parentid>42513021</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2216" sha1="epoe5it5ibfaqk4ahbnbmqzaalh8gbh" xml:space="preserve">{{Regija (HR)
| ime =Muhafaza Dakahlija
| ime_genitiv=Muhafaze Dakahlije
| slika =Dakahlia in Egypt (2011).svg
| slika_opis= Pozicija muhafaze na [[Karta|karti]] [[Egipat|Egipta]]
| nalazi_se_u_sastavu= [[Egipat|Egipta]]
| upravni_oblik= [[muhafaza]]
| službeni_jezik=[[arapski]] 
| glavni_grad= [[Mansura]]
| vladar =Kamal Gad Šarobim Saad
| titula_vladara=Muhafiz
| površina=3538
| stanovnika=6626435
| pozivni_broj = 
| web=
| komentar = 
|}}

'''Muhafaza Dakahlija''' ({{ArJ|محافظة الدقهلية}} / Muḥāfẓet El Dakahlia) je jedna od 27 [[muhafaza]] na koje je [[Egipat]] [[državna uprava|administrativno]] podjeljen.

== Geografija ==

Muhafaza se nalazi u [[Donji Egipat|Donjem Egiptu]] na [[sjeveroistok]]u [[Delta Nila|Delte Nila]].
Prostire se od [[obala|obale]] [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]] na [[sjever]]u do [[Kaljubija (muhafaza)|Muhafaze Kaljubija]] na [[jug]]u.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 |url        = https://www.sis.gov.eg/Story/68563
 |title      = ''Dakahliya governorate''
 |publisher  = State Information Service
 |language   = engleski
 |accessdate = 26.7. 2020.
}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Ima [[površina|površinu]] od 3,538 [[km²]], na kojoj živi 6,626,435 [[stanovništvo|stanovnika]].&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =http://www.citypopulation.de/en/egypt/cities/
 | title =''Egypt, Arab Republic of Egypt''
 | accessdate =26. 07. 2020
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt;

=== Administrativna podjela ===

Muhafaza Dakahlija je [[državna uprava|administrativno]] podjeljena na 22 distrikta.
[[glavni grad|Administrativni centar]] muhafaze i najveći [[grad]] je [[Mansura]]&lt;ref name=brit/&gt;

== Izvori ==
{{reference}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Dakahlia Governorate}}
* [https://web.archive.org/web/20200724041304/http://www.dakahliya.gov.eg/SitePages/CitizensHomePage.aspx ''Dakahliya governorate''] {{ar icon}}
* [https://www.sis.gov.eg/Story/68563 ''Dakahliya governorate''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728145054/https://www.sis.gov.eg/Story/68563 |date=2020-07-28 }} {{en icon}}
{{Egipatske muhafaze}}

[[Kategorija:Administrativna podjela Egipta]]</text>
      <sha1>epoe5it5ibfaqk4ahbnbmqzaalh8gbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hasan Zvizdić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4668935</id>
    <revision>
      <id>42714745</id>
      <parentid>42714703</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]</comment>
      <origin>42600834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11809" sha1="hlsujrkmfih3c4gqbkaklqh74d8mff5" xml:space="preserve">{{Infokutija Vojno lice
| name          = Hasan Zvizdić&lt;br /&gt;{{resize|90%|''[[Aga]]''}}
| image         = [[Datoteka:Hasan-aga Zvizdić.jpg|199p|Istorijski portret Hasana Zvizdića]]
| image_size    = 
| alt           = Crno-bela fotografija, istorijski jajasti portret osobe s fesom ili sličnom kapom na glavi, srednji plan
| caption       = Istorijski portret
| rođen          = 1892
|datum_smrti = 1980
|mesto_rođenja  = [[Sjenica]], &lt;br /&gt;{{zastava|Osmansko carstvo}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (danas{{nbsp}}[[Srbija]])&lt;/small&gt;
|mesto_smrti  = [[Adapazari]], {{zastava|Turska}}
| lojalnost = {{Plainlist |
* {{flag|NDH}}
* {{flag|Kraljevina Italija}}
* {{flag|Nacistička Nemačka}}
}}
| branch        = 
| serviceyears  = 
| rank          = 
| servicenumber = &lt;!--Do not use data from primary sources such as service records.--&gt;
| unit          = odred [[Muslimanska milicija Sandžaka|Muslimanske milicije]] iz{{nbsp}}[[Sjenica|Sjenice]]
| commands      = 
|ratovi       = [[Drugi svetski rat]] u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]
* [[Bitka za Sjenicu]]}}

'''Hasan Zvizdić''' ([[Sjenica]], 1892 — [[Adapazari]], 1980){{Sfn|Crnovršanin|1996||ps=: &quot;Hasan je rođen 1892. godine ... Hasan-aga Zvizdić umro je 1980. godine u Adapazaru&quot;}} bio je tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] komandant odreda [[Muslimanska milicija Sandžaka|Muslimanske milicije]] iz [[Sjenica|Sjenice]] (u [[Sandžak (oblast)|Sandžaku]]),&lt;ref name=&quot;BojovićŠibalić1979&quot;&gt;{{cite book|last1=Bojović|first1=Jovan R.|last2=Šibalić|first2=Mijuško|title=Durmitorska partizanska republika: materijali sa naučnog skupa održanog u Žabljaku 24, 25 i 26, avgusta 1977. godine|url=https://books.google.com/books?id=s3EYAAAAMAAJ|year=1979|publisher=Istorijski in-t SR Crne Gore|page=382}}&lt;/ref&gt; te glavni trgovac stokom u regionu koji je zavisio od [[stočarstvo|stočarstva]] — zbog čega je njegov uticaj u Sandžaku bio snažan.{{Sfn|Živković|2011|p=»Kako se kasnije ispostavilo, Zvizdić je još desetak dana ranije pozvao muslimane iz okoline Sjenice da pomognu odbranu grada, što su ovi prihvatili s obzirom na njegov uticaj kao glavnog trgovca mesom i stokom u jednoj stočarskoj regiji.«}}

== Biografija ==
Hasan-aga Zvizdić je rođen [[1892]]. godine u [[Sjenica|Sjenici]]. Najstariji je sin Muhameda i Amine Zvizdić. Morao je da napusti rodno mesto ([[Gacko]], [[Bosna i Hercegovina|BiH]]) i seli se veoma često zbog progona; iako je menjao lokaciju i brodom, svojevremeno je ipak završio u logoru ([[Logor Dahau|Dahau]], gde je proveo dve godine). Porodicu, uključujući mlađeg brata Osmana, ubili su mu [[terorizam|teroristi]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sandzakpress.net/hasan-aga-zvizdic-1892-1980|title=Hasan-aga Zvizdić (1892–1980)|website={{noitalic|Elektronske novine}} Sandžak PRESS|date=8. 12. 2015|accessdate=27. 8. 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170827154921/http://sandzakpress.net/hasan-aga-zvizdic-1892-1980|archivedate=27. 8. 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zsdholland.ning.com/group/braniteljisandzaka|title=Branitelj Sjenice i Pešterske Visoravni – Rahmetli Hasan Zvizdić (1892–1980)|website=zsdholland.ning.com|accessdate=27. 8. 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100304154711/http://zsdholland.ning.com/group/braniteljisandzaka|archivedate=4. 3. 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Zvizdić je radio kao bogati [[muslimani|muslimanski]] veletrgovac iz [[Sjenica|Sjenice]]. Postao je guverner grada i naoružao mnogo lokalnih muslimana organizovavši ih u ratnu [[milicija|miliciju]].&lt;ref name=&quot;Djurašinović-Kostja1961&quot;&gt;{{cite book|last=Djurašinović-Kostja|first=Vojin|title=Stazama proleterskim|url=https://books.google.com/books?id=zSosAAAAIAAJ|year=1961|publisher=Prosveta|quote=Tada je u Sjenici vlast držao Hasan Zvizdić, poznat u tome kraju kao veletrgovac i čovek sa jakim uticajem na jedan deo stanovništva, što mu je pomoglo da izvestan deo muslimana organizuje i naoruža kao miliciju.|pages=279 }}&lt;/ref&gt;

=== Angažman ===
U decembru 1941, Zvizdić je odbio da dozvoli [[partizani]]ma ka zauzmu Sjenicu, jer se bojao da će [[četnici]], [[Nemci|nemačke]] i [[italija]]nske snage napasti partizane u ovom mestu i takođe pobiti veći deo populacije. Objasnio je partizanima kako je imao oko 5.000 članova Muslimanske milicije pod svojom komandom i da će ih usmeriti protiv partizana ili četnika ako pokušaju sa zauzimanjem.&lt;ref name=&quot;Ćuković1964&quot;&gt;{{cite book|last=Ćuković|first=Mirko|title=Sandžak: Na osnovu sakupljenog i obrađenog materijala knjigu napisao Mirko Ćuković|url=https://books.google.com/books?id=w5DRAAAAMAAJ|year=1964|publisher=Nolit|pages=196, 197}}&lt;/ref&gt; Prema istoričaru [[Milutin Živković|Živkoviću]], Zvizdić je zapravo bio zabrinut da njegovi unosni ugovori za snabdevanje italijanske i nemačke vojske stokom ne bi bili otkazani ako bi partizani zauzeli grad.{{Sfn|Živković|2011|p=»To je bilo opravdanje za javnost, dok je stvarni razlog ležao u tome što je Zvizdić kao trgovac stokom imao ugovor o snabdevanju italijanskih i nemačkih vojski mesom, koji bi verovatno bio ugrožen ukoliko bi se pročulo da je pustio partizane u grad.«}}

Dana [[22. decembar|22. decembra]] [[1941]]. godine, snage Muslimanske milicije iz [[Prijepolje|Prijepolja]] — pod komandom [[Sulejman Pačariz|Pačariza]], te iz Sjenice — pod komandom Zvizdića, uspešno su onemogućile napad partizana koji su pokušali da zauzmu Sjenicu.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radaković|first=Petko|title= Užička Republika, Zapisi i sećanja&amp;nbsp;– I|year=1981|publisher= Muzej ustanka 1941|location=Užice|chapter=Muslimanska milicija u službi okupatora|pages=662}}&lt;/ref&gt; Jedna grupa iz [[Tutin]]a ih je podržavala — pod komandom [[DŽemail Koničanin|DŽemaila Koničanina]], koji se pridružio po pozivu Zvizdića.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ćuković|first=Mirko|title=Sandžak: Na osnovu sakupljenog i obrađenog materijala knjigu napisao Mirko Ćuković|url=https://books.google.com/books?id=w5DRAAAAMAAJ|year=1964|publisher=Nolit|quote=Ubrzo se pojavila i druga neprijateljska kolona od sela Medare, pod komandom DŽema Koničanina. Ova grupa je na poziv Hasana Zvizdića stitla dva dana ranije kao pomoć sa Peštera iz nggavičkog sreza|pages=209}}&lt;/ref&gt;

Početkom delovanja Muslimanske milicije iz Sjenice kojoj je komandovao Zvizdić, februara 1942. — zajedno sa odredima milicije iz Prijepolja, [[Brodarevo|Brodareva]] i [[Komaran]]a, u saradnji sa [[četnici]]ma kojima je zapovedao [[Pavle Đurišić]], te sa italijanskim snagama, planiran je napad na partizane koji su se povlačili iz Sandžaka nakon [[Užička republika|poraza u Užicu]]. Kad je Pačariz shvatio da su partizani uspeli da pobede četnike, nije se suzdržavao od napada na partizane, ali je odlučio da premesti svoje snage u Sjenicu da bi pomogao Zvizdiću ako bi partizani odlučili da ponovo napadnu grad.&lt;ref name=&quot;Ćuković1964-2&quot;&gt;{{cite book|last=Ćuković|first=Mirko|title=Sandžak: Na osnovu sakupljenog i obrađenog materijala knjigu napisao Mirko Ćuković|url=https://books.google.com/books?id=w5DRAAAAMAAJ|year=1964|publisher=Nolit|quote=Četničko-nedićevske snage iz Srbije vršile su početkom februara poslednje pripreme da opkole i unište partizanske snage na desnoj strani Lima. Bilo je predviđeno da u ovoj akciji učestvuju četnici Draže Mihailovića, kako oni koji su bili pod njegovom direktnom komandom, tako i oni koji su bili stavljeni pod komandu Milana Nedića kao odredi Srpske oružane sile, zatim muslimanska milicija Hasana Zvizdića iz Sjenice i hodže Sulejmana Pačariza iz Hisardžika i italijanske jedinice iz Prijepolja uz sadejstvo četnika Pavla Đurišića i muslimanske milicije iz Brodareva i Komarana na levoj strani Lima.|pages=247 }}&lt;/ref&gt;

Zvizdić nije bio uticajan samo u Sjenici i Tutinu, nego i u širem regionu. Mislio je da će mu koristiti ako poseti sedište [[četnici|četnika]] i pregovara s [[Dragoljub Mihailović|Dražom Mihailovićem]].&lt;ref name=&quot;Đaković1986&quot;&gt;{{cite book|author=Spasoje Đaković|title=Sukobi na Kosovu|url=https://books.google.com/books?id=z7pBAAAAYAAJ|year=1986|publisher=Narodna knjiga|page=139}}&lt;/ref&gt; Dana [[27. jun]]a, Zvizdić i ostali muslimanski i albanski lideri (među kojima i [[Aćif Hadžiahmetović]], [[DŽafer Deva]], [[Ferhat-beg Draga]] i [[Ahmet Daca]]) pregovarali su sa predstavnicima Mihailovićevih četnika. Pregovori su okončani dogovorom o saradnji na zajedničkoj borbi protiv komunista.&lt;ref name=&quot;Ćuković1964-3&quot;&gt;{{cite book|last=Ćuković|first=Mirko|title=Sandžak: Na osnovu sakupljenog i obrađenog materijala knjigu napisao Mirko Ćuković|url=https://books.google.com/books?id=w5DRAAAAMAAJ|year=1964|publisher=Nolit|page=526}}&lt;/ref&gt; [[Milorad Ekmečić|Ekmečić]] pominje Zvizdića kao muslimanskog četničkog vođu.&lt;ref name=&quot;Ekmečić2007&quot;&gt;{{cite book|last=Ekmečić|first=Milorad|authorlink=Milorad Ekmečić|title=Dugo kretanje između klanja i oranja: Istorija Srba u Novom Veku 1492-1992|url=https://books.google.com/books?id=6WotAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Zavod za udžbenike|quote=Zvizdić Hasan, vođa muslimanske četničke grupe|pages=569}}&lt;/ref&gt;

[[Karl fon Krempler]] je planirao da osnuje Sandžak kao zaseban [[entitet (politika)|politički entitet]] i ponudio je Zvizdiću funkciju guvernera. Ovaj je odbio Kremplerovu ponudu.&lt;ref name=&quot;Ćuković1964-4&quot;&gt;{{cite book|last=Ćuković|first=Mirko|title=Sandžak: Na osnovu sakupljenog i obrađenog materijala knjigu napisao Mirko Ćuković|url=https://books.google.com/books?id=w5DRAAAAMAAJ|year=1964|publisher=Nolit|page=525}}&lt;/ref&gt; Kada su Nemci preuzeli kontrolu nad Crnom Gorom nakon kapitulacije Italije pred kraj [[1943]]. godine, osnovali su [[marionetska država|marionetsku]] vladu s Hasanom Zvizdićem kao [[ministar bez portfelja|ministrom bez portfelja]].&lt;ref name=&quot;Pajović1977&quot;&gt;{{cite book|last=Pajović|first=Radoje|title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: četnički i federalistički pokret 1941-1945|url=https://books.google.com/books?id=t0yBAAAAIAAJ|year=1977|page=423}}&lt;/ref&gt;

=== Smrt ===
Posle rata, Zvizdić je emigrirao iz Jugoslavije da ga ne bi uhvatili i pogubili partizani. Umro je [[1980]]. godine u [[Adapazari]]ju ([[Turska]]). Godine 2012, ispred kuće u kojoj je živeo Zvizdić otkrivena je [[komemorativna plaketa]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Otkrivena tabla Hasan-agi Zvizdiću|url=http://www.sandzakcbs.com/vijesti/otkrivena-tabla-hasan-agi-zvizdicu|publisher=Centar za bošnjačke studije|accessdate=2. 6. 2014}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

=== Bibliografija ===
* {{cite book|last=Crnovršanin|first=Harun|title=Sinovi Sandžaka|url=https://books.google.com/books?id=d8X4GAAACAAJ|year=1996|publisher=Izd. autora|ref=harv}}
* {{cite journal|last1=Živković|first1=Milutin|title=Dešavanja u Sandžaku od julskog ustanka do kraja 1941 godine|journal=Baština|year=2011|volume=31|url=http://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0353-9008/2011/0353-90081131247Z.pdf|accessdate=12. 6. 2014|publisher=Institute for Serbian Culture|location=Priština, Leposavić|ref=harv}}

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20100304154711/http://zsdholland.ning.com/group/braniteljisandzaka Biografija] na sajtu ZSD Holandije
* [http://www.bkz.rs/2012/03/26/%E2%80%9Edalje-necete-rekao-je-hsan-aga-zvizdic/ Članak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210831124748/http://www.bkz.rs/2012/03/26/%E2%80%9Edalje-necete-rekao-je-hsan-aga-zvizdic/ |date=2021-08-31 }} na sajtu BKZ Srbije

{{Muslimanska milicija Sandžaka}}

{{DEFAULTSORT:Zvizdić, Hasan}}
[[Kategorija:Rođeni 1892.]]
[[Kategorija:Umrli 1980.]]
[[Kategorija:Kvislinzi]]
[[Kategorija:Muslimanska milicija Sandžaka]]
[[Kategorija:Biografije, Srbija]]</text>
      <sha1>hlsujrkmfih3c4gqbkaklqh74d8mff5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Zavičajac/igralište</title>
    <ns>2</ns>
    <id>4676787</id>
    <revision>
      <id>42714736</id>
      <parentid>42714727</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5949" sha1="igf4lryikdk84ei05qkqxj3d0n8oyot" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard

{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Željin&quot;
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = Kovači 0877.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Centralna Srbija
| najbliži_grad        = [[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]], [[Raška]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 63.79
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: III kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite I (195,91 ha, 3,07%), II (201,06 ha, 3,15%) i III (5.982,13 ha, 93,78%) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2022.&lt;ref name=&quot;Željin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_PREDELA_IZUZETIH_ODLIKA_ZELJIN.pdf |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;ŽELJIN &quot; |work= („Službeni glasnik RS”, br. 84/2022)  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće „Srbijašume” 
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Željin''' je planinski masiv između donjeg Ibra i planina Kopaonik, Goč i Stolovi, u centralnom dijelu [[Srbija|Srbije]]. Administrativno zahvata dijelove opština [[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]] i [[Raška]].&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt; Pripada Rodopskom planinskom sistemu, kopaonička grupa. Razvođe je izvorišnog dela reke Rasine, pritoke Zapadne Morave i reka Jošanice i Gokčanice, pritoka Ibra. 

Najviši vrhovi Željina zovu se Rogavska čuka sa sjeverne strane, visoka 1785 metara nadmorske visine, i južno Ploška čuka, sa visinom od 1779 metara. Planina se izdiže sa zapadne strane Župe aleksandrovačke štiteći od vetrova čitavo župsko vinogorje. 

Jedna je od vodom najbogatijih planina u Srbiji. Biljni i životinjski svet ove planine je raznovrstan i bujan, a spada u jednu od najšumovitijih planina Srbije. Poznati su termalni mineralni izvori u [[Jošanička banja|Jošaničkoj banji]] sa temperaturom vode od 48º do 80º C. U prošlosti se na Željinu vadila olovna ruda.&lt;ref name=&quot;Željin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srbijazamlade.rs/product/zeljin |title= Željin, pješačke ture |work= Srbija za mlade  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;

== Zaštićeno područje ==
Predeo izuzetnih odlika „Željin” stavlja se pod zaštitu u cilju očuvanja: 
* hidrografske mreže sa mnoštvom izvora, reka i potoka; bukovih šuma, u centralnom planinskom delu i hrastovih šuma u nižem, blago zatalasnom delu planine;
* 13 nacionalno i međunarodno važnih biljnih vrsta (najvažnije su raznorotka, [[Glog|crni glog]] i testerica), 
* preko 355 biljnih vrsta i podvrsta, (39 zaštićenih, tri taksona strogo zaštićena, osam endemičnih vrsta), sfagnumske mahovine (Sphagnum spp.) na tresavi Jezero, ljutića (Ranunculus aconitifolius L.), 
* 48 vrsta pravokrilaca (Orthoptera), 
* 94 vrste dnevnih leptira,
* deset vrsta riba, 
* 6 vrsta iz klase vodozemaca (Amphibia), 
* 7 vrsta iz klase gmizavaca (Reptilia), 
* 132 vrste ptica (112 zaštićenih vrsta među kojima je suri orao (Aquila chrysaetos), gaćasta kukumavka (Aegolius funereus), zmijar (Circaetus gallicus), prdavac (Crex crex), buljina (Bubo bubo) i dr.),
* 45 vrsta sisara (14 vrsta glodara (Rodentia), deset vrsta zveri (Carnivora), slepi miševi (Chiroptera) sa četiri vrste, papkari (Artiodactula) sa dve vrste i zečevi, zečevi (Lagomorpha) sa jednom vrstom).
&lt;ref name=&quot;adeade&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.021.rs/info/vojvodina/271365/foto-ade-i-odseci-kod-slankamena-novo-zasticeno-podrucje-u-vojvodini |title= FOTO: Ade i odseci kod Slankamena novo zaštićeno područje u Vojvodini |work= 021 - www.021.rs |accessdate= 10. oktobar 2025.}}&lt;/ref&gt;

=== Predio izuzetnih odlika ===
Uredbom Vlade RS iz 2022. godine, područje planine Željin proglašeno je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro od regionalnog, odnosno velikog značaja, i svrstano je u IU kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode - [[Zaštićeni krajolik]].&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt;

==== Površina i režimi zažtite ====
Površina Predela izuzetnih odlika „Željin” iznosi 6.379,10 ha, od čega je u državnoj svojini 5.293,12 ha (82,98%), u privatnoj svojini 1.066,28 ha (16,71%) i u drugim oblicima svojine 19,70 ha (0,31%), 

Utvrđena su tri stepena režima zaštite I, II i III stepena. 

Režim zaštite I stepena je ukupne površine 195,91 ha, odnosno 3,07%, površine, i odnosi se na lokalitete:
* gornji sliv Krive rijeke, 
* vrhovi planine Željin 
* Željinski troskok, sa dva stalna izvorišna kraka Jelovaka, koji nakon toga ulazi u najuži i najstrmiji deo svoje kanjonske dolinice, ispresecan slapovima i kaskadama. 

Režim zaštite II stepena, ukupne površine 201,06 ha, odnosno 3,15% površine Predela izuzetnih odlika „Željin”, obuhvata sledeće lokalitete: 
područje Kolske reke sa njenom pritokom Krivom rekom,
padine vrhova Željina i Pločke čuke oko područja sa režimom zaštite I stepena, 
zapadne padine vrha Kavanj ispod koga izvire Planska reka.

Režim zaštite III stepena, ukupne površine 5.982,13 ha, odnosno (93,78%) površine Predela izuzetnih odlika „Željin”, obuhvata preostali deo zaštićenog područja.

== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Željin}}
[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]
[[Kategorija:Kraljevo]
[[Kategorija:Aleksandrova]
[[Kategorija:Raška]</text>
      <sha1>igf4lryikdk84ei05qkqxj3d0n8oyot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714753</id>
      <parentid>42714736</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6762" sha1="q9trl7odcb0kzycc7d1irx3jdbiym17" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard

{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Željin&quot;
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = Kovači 0877.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Centralna Srbija
| najbliži_grad        = [[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]], [[Raška]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 63.79
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: III kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite I (195,91 ha, 3,07%), II (201,06 ha, 3,15%) i III (5.982,13 ha, 93,78%) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2022.&lt;ref name=&quot;Željin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_PREDELA_IZUZETIH_ODLIKA_ZELJIN.pdf |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;ŽELJIN &quot; |work= („Službeni glasnik RS”, br. 84/2022)  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće „Srbijašume” 
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Željin''' je [[Planina|planinski]] masiv između donjeg [[Ibar|Ibra]] i planina [[Kopaonik]], [[Goč]] i Stolovi, u centralnom dijelu [[Srbija|Srbije]]. Administrativno zahvata dijelove opština [[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]] i [[Raška]].&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt; Pripada [[Rodopi|Rodopskom planinskom]] sistemu, kopaonička grupa. Razvođe je izvorišnog dela reke [[Rasina|Rasine]], pritoke [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] i reka Jošanice i Gokčanice, pritoka Ibra. 

Najviši vrhovi Željina zovu se Rogavska čuka sa sjeverne strane, visoka 1785 metara nadmorske visine, i južno Ploška čuka, sa visinom od 1779 metara. Planina se izdiže sa zapadne strane Župe aleksandrovačke štiteći od vjetrova čitavo župsko [[Vinograd|vinogorje]]. 

Jedna je od vodom najbogatijih planina u Srbiji. Biljni i životinjski svet ove planine je raznovrstan i bujan, a spada u jednu od najšumovitijih planina Srbije. Poznati su termalni mineralni [[izvor]]i u [[Jošanička banja|Jošaničkoj banji]] sa temperaturom vode od 48º do 80º C. U prošlosti se na Željinu vadila [[Olovo|olovna]] ruda.&lt;ref name=&quot;Željture&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srbijazamlade.rs/product/zeljin |title= Željin, pješačke ture |work= Srbija za mlade  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;

== Zaštićeno područje ==
Predeo izuzetnih odlika „Željin” stavlja se pod zaštitu u cilju očuvanja: 
* hidrografske mreže sa mnoštvom izvora, rijeka i potoka; [[Bukva|bukovih]] šuma u centralnom planinskom dijelu i [[hrast]]ovih šuma u nižem, blago zatalasnom dijelu planine;
* 13 nacionalno i međunarodno važnih biljnih vrsta (najvažnije su raznorotka, [[Glog|crni glog]] i testerica), 
* preko 355 biljnih vrsta i podvrsta, (39 zaštićenih, tri taksona strogo zaštićena, osam endemičnih vrsta), sfagnumske mahovine (''Sphagnum spp.'') na tresavi Jezero, [[ljutić]]a (''Ranunculus aconitifolius L.''), 
* 48 vrsta pravokrilaca (''Orthoptera''), 
* 94 vrste dnevnih [[leptir]]a,
* deset vrsta [[riba]], 
* 6 vrsta iz klase [[Vodozemci|vodozemaca]] (''Amphibia''), 
* 7 vrsta iz klase [[Gmizavci|gmizavaca]] (''Reptilia''), 
* 132 vrste [[ptica]] (112 zaštićenih vrsta među kojima je [[suri orao]] (''Aquila chrysaetos''), [[gaćasta kukumavka]] (''Aegolius funereus''), zmijar (''Circaetus gallicus''), [[prdavac]] (''Crex crex''), [[buljina]] (''Bubo bubo'') i dr.),
* 45 vrsta [[Sisari|sisara]] (14 vrsta glodara (''Rodentia''), deset vrsta zvijeri (''Carnivora''), [[Slijepi miš|slijepi miševi]] (''Chiroptera'') sa četiri vrste, papkari (''Artiodactula'') sa dvije vrste i [[Zec|zečevi]] (''Lagomorpha'') sa jednom vrstom).
&lt;ref name=&quot;adeade&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.021.rs/info/vojvodina/271365/foto-ade-i-odseci-kod-slankamena-novo-zasticeno-podrucje-u-vojvodini |title= FOTO: Ade i odseci kod Slankamena novo zaštićeno područje u Vojvodini |work= 021 - www.021.rs |accessdate= 10. oktobar 2025.}}&lt;/ref&gt;

=== Predio izuzetnih odlika ===
Uredbom Vlade RS iz 2022. godine, područje planine Željin proglašeno je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro od regionalnog, odnosno velikog značaja, i svrstano je u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode - [[Zaštićeni krajolik]].&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt;

==== Površina i režimi zažtite ====
Površina Predela izuzetnih odlika „Željin” iznosi 6.379,10 ha, od čega je u državnoj svojini 5.293,12 ha (82,98%), u privatnoj svojini 1.066,28 ha (16,71%) i u drugim oblicima svojine 19,70 ha (0,31%), 

Utvrđena su tri stepena režima zaštite I, II i III stepena. 

Režim zaštite I stepena je ukupne površine 195,91 ha, odnosno 3,07%, površine, i odnosi se na lokalitete:
* gornji sliv Krive rijeke, 
* vrhovi planine, Rogavska čuka i Pločka čuka
* Željinski troskok, sa dva stalna izvorišna kraka Jelovaka, koji nakon toga ulazi u najuži i najstrmiji deo svoje kanjonske dolinice, ispresecan slapovima i kaskadama. 

Režim zaštite II stepena, ukupne površine 201,06 ha, odnosno 3,15% površine Predela izuzetnih odlika „Željin”, obuhvata sledeće lokalitete: 
područje Kolske reke sa njenom pritokom Krivom rekom,
padine vrhova Željina i Pločke čuke oko područja sa režimom zaštite I stepena, 
zapadne padine vrha Kavanj ispod koga izvire Planska reka.

Režim zaštite III stepena, ukupne površine 5.982,13 ha, odnosno (93,78%) površine Predela izuzetnih odlika „Željin”, obuhvata preostali deo zaštićenog područja.
== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
File:Kuća Milunke Savić 0665.jpg|Rodna kuća [[Milunka Savić|Milunke Savić]] - selo Koprivnica, [[Raška]]
File:Golden Eagle (Aquila chrysaetos) (5).jpg|[[Suri orao]] (''Aquila chrysaetos''
File:Aegolius funereus Bethel.jpg|Sova - [[Gaćasta kukumavka]] (''Aegolius funereus'')
File:Schlangenadler wiki.jpg|[[Zmijar]] (''Circaetus gallicus'')
File:Crex crex, Beachy Head 8.jpg|[[Prdavac]] (''Crex crex'')
File:Bubo bubo (Uhu) 2009.jpg|Buljina [[(sova ušora]]) - (''Bubo bubo'')
&lt;/gallery&gt;

== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Željin}}
[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]
[[Kategorija:Kraljevo]
[[Kategorija:Aleksandrova]
[[Kategorija:Raška]</text>
      <sha1>q9trl7odcb0kzycc7d1irx3jdbiym17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714774</id>
      <parentid>42714753</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7645" sha1="0ghhg49wov5wfkgji21ybx7imdlyom4" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard

{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Željin&quot;
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = Kovači 0877.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Centralna Srbija
| najbliži_grad        = [[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]], [[Raška]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 63.79
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: III kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite I (195,91 ha, 3,07%), II (201,06 ha, 3,15%) i III (5.982,13 ha, 93,78%) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2022.&lt;ref name=&quot;Željin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_PREDELA_IZUZETIH_ODLIKA_ZELJIN.pdf |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;ŽELJIN &quot; |work= („Službeni glasnik RS”, br. 84/2022)  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće „Srbijašume” 
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Željin''' je [[Planina|planinski]] masiv između donjeg [[Ibar|Ibra]] i planina [[Kopaonik]], [[Goč]] i Stolovi, u centralnom dijelu [[Srbija|Srbije]]. Administrativno zahvata dijelove opština [[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]] i [[Raška]].&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt; Pripada [[Rodopi|Rodopskom planinskom]] sistemu, kopaonička grupa. Razvođe je izvorišnog dela reke [[Rasina|Rasine]], pritoke [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] i reka Jošanice i Gokčanice, pritoka Ibra. 

Najviši vrhovi Željina zovu se Rogavska čuka sa sjeverne strane, visoka 1785 metara nadmorske visine, i južno Ploška čuka, sa visinom od 1779 metara. Planina se izdiže sa zapadne strane Župe aleksandrovačke štiteći od vjetrova čitavo župsko [[Vinograd|vinogorje]]. 

Jedna je od vodom najbogatijih planina u Srbiji. Biljni i životinjski svet ove planine je raznovrstan i bujan, a spada u jednu od najšumovitijih planina Srbije. Poznati su i termalni mineralni [[izvor]]i u [[Jošanička banja|Jošaničkoj banji]] sa temperaturom vode od 48º do 80º C. U prošlosti se na Željinu vadila [[Olovo|olovna]] ruda.&lt;ref name=&quot;Željture&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srbijazamlade.rs/product/zeljin |title= Željin, pješačke ture |work= Srbija za mlade - srbijazamlade.rs |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

Klima predjela pogodna je za uzgoj [[malina]] i [[kupina]], a lokalno stanovništvo, osim stočarstva, bavi se i ovom vrstom proizvodnje voća. Od ostalih poljoprivrednih kultura, [[krompir]] je najčešći.&lt;ref name=&quot;krompir&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20200207171339/http://www.kraljevgrad.com/planina-zeljin/ |title= Planina Željin |work= web.archive.org  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

Sama planina je relativno pristupačna i moguć je uspon na najviše vrhove iz mnogih smjerova. Najčešće rute vode iz Mitrova Polja preko Vranje stene, s Karaula prijevoja u Pločama (na regionalnom putu 119 Aleksandrovac-Jošanička Banja), kao i iz Rokca i Jelakcija, također sa istog puta. Još jedna pogodnost za kretanje je što postoji dosta planinskih šumskih cesta (treba obratiti pažnju na orijentaciju).&lt;ref name=&quot;krompir&quot;/&gt; 

== Zaštićeno područje ==
Predeo izuzetnih odlika „Željin” stavlja se pod zaštitu u cilju očuvanja: 
* hidrografske mreže sa mnoštvom izvora, rijeka i potoka; [[Bukva|bukovih]] šuma u centralnom planinskom dijelu i [[hrast]]ovih šuma u nižem, blago zatalasnom dijelu planine;
* 13 nacionalno i međunarodno važnih biljnih vrsta (najvažnije su raznorotka, [[Glog|crni glog]] i testerica), 
* preko 355 biljnih vrsta i podvrsta, (39 zaštićenih, tri taksona strogo zaštićena, osam endemičnih vrsta), sfagnumske mahovine (''Sphagnum spp.'') na tresavi Jezero, [[Ranunculaceae|ljutić]]a (''Ranunculus aconitifolius L.''), 
* 48 vrsta pravokrilaca (''Orthoptera''), 
* 94 vrste dnevnih [[leptir]]a,
* deset vrsta [[riba]], 
* 6 vrsta iz klase [[Vodozemci|vodozemaca]] (''Amphibia''), 
* 7 vrsta iz klase [[Gmizavci|gmizavaca]] (''Reptilia''), 
* 132 vrste [[ptica]] (112 zaštićenih vrsta među kojima je [[suri orao]] (''Aquila chrysaetos''), [[gaćasta kukumavka]] (''Aegolius funereus''), zmijar (''Circaetus gallicus''), [[prdavac]] (''Crex crex''), [[buljina]] (''Bubo bubo'') i dr.),
* 45 vrsta [[Sisari|sisara]] (14 vrsta glodara (''Rodentia''), deset vrsta zvijeri (''Carnivora''), [[Slijepi miš|slijepi miševi]] (''Chiroptera'') sa četiri vrste, papkari (''Artiodactula'') sa dvije vrste i [[Zec|zečevi]] (''Lagomorpha'') sa jednom vrstom).

=== Predio izuzetnih odlika ===
Uredbom Vlade RS iz 2022. godine, područje planine Željin proglašeno je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro od regionalnog, odnosno velikog značaja, i svrstano je u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode - [[Zaštićeni krajolik]].&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt;

==== Površina i režimi zažtite ====
Površina Predela izuzetnih odlika „Željin” iznosi 6.379,10 ha, od čega je u državnoj svojini 5.293,12 ha (82,98%), u privatnoj svojini 1.066,28 ha (16,71%) i u drugim oblicima svojine 19,70 ha (0,31%), 

Utvrđena su tri stepena režima zaštite I, II i III stepena. 

Režim zaštite I stepena je ukupne površine 195,91 ha, odnosno 3,07%, površine, i odnosi se na lokalitete:
* gornji sliv Krive rijeke, 
* vrhovi planine, Rogavska čuka i Pločka čuka
* Željinski troskok, sa dva stalna izvorišna kraka Jelovaka, koji nakon toga ulazi u najuži i najstrmiji deo svoje kanjonske dolinice, ispresecan slapovima i kaskadama. 

Režim zaštite II stepena, ukupne površine 201,06 ha, odnosno 3,15% površine Predela izuzetnih odlika „Željin”, obuhvata sledeće lokalitete: 
područje Kolske rijeke sa njenom pritokom Krivom rijekom,
padine vrhova Željina oko područja sa režimom zaštite I stepena, 
zapadne padine vrha Kavanj ispod koga izvire Planska rijeka.

Režim zaštite III stepena, ukupne površine 5.982,13 ha, odnosno (93,78%) površine Predela izuzetnih odlika „Željin”, obuhvata preostali deo zaštićenog područja.
== Galerija ==
Fotografije ptica nisu nastale na području Željina.
&lt;gallery&gt;
File:Kovači 0877.jpg|Vrhovi Željina
File:Предео изузетних одлика Жељин 4.jpg|Pogled sa vrhova
File:Zeljin mountain 09.jpg|Predjeli na Željinu
File:Koprivnica 0652.jpg|Predjeli na Željinu
File:Црква у Ковачима 0861.jpg|Crkva u Kovačima
File:Чесма 0572.jpg|Česma
File:Golden Eagle (Aquila chrysaetos) (5).jpg|[[Suri orao]] (''Aquila chrysaetos''
File:Aegolius funereus Bethel.jpg|Sova - [[Gaćasta kukumavka]] (''Aegolius funereus'')
File:Schlangenadler wiki.jpg|[[Zmijar]] (''Circaetus gallicus'')
File:Crex crex, Beachy Head 8.jpg|[[Prdavac]] (''Crex crex'')
File:Bubo bubo (Uhu) 2009.jpg|Buljina [[(sova ušora]]) - (''Bubo bubo'')
&lt;/gallery&gt;

== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Željin}}
[[Kategorija:Planine u Srbiji]
[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]
[[Kategorija:Kraljevo]
[[Kategorija:Aleksandrova]
[[Kategorija:Raška]</text>
      <sha1>0ghhg49wov5wfkgji21ybx7imdlyom4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714868</id>
      <parentid>42714774</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4231" sha1="1a2lv1zf6l3cnlhp9loyhwchypkllsu" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard

{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Kanjiški jaraši&quot;
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = File:Rét - panoramio (1).jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Vojvodina
| najbliži_grad        = [[Kanjiža]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 3.472
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: II kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite, II (1.523,02 ha, odnosno 43,86%) i III (1.949,15 ha, odnosno 56,14%) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2023.&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_09/APV_035_2023_010.htm |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDjELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;KANJIŠKI JARAŠI&quot; |work= ((&quot;Sl. list AP Vojvodine&quot;, br. 35/2023))  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće &quot;Palić-Ludaš&quot;, Palić
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Kanjiški jaraši''' su zaštićeno područje smešteno u severoistočnom dijelu Bačke, Autonomna pokrajina Vojvodina, Srbija.  Ovo područje obuhvata južni deo slatina koje se pružaju između aluvijalne ravni rijeke Tise i Bačke lesne zaravni. Nalazi se na teritoriji opštine Kanjiža i okruženo je naseljima Trešnjevac, Velebit, Male Pijace, Mali Pesak, Kanjiža i Zimonjić.&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt; 


&lt;ref name=&quot;Željture&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srbijazamlade.rs/product/zeljin |title= Željin, pješačke ture |work= Srbija za mlade - srbijazamlade.rs |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=&quot;krompir&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20200207171339/http://www.kraljevgrad.com/planina-zeljin/ |title= Planina Željin |work= web.archive.org  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

== Zaštićeno područje ==
Predeo izuzetnih odlika „Željin” stavlja se pod zaštitu u cilju očuvanja: 
* očuvanja i unapređivanja stanja prirodnih i kulturnih vrednosti pašnjaka - jaraša kao tipične panonske pustare, s posebnim osvrtom na sindinamski povezane stanišne tipove slatinskog kompleksa, kao i na karakteristike pustarskog pejzaža;
* zaštite staništa strogo zaštićenih vrsta gnezdarica stepskih, močvarnih i šumo-stepskih staništa;
* unapređivanja stanja osetljivih i za zaštitu prioritetnih stanišnih tipova, kao i populacija ugroženih vrsta;
* očuvanja tradicionalnog znanja, kulturnih i etnografskih vrednosti tradicionalnog pašarenja, kao i integracije ovih kulturnih vrednosti u razvoj lokalnih naselja.

=== Predio izuzetnih odlika ===
Odlukom pokrajinske skupšine iz 2023. godine, područje Kanjiški salaši proglašeno je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro od regionalnog, odnosno velikog značaja, i svrstano je u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode - [[Zaštićeni krajolik]].&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;/&gt;

==== Površina i režimi zažtite ====
Površina Predela izuzetnih odlika „Kanjiški jaraši” iznosi 3.472,17 ha, od čega je 2.980,49 ha (85,84%) u državnoj svojini, 242,22 ha (6,98%) u privatnoj svojini, 194,36 ha (5,6%) u društvenoj svojini i 55,1 ha (1,59%) u drugim oblicima svojine.

Utvrđena su dva stepena režima zaštite II i III stepena. 

Režim zaštite II stepena ukupne površine 1.523,02 ha, odnosno 43,86% područja, obuhvata sledeće prirodne subjedinice i celine: 
* Martonoški pašnjak, 
* Stočni pašnjak
* Slatine kod Trešnjevca. 

Režim zaštite III stepena ukupne površine 1.949,15 ha, odnosno 56,14% područja.


== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Kanjiški Jaraši}}

[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]
[[Kategorija:Kanjiža]</text>
      <sha1>1a2lv1zf6l3cnlhp9loyhwchypkllsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714869</id>
      <parentid>42714868</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4275" sha1="it3uky7f45h6r10513t9yalqiaklhx6" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard

{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Kanjiški jaraši&quot;
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = File:Rét - panoramio (1).jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Vojvodina
| najbliži_grad        = [[Kanjiža]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 3.472
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: II kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite, II (1.523,02 ha, odnosno 43,86%) i III (1.949,15 ha, odnosno 56,14%) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2023.&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_09/APV_035_2023_010.htm |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDjELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;KANJIŠKI JARAŠI&quot; |work= ((&quot;Sl. list AP Vojvodine&quot;, br. 35/2023))  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće &quot;Palić-Ludaš&quot;, Palić
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Kanjiški jaraši''' su zaštićeno područje smešteno u severoistočnom dijelu Bačke, Autonomna pokrajina Vojvodina, Srbija.  Ovo područje obuhvata južni deo slatina koje se pružaju između aluvijalne ravni rijeke Tise i Bačke lesne zaravni. Nalazi se na teritoriji opštine Kanjiža i okruženo je naseljima Trešnjevac, Velebit, Male Pijace, Mali Pesak, Kanjiža i Zimonjić.&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Željture&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekapija.com/news/2450932/kanjiski-jarasi-novo-zasticeno-podrucje |title= Kanjiški jaraši novo zaštićeno područje |work= eKapija - www.ekapija.com |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=&quot;krompir&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20200207171339/http://www.kraljevgrad.com/planina-zeljin/ |title= Planina Željin |work= web.archive.org  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

== Zaštićeno područje ==
Predeo izuzetnih odlika „Željin” stavlja se pod zaštitu u cilju očuvanja: 
* očuvanja i unapređivanja stanja prirodnih i kulturnih vrednosti pašnjaka - jaraša kao tipične panonske pustare, s posebnim osvrtom na sindinamski povezane stanišne tipove slatinskog kompleksa, kao i na karakteristike pustarskog pejzaža;
* zaštite staništa strogo zaštićenih vrsta gnezdarica stepskih, močvarnih i šumo-stepskih staništa;
* unapređivanja stanja osetljivih i za zaštitu prioritetnih stanišnih tipova, kao i populacija ugroženih vrsta;
* očuvanja tradicionalnog znanja, kulturnih i etnografskih vrednosti tradicionalnog pašarenja, kao i integracije ovih kulturnih vrednosti u razvoj lokalnih naselja.

=== Predio izuzetnih odlika ===
Odlukom pokrajinske skupšine iz 2023. godine, područje Kanjiški salaši proglašeno je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro od regionalnog, odnosno velikog značaja, i svrstano je u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode - [[Zaštićeni krajolik]].&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;/&gt;

==== Površina i režimi zažtite ====
Površina Predela izuzetnih odlika „Kanjiški jaraši” iznosi 3.472,17 ha, od čega je 2.980,49 ha (85,84%) u državnoj svojini, 242,22 ha (6,98%) u privatnoj svojini, 194,36 ha (5,6%) u društvenoj svojini i 55,1 ha (1,59%) u drugim oblicima svojine.

Utvrđena su dva stepena režima zaštite II i III stepena. 

Režim zaštite II stepena ukupne površine 1.523,02 ha, odnosno 43,86% područja, obuhvata sledeće prirodne subjedinice i celine: 
* Martonoški pašnjak, 
* Stočni pašnjak
* Slatine kod Trešnjevca. 

Režim zaštite III stepena ukupne površine 1.949,15 ha, odnosno 56,14% područja.


== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Kanjiški Jaraši}}

[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]
[[Kategorija:Kanjiža]</text>
      <sha1>it3uky7f45h6r10513t9yalqiaklhx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714870</id>
      <parentid>42714869</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4254" sha1="it09vm3k47puhbsnk3gasjiwri5r1uv" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard

{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Kanjiški jaraši&quot;
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = File:Rét - panoramio (1).jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Vojvodina
| najbliži_grad        = [[Kanjiža]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 3.472
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: II kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite, II (1.523,02 ha, odnosno 43,86%) i III (1.949,15 ha, odnosno 56,14%) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2023.&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_09/APV_035_2023_010.htm |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDjELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;KANJIŠKI JARAŠI&quot; |work= ((&quot;Sl. list AP Vojvodine&quot;, br. 35/2023))  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće &quot;Palić-Ludaš&quot;, Palić
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Kanjiški jaraši''' su zaštićeno područje smešteno u severoistočnom dijelu Bačke, Autonomna pokrajina Vojvodina, Srbija.  Ovo područje obuhvata južni deo slatina koje se pružaju između aluvijalne ravni rijeke Tise i Bačke lesne zaravni. Nalazi se na teritoriji opštine Kanjiža i okruženo je naseljima Trešnjevac, Velebit, Male Pijace, Mali Pesak, Kanjiža i Zimonjić.&lt;ref name=&quot;Željture&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekapija.com/news/2450932/kanjiski-jarasi-novo-zasticeno-podrucje |title= Kanjiški jaraši novo zaštićeno područje |work= eKapija - www.ekapija.com |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=&quot;krompir&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20200207171339/http://www.kraljevgrad.com/planina-zeljin/ |title= Planina Željin |work= web.archive.org  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

== Zaštićeno područje ==
Predeo izuzetnih odlika „Željin” stavlja se pod zaštitu u cilju očuvanja: 
* očuvanja i unapređivanja stanja prirodnih i kulturnih vrednosti pašnjaka - jaraša kao tipične panonske pustare, s posebnim osvrtom na sindinamski povezane stanišne tipove slatinskog kompleksa, kao i na karakteristike pustarskog pejzaža;
* zaštite staništa strogo zaštićenih vrsta gnezdarica stepskih, močvarnih i šumo-stepskih staništa;
* unapređivanja stanja osetljivih i za zaštitu prioritetnih stanišnih tipova, kao i populacija ugroženih vrsta;
* očuvanja tradicionalnog znanja, kulturnih i etnografskih vrednosti tradicionalnog pašarenja, kao i integracije ovih kulturnih vrednosti u razvoj lokalnih naselja.

=== Predio izuzetnih odlika ===
Odlukom pokrajinske skupšine iz 2023. godine, područje Kanjiški salaši proglašeno je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro od regionalnog, odnosno velikog značaja, i svrstano je u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode - [[Zaštićeni krajolik]].&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;/&gt;

==== Površina i režimi zažtite ====
Površina Predela izuzetnih odlika „Kanjiški jaraši” iznosi 3.472,17 ha, od čega je 2.980,49 ha (85,84%) u državnoj svojini, 242,22 ha (6,98%) u privatnoj svojini, 194,36 ha (5,6%) u društvenoj svojini i 55,1 ha (1,59%) u drugim oblicima svojine.

Utvrđena su dva stepena režima zaštite II i III stepena. 

Režim zaštite II stepena ukupne površine 1.523,02 ha, odnosno 43,86% područja, obuhvata sledeće prirodne subjedinice i celine: 
* Martonoški pašnjak, 
* Stočni pašnjak
* Slatine kod Trešnjevca. 

Režim zaštite III stepena ukupne površine 1.949,15 ha, odnosno 56,14% područja.


== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Kanjiški Jaraši}}

[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]
[[Kategorija:Kanjiža]</text>
      <sha1>it09vm3k47puhbsnk3gasjiwri5r1uv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714871</id>
      <parentid>42714870</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4657" sha1="jekvt1wnye7dutokk81y15x0f0tg410" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard

{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Kanjiški jaraši&quot;
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = File:Rét - panoramio (1).jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Vojvodina
| najbliži_grad        = [[Kanjiža]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 3.472
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: II kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite, II (1.523,02 ha, odnosno 43,86%) i III (1.949,15 ha, odnosno 56,14%) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2023.&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_09/APV_035_2023_010.htm |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDjELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;KANJIŠKI JARAŠI&quot; |work= ((&quot;Sl. list AP Vojvodine&quot;, br. 35/2023))  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće &quot;Palić-Ludaš&quot;, Palić
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Kanjiški jaraši''' su zaštićeno područje smešteno u severoistočnom dijelu Bačke, Autonomna pokrajina Vojvodina, Srbija.  Ovo područje obuhvata južni deo slatina koje se pružaju između aluvijalne ravni rijeke Tise i Bačke lesne zaravni. Nalazi se na teritoriji opštine Kanjiža i okruženo je naseljima Trešnjevac, Velebit, Male Pijace, Mali Pesak, Kanjiža i Zimonjić.&lt;ref name=&quot;Željture&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekapija.com/news/2450932/kanjiski-jarasi-novo-zasticeno-podrucje |title= Kanjiški jaraši novo zaštićeno područje |work= eKapija - www.ekapija.com |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

Područje Predela izuzetnih odlika &quot;Kanjiški jaraši&quot; proglašava se kao zaštićeno područje od pokrajinskog značaja, odnosno II kategorije, koje obuhvata najveći kompleks slatinskih pašnjaka na desnoj obali Tise i najveću očuvanu prostornu celinu slatina u Bačkoj sa erozijom formiranim mikroreljefom i spektrom zaslanjenih staništa od slanih močvara do blago zaslanjene stepske vegetacije.
&lt;ref name=&quot;krompir&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20200207171339/http://www.kraljevgrad.com/planina-zeljin/ |title= Planina Željin |work= web.archive.org  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

== Zaštićeno područje ==
Predeo izuzetnih odlika „Željin” stavlja se pod zaštitu u cilju očuvanja: 
* očuvanja i unapređivanja stanja prirodnih i kulturnih vrednosti pašnjaka - jaraša kao tipične panonske pustare, s posebnim osvrtom na sindinamski povezane stanišne tipove slatinskog kompleksa, kao i na karakteristike pustarskog pejzaža;
* zaštite staništa strogo zaštićenih vrsta gnezdarica stepskih, močvarnih i šumo-stepskih staništa;
* unapređivanja stanja osetljivih i za zaštitu prioritetnih stanišnih tipova, kao i populacija ugroženih vrsta;
* očuvanja tradicionalnog znanja, kulturnih i etnografskih vrednosti tradicionalnog pašarenja, kao i integracije ovih kulturnih vrednosti u razvoj lokalnih naselja.

=== Predio izuzetnih odlika ===
Odlukom pokrajinske skupšine iz 2023. godine, područje Kanjiški salaši proglašeno je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro od regionalnog, odnosno velikog značaja, i svrstano je u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode - [[Zaštićeni krajolik]].&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;/&gt;

==== Površina i režimi zažtite ====
Površina Predela izuzetnih odlika „Kanjiški jaraši” iznosi 3.472,17 ha, od čega je 2.980,49 ha (85,84%) u državnoj svojini, 242,22 ha (6,98%) u privatnoj svojini, 194,36 ha (5,6%) u društvenoj svojini i 55,1 ha (1,59%) u drugim oblicima svojine.

Utvrđena su dva stepena režima zaštite II i III stepena. 

Režim zaštite II stepena ukupne površine 1.523,02 ha, odnosno 43,86% područja, obuhvata sledeće prirodne subjedinice i celine: 
* Martonoški pašnjak, 
* Stočni pašnjak
* Slatine kod Trešnjevca. 

Režim zaštite III stepena ukupne površine 1.949,15 ha, odnosno 56,14% područja.


== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Kanjiški Jaraši}}

[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]
[[Kategorija:Kanjiža]</text>
      <sha1>jekvt1wnye7dutokk81y15x0f0tg410</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714877</id>
      <parentid>42714871</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5222" sha1="4mpiyxsqlr42jyah299rz6gd4iycuyb" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard

{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Kanjiški jaraši&quot;
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = File:Rét - panoramio (1).jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Vojvodina
| najbliži_grad        = [[Kanjiža]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 3.472
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: II kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite, II (1.523,02 ha, odnosno 43,86%) i III (1.949,15 ha, odnosno 56,14%) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2023.&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_09/APV_035_2023_010.htm |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDjELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;KANJIŠKI JARAŠI&quot; |work= ((&quot;Sl. list AP Vojvodine&quot;, br. 35/2023))  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće &quot;Palić-Ludaš&quot;, Palić
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Kanjiški jaraši''' je [[zaštićeno područje]] smješteno u severoistočnom dijelu [[Bačka|Bačke]], [[Vojvodina|Autonomna pokrajina Vojvodina]], [[Srbija]].  Ovo područje obuhvata južni dio [[slatina]] koje se pružaju između aluvijalne ravni rijeke [[Tisa|Tise]] i Bačke lesne zaravni. Nalazi se na teritoriji opštine [[Kanjiža]] i okruženo je naseljima Trešnjevac, Velebit, Male Pijace, Mali Pesak, Kanjiža i Zimonjić.&lt;ref name=&quot;Željture&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekapija.com/news/2450932/kanjiski-jarasi-novo-zasticeno-podrucje |title= Kanjiški jaraši novo zaštićeno područje |work= eKapija - www.ekapija.com |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

Područje obuhvata najveći kompleks slatinskih pašnjaka na desnoj obali Tise i najveću očuvanu prostornu cjelinu slatina u Bačkoj sa [[Erozija|erozijom]] formiranim mikroreljefom i spektrom zaslanjenih staništa od slanih [[močvara]] do blago zaslanjene [[Stepa|stepske]] [[Vegetacija|vegetacije]]. 

Zapadno od Kanjiških jaraša leži poznati Kapetanski Rit, kao jedno od najvećih ribogojilišta u Srbiji. Privlačno je za mnoge vrste ptica poput [[Orao ribar|orla ribara]] (lat. Pandion haliaetus)tokom migracije, zapadnog močvarnog lunja, bijelorepog orla te mnoge vrste patki i trstike. I sami jaraši stanište su europska valjka, mala siva žunja, sjeverni pšenični trnac, a ponekad čak i kamenjar.

== Zaštićeno područje ==
Zaštićeno područje stavlja se pod zaštitu u cilju: 
* očuvanja i unapređivanja stanja prirodnih i kulturnih vrijednosti pašnjaka - jaraša kao tipične [[Panonija|panonske]] pustare, s posebnim osvrtom na sindinamski povezane stanišne tipove slatinskog kompleksa, kao i na karakteristike pustarskog pejzaža;
* zaštite staništa strogo zaštićenih vrsta gnijezdarica stepskih, močvarnih i šumo-stepskih staništa;
* unapređivanja stanja osetljivih i za zaštitu prioritetnih stanišnih tipova, kao i populacija ugroženih vrsta;
* očuvanja tradicionalnog znanja, kulturnih i etnografskih vrijednosti tradicionalnog pašarenja, kao i integracije ovih kulturnih vrijednosti u razvoj lokalnih naselja.&lt;ref name=&quot;pustara&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zavurbvo.rs/cir/aktuelnosti/arhiva-vesti/796-javna-prezentacija-nacrta-prostornog-plana-podrucja-posebne-namene-predela-izuzetnih-odlika-kanjiski-jarasi |title= Javna prezentacija Nacrta prostornog plana Posebne namjene Podrčja izuzetnih odlika &quot;Kanjiški jaraši&quot; |work= JP Zavod za urbanizam Vojvodine - www.zavurbvo.rs  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

=== Predio izuzetnih odlika ===
Odlukom Pokrajinske skupšine iz 2023. godine, područje Kanjiški salaši proglašeno je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro od regionalnog, odnosno velikog značaja, i svrstano je u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode - [[Zaštićeni krajolik]].&lt;ref name=&quot;Jaraši&quot;/&gt;

==== Površina i režimi zažtite ====
Površina Predela izuzetnih odlika „Kanjiški jaraši” iznosi 3.472,17 ha, od čega je 2.980,49 ha (85,84%) u državnoj svojini, 242,22 ha (6,98%) u privatnoj svojini, 194,36 ha (5,6%) u društvenoj svojini i 55,1 ha (1,59%) u drugim oblicima svojine.

Utvrđena su dva stepena režima zaštite, II i III stepen. 

Režim zaštite II stepena ukupne površine 1.523,02 ha, odnosno 43,86% područja, obuhvata sledeće prirodne subjedinice i cjeline: 
* Martonoški pašnjak, 
* Stočni pašnjak
* Slatine kod Trešnjevca. 

Režim zaštite III stepena je ukupne površine 1.949,15 ha, odnosno 56,14% područja.


== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Kanjiški Jaraši}}

[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]
[[Kategorija:Kanjiža]</text>
      <sha1>4mpiyxsqlr42jyah299rz6gd4iycuyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bleach (anime)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4680450</id>
    <revision>
      <id>42714755</id>
      <parentid>42714529</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Thousand-Year Blood War hen */</comment>
      <origin>42714755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129813" sha1="jacluwuaczqhpcfh3uuikkbkhd6622p" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = BLEACH
 |slika           = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]]
 |opis_slike      = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone
 |izvorno_ime     = ''Burīchi''
 |izvorno_pismo   = ブリーチ
 |žanr            = [[Pustolovni film|pustolovni]],&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;/&gt; [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = 
 |redatelj             = [[Noriyuki Abe]]
 |producent            = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[5. listopada]] [[2004.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. ožujka]] [[2012.]]
 |epizode              = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = Bleach: Thousand-Year Blood War
 |redatelj             = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}}
 |producent            = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[11. listopada]] [[2022.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. listopada]] [[2026.]]
 |epizode              = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Ostalo
|naslov = Anime filmovi
|sadržaj =
* ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006)
* {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}}
* ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008)
* ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}
'''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. 

Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi.

Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od &quot;Velike trojke&quot; anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji.

== Sinopsis ==

=== Agent of the Shinigami ''hen'' ===
[[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]]
Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. &quot;Bog smrti&quot;) i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. &quot;Šupljina&quot;) kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. &quot;Zajednica duša&quot;), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa.

Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. &quot;Lažno tijelo&quot;), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i &quot;[[Yasutora Sado|Chad]]&quot;, ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. &quot;Redovnik uništenja&quot;) [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji.

=== Soul Society ''hen'' ===

Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. &quot;Dvor čistih duša&quot;), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. &quot;Zapovjednik jedinice&quot;) Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. &quot;Trinaest carskih zaštitnika&quot;) smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. &quot;Finalno oslobađanje&quot;) kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. 

{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = left
 | direction         = vertical
 | background color  = 
 | total_width       = 350px
 | caption_align     = 
 | image1            = Ep34AizenFakesDeath.webp
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje).

}}
Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. &quot;Raspadajuća kugla&quot;) - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika.

=== Arrancar ''hen'' ===

Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. &quot;Puknuta maska&quot;, prev. &quot;otkinuti&quot;), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje.

Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. &quot;pomoćni zapovjednik jedinice&quot;) koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri.

Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. 

=== Fullbringer ''hen'' ===
[[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]]
Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. &quot;Umjetnik potpune manifestacije&quot;), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama.

=== Thousand-Year Blood War ''hen'' ===

Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. &quot;Nevidljivo cartvo&quot;, prev. &quot;Zidinama opasano carstvo&quot;). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. &quot;Kralju podređena tajna služba&quot;), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. &quot;Mač za sječu duša&quot;). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. 

Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha.
[[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]]
Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog &quot;sina&quot; da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. 

Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. &quot;Stvarni svijet&quot;). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. 

Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. &quot;Ropstvo&quot;) i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. 
[[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]]
Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu.

[[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. 

Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. 

Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. 

Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans.

== Likovi ==
{{main|Lista likova iz serijala Bleach}}
{| class=&quot;wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
|-
! class=&quot;unsortable&quot; |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class=&quot;unsortable&quot; |Glas posudio 
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Glavni likovi
|-
|[[Ichigo Kurosaki]]
|[[Masakazu Morita]]
|-
|[[Rukia Kuchiki]]
|[[Fumiko Orikasa]]
|-
|[[Uryū Ishida]]
|[[Noriaki Sugiyama]]
|-
|[[Orihime Inoue]]
|[[Yuki Matsuoka]]
|-
|[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]]
|[[Hiroki Yasumoto]]
|-
|[[Kisuke Urahara]]
|[[Shin'ichirō Miki]]
|-
|[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}}
|[[Satsuki Yukino]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Shinigamiji
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]]
|[[Masaaki Tsukada]]
|-
|[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}}
|-
|[[Chōjirō Sasakibe]]
|[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Soi Fon]]
|[[Tomoko Kawakami]]
|-
|[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Marechiyo Ōmaeda]]
|[[Shōto Kashii]]
|-
|[[Gin Ichimaru]]
|[[Kōji Yusa]]
|-
|[[Izuru Kira]]
|[[Takahiro Sakurai]]
|-
|[[Rōjūrō Ōtoribashi]]
|[[Shōto Kashii]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Shūsuke Amagai]]
|[[Ken'yū Horiuchi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Makoto Kibune]]
|[[Hikaru Midorikawa]]
|-
|[[Retsu Unohana]]
|[[Aya Hisakawa]]
|-
|[[Isane Kotetsu]]
|[[Yukana]]
|-
|[[Hanatarō Yamada]]
|[[Kōki Miyata]]
|-
|[[Sousuke Aizen]]
|[[Shō Hayami]]
|-
|[[Shinji Hirako]]
|[[Masaya Onosaka]]
|-
|[[Momo Hinamori]]
|[[Kumi Sakuma]]
|-
|[[Byakuya Kuchiki]]
|[[Ryōtarō Okiayu]]
|-
|[[Renji Abarai]]
|[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}}
|-
|[[Sajin Komamura]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Tetsuzaemon Iba]]
|[[Rintarō Nishi]]
|-
|[[Love Aikawa]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Shunsui Kyōraku]]
|[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}}
|-
|[[Nanao Ise]]
|[[Hitomi Nabatame]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Lisa Yadōmaru]]
|[[Kanako Hattori]]
|-
|[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Kaname Tōsen]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Shūhei Hisagi]]
|[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}}
|-
|[[Kensei Muguruma]]
|[[Tomokazu Sugita]]
|-
|[[Mashiro Kuna]]
|[[Akemi Kanda]]
|-
|[[Tōshirō Hitsugaya]]
|[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}}
|-
|[[Rangiku Matsumoto]]
|[[Kaya Matsutani]]
|-
|[[Kenpachi Zaraki]]
|[[Fumihiko Tachiki]]
|-
|[[Yachiru Kusajishi]]
|[[Hisayo Mochizuki]]
|-
|[[Ikkaku Madarame]]
|[[Nobuyuki Hiyama]]
|-
|[[Yumichika Ayasegawa]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Mayuri Kurotsuchi]]
|[[Ryūsei Nakao]]
|-
|[[Nemu Kurotsuchi]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Akon (Bleach)|Akon]]
|[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}}
|-
|[[Jūshirō Ukitake]]
|[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}}
|-
|[[Kaien Shiba]]
|[[Toshihiko Seki]]
|-
|[[Ichibe'e Hyōsube]]
|[[Naomi Kusumi]]
|-
|[[Tenjirō Kirinji]]
|[[Senjumaru Shutara]]
|-
|[[Kirio Hikifune]]
|[[Ayumi Tsunematsu]]
|-
|[[Ōetsu Nimaiya]]
|[[Yōji Ueda]]
|-
|[[Senjumaru Shutara]]
|[[Rina Satō]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Hollowi
|-
| [[Grand Fisher]]
| [[Chafūrin]]
|-
| [[Yammy Llargo]]
| [[Kenji Nomura]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Aaroniero Arruruerie]]
| [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas)
|-
| [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas)
|-
| [[Szayelaporro Granz]]
| [[Kōsuke Toriumi]]
|-
| [[Zommari Rureaux]]
| [[Taiten Kusunoki]]
|-
| [[Grimmjow Jaegerjaquez]]
| [[Jun'ichi Suwabe]]
|-
| [[Luppi Antenor]]
| [[Daisuke Kishio]]
|-
| [[Nnoitra Gilga]]
| [[Nobutoshi Kanna]]
|-
| [[Ulquiorra Cifer]]
| [[Daisuke Namikawa]]
|-
| [[Tier Harribel]]
| [[Megumi Ogata]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Nelliel Tu Odelschwanck]]
| [[Tomoko Kaneda]]
|-
| [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Baraggan Louisenbairn]]
| [[Shōzō Iizuka]]
|-
| [[Coyote Starrk]]
| [[Rikiya Koyama]]
|-
| [[Lilynette Gingerbuck]]
| [[Kiyomi Asai]]
|-
| [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]]
| [[Kōji Ishii]]
|-
| [[Cirucci Sanderwicci]]
| [[Hōko Kuwashima]]
|-
| [[Gantenbainne Mosqueda]]
| [[Masato Funaki]]
|-
| [[Wonderweiss Margela]]
| [[Hisayoshi Suganuma]]
|-
| [[Rudbornn Chelute]]
| [[Taro Yamaguchi]]
|-
| [[Pesche Guatiche]]
| [[Takehito Koyasu]]
|-
| [[Dondochakka Birstanne]]
| [[Daisuke Gōri]]
|-
| [[Bawabawa]]
| [[Hiroki Yasumoto]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Fullbringeri
|-
|[[Kūgo Ginjō]]
|[[Hiroki Tōchi]]
|-
|[[Shūkurō Tsukishima]]
|[[Daisuke Ono]]
|-
|[[Riruka Dokugamine]]
|[[Megumi Toyoguchi]]
|-
|[[Yukio Hans Vorarlberna]]
|[[Mitsuhiro Ichiki]]
|-
|[[Jackie Tristan]]
|[[Atsuko Yuya]]
|-
|[[Giriko Kutsuzawa]]
|[[Atsushi Ono]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Quincyji
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Sōken Ishida]]
| [[Eiji Maruyama]]
|-
| [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Yhwach]]
| [[Takayuki Sugō]]
|-
| [[Jugram Haschwalth]]
| [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}}
|-
| [[Lille Barro]]
| [[Satoshi Hino]]
|-
| [[Pernida Parnkgjas]]
| [[Bin Shimada]]
|-
| [[Askin Nakk Le Vaar]]
| [[Shunsuke Takeuchi]]
|-
| [[Gerard Valkyrie]]
| [[Tsuyoshi Koyama]]
|-
| [[Quilge Opie]]
| [[Kō'ichi Yamadera]]
|-
| [[Äs Nödt]]
| [[Yoshitsugu Matsuoka]]
|-
| [[Bazz-B]]
| [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}}
|-
| [[Gremmy Thoumeaux]]
| [[Natsuki Hanae]]
|-
|[[Liltotto Lamperd]]
|[[Aoi Yūki]]
|-
|[[Giselle Gewelle]]
|[[Nao Tōyama]]
|-
|[[Bambietta Basterbine]]
|[[Ayana Taketatsu]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Ostali likovi
|-
|[[Kon (Bleach)|Kon]]
|[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi &quot;[[memories in the rain]]&quot;, glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}}
|-
|[[Isshin Kurosaki]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Masaki Kurosaki]]
|[[Sayaka Ōhara]]
|-
|[[Yuzu Kurosaki]]
|[[Ayumi Sena]]
|-
|[[Karin Kurosaki]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Ryūken Ishida]]
|[[Ken Narita]]
|-
|[[Tatsuki Arisawa]]
|[[Junko Noda]]
|-
|[[Keigo Asano]]
|[[Katsuyuki Konishi]]
|-
|[[Mizuiro Kojima]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Ikumi Unagiya]]
|[[Yūko Kaida]]
|-
|[[Tessai Tsukabishi]]
|[[Kiyoyuki Yanada]]
|-
|[[Hachigen Ushōda]]
|[[Takashi Nagasako]]
|-
|[[Jinta Hanakari]]
|[[Takako Honda]]
|-
|[[Ururu Tsumugiya]]
|[[Noriko Shitaya]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Ririn]]
|[[Yumi Kakazu]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Nozomi Kujō]]
|[[Hisako Kanemoto]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Kagerōza Inaba]]
|[[Toshio Furukawa]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Jin Kariya]]
|[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}}
|-
|[[Kūkaku Shiba]]
|[[Akiko Hiramatsu]]
|-
|[[Ganju Shiba]]
|[[Wataru Takagi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Rurichiyo Kasumiōji]]
|[[Reiko Takagi]]
|}

=== Sinkronizacije ===

S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]].

== Produkcija ==

Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. &quot;Velike trojke&quot; (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju.
[[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]]
Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}&lt;/ref&gt; što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. 

Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju.

Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}&lt;/ref&gt; Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. 
[[Datoteka:Taguchi Tomohisa from &quot;The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes&quot; at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]]
I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.&lt;ref&gt;{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik &quot;prevođenja&quot;, ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;&gt;{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;/&gt; Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. 

Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot;&gt;{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.&lt;ref&gt;{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot; /&gt; 

U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で&quot;黒崎一護の姿&quot;を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.&lt;ref&gt;{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt;
== Epizode ==
{{main|Lista epizoda animea Bleach}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Muzika ==
{{main|Lista soundtrackova animea Bleach}}
=== Soundtrack ===

Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}&lt;/ref&gt; Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. 

Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i  Byakuya.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; 

Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach &quot;B&quot; Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''.

=== OP i ED pjesme ===

Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 &quot;redovne&quot; i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]], [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]], [[RSP (bend)|RSP]] , [[SunSet Swish]] i [[Tatsuya Kitani]] (svi po dva) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone dobio je po jednu, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. 

==== Popis ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | OP pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | ED pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | AMV pjesme
|-
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!''Cour''
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ORANGE RANGE]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1–25}}
! 1. 
| &quot;[[Life is Like a Boat]]&quot;
| [[Rie fu]]
| {{center|1–13}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;30&quot; {{N/A}}
|-
! 2.
| &quot;[[Sankyū!!|サンキュー!!]]&quot; (&quot;Sankyū!!&quot;)
| [[HOME MADE 家族]]
| {{center|14–25}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 2.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[D-tecnoLife]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[UVERworld]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|26–51}}
! 3. 
| &quot;[[Hōkiboshi|ほうき星]]&quot; (&quot;Hōkiboshi&quot;)
| [[Younha]]
| {{center|26–38}}
|-
! 4.
| &quot;[[happypeople]]&quot;
| {{nowrap|[[Skoop On Somebody]]}}
| {{center|39–51}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 3.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Ichirin no Hana|一輪の花]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ichirin no Hana&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;|[[HIGH and MIGHTY COLOR]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|52–74}}
! 5. 
| &quot;[[LIFE (pjesma, YUI)|LIFE]]&quot;
| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| {{center|52–63}}
|-
! 6.
| &quot;[[Mai Pēsu|マイペース]]&quot; (&quot;Mai Pēsu&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|64–74}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 4.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[TONIGHT,TONIGHT,TONIGHT]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|[[BEAT CRUSADERS]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|75–97}}
! 7. 
| &quot;[[Hanabi (pjesma, Ikimonogakari)|花火]]&quot; (&quot;Hanabi&quot;)
| [[Ikimonogakari]]
| {{center|75–86}}
|-
! 8.
| &quot;[[MOVIN!!]]&quot;
| [[Takacha]]
| {{center|87–97}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 5.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Rolling star]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|98–120}}
! 9. 
| &quot;[[Baby It's You (pjesma, JUNE)|Baby It's You]]&quot;
| [[JUNE (pjevač)|JUNE]]
| {{center|98–109}}
|-
! 10.
| &quot;[[Sakura Biyori|桜日和]]&quot; (&quot;Sakura Biyori&quot;)
| [[Mai Hoshimura]]
| {{center|110–120}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 6.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[ALONES]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|121–143}}
! 11. 
| &quot;[[Tsumasaki|爪先]]&quot; (&quot;Tsumasaki&quot;)
| [[ORESKABAND]]
| {{center|121–131}}
|-
! 12.
| &quot;[[Daidai (pjesma)|橙]]&quot; (&quot;Daidai&quot;)
| [[chatmonchy]]
| {{center|131–143}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 7.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Afutā Dāku|アフターダーク]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Afutā Dāku&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[ASIAN KUNG-FU GENERATION]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|{{center|144–167}}}}
! 13. 
| &quot;[[Tane wo Maku Hibi|種をまく日々]]&quot; (&quot;Tane wo Maku Hibi&quot;)
| [[Kōsuke Atari]]
| {{center|144–154}}
|-
! 14.
| &quot;[[Kansha|感謝。]]&quot; (&quot;Kansha&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|155–167}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 8.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[CHU-BURA]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[KELUN]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|168–189}}
! 15. 
| &quot;[[Orenji (pjesma, Lil'B)|オレンジ]]&quot; (&quot;Orenji&quot;)
| [[Lil'B]]
| {{center|168–179}}
|-
! 16.
| &quot;[[Gyaroppu|ギャロップ]]&quot; (&quot;Gyaroppu&quot;)
| [[pe'zmoku]]
| {{center|180–189}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 9.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Velonica]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|190–214}}
! 17. 
| &quot;[[Hitohira no Hanabira|ヒトヒラのハナビラ]]&quot; (&quot;Hitohira no Hanabira&quot;)
| [[STEREOPONY]]
| {{center|190–201}}
|-
! 18.
| {{nowrap|&quot;[[Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~|Sky chord 〜大人になる君へ〜]]&quot; (&quot;Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~&quot;)}}
| [[Shion Tsuji]]
| {{center|202–214}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 10.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Shōjo S|少女S]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Shōjo S&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|215–242}}
! 19. 
| &quot;[[Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite |君を守って君を愛して]]&quot; (&quot;Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite&quot;)
| [[Sambomaster]]
| {{center|215–229}}
|-
! 20.
| &quot;[[Mad Surfer]]&quot;
| [[Ken'ichi Asai]]
| {{center|230–242}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 11.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Anima Rossa|アニマロッサ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Anima Rossa&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Porno Graffitti]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|243–265}}
! 21. 
| &quot;[[Sakurabito|さくらびと]]&quot; (&quot;Sakurabito&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|243–255}}
|-
! 22.
| &quot;[[Tabidatsu Kimi e|旅立つキミへ]]&quot; (&quot;Tabidatsu Kimi e&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|256–265}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 12.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[chAngE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[miwa]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|266–291}}
! 23. 
| &quot;[[STAY BEAUTIFUL (pjesma, Diggy-MO')|STAY BEAUTIFUL]]&quot;
| [[Diggy-MO']]
| {{center|266–278}}
|-
! 24.
| &quot;[[echoes (pjesma, universe)|echoes]]&quot;
| [[universe (japanski bend)|universe]]
| {{center|279–291}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 13.
| rowspan=&quot;2&quot;|{{nowrap|&quot;[[Ranbu no Merodi|乱舞のメロディ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ranbu no Merodi&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SID (bend)|SID]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|292–316}}
! 25. 
| &quot;[[Last Moment (pjesma, SPYAIR)|Last Moment]]&quot;
| [[SPYAIR]]
| {{center|292–303}}
|-
! 26.
| &quot;[[Song for...]]&quot;
| {{nowrap|[[ROOKiEZ is PUNK'D]]}}
| {{nowrap|{{center|304–316}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 14.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[BLUE (pjesma, ViViD)|BLUE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ViViD (bend)|ViViD]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|317–342}}
! 27. 
| &quot;[[Aoi Tori (pjesma, fumika)|アオイトリ]]&quot; (&quot;Aoi Tori&quot;)
| [[fumika]]
| {{center|317–329}}
|-
! 28.
| &quot;[[Haruka Kanata (pjesma, UNLIMITS)|ハルカカナタ]]&quot; (&quot;Haruka Kanata&quot;)
| {{nowrap|[[UNLIMITS]]}}
| {{nowrap|{{center|330–342}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 15.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[HARUKAZE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|343–366}}
! 29. 
| &quot;[[Re:pray]]&quot;
| [[Aimer]]
| {{center|343–354}}
|-
! 30.
| &quot;[[MASK (pjesma, Aqua Timez)|MASK]]&quot;
| {{nowrap|[[Aqua Timez]]}}
| {{nowrap|{{center|355–366}}}}
|-
! width=&quot;1&quot; colspan=&quot;14&quot; |
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 16.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;{{efn|name=TK|Pjesma &quot;[[Sukā|スカー]]&quot; bila je službeni OP prvog ''coura'' 17. sezone, ali nije korištena u 367. epizodi, gdje je jedina korištena pjesma bio posebni ED &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot; istog izvođača. Istovremeno, glavni ED za taj ''cour'' bila je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;, koju izvodi [[SennaRin]].}}&lt;br&gt;(&quot;Sukā&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Tatsuya Kitani]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|368–379}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! SP
| &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot;{{efn|name=TK}}
| [[Tatsuya Kitani]]
| {{center|367}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|&quot;[[Eien (pjesma, Tatsuya Kitani)|永遠]]&quot; (&quot;Eien&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[Tatsuya Kitani]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1}}
|-
! 31. 
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot; (&quot;Saihate&quot;){{efn|name=TK}}{{efn|Prilikom izvornog emitiranja, u epizodi 379 je tijekom odjavne špice bila pjesma &quot;Number One&quot;, koja je službeni dio [[soundtrack]]a, a izvodi ju [[Hazel Fernandes]]. Na Blu-ray izdanju korištena je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;.}}
| [[SennaRin]]
| {{center|368–379}}
|-
! 17.
| &quot;[[STARS (pjesma, w.o.d.)|STARS]]&quot;
| [[w.o.d.]]
| {{center|380–392}}
! 32. 
| &quot;[[Endroll]]&quot;
| [[Yō Kamiyama]]
| {{center|380–392}}
! 2.
| &quot;[[Reaper (pjesma, SennaRin)|Reaper]]&quot;
| [[SennaRin]]
| {{center|2}}
|-
! 18.
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Kotoba ni Sezu tomo&quot;)
| [[SIX LOUNGE]]
| {{center|393–406}}
! 33. 
| &quot;[[MONOCHROME (pjesma, Suisō)|MONOCHROME]]&quot;
| [[Suisō|水槽]]
| {{center|393–406}}
! 3.
| &quot;[[OLDROSE]]&quot;
| [[Aqua Timez]]
| {{center|3}}
|-
! 19.
| &quot;[[I-BULL]]&quot;
| [[jo0ji]]
| {{center|407–416}}
! 34. 
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot; (&quot;Rasen&quot;)
| [[9Lana]]
| {{center|407–416}}
! 4.
| colspan=&quot;2&quot; {{N/A|TBD}}
| {{center|4}}
|}

== Emitiranje i distribucija ==

''Bleach'' je započeo emitiranje [[5. listopada]] [[2004.]] godine na [[TV Tokyo|TV Tokyu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|title=List of Bleach episode titles (1-13)|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=January 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306142417/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|archive-date=March 6, 2009}}&lt;/ref&gt; Sukladno praksi tog vremena, ''Bleach'' je bio cjelogodišnji anime uz neznatne pauze među epizodama, što je dovelo do produkcije ''filler'' epizoda i sezona, kojima je popunjavano vrijeme do dolaska novih poglavlja mange. Anime je emitiran neprekidno kroz period od osam godina, a emitiranje je zaključeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine nakon emitiranja 366. epizode.&lt;ref name=&quot;Bleach TV Anime Ending on March 27&quot;&gt;{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 23, 2019|date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Inicijalno je to najavljeno kao pauza, međutim ispostavilo se da je anime zapravo otkazan. Kada se anime vratio [[2022.]] godine, nove su epizode opet emitirane na [[TV Tokyo|TV Tokyu]] te na filijalama [[TX Network]]a, počevši s [[11. listopada|11. listopadom]] [[2022.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル&amp;PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Pineda|first1=Rafael|last2=Hodgkins|first2=Crystalyn|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot;&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」森田成一が掲げた黒崎一護のテーマは&quot;任せる&quot;|url=https://natalie.mu/comic/news/493280|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=September 11, 2022|language=ja|date=September 11, 2022|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924062431/https://natalie.mu/comic/news/493280|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ta sedamnaesta sezona podijeljena je na četiri ''coura'', uz pauze između njih,&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 11, 2022|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Unveils 2nd Video, More Cast, Song Artists, Split 4-Cours Length, October 10 Debut|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|access-date=September 24, 2022|website=[[Anime News Network]]|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924083447/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a emitiranje je zaključeno [[27. listopada]] [[2026.]] godine, nakon što su posljednje dvije epizode posljednjeg ''coura'' emitirane s mjesec dana pauze kako bi animacija bila dovoljno kvalitetna.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt; S tih dodatnih 50 epizoda sedamnaeste sezone, ''Bleach'' je završio adaptaciju mange s ukupno 416 epizoda.

Anime je emitiran diljem svijeta, pri čemu su neke države dobile vlastite sinkronizacije, a druge su gledale originalnu verziju s titlovima. [[Viz Media]] je [[15. ožujka]] [[2006.]] godine otkupio prava za globalnu distribuciju, kućna izdanja i promotivne materijale od TV Tokya i [[Shueisha|Shueishe]],&lt;ref name=&quot;Viz license&quot;&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=April 1, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=May 4, 2007}}&lt;/ref&gt; nakon čega je svoja individualna prava za promotivne materijela dalje izdala različitim kompanijama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|website=[[Anime News Network]]|access-date=March 24, 2007|archive-date=March 26, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Anime je dostupan i na ''streaming'' servisima. Isprva je globalna prava imao [[Crunchyroll]], ali kada su [[Hulu]] i [[Disney+]] otkupili prava za emitiranje sedamnaeste sezone izvan Japana,&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Crystalyn|last=Hodgkins|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Streams on Hulu in U.S., Disney+ Internationally|website=[[Anime News Network]]|date=October 3, 2022|access-date=October 3, 2022|archive-date=October 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003161524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|url-status=live}}&lt;/ref&gt; licenca i za stare epizode prešla je na njih pa je anime uklonjen s Crunchyrolla, koji nikada nije prikazao 17. sezonu.

Anime je u originalu s titlovima prikazivan na [[Happy TV]]-u na području [[Srbija|Srbije]] od [[3. ožujka]] [[2009.]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2|title=BLEACH (Happy TV)|date=|accessdate=7. 9. 2014|work=[[Хепи ТВ|Happy TV]]|archivedate=13. 12. 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091213140739/http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2#bleach}}&lt;/ref&gt; dok u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[BiH|Bosni i Hercegovini]] te [[Crna Gora|Crnoj Gori]] nikada nije prikazan na televiziji. Danas je anime u svim zemljama dostupan preko ''streaminga''.

=== Kućna izdanja ===

Cijela anime serija dobila je i kućna izdanja u [[Japan]]u. [[Aniplex]] je izdao cijelu seriju na ukupno 88 DVD kompilacija,{{efn|
*''The Substitute''; 5 diskova&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [死神代行篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619194604/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界・潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Soul Society: The Rescue''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･救出篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022719/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Bount''; 7 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [バウント篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022723/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Assault''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･強襲篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022658/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･出現篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022707/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･虚圏潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･激闘篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022716/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The New Captain Shūsuke Amagai''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [新隊長天貝繍助篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022711/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 4: Arrancar vs Soul Reaper''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･VS.死神篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022736/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Past''; 2 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [過去篇 上]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022738/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・空座決戦篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Zanpakutō: The Alternate Tale''; 9 diskova&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [斬魄刀異聞篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022702/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 6: Fall of the Arrancar''; 12 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022714/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Gotei 13 Invading Army''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Lost Agent''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=jBLEACH [死神代行消失篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620212336/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}} a izdavana su i razna posebna izdanja te zasebna kompilacijska izdanja. Serija je kasnije reizdana i na [[blu-ray]]u. Sedamnaesta sezona izdana je samo na [[blu-ray]]u, pri čemu je svaki ''cour'' podijeljen na dva diska. Kućna izdanja izdavana su i na drugim tržištima, ali ne i na [[srpskohrvatski|srpskohrvatskom]] govornom području.

== Ostali materijali ==

Popularnost animea rezultirala je produkcijom dodatnih animiranih sadržaja te sadržaja povezanih s anime serijom, koji su dodatno popularizirali cijeli serijal. Uobičajeno tadašnjoj praksi, producirani su dugometražni anime filmovi, ukupno njih četiri, koji su prikazivani u kinima i koji su dodatno proširili priču iz animea. Iako su svi filmovi imali originalne priče koje nisu dio službenog narativnog kanona, produkcija filmova bila je zanimljiva po tome što je [[Tite Kubo]] radio na dizajnu originalnih likova, što je bilo suprotno uobičajenoj praksi, jer autori često nisu imali nikakvu ulogu u produkciji nekanonskih filmova.&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Bleach: The DiamondDust Rebellion|title-link=Bleach: The DiamondDust Rebellion|year=2008|last=Abe|first=Noriyuki|publisher=[[Toho]]|location=Japan|language=ja}}&lt;/ref&gt; Sve filmove režirao je [[Noriyuki Abe]], a producirana su ukupno četiri filma. Uz to, [[2026.]] godine u kinima se pojavio i ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]'', posebni uvodni film koji je najavljivao posljednji ''cour'' 17. sezone, a prikazao je prve tri epizode animea te sadržavao dodatni intervju s redateljima i Titeom Kuboom. Filmovi su:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; width=&quot;100%&quot;
! Film
! Premijera
! Redatelj(i)
! Scenarist(i)
! Zarada
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''
| [[16. prosinca]] [[2006.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2006|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211001113/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|title=First Bleach Film to Run in U.S. Theaters June 11–12|website=[[Anime News Network]]|date=April 17, 2008|access-date=July 21, 2009|archive-date=March 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330123104/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Noriyuki Abe]]
| [[Masashi Sogo]] i [[Natsuko Takahashi]]
| ¥660,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2008|script-title = ja:2007年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2008年（平成20年）2月下旬号 |page = 164 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]''
| [[22. prosinca]] [[2007.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2007|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211000824/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Michiko Yokote]] i [[Masahiro Ōkubo]]

| ¥800,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal|year = 2009|script-title = ja:2008年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2009年（平成21年）2月下旬号 |page = 172 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Fade to Black]]''
| [[13. prosinca]] [[2008.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Natsuko Takahashi]] i [[Masahiro Ōkubo]]
| ¥700,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2010 |script-title = ja:2009年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2010年（平成22年）2月下旬号 |page = 173 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Hell Verse]]''
| [[4. prosinca]] [[2010.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|title=December's Bleach: Jigoku-Hen Film Overseen by Kubo|access-date=July 13, 2010|archive-date=April 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122305/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| ¥610,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2012 |title = 2012年2月下旬決算特別号 206頁 |journal = [[Kinema Junpo]] |page = 206 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]''
| [[26. lipnja]] [[2026.]]
| [[Hikaru Murata]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| [[Masaki Hiramatsu]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| $5,036,105 (svijet)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BLEACH: Thousand-Year Blood War - The Calamity (2026) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt43383343/credits/?ref_=bo_tt_tab#tabs |url-status=live |access-date=2026-10-18 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|}

U ožujku [[2010.]] godine, kompanija [[Warner Bros. Pictures]] potvrdila je da su u tijeku razgovoru za snimanje igrane adaptacije ''Bleacha''. [[Peter Segal]] i [[Michael Ewing]] angažirani su kao producenti na budućem filmu,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|title=Warner Brothers in Film Talks for Bleach Manga|website=[[Anime News Network]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=March 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331102248/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a [[2012.]] godine projektu su se pridružili [[Dan Mazeau]] kao scenarist i [[Masi Oka]] kao još jedan producent.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|title=Warner Develops Live-Action Film of Tite Kubo's Bleach Manga|work=[[Anime News Network]]|access-date=October 20, 2014|archive-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018205151/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon godina pauze, [[Bleach (film, 2018)|istoimeni igrani film]] izašao je [[20. srpnja]] [[2018.]] godine&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|title=Live-action Bleach movie in development at Warner Bros.|last=Alexander|first=Julia|date=2016-08-19|website=Polygon|language=en-US|access-date=2016-08-20|archive-date=April 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401030747/https://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|url-status=live}}&lt;/ref&gt; u režiji [[Shinsuke Satō|Shinsukea Satōa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|title= Bleach Manga Gets Live-Action Film in 2018 Starring Sōta Fukushi|date= August 18, 2016|access-date= August 18, 2016|work= [[Anime News Network]]|archive-date= August 18, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160818214244/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Glavne uloge u filmu tumačili su [[Sōta Fukushi]] i [[Hana Sugisaki]].

Uz ovo, Aniplex je izdao i 13 [[CD drama]] koje su snimili originalni glasovni glumci iz animea. Ti su CD-ovi bili dostupni samo u sklopu DVD izdanja animea.&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;/&gt; 

Popularnost animea&lt;ref name=&quot;autogenerated11&quot;&gt;{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=Jun 29, 2011|pages=11–12}}&lt;/ref&gt; dovela je i do toga da su studio Pierrot i Nelke Planning producirali i serijal [[rock mjuzikl|rock mjuzikala]]. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji su pokrili Substitute Shinigami i Soul Society ''henove'', kao i tri dodatne izvedbe pod nazivom ''Live Bankai Shows'', koje nisu adaptirale priče iz mange. Premijerne izvedbe bile su od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u [[Shinjuku]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|title=Studio Pierrot's official Bleach musical site|access-date=September 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208123618/http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|archive-date=December 8, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=December 30, 2011|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20070321152651/http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|archive-date=March 21, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|website=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=September 16, 2008|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Režirao ih je [[Takuya Hiramitsu]], dok je adaptacije napisao [[Naoshi Okumura]], uz glazbu [[Shoichi Tama|Shoichija Tame]]. Sve su pjesme bile potpuno originalne i nisu preuzete iz animea. Glavne uloge igrali su [[Tatsuya Isaka]] kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]] kao [[Rukia Kuchiki]] te [[Eiji Moriyama]] kao [[Renji Abarai]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien – Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=July 21, 2009|archive-date=April 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429211046/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359}}&lt;/ref&gt;

== Prijem ==

=== Gledanost i prodaja ===

''Bleach'' je izvorno bio jedan od najgledanijih animea u [[Japan]]u te je u više navrata bio unutar top 10 najgledanijih programa;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 16–22|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|website=[[Anime News Network]]|date=April 27, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=April 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410041043/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|title=Japanese Animation DVD Ranking, June 20–July 17 (2007)|website=[[Anime News Network]]|date=20 July 2007|access-date=6 October 2013|archive-date=September 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925095111/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako podaci za povratničku 17. sezonu nisu javno objavljeni, ona je također bila iznimno popularna, a svaki je ''cour'' bio smatran jednim od anime događaja sezone. Prodaja kućnih izdanja također je bila visoka, kako u Japanu (gdje je anime redovito bio na vrhu lista prodaje),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Animation DVD Ranking, February 27–March 4|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|website=[[Anime News Network]]|date=March 6, 2008|access-date=July 23, 2009|archive-date=January 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105053453/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime DVD Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; tako i globalno. 

[[TV Asahi]] je [[2005.]] godine pokrenuo internetsku anketu na kojoj je ''Bleach'' zauzeo 27. mjesto na listi najpopularnijih anime serija,&lt;ref&gt;{{cite web|work=[[Anime News Network]]|title=TV Asahi Top 100 Anime|date=September 23, 2005|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|access-date=March 25, 2024|archive-date=February 8, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208114940/https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; da bi sljedeće godine skočio na sedmo mjesto.&lt;ref name=&quot;Asashi 2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime|title=Japan's Favorite TV Anime|website=[[Anime News Network]]|date=October 13, 2006|access-date=December 14, 2006|archive-date=July 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724155143/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009.]], bio je deveti najpopularniji anime na streaming platformi [[Hulu]].&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Anime News Network]]|title=Naruto was #20 Show on Hulu, #1 on Joost in February|date=September 23, 2005|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|access-date=July 23, 2009|archive-date=November 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114200642/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kritike ===

==== Originalna serija ====

Izvorna serija inicijalno je dobila prilično dobre kritike te je uživala globalnu popularnost. Pišući za [[Anime News Network]], Carlo Santos pohvalio je adaptaciju kao &quot;... jedan nevjerojatno zabavan anime koji će vas zgrabiti i neće vas htjeti pustiti&quot;.&lt;ref name=&quot;ANNReview&quot;&gt;{{Cite web|last=Santos|first=Carlos|title=Bleach Review|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|website=[[Anime News Network]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114094029/https://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|archive-date=November 14, 2019|date=August 21, 2005|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Maria Lin s portala Animefringe napisala je kako su joj se svidjeli raznovrsni i specifični likovi, odnosno kako se nose s odgovornošću koja dolazi s većim moćima. Pohvalila je seriju i zbog posvećenosti detaljima, dobro tempiranog scenarija te balansa između ozbiljnosti i humora. Sumarno, rekla je kako &quot;anime ''Bleach'' zaslužuje svoju popularnost. Ima nešto ta svakoga: nadnaravno, komediju, akciju i malo romantike, a sve je to povezano sjajnom animacijom i skupinom glasovnih glumaca koji zvuče jako entuzijastično&quot;.&lt;ref name=&quot;animefringe&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|title=Ghostbusters with Class|journal=Animefringe|date=April 2005|last=Lin|first=Maria|volume=2005|issue=4|page=4|access-date=December 13, 2008|issn=1705-3692|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217121654/http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Adam Arseneau (DVD Verdict) smatrao je da je ''Bleach'' &quot;serija koja s godinama postaje samo boljom&quot; te da je &quot;iznenađujuće dobro zaokružena i primamljiva cjelina&quot; s dobro razvijenim likovima i tempom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|title=Bleach: Volume 5|date=September 4, 2007|publisher=DVD Verdict|last=Arseneau|first=Adam|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217164217/http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

Pišući za Active Anime, Holly Ellingwood pohvalila je anime jer je savršeno prikazao &quot;uzbuđenje, dovitljivi humor i nadnaravne intrige&quot; izvorne mange.&lt;ref name=&quot;activeanime2&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/ &lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/140/57/ --&gt;|title=Bleach (Vol. 2) (Advance Review)|date=January 23, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231042319/http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Smatrala je kako serija &quot;sjajno gradi vlastiti kontinuitet kako bi pružila slojevite epizode s rastućim intenzitetom koje ne uključuju samo Ichiga i Rukiju, već i sporedne likove&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|title=Bleach (Vol. 5) (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=July 12, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231051733/http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1287/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; Pohvalila je seriju i za sjajne specijalne efekte, intrigantnu priču te &quot;briljantni spoj akcije i nepredvidive komedije&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|title=Bleach (Vol. 3) (Advance Review)|date=March 15, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231053107/http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/475/57/ --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DVD Box Set&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|title=Bleach Season One DVD Box Set (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=October 8, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231054757/http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1880/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; U kritici za DVD Talk, Don Houston je napisao kako likovi nadilaze tipične anime likove te kako mu se svidio &quot;spoj mračnijeg materijala s humorom&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|title=Bleach: The Substitute|date=November 28, 2006|publisher=DVD Talk|last=Houston|first=Don|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073843/http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; John Sinnott je smatrao kako serija započinje kao dosadni &quot;''monster-of-the-week'' program&quot;, ali postaje veća kako se priče izgrađuju, a likovi razotkrivaju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|title=Bleach&amp;nbsp;— Season One Box Set|date=October 30, 2007|publisher=DVD Talk|last=Sinnott|first=John|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073802/http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Pišući za [[Otaku USA]], Joseph Luster napisao je da su &quot;priče konzistentno dramatične, ali bez previše pretjerivanja, likovi uspijevaju biti duhoviti, ali ne i naporni kako biste očekivali, a akcija (u formi klasičnih borilačkih serija) s godinama je postajala sve blesavija; na dobar način, naravno&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Luster|first=Joseph|url=http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|title=Bleach, Volume 22 Review|work=Otaku USA|publisher=Sovereign Media|date=February 27, 2008|access-date=December 30, 2011|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231045750/http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Chris Beveridge (Mania.com) opisao je seriju kao &quot;solidan naslov iz ''Shōnen Jumpove'' ponude, koji je vrlo očita preporuka ako tražite nešto u ovom žanru&quot;.&lt;ref name=&quot;maniacom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|title=Bleach Box Set 1|date=November 7, 2007|publisher=Mania.com|last=Beveridge|first=Chris|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124204/http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|archive-date=December 16, 2008}}&lt;/ref&gt; Njegov kolega s portala, Bryce Coulter, pohvalio je seriju zbog radnje te &quot;neobičnih i zabavnih likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|title=Bleach Vol. #11|date=August 12, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144039/http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|title=Bleach Vol. #12|date=December 11, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144043/http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

U svom radu, Von Feigenblatt navodi da &quot;po pitanju ciljane demografije, ''Bleach'' ima manji obuhvat međunarodne publike od ''[[Naruto|Naruta]]'' zbog kompleksnije radne i religijskih aspekata priče&quot;.&lt;ref name=Feigenblatt&gt;von Feigenblatt, Otto F., Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity (August 2, 2012). Journal of History &amp; Social Sciences, 2(2), pp. 1-14, July–December 2012. Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2195562 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200903192455/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2195562|date=September 3, 2020}}&lt;/ref&gt; CBR-ov Louis Kemner rekao je da anime ima &quot;jedan od najzanimljivijih i najfleksibilnijih sustava borbe&quot; te dodao kako to donosi neke &quot;zapanjujuće akcijske scene&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 5 Characters Captain Soi Fon Can Beat (&amp; 5 She'd Lose To)|url=https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|website=[[Comic Book Resources|CBR]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412122604/https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|archive-date=April 12, 2020|date=April 8, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Također je dodao da anime ima i &quot;široku te šarenu lepezu likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 10 Essential Facts About Yoruichi Shihoin|url=https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630033441/https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|archive-date=June 30, 2020|date=February 3, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

Ipak, unatoč generalno pozitivnom prijemu, ''Bleach'' je imao i svojih kritičara. Najveći problem odnosio se na produkciju ''filler'' sezona, koje su često bile preduge i oduzimale su fokus s glavne radnje. Tako Anthony Gramuglia u tekstu za CBR piše da &quot;nakon Soul Society ''hena'' ubrzo slijedi Bount ''hen'', ''filler'' sezona koja u cijelosti sumanjuje tenziju ranijeg otkrića [Aizenova izdaja]. Dok trenutka kada se Aizenovi Arrancari pojave da siju kaos, publika je provela gotovo jednako vremena s Bountima koliko je provela u spašavanju Rukije.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Gramuglia |first=Anthony |date=2020-02-01 |title=Bleach Is the Worst of the Best Shonen Anime |url=https://www.cbr.com/bleach-worst-of-the-best-shonen-anime/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; Iako je Kubo kasnije iskoristio neke elemente iz nekih ''filler'' sezona u mangi, čime su one postale kanon, ''filleri'' se generalno smatraju najslabijim dijelom animea,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Brown |first=Raphael |date=2025-01-26 |title=10 Major Ways the Bleach Franchise is Problematic Today |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-manga-franchise-problematic/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; što je kritika koja se često susreće i kada su drugi animei iz tog perioda u pitanju, poput ''[[Naruto|Naruta]]''. Gramuglia i njegov kolega s portala Raphael Brown također su istaknuli prevelik broj likova kao problem, posebno kako je priča napredovala.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

==== Thousand-Year Blood War ''hen'' ====

Sedamnaesta sezona animea dobila je univerzalne pohvale kritičara. Just Lunning s [[IGN]]-a dao je prvom ''couru'' ocjenu 8/10 (&quot;Sjajno&quot;), zaključivši kako &quot;''Bleach'' nikada nije izgledao bolje&quot;. Pohvalio je &quot;impresivnu transformaciju serije&quot;, zaključivši kako novi anime &quot;blista u adaptaciji koja se ne boji proširiti izvorni materijal&quot;. Istog je mišljenja bila i Brittany Vincent, koja je zaključila da je nova sezona &quot;najbolji povratak formi kojemu su se fanovi originalne serije mogli nadati&quot;. Pohvalila je animaciju i dizajn likova te istaknula da se vidi da je u povratak uloženo puno truda, pri čemu je novi anime jednako gledljiv i za stare i za nove fanove. Panos Kotzathanasis (Asian Movie Pulse) pozitivno je ocijenio povratničku sezonu, a pozitivno je pisao i o drugom i trećem ''couru'' animea. 

Pišući o drugom ''couru'', Brittany Vincent ponovo se pohvalno osvrnula na anime, naglasivši kako je &quot;ovo sezona koju ne smijete propustiti&quot;.

=== Nagrade ===
{{Small|'''Napomena:''' Popis nagrada i nominacija moguće nije potpun.}}
{{sticky header}}
{| class=&quot;wikitable sticky-header&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! Godina
! Nagrada
! Kategorija
! Ishod
! Primatelj(i)
! width=&quot;30%&quot;|Bilješke
! Ref.
|-
! [[2005.]]
| 28. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|4. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;twentyeight&quot;&gt;{{cite web |url=http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html |title= 第28回アニメグランプリ ［2006年6月号］ |publisher=[[Tokuma Shoten]] |archivedate=October 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101019030248/http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! [[2006.]]
| 29. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |title=第29回アニメGP |url=http://www.chikimato.net/maniacs/gp/gp29.htm |access-date=2022-10-25 |website=www.chikimato.net}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2007.]]
| rowspan=&quot;5&quot;| [[American Anime Awards]]
| Najbolji glumac
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
| {{small|Nominiran još i za ''[[Akira (film)|Akiru]]'' i ''[[Eureka 7|Eureku 7]]''.}}
| rowspan=&quot;5&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|title= Finalists for the American Anime Awards|publisher= icv2.com|date= February 8, 2007|access-date= May 30, 2009|archive-date= July 7, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090707033210/http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|title= American Anime Award Winners|publisher= icv2.com|date= February 26, 2007|access-date= February 13, 2008|archive-date= April 26, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130426085819/http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glumica
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruf]]
| {{small|Nominirana još i za rad na serijalu ''[[Lupin III]]''.}}
|-
| Najbolji dizajn omota DVD-a
| {{Nom}}
| ''Bleach'' vol. 1
|
|-
| Najbolja pjesma
| {{Nom}}
| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[ORANGE RANGE]].}}
|-
| Najbolja manga
| {{Nom}}
| [[Tite Kubo]]
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| 1. [[Seiyū Awards]]
| Najbolji glavni glumac
| {{Nom}}
| [[Masakazu Morita]]
|
| rowspan=&quot;4&quot; | {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miller |first=Evan |date=2007-03-05 |title=Results of Japan's First Ever Seiyuu Awards Announced |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-03-05/results-of-japan%27s-first-ever-seiyuu-awards-announced |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji sporedni glumac
| {{Nom}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{small|Za film ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''.}}
|-
| Najbolja sporedna glumica
| {{Nom}}
| [[Yuki Matsuoka]]
|
|-
| Najbolji debitantski glumac
| {{Won}}
| [[Masakazu Morita]]
| {{small|Nagradu je dobio i [[Tetsuya Kakihara]].}} 
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| [[2013.]]
| rowspan=&quot;10&quot;| [[Behind the Voice Actors Awards]]
| rowspan=&quot;2&quot;| Najbolja sporedna muška uloga
| {{Nom}}
| [[Tony Oliver]]
| {{small|Za ulogu [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorre Cifera]].}}
| rowspan=&quot;10&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0434665/awards/?ref_=tt_awd ''Bleach'' – Nagrade i nominacije (IMDb)]&lt;/ref&gt;}}
|-
| {{Nom}}
| [[Keith Silverstein]]
| {{small|Za ulogu [[Coyote Starrk|Coyotea Starrka]].}}
|-
| Najbolja sporedna ženska uloga
| {{Nom}}
| [[Megan Hollingshead]]
| {{small|Za ulogu [[Rangiku Matsumoto]].}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2014.]]
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Kyle Hebert]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Sousuke Aizen|Sousukea Aizena]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku sporednu ulogu
| {{Won}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot;| [[2015.]]
| Najbolja muška glavna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Johnny Yong Bosch]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku glavnu ulogu
| {{Won}}
|-
| Najbolja ženska glavna uloga
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruff]]
| {{small|Za ulogu [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]].}}
|-
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| [[Dan Woren]]
| {{small|Za ulogu [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]].}}
|-
| Najbolji vokalni ansambl
| {{Nom}}
| 
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2022.]]
| rowspan=&quot;8&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Anime sezone
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;8&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/awards/seasonal/posts/XA82A69 AniTrendz – Jesen 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji muški lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
|-
| Najbolji muški sporedni lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Kenpachi Zaraki]]
|
|-
| Najbolji par ili ''ship''
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki|Ichigo]]×[[Orihime Inoue|Orihime]]
|
|-
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|8. mjesto}}
| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[Tatsuya Kitani]].}}
|-
| Najbolja ED pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[SennaRin]].}}
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| 
|-
! rowspan=&quot;7&quot;| [[2023.]]
| 7. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolja glasovna izvedba (arapski)
| {{Nom}}
| Nadži Makhul
| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| 17. [[Seiyū Awards]]
| Najbolja sporedna uloga
| {{Won}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{Small|Nominran i za anime ''[[Ya Boy Kongming!]]''. Nagradu su dobili i [[Shūichi Ikeda]] te [[Atsumi Tanezaki]].}}
| {{center|&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-03-11/chika-anzai-takuya-eguchi-atsumi-tanezaki-win-17th-annual-seiyu-awards/.195827|title=Chika Anzai, Takuya Eguchi, Atsumi Tanezaki Win 17th Annual Seiyū Awards|date= March 11, 2023|accessdate= March 17, 2023|website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji ''storyboard''
| {{Nom}}
| [[Tomohisa Taguchi]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Canhisares |first=Pedro Henrique Ribeiro and Mariana |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2023-vencedores |title=Bocchi the Rock! faz a limpa no Anime Awards Brasil 2023; veja os vencedores |date=2023-06-11 |access-date=2024-08-08 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2023-votacao-indicados |title=Anime Awards Brasil 2023 abre votação; veja lista de indicados |access-date=2024-08-08 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2023/04/24/confira-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023/ |title=Confira os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2023-04-24 |access-date=2024-08-08 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Queiroz |first=Talles |url=https://www.crunchyroll.com/pt-pt/news/latest/2023/4/24/esto-abertas-as-votaes-confira-todos-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023 |title=Está aberta a votação! Confira todos os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2024-04-23 |access-date=2024-08-08 |website=Crunchyroll |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Muški lik godine
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|13. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2023 AniTrendz – 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna uloga – muška
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Masakazu Morita]]
|
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2024.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|8. [[Crunchyroll Anime Awards]]}}
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| {{small|Za ''Bleach: Thousand Year Blood War — The Separation''.}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2024|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|website=[[Anime News Network]]|date=March 2, 2024|access-date=March 2, 2024|archive-date=March 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302162325/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna izvedba (engleski)
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
|
|-
| [[Tōkyō Anime Awards]]
| Nagrada fanova za najbolji anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Award-winning works|url=https://animefestival.jp/ja/award/aoy/archive/ |website=animefestival.jp|access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024 |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fiore |first=Matheus |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2024 |title=Frieren é principal destaque no Anime Awards Brasil 2024; veja os vencedores |date=2024-06-07 |access-date=2024-08-10 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-abre-formulario-para-categorias-de-dublagem |title=Anime Awards Brasil 2024 abre formulário para categorias de dublagem |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2024/01/24/anime-awards-brasil-2024-apresenta-novidades/ |title=Anime Awards Brasil 2024 apresenta novidades |date=2024-01-24 |access-date=2024-08-10 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://melhordocinema.com.br/noticia/anime-manga/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024-com-novas-categorias/ |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |date=2024-01-28 |access-date=2024-08-10 |website=Melhor do Cinema |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/05/10/anime-awards-brasil-inicia-a-votacao-para-edicao-de-2024.htm |title=Anime Awards Brasil inicia a votação para os melhores do ano |date=2024-05-10 |access-date=2024-08-10 |website=UOL |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=ANMTV |url=https://anmtv.com.br/anime-awards-brasil-2024-nao-realizara-live-apresentando-os-vencedores/ |title=Anime Awards Brasil 2024 não realizará live apresentando os vencedores |date=2024-06-05 |access-date=2024-08-10 |website=ANMTV |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-anuncia-vencedores-veja-lista |title=Anime Awards Brasil anuncia vencedores da edição 2024; veja lista |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nastavak
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolji ljetni anime
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolji dizajn likova
| {{Nom}}
| [[Masashi Kudō]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2024 AniTrendz – 2024.]&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2025.]]
| rowspan=&quot;3&quot;| 9. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolji serijal u nastavcima
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ''Bleach: Thousand-Year Blood War – The Conflict''.}}
| rowspan=&quot;3&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2025|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|website=[[Anime News Network]]|date=May 25, 2025|access-date=May 25, 2025|archive-date=May 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250525114635/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|17. mjesto}}
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;
| {{small|Izvode ju [[SIX LOUNGE]].}}
| rowspan=&quot;6&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2025 AniTrendz – 2025.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji adaptirani scenarij
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
|
|-
| Najbolja animacija
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Michio Hasegawa]]|[[Kumiko Takayanagi]]|[[Masashi Kudō]]|[[Kiyoshi Komatsubara]]}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
| 
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #bf8970;&quot;| {{center|3. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2026.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Najbolja ED Pjesma
| {{Won}}
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[9Lana]].}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/p/DeRUxTJAGL8/?img_index=20 AniTrendz – Ljeto 2026.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| {{Won}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|}

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Bleach]]
[[Kategorija:Anime serije]]
[[Kategorija:TV serije započete 2004.]]</text>
      <sha1>jacluwuaczqhpcfh3uuikkbkhd6622p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714757</id>
      <parentid>42714755</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Thousand-Year Blood War hen */</comment>
      <origin>42714757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131885" sha1="jasehg6b4sa8inpqworqi0nx2x20ps0" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = BLEACH
 |slika           = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]]
 |opis_slike      = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone
 |izvorno_ime     = ''Burīchi''
 |izvorno_pismo   = ブリーチ
 |žanr            = [[Pustolovni film|pustolovni]],&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;/&gt; [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = 
 |redatelj             = [[Noriyuki Abe]]
 |producent            = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[5. listopada]] [[2004.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. ožujka]] [[2012.]]
 |epizode              = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = Bleach: Thousand-Year Blood War
 |redatelj             = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}}
 |producent            = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[11. listopada]] [[2022.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. listopada]] [[2026.]]
 |epizode              = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Ostalo
|naslov = Anime filmovi
|sadržaj =
* ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006)
* {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}}
* ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008)
* ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}
'''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. 

Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi.

Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od &quot;Velike trojke&quot; anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji.

== Sinopsis ==

=== Agent of the Shinigami ''hen'' ===
[[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]]
Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. &quot;Bog smrti&quot;) i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. &quot;Šupljina&quot;) kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. &quot;Zajednica duša&quot;), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa.

Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. &quot;Lažno tijelo&quot;), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i &quot;[[Yasutora Sado|Chad]]&quot;, ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. &quot;Redovnik uništenja&quot;) [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji.

=== Soul Society ''hen'' ===

Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. &quot;Dvor čistih duša&quot;), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. &quot;Zapovjednik jedinice&quot;) Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. &quot;Trinaest carskih zaštitnika&quot;) smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. &quot;Finalno oslobađanje&quot;) kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. 

{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = left
 | direction         = vertical
 | background color  = 
 | total_width       = 350px
 | caption_align     = 
 | image1            = Ep34AizenFakesDeath.webp
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje).

}}
Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. &quot;Raspadajuća kugla&quot;) - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika.

=== Arrancar ''hen'' ===

Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. &quot;Puknuta maska&quot;, prev. &quot;otkinuti&quot;), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje.

Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. &quot;pomoćni zapovjednik jedinice&quot;) koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri.

Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. 

=== Fullbringer ''hen'' ===
[[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]]
Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. &quot;Umjetnik potpune manifestacije&quot;), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama.

=== Thousand-Year Blood War ''hen'' ===

Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. &quot;Nevidljivo cartvo&quot;, prev. &quot;Zidinama opasano carstvo&quot;). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. &quot;Kralju podređena tajna služba&quot;), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. &quot;Mač za sječu duša&quot;). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. 

Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha.
[[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]]
Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog &quot;sina&quot; da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. 

Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. &quot;Stvarni svijet&quot;). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. 

Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. &quot;Ropstvo&quot;) i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. 
[[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]]
Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu.

[[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. 

Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. 

Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. 

Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans.

== Likovi ==
{{main|Lista likova iz serijala Bleach}}
{| class=&quot;wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
|-
! class=&quot;unsortable&quot; |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class=&quot;unsortable&quot; |Glas posudio 
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Glavni likovi
|-
|[[Ichigo Kurosaki]]
|[[Masakazu Morita]]
|-
|[[Rukia Kuchiki]]
|[[Fumiko Orikasa]]
|-
|[[Uryū Ishida]]
|[[Noriaki Sugiyama]]
|-
|[[Orihime Inoue]]
|[[Yuki Matsuoka]]
|-
|[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]]
|[[Hiroki Yasumoto]]
|-
|[[Kisuke Urahara]]
|[[Shin'ichirō Miki]]
|-
|[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}}
|[[Satsuki Yukino]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Shinigamiji
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]]
|[[Masaaki Tsukada]]
|-
|[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}}
|-
|[[Chōjirō Sasakibe]]
|[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Soi Fon]]
|[[Tomoko Kawakami]]
|-
|[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Marechiyo Ōmaeda]]
|[[Shōto Kashii]]
|-
|[[Gin Ichimaru]]
|[[Kōji Yusa]]
|-
|[[Izuru Kira]]
|[[Takahiro Sakurai]]
|-
|[[Rōjūrō Ōtoribashi]]
|[[Shōto Kashii]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Shūsuke Amagai]]
|[[Ken'yū Horiuchi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Makoto Kibune]]
|[[Hikaru Midorikawa]]
|-
|[[Retsu Unohana]]
|[[Aya Hisakawa]]
|-
|[[Isane Kotetsu]]
|[[Yukana]]
|-
|[[Hanatarō Yamada]]
|[[Kōki Miyata]]
|-
|[[Sousuke Aizen]]
|[[Shō Hayami]]
|-
|[[Shinji Hirako]]
|[[Masaya Onosaka]]
|-
|[[Momo Hinamori]]
|[[Kumi Sakuma]]
|-
|[[Byakuya Kuchiki]]
|[[Ryōtarō Okiayu]]
|-
|[[Renji Abarai]]
|[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}}
|-
|[[Sajin Komamura]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Tetsuzaemon Iba]]
|[[Rintarō Nishi]]
|-
|[[Love Aikawa]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Shunsui Kyōraku]]
|[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}}
|-
|[[Nanao Ise]]
|[[Hitomi Nabatame]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Lisa Yadōmaru]]
|[[Kanako Hattori]]
|-
|[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Kaname Tōsen]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Shūhei Hisagi]]
|[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}}
|-
|[[Kensei Muguruma]]
|[[Tomokazu Sugita]]
|-
|[[Mashiro Kuna]]
|[[Akemi Kanda]]
|-
|[[Tōshirō Hitsugaya]]
|[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}}
|-
|[[Rangiku Matsumoto]]
|[[Kaya Matsutani]]
|-
|[[Kenpachi Zaraki]]
|[[Fumihiko Tachiki]]
|-
|[[Yachiru Kusajishi]]
|[[Hisayo Mochizuki]]
|-
|[[Ikkaku Madarame]]
|[[Nobuyuki Hiyama]]
|-
|[[Yumichika Ayasegawa]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Mayuri Kurotsuchi]]
|[[Ryūsei Nakao]]
|-
|[[Nemu Kurotsuchi]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Akon (Bleach)|Akon]]
|[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}}
|-
|[[Jūshirō Ukitake]]
|[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}}
|-
|[[Kaien Shiba]]
|[[Toshihiko Seki]]
|-
|[[Ichibe'e Hyōsube]]
|[[Naomi Kusumi]]
|-
|[[Tenjirō Kirinji]]
|[[Senjumaru Shutara]]
|-
|[[Kirio Hikifune]]
|[[Ayumi Tsunematsu]]
|-
|[[Ōetsu Nimaiya]]
|[[Yōji Ueda]]
|-
|[[Senjumaru Shutara]]
|[[Rina Satō]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Hollowi
|-
| [[Grand Fisher]]
| [[Chafūrin]]
|-
| [[Yammy Llargo]]
| [[Kenji Nomura]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Aaroniero Arruruerie]]
| [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas)
|-
| [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas)
|-
| [[Szayelaporro Granz]]
| [[Kōsuke Toriumi]]
|-
| [[Zommari Rureaux]]
| [[Taiten Kusunoki]]
|-
| [[Grimmjow Jaegerjaquez]]
| [[Jun'ichi Suwabe]]
|-
| [[Luppi Antenor]]
| [[Daisuke Kishio]]
|-
| [[Nnoitra Gilga]]
| [[Nobutoshi Kanna]]
|-
| [[Ulquiorra Cifer]]
| [[Daisuke Namikawa]]
|-
| [[Tier Harribel]]
| [[Megumi Ogata]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Nelliel Tu Odelschwanck]]
| [[Tomoko Kaneda]]
|-
| [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Baraggan Louisenbairn]]
| [[Shōzō Iizuka]]
|-
| [[Coyote Starrk]]
| [[Rikiya Koyama]]
|-
| [[Lilynette Gingerbuck]]
| [[Kiyomi Asai]]
|-
| [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]]
| [[Kōji Ishii]]
|-
| [[Cirucci Sanderwicci]]
| [[Hōko Kuwashima]]
|-
| [[Gantenbainne Mosqueda]]
| [[Masato Funaki]]
|-
| [[Wonderweiss Margela]]
| [[Hisayoshi Suganuma]]
|-
| [[Rudbornn Chelute]]
| [[Taro Yamaguchi]]
|-
| [[Pesche Guatiche]]
| [[Takehito Koyasu]]
|-
| [[Dondochakka Birstanne]]
| [[Daisuke Gōri]]
|-
| [[Bawabawa]]
| [[Hiroki Yasumoto]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Fullbringeri
|-
|[[Kūgo Ginjō]]
|[[Hiroki Tōchi]]
|-
|[[Shūkurō Tsukishima]]
|[[Daisuke Ono]]
|-
|[[Riruka Dokugamine]]
|[[Megumi Toyoguchi]]
|-
|[[Yukio Hans Vorarlberna]]
|[[Mitsuhiro Ichiki]]
|-
|[[Jackie Tristan]]
|[[Atsuko Yuya]]
|-
|[[Giriko Kutsuzawa]]
|[[Atsushi Ono]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Quincyji
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Sōken Ishida]]
| [[Eiji Maruyama]]
|-
| [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Yhwach]]
| [[Takayuki Sugō]]
|-
| [[Jugram Haschwalth]]
| [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}}
|-
| [[Lille Barro]]
| [[Satoshi Hino]]
|-
| [[Pernida Parnkgjas]]
| [[Bin Shimada]]
|-
| [[Askin Nakk Le Vaar]]
| [[Shunsuke Takeuchi]]
|-
| [[Gerard Valkyrie]]
| [[Tsuyoshi Koyama]]
|-
| [[Quilge Opie]]
| [[Kō'ichi Yamadera]]
|-
| [[Äs Nödt]]
| [[Yoshitsugu Matsuoka]]
|-
| [[Bazz-B]]
| [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}}
|-
| [[Gremmy Thoumeaux]]
| [[Natsuki Hanae]]
|-
|[[Liltotto Lamperd]]
|[[Aoi Yūki]]
|-
|[[Giselle Gewelle]]
|[[Nao Tōyama]]
|-
|[[Bambietta Basterbine]]
|[[Ayana Taketatsu]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Ostali likovi
|-
|[[Kon (Bleach)|Kon]]
|[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi &quot;[[memories in the rain]]&quot;, glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}}
|-
|[[Isshin Kurosaki]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Masaki Kurosaki]]
|[[Sayaka Ōhara]]
|-
|[[Yuzu Kurosaki]]
|[[Ayumi Sena]]
|-
|[[Karin Kurosaki]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Ryūken Ishida]]
|[[Ken Narita]]
|-
|[[Tatsuki Arisawa]]
|[[Junko Noda]]
|-
|[[Keigo Asano]]
|[[Katsuyuki Konishi]]
|-
|[[Mizuiro Kojima]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Ikumi Unagiya]]
|[[Yūko Kaida]]
|-
|[[Tessai Tsukabishi]]
|[[Kiyoyuki Yanada]]
|-
|[[Hachigen Ushōda]]
|[[Takashi Nagasako]]
|-
|[[Jinta Hanakari]]
|[[Takako Honda]]
|-
|[[Ururu Tsumugiya]]
|[[Noriko Shitaya]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Ririn]]
|[[Yumi Kakazu]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Nozomi Kujō]]
|[[Hisako Kanemoto]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Kagerōza Inaba]]
|[[Toshio Furukawa]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Jin Kariya]]
|[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}}
|-
|[[Kūkaku Shiba]]
|[[Akiko Hiramatsu]]
|-
|[[Ganju Shiba]]
|[[Wataru Takagi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Rurichiyo Kasumiōji]]
|[[Reiko Takagi]]
|}

=== Sinkronizacije ===

S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]].

== Produkcija ==

Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. &quot;Velike trojke&quot; (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju.
[[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]]
Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}&lt;/ref&gt; što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. 

Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju.

Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}&lt;/ref&gt; Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. 
[[Datoteka:Taguchi Tomohisa from &quot;The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes&quot; at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]]
I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.&lt;ref&gt;{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik &quot;prevođenja&quot;, ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;&gt;{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;/&gt; Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. 

Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot;&gt;{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.&lt;ref&gt;{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot; /&gt; 

U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で&quot;黒崎一護の姿&quot;を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.&lt;ref&gt;{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt;
== Epizode ==
{{main|Lista epizoda animea Bleach}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Muzika ==
{{main|Lista soundtrackova animea Bleach}}
=== Soundtrack ===

Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}&lt;/ref&gt; Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. 

Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i  Byakuya.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; 

Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach &quot;B&quot; Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''.

=== OP i ED pjesme ===

Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 &quot;redovne&quot; i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]], [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]], [[RSP (bend)|RSP]] , [[SunSet Swish]] i [[Tatsuya Kitani]] (svi po dva) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone dobio je po jednu, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. 

==== Popis ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | OP pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | ED pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | AMV pjesme
|-
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!''Cour''
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ORANGE RANGE]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1–25}}
! 1. 
| &quot;[[Life is Like a Boat]]&quot;
| [[Rie fu]]
| {{center|1–13}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;30&quot; {{N/A}}
|-
! 2.
| &quot;[[Sankyū!!|サンキュー!!]]&quot; (&quot;Sankyū!!&quot;)
| [[HOME MADE 家族]]
| {{center|14–25}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 2.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[D-tecnoLife]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[UVERworld]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|26–51}}
! 3. 
| &quot;[[Hōkiboshi|ほうき星]]&quot; (&quot;Hōkiboshi&quot;)
| [[Younha]]
| {{center|26–38}}
|-
! 4.
| &quot;[[happypeople]]&quot;
| {{nowrap|[[Skoop On Somebody]]}}
| {{center|39–51}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 3.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Ichirin no Hana|一輪の花]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ichirin no Hana&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;|[[HIGH and MIGHTY COLOR]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|52–74}}
! 5. 
| &quot;[[LIFE (pjesma, YUI)|LIFE]]&quot;
| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| {{center|52–63}}
|-
! 6.
| &quot;[[Mai Pēsu|マイペース]]&quot; (&quot;Mai Pēsu&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|64–74}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 4.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[TONIGHT,TONIGHT,TONIGHT]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|[[BEAT CRUSADERS]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|75–97}}
! 7. 
| &quot;[[Hanabi (pjesma, Ikimonogakari)|花火]]&quot; (&quot;Hanabi&quot;)
| [[Ikimonogakari]]
| {{center|75–86}}
|-
! 8.
| &quot;[[MOVIN!!]]&quot;
| [[Takacha]]
| {{center|87–97}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 5.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Rolling star]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|98–120}}
! 9. 
| &quot;[[Baby It's You (pjesma, JUNE)|Baby It's You]]&quot;
| [[JUNE (pjevač)|JUNE]]
| {{center|98–109}}
|-
! 10.
| &quot;[[Sakura Biyori|桜日和]]&quot; (&quot;Sakura Biyori&quot;)
| [[Mai Hoshimura]]
| {{center|110–120}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 6.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[ALONES]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|121–143}}
! 11. 
| &quot;[[Tsumasaki|爪先]]&quot; (&quot;Tsumasaki&quot;)
| [[ORESKABAND]]
| {{center|121–131}}
|-
! 12.
| &quot;[[Daidai (pjesma)|橙]]&quot; (&quot;Daidai&quot;)
| [[chatmonchy]]
| {{center|131–143}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 7.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Afutā Dāku|アフターダーク]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Afutā Dāku&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[ASIAN KUNG-FU GENERATION]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|{{center|144–167}}}}
! 13. 
| &quot;[[Tane wo Maku Hibi|種をまく日々]]&quot; (&quot;Tane wo Maku Hibi&quot;)
| [[Kōsuke Atari]]
| {{center|144–154}}
|-
! 14.
| &quot;[[Kansha|感謝。]]&quot; (&quot;Kansha&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|155–167}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 8.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[CHU-BURA]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[KELUN]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|168–189}}
! 15. 
| &quot;[[Orenji (pjesma, Lil'B)|オレンジ]]&quot; (&quot;Orenji&quot;)
| [[Lil'B]]
| {{center|168–179}}
|-
! 16.
| &quot;[[Gyaroppu|ギャロップ]]&quot; (&quot;Gyaroppu&quot;)
| [[pe'zmoku]]
| {{center|180–189}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 9.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Velonica]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|190–214}}
! 17. 
| &quot;[[Hitohira no Hanabira|ヒトヒラのハナビラ]]&quot; (&quot;Hitohira no Hanabira&quot;)
| [[STEREOPONY]]
| {{center|190–201}}
|-
! 18.
| {{nowrap|&quot;[[Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~|Sky chord 〜大人になる君へ〜]]&quot; (&quot;Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~&quot;)}}
| [[Shion Tsuji]]
| {{center|202–214}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 10.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Shōjo S|少女S]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Shōjo S&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|215–242}}
! 19. 
| &quot;[[Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite |君を守って君を愛して]]&quot; (&quot;Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite&quot;)
| [[Sambomaster]]
| {{center|215–229}}
|-
! 20.
| &quot;[[Mad Surfer]]&quot;
| [[Ken'ichi Asai]]
| {{center|230–242}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 11.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Anima Rossa|アニマロッサ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Anima Rossa&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Porno Graffitti]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|243–265}}
! 21. 
| &quot;[[Sakurabito|さくらびと]]&quot; (&quot;Sakurabito&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|243–255}}
|-
! 22.
| &quot;[[Tabidatsu Kimi e|旅立つキミへ]]&quot; (&quot;Tabidatsu Kimi e&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|256–265}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 12.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[chAngE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[miwa]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|266–291}}
! 23. 
| &quot;[[STAY BEAUTIFUL (pjesma, Diggy-MO')|STAY BEAUTIFUL]]&quot;
| [[Diggy-MO']]
| {{center|266–278}}
|-
! 24.
| &quot;[[echoes (pjesma, universe)|echoes]]&quot;
| [[universe (japanski bend)|universe]]
| {{center|279–291}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 13.
| rowspan=&quot;2&quot;|{{nowrap|&quot;[[Ranbu no Merodi|乱舞のメロディ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ranbu no Merodi&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SID (bend)|SID]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|292–316}}
! 25. 
| &quot;[[Last Moment (pjesma, SPYAIR)|Last Moment]]&quot;
| [[SPYAIR]]
| {{center|292–303}}
|-
! 26.
| &quot;[[Song for...]]&quot;
| {{nowrap|[[ROOKiEZ is PUNK'D]]}}
| {{nowrap|{{center|304–316}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 14.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[BLUE (pjesma, ViViD)|BLUE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ViViD (bend)|ViViD]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|317–342}}
! 27. 
| &quot;[[Aoi Tori (pjesma, fumika)|アオイトリ]]&quot; (&quot;Aoi Tori&quot;)
| [[fumika]]
| {{center|317–329}}
|-
! 28.
| &quot;[[Haruka Kanata (pjesma, UNLIMITS)|ハルカカナタ]]&quot; (&quot;Haruka Kanata&quot;)
| {{nowrap|[[UNLIMITS]]}}
| {{nowrap|{{center|330–342}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 15.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[HARUKAZE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|343–366}}
! 29. 
| &quot;[[Re:pray]]&quot;
| [[Aimer]]
| {{center|343–354}}
|-
! 30.
| &quot;[[MASK (pjesma, Aqua Timez)|MASK]]&quot;
| {{nowrap|[[Aqua Timez]]}}
| {{nowrap|{{center|355–366}}}}
|-
! width=&quot;1&quot; colspan=&quot;14&quot; |
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 16.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;{{efn|name=TK|Pjesma &quot;[[Sukā|スカー]]&quot; bila je službeni OP prvog ''coura'' 17. sezone, ali nije korištena u 367. epizodi, gdje je jedina korištena pjesma bio posebni ED &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot; istog izvođača. Istovremeno, glavni ED za taj ''cour'' bila je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;, koju izvodi [[SennaRin]].}}&lt;br&gt;(&quot;Sukā&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Tatsuya Kitani]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|368–379}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! SP
| &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot;{{efn|name=TK}}
| [[Tatsuya Kitani]]
| {{center|367}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|&quot;[[Eien (pjesma, Tatsuya Kitani)|永遠]]&quot; (&quot;Eien&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[Tatsuya Kitani]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1}}
|-
! 31. 
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot; (&quot;Saihate&quot;){{efn|name=TK}}{{efn|Prilikom izvornog emitiranja, u epizodi 379 je tijekom odjavne špice bila pjesma &quot;Number One&quot;, koja je službeni dio [[soundtrack]]a, a izvodi ju [[Hazel Fernandes]]. Na Blu-ray izdanju korištena je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;.}}
| [[SennaRin]]
| {{center|368–379}}
|-
! 17.
| &quot;[[STARS (pjesma, w.o.d.)|STARS]]&quot;
| [[w.o.d.]]
| {{center|380–392}}
! 32. 
| &quot;[[Endroll]]&quot;
| [[Yō Kamiyama]]
| {{center|380–392}}
! 2.
| &quot;[[Reaper (pjesma, SennaRin)|Reaper]]&quot;
| [[SennaRin]]
| {{center|2}}
|-
! 18.
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Kotoba ni Sezu tomo&quot;)
| [[SIX LOUNGE]]
| {{center|393–406}}
! 33. 
| &quot;[[MONOCHROME (pjesma, Suisō)|MONOCHROME]]&quot;
| [[Suisō|水槽]]
| {{center|393–406}}
! 3.
| &quot;[[OLDROSE]]&quot;
| [[Aqua Timez]]
| {{center|3}}
|-
! 19.
| &quot;[[I-BULL]]&quot;
| [[jo0ji]]
| {{center|407–416}}
! 34. 
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot; (&quot;Rasen&quot;)
| [[9Lana]]
| {{center|407–416}}
! 4.
| colspan=&quot;2&quot; {{N/A|TBD}}
| {{center|4}}
|}

== Emitiranje i distribucija ==

''Bleach'' je započeo emitiranje [[5. listopada]] [[2004.]] godine na [[TV Tokyo|TV Tokyu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|title=List of Bleach episode titles (1-13)|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=January 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306142417/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|archive-date=March 6, 2009}}&lt;/ref&gt; Sukladno praksi tog vremena, ''Bleach'' je bio cjelogodišnji anime uz neznatne pauze među epizodama, što je dovelo do produkcije ''filler'' epizoda i sezona, kojima je popunjavano vrijeme do dolaska novih poglavlja mange. Anime je emitiran neprekidno kroz period od osam godina, a emitiranje je zaključeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine nakon emitiranja 366. epizode.&lt;ref name=&quot;Bleach TV Anime Ending on March 27&quot;&gt;{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 23, 2019|date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Inicijalno je to najavljeno kao pauza, međutim ispostavilo se da je anime zapravo otkazan. Kada se anime vratio [[2022.]] godine, nove su epizode opet emitirane na [[TV Tokyo|TV Tokyu]] te na filijalama [[TX Network]]a, počevši s [[11. listopada|11. listopadom]] [[2022.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル&amp;PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Pineda|first1=Rafael|last2=Hodgkins|first2=Crystalyn|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot;&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」森田成一が掲げた黒崎一護のテーマは&quot;任せる&quot;|url=https://natalie.mu/comic/news/493280|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=September 11, 2022|language=ja|date=September 11, 2022|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924062431/https://natalie.mu/comic/news/493280|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ta sedamnaesta sezona podijeljena je na četiri ''coura'', uz pauze između njih,&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 11, 2022|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Unveils 2nd Video, More Cast, Song Artists, Split 4-Cours Length, October 10 Debut|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|access-date=September 24, 2022|website=[[Anime News Network]]|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924083447/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a emitiranje je zaključeno [[27. listopada]] [[2026.]] godine, nakon što su posljednje dvije epizode posljednjeg ''coura'' emitirane s mjesec dana pauze kako bi animacija bila dovoljno kvalitetna.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt; S tih dodatnih 50 epizoda sedamnaeste sezone, ''Bleach'' je završio adaptaciju mange s ukupno 416 epizoda.

Anime je emitiran diljem svijeta, pri čemu su neke države dobile vlastite sinkronizacije, a druge su gledale originalnu verziju s titlovima. [[Viz Media]] je [[15. ožujka]] [[2006.]] godine otkupio prava za globalnu distribuciju, kućna izdanja i promotivne materijale od TV Tokya i [[Shueisha|Shueishe]],&lt;ref name=&quot;Viz license&quot;&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=April 1, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=May 4, 2007}}&lt;/ref&gt; nakon čega je svoja individualna prava za promotivne materijela dalje izdala različitim kompanijama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|website=[[Anime News Network]]|access-date=March 24, 2007|archive-date=March 26, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Anime je dostupan i na ''streaming'' servisima. Isprva je globalna prava imao [[Crunchyroll]], ali kada su [[Hulu]] i [[Disney+]] otkupili prava za emitiranje sedamnaeste sezone izvan Japana,&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Crystalyn|last=Hodgkins|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Streams on Hulu in U.S., Disney+ Internationally|website=[[Anime News Network]]|date=October 3, 2022|access-date=October 3, 2022|archive-date=October 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003161524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|url-status=live}}&lt;/ref&gt; licenca i za stare epizode prešla je na njih pa je anime uklonjen s Crunchyrolla, koji nikada nije prikazao 17. sezonu.

Anime je u originalu s titlovima prikazivan na [[Happy TV]]-u na području [[Srbija|Srbije]] od [[3. ožujka]] [[2009.]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2|title=BLEACH (Happy TV)|date=|accessdate=7. 9. 2014|work=[[Хепи ТВ|Happy TV]]|archivedate=13. 12. 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091213140739/http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2#bleach}}&lt;/ref&gt; dok u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[BiH|Bosni i Hercegovini]] te [[Crna Gora|Crnoj Gori]] nikada nije prikazan na televiziji. Danas je anime u svim zemljama dostupan preko ''streaminga''.

=== Kućna izdanja ===

Cijela anime serija dobila je i kućna izdanja u [[Japan]]u. [[Aniplex]] je izdao cijelu seriju na ukupno 88 DVD kompilacija,{{efn|
*''The Substitute''; 5 diskova&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [死神代行篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619194604/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界・潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Soul Society: The Rescue''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･救出篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022719/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Bount''; 7 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [バウント篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022723/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Assault''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･強襲篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022658/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･出現篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022707/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･虚圏潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･激闘篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022716/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The New Captain Shūsuke Amagai''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [新隊長天貝繍助篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022711/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 4: Arrancar vs Soul Reaper''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･VS.死神篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022736/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Past''; 2 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [過去篇 上]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022738/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・空座決戦篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Zanpakutō: The Alternate Tale''; 9 diskova&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [斬魄刀異聞篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022702/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 6: Fall of the Arrancar''; 12 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022714/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Gotei 13 Invading Army''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Lost Agent''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=jBLEACH [死神代行消失篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620212336/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}} a izdavana su i razna posebna izdanja te zasebna kompilacijska izdanja. Serija je kasnije reizdana i na [[blu-ray]]u. Sedamnaesta sezona izdana je samo na [[blu-ray]]u, pri čemu je svaki ''cour'' podijeljen na dva diska. Kućna izdanja izdavana su i na drugim tržištima, ali ne i na [[srpskohrvatski|srpskohrvatskom]] govornom području.

== Ostali materijali ==

Popularnost animea rezultirala je produkcijom dodatnih animiranih sadržaja te sadržaja povezanih s anime serijom, koji su dodatno popularizirali cijeli serijal. Uobičajeno tadašnjoj praksi, producirani su dugometražni anime filmovi, ukupno njih četiri, koji su prikazivani u kinima i koji su dodatno proširili priču iz animea. Iako su svi filmovi imali originalne priče koje nisu dio službenog narativnog kanona, produkcija filmova bila je zanimljiva po tome što je [[Tite Kubo]] radio na dizajnu originalnih likova, što je bilo suprotno uobičajenoj praksi, jer autori često nisu imali nikakvu ulogu u produkciji nekanonskih filmova.&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Bleach: The DiamondDust Rebellion|title-link=Bleach: The DiamondDust Rebellion|year=2008|last=Abe|first=Noriyuki|publisher=[[Toho]]|location=Japan|language=ja}}&lt;/ref&gt; Sve filmove režirao je [[Noriyuki Abe]], a producirana su ukupno četiri filma. Uz to, [[2026.]] godine u kinima se pojavio i ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]'', posebni uvodni film koji je najavljivao posljednji ''cour'' 17. sezone, a prikazao je prve tri epizode animea te sadržavao dodatni intervju s redateljima i Titeom Kuboom. Filmovi su:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; width=&quot;100%&quot;
! Film
! Premijera
! Redatelj(i)
! Scenarist(i)
! Zarada
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''
| [[16. prosinca]] [[2006.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2006|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211001113/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|title=First Bleach Film to Run in U.S. Theaters June 11–12|website=[[Anime News Network]]|date=April 17, 2008|access-date=July 21, 2009|archive-date=March 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330123104/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Noriyuki Abe]]
| [[Masashi Sogo]] i [[Natsuko Takahashi]]
| ¥660,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2008|script-title = ja:2007年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2008年（平成20年）2月下旬号 |page = 164 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]''
| [[22. prosinca]] [[2007.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2007|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211000824/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Michiko Yokote]] i [[Masahiro Ōkubo]]

| ¥800,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal|year = 2009|script-title = ja:2008年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2009年（平成21年）2月下旬号 |page = 172 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Fade to Black]]''
| [[13. prosinca]] [[2008.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Natsuko Takahashi]] i [[Masahiro Ōkubo]]
| ¥700,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2010 |script-title = ja:2009年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2010年（平成22年）2月下旬号 |page = 173 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Hell Verse]]''
| [[4. prosinca]] [[2010.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|title=December's Bleach: Jigoku-Hen Film Overseen by Kubo|access-date=July 13, 2010|archive-date=April 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122305/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| ¥610,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2012 |title = 2012年2月下旬決算特別号 206頁 |journal = [[Kinema Junpo]] |page = 206 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]''
| [[26. lipnja]] [[2026.]]
| [[Hikaru Murata]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| [[Masaki Hiramatsu]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| $5,036,105 (svijet)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BLEACH: Thousand-Year Blood War - The Calamity (2026) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt43383343/credits/?ref_=bo_tt_tab#tabs |url-status=live |access-date=2026-10-18 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|}

U ožujku [[2010.]] godine, kompanija [[Warner Bros. Pictures]] potvrdila je da su u tijeku razgovoru za snimanje igrane adaptacije ''Bleacha''. [[Peter Segal]] i [[Michael Ewing]] angažirani su kao producenti na budućem filmu,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|title=Warner Brothers in Film Talks for Bleach Manga|website=[[Anime News Network]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=March 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331102248/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a [[2012.]] godine projektu su se pridružili [[Dan Mazeau]] kao scenarist i [[Masi Oka]] kao još jedan producent.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|title=Warner Develops Live-Action Film of Tite Kubo's Bleach Manga|work=[[Anime News Network]]|access-date=October 20, 2014|archive-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018205151/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon godina pauze, [[Bleach (film, 2018)|istoimeni igrani film]] izašao je [[20. srpnja]] [[2018.]] godine&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|title=Live-action Bleach movie in development at Warner Bros.|last=Alexander|first=Julia|date=2016-08-19|website=Polygon|language=en-US|access-date=2016-08-20|archive-date=April 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401030747/https://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|url-status=live}}&lt;/ref&gt; u režiji [[Shinsuke Satō|Shinsukea Satōa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|title= Bleach Manga Gets Live-Action Film in 2018 Starring Sōta Fukushi|date= August 18, 2016|access-date= August 18, 2016|work= [[Anime News Network]]|archive-date= August 18, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160818214244/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Glavne uloge u filmu tumačili su [[Sōta Fukushi]] i [[Hana Sugisaki]].

Uz ovo, Aniplex je izdao i 13 [[CD drama]] koje su snimili originalni glasovni glumci iz animea. Ti su CD-ovi bili dostupni samo u sklopu DVD izdanja animea.&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;/&gt; 

Popularnost animea&lt;ref name=&quot;autogenerated11&quot;&gt;{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=Jun 29, 2011|pages=11–12}}&lt;/ref&gt; dovela je i do toga da su studio Pierrot i Nelke Planning producirali i serijal [[rock mjuzikl|rock mjuzikala]]. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji su pokrili Substitute Shinigami i Soul Society ''henove'', kao i tri dodatne izvedbe pod nazivom ''Live Bankai Shows'', koje nisu adaptirale priče iz mange. Premijerne izvedbe bile su od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u [[Shinjuku]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|title=Studio Pierrot's official Bleach musical site|access-date=September 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208123618/http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|archive-date=December 8, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=December 30, 2011|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20070321152651/http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|archive-date=March 21, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|website=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=September 16, 2008|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Režirao ih je [[Takuya Hiramitsu]], dok je adaptacije napisao [[Naoshi Okumura]], uz glazbu [[Shoichi Tama|Shoichija Tame]]. Sve su pjesme bile potpuno originalne i nisu preuzete iz animea. Glavne uloge igrali su [[Tatsuya Isaka]] kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]] kao [[Rukia Kuchiki]] te [[Eiji Moriyama]] kao [[Renji Abarai]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien – Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=July 21, 2009|archive-date=April 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429211046/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359}}&lt;/ref&gt;

== Prijem ==

=== Gledanost i prodaja ===

''Bleach'' je izvorno bio jedan od najgledanijih animea u [[Japan]]u te je u više navrata bio unutar top 10 najgledanijih programa;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 16–22|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|website=[[Anime News Network]]|date=April 27, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=April 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410041043/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|title=Japanese Animation DVD Ranking, June 20–July 17 (2007)|website=[[Anime News Network]]|date=20 July 2007|access-date=6 October 2013|archive-date=September 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925095111/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako podaci za povratničku 17. sezonu nisu javno objavljeni, ona je također bila iznimno popularna, a svaki je ''cour'' bio smatran jednim od anime događaja sezone. Prodaja kućnih izdanja također je bila visoka, kako u Japanu (gdje je anime redovito bio na vrhu lista prodaje),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Animation DVD Ranking, February 27–March 4|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|website=[[Anime News Network]]|date=March 6, 2008|access-date=July 23, 2009|archive-date=January 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105053453/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime DVD Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; tako i globalno. 

[[TV Asahi]] je [[2005.]] godine pokrenuo internetsku anketu na kojoj je ''Bleach'' zauzeo 27. mjesto na listi najpopularnijih anime serija,&lt;ref&gt;{{cite web|work=[[Anime News Network]]|title=TV Asahi Top 100 Anime|date=September 23, 2005|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|access-date=March 25, 2024|archive-date=February 8, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208114940/https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; da bi sljedeće godine skočio na sedmo mjesto.&lt;ref name=&quot;Asashi 2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime|title=Japan's Favorite TV Anime|website=[[Anime News Network]]|date=October 13, 2006|access-date=December 14, 2006|archive-date=July 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724155143/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009.]], bio je deveti najpopularniji anime na streaming platformi [[Hulu]].&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Anime News Network]]|title=Naruto was #20 Show on Hulu, #1 on Joost in February|date=September 23, 2005|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|access-date=July 23, 2009|archive-date=November 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114200642/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kritike ===

==== Originalna serija ====

Izvorna serija inicijalno je dobila prilično dobre kritike te je uživala globalnu popularnost. Pišući za [[Anime News Network]], Carlo Santos pohvalio je adaptaciju kao &quot;... jedan nevjerojatno zabavan anime koji će vas zgrabiti i neće vas htjeti pustiti&quot;.&lt;ref name=&quot;ANNReview&quot;&gt;{{Cite web|last=Santos|first=Carlos|title=Bleach Review|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|website=[[Anime News Network]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114094029/https://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|archive-date=November 14, 2019|date=August 21, 2005|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Maria Lin s portala Animefringe napisala je kako su joj se svidjeli raznovrsni i specifični likovi, odnosno kako se nose s odgovornošću koja dolazi s većim moćima. Pohvalila je seriju i zbog posvećenosti detaljima, dobro tempiranog scenarija te balansa između ozbiljnosti i humora. Sumarno, rekla je kako &quot;anime ''Bleach'' zaslužuje svoju popularnost. Ima nešto ta svakoga: nadnaravno, komediju, akciju i malo romantike, a sve je to povezano sjajnom animacijom i skupinom glasovnih glumaca koji zvuče jako entuzijastično&quot;.&lt;ref name=&quot;animefringe&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|title=Ghostbusters with Class|journal=Animefringe|date=April 2005|last=Lin|first=Maria|volume=2005|issue=4|page=4|access-date=December 13, 2008|issn=1705-3692|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217121654/http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Adam Arseneau (DVD Verdict) smatrao je da je ''Bleach'' &quot;serija koja s godinama postaje samo boljom&quot; te da je &quot;iznenađujuće dobro zaokružena i primamljiva cjelina&quot; s dobro razvijenim likovima i tempom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|title=Bleach: Volume 5|date=September 4, 2007|publisher=DVD Verdict|last=Arseneau|first=Adam|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217164217/http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

Pišući za Active Anime, Holly Ellingwood pohvalila je anime jer je savršeno prikazao &quot;uzbuđenje, dovitljivi humor i nadnaravne intrige&quot; izvorne mange.&lt;ref name=&quot;activeanime2&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/ &lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/140/57/ --&gt;|title=Bleach (Vol. 2) (Advance Review)|date=January 23, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231042319/http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Smatrala je kako serija &quot;sjajno gradi vlastiti kontinuitet kako bi pružila slojevite epizode s rastućim intenzitetom koje ne uključuju samo Ichiga i Rukiju, već i sporedne likove&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|title=Bleach (Vol. 5) (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=July 12, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231051733/http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1287/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; Pohvalila je seriju i za sjajne specijalne efekte, intrigantnu priču te &quot;briljantni spoj akcije i nepredvidive komedije&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|title=Bleach (Vol. 3) (Advance Review)|date=March 15, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231053107/http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/475/57/ --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DVD Box Set&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|title=Bleach Season One DVD Box Set (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=October 8, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231054757/http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1880/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; U kritici za DVD Talk, Don Houston je napisao kako likovi nadilaze tipične anime likove te kako mu se svidio &quot;spoj mračnijeg materijala s humorom&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|title=Bleach: The Substitute|date=November 28, 2006|publisher=DVD Talk|last=Houston|first=Don|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073843/http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; John Sinnott je smatrao kako serija započinje kao dosadni &quot;''monster-of-the-week'' program&quot;, ali postaje veća kako se priče izgrađuju, a likovi razotkrivaju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|title=Bleach&amp;nbsp;— Season One Box Set|date=October 30, 2007|publisher=DVD Talk|last=Sinnott|first=John|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073802/http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Pišući za [[Otaku USA]], Joseph Luster napisao je da su &quot;priče konzistentno dramatične, ali bez previše pretjerivanja, likovi uspijevaju biti duhoviti, ali ne i naporni kako biste očekivali, a akcija (u formi klasičnih borilačkih serija) s godinama je postajala sve blesavija; na dobar način, naravno&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Luster|first=Joseph|url=http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|title=Bleach, Volume 22 Review|work=Otaku USA|publisher=Sovereign Media|date=February 27, 2008|access-date=December 30, 2011|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231045750/http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Chris Beveridge (Mania.com) opisao je seriju kao &quot;solidan naslov iz ''Shōnen Jumpove'' ponude, koji je vrlo očita preporuka ako tražite nešto u ovom žanru&quot;.&lt;ref name=&quot;maniacom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|title=Bleach Box Set 1|date=November 7, 2007|publisher=Mania.com|last=Beveridge|first=Chris|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124204/http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|archive-date=December 16, 2008}}&lt;/ref&gt; Njegov kolega s portala, Bryce Coulter, pohvalio je seriju zbog radnje te &quot;neobičnih i zabavnih likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|title=Bleach Vol. #11|date=August 12, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144039/http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|title=Bleach Vol. #12|date=December 11, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144043/http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

U svom radu, Von Feigenblatt navodi da &quot;po pitanju ciljane demografije, ''Bleach'' ima manji obuhvat međunarodne publike od ''[[Naruto|Naruta]]'' zbog kompleksnije radne i religijskih aspekata priče&quot;.&lt;ref name=Feigenblatt&gt;von Feigenblatt, Otto F., Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity (August 2, 2012). Journal of History &amp; Social Sciences, 2(2), pp. 1-14, July–December 2012. Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2195562 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200903192455/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2195562|date=September 3, 2020}}&lt;/ref&gt; CBR-ov Louis Kemner rekao je da anime ima &quot;jedan od najzanimljivijih i najfleksibilnijih sustava borbe&quot; te dodao kako to donosi neke &quot;zapanjujuće akcijske scene&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 5 Characters Captain Soi Fon Can Beat (&amp; 5 She'd Lose To)|url=https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|website=[[Comic Book Resources|CBR]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412122604/https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|archive-date=April 12, 2020|date=April 8, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Također je dodao da anime ima i &quot;široku te šarenu lepezu likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 10 Essential Facts About Yoruichi Shihoin|url=https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630033441/https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|archive-date=June 30, 2020|date=February 3, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

Ipak, unatoč generalno pozitivnom prijemu, ''Bleach'' je imao i svojih kritičara. Najveći problem odnosio se na produkciju ''filler'' sezona, koje su često bile preduge i oduzimale su fokus s glavne radnje. Tako Anthony Gramuglia u tekstu za CBR piše da &quot;nakon Soul Society ''hena'' ubrzo slijedi Bount ''hen'', ''filler'' sezona koja u cijelosti sumanjuje tenziju ranijeg otkrića [Aizenova izdaja]. Dok trenutka kada se Aizenovi Arrancari pojave da siju kaos, publika je provela gotovo jednako vremena s Bountima koliko je provela u spašavanju Rukije.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Gramuglia |first=Anthony |date=2020-02-01 |title=Bleach Is the Worst of the Best Shonen Anime |url=https://www.cbr.com/bleach-worst-of-the-best-shonen-anime/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; Iako je Kubo kasnije iskoristio neke elemente iz nekih ''filler'' sezona u mangi, čime su one postale kanon, ''filleri'' se generalno smatraju najslabijim dijelom animea,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Brown |first=Raphael |date=2025-01-26 |title=10 Major Ways the Bleach Franchise is Problematic Today |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-manga-franchise-problematic/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; što je kritika koja se često susreće i kada su drugi animei iz tog perioda u pitanju, poput ''[[Naruto|Naruta]]''. Gramuglia i njegov kolega s portala Raphael Brown također su istaknuli prevelik broj likova kao problem, posebno kako je priča napredovala.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

==== Thousand-Year Blood War ''hen'' ====

Sedamnaesta sezona animea dobila je univerzalne pohvale kritičara. Just Lunning s [[IGN]]-a dao je prvom ''couru'' ocjenu 8/10 (&quot;Sjajno&quot;), zaključivši kako &quot;''Bleach'' nikada nije izgledao bolje&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Lunning |first=Just |date=2022-10-16 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Premiere Review |url=https://www.ign.com/articles/bleach-thousand-year-blood-war-premiere-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Pohvalio je &quot;impresivnu transformaciju serije&quot;, zaključivši kako novi anime &quot;blista u adaptaciji koja se ne boji proširiti izvorni materijal&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Istog je mišljenja bila i Brittany Vincent, koja je zaključila da je nova sezona &quot;najbolji povratak formi kojemu su se fanovi originalne serije mogli nadati&quot;.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2022-10-13 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand Year Blood War’ on Hulu, The Action-Packed, Blood-Soaked Sequel Fans Have Been Waiting For |url=https://decider.com/2022/10/13/bleach-thousand-year-blood-war-hulu-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Pohvalila je animaciju i dizajn likova te istaknula da se vidi da je u povratak uloženo puno truda, pri čemu je novi anime jednako gledljiv i za stare i za nove fanove.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Panos Kotzathanasis (Asian Movie Pulse) pozitivno je ocijenio povratničku sezonu,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-04-26 |title=Anime Review: Bleach: Thousand-Year Blood War (2022) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/04/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-2022-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; a pozitivno je pisao i o drugom&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-12-28 |title=Anime Review: Bleach: Thousand Year Blood War – The Separation (2023) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/12/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-the-separation-2023-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; i trećem ''couru'' animea.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2025-01-08 |title=Anime Review: Bleach Thousand Years Blood War Season 3 (2024) by Taito Kubo |url=https://asianmoviepulse.com/2025/01/anime-review-bleach-thousand-years-blood-war-season-3-2024-by-taito-kubo/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; 

Pišući o drugom ''couru'', Brittany Vincent ponovo se pohvalno osvrnula na anime, naglasivši kako je &quot;ovo sezona koju ne smijete propustiti&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2023-07-10 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand-Year Blood War’ Season 1, Part 2 on Hulu, a Strong Yet Somber Shonen Adventure |url=https://decider.com/2023/07/10/bleach-thousand-year-blood-war-tybw-part-2-hulu-review-stream-it-or-skip-it/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt;

=== Nagrade ===
{{Small|'''Napomena:''' Popis nagrada i nominacija moguće nije potpun.}}
{{sticky header}}
{| class=&quot;wikitable sticky-header&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! Godina
! Nagrada
! Kategorija
! Ishod
! Primatelj(i)
! width=&quot;30%&quot;|Bilješke
! Ref.
|-
! [[2005.]]
| 28. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|4. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;twentyeight&quot;&gt;{{cite web |url=http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html |title= 第28回アニメグランプリ ［2006年6月号］ |publisher=[[Tokuma Shoten]] |archivedate=October 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101019030248/http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! [[2006.]]
| 29. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |title=第29回アニメGP |url=http://www.chikimato.net/maniacs/gp/gp29.htm |access-date=2022-10-25 |website=www.chikimato.net}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2007.]]
| rowspan=&quot;5&quot;| [[American Anime Awards]]
| Najbolji glumac
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
| {{small|Nominiran još i za ''[[Akira (film)|Akiru]]'' i ''[[Eureka 7|Eureku 7]]''.}}
| rowspan=&quot;5&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|title= Finalists for the American Anime Awards|publisher= icv2.com|date= February 8, 2007|access-date= May 30, 2009|archive-date= July 7, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090707033210/http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|title= American Anime Award Winners|publisher= icv2.com|date= February 26, 2007|access-date= February 13, 2008|archive-date= April 26, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130426085819/http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glumica
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruf]]
| {{small|Nominirana još i za rad na serijalu ''[[Lupin III]]''.}}
|-
| Najbolji dizajn omota DVD-a
| {{Nom}}
| ''Bleach'' vol. 1
|
|-
| Najbolja pjesma
| {{Nom}}
| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[ORANGE RANGE]].}}
|-
| Najbolja manga
| {{Nom}}
| [[Tite Kubo]]
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| 1. [[Seiyū Awards]]
| Najbolji glavni glumac
| {{Nom}}
| [[Masakazu Morita]]
|
| rowspan=&quot;4&quot; | {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miller |first=Evan |date=2007-03-05 |title=Results of Japan's First Ever Seiyuu Awards Announced |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-03-05/results-of-japan%27s-first-ever-seiyuu-awards-announced |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji sporedni glumac
| {{Nom}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{small|Za film ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''.}}
|-
| Najbolja sporedna glumica
| {{Nom}}
| [[Yuki Matsuoka]]
|
|-
| Najbolji debitantski glumac
| {{Won}}
| [[Masakazu Morita]]
| {{small|Nagradu je dobio i [[Tetsuya Kakihara]].}} 
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| [[2013.]]
| rowspan=&quot;10&quot;| [[Behind the Voice Actors Awards]]
| rowspan=&quot;2&quot;| Najbolja sporedna muška uloga
| {{Nom}}
| [[Tony Oliver]]
| {{small|Za ulogu [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorre Cifera]].}}
| rowspan=&quot;10&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0434665/awards/?ref_=tt_awd ''Bleach'' – Nagrade i nominacije (IMDb)]&lt;/ref&gt;}}
|-
| {{Nom}}
| [[Keith Silverstein]]
| {{small|Za ulogu [[Coyote Starrk|Coyotea Starrka]].}}
|-
| Najbolja sporedna ženska uloga
| {{Nom}}
| [[Megan Hollingshead]]
| {{small|Za ulogu [[Rangiku Matsumoto]].}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2014.]]
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Kyle Hebert]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Sousuke Aizen|Sousukea Aizena]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku sporednu ulogu
| {{Won}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot;| [[2015.]]
| Najbolja muška glavna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Johnny Yong Bosch]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku glavnu ulogu
| {{Won}}
|-
| Najbolja ženska glavna uloga
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruff]]
| {{small|Za ulogu [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]].}}
|-
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| [[Dan Woren]]
| {{small|Za ulogu [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]].}}
|-
| Najbolji vokalni ansambl
| {{Nom}}
| 
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2022.]]
| rowspan=&quot;8&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Anime sezone
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;8&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/awards/seasonal/posts/XA82A69 AniTrendz – Jesen 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji muški lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
|-
| Najbolji muški sporedni lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Kenpachi Zaraki]]
|
|-
| Najbolji par ili ''ship''
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki|Ichigo]]×[[Orihime Inoue|Orihime]]
|
|-
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|8. mjesto}}
| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[Tatsuya Kitani]].}}
|-
| Najbolja ED pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[SennaRin]].}}
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| 
|-
! rowspan=&quot;7&quot;| [[2023.]]
| 7. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolja glasovna izvedba (arapski)
| {{Nom}}
| Nadži Makhul
| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| 17. [[Seiyū Awards]]
| Najbolja sporedna uloga
| {{Won}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{Small|Nominran i za anime ''[[Ya Boy Kongming!]]''. Nagradu su dobili i [[Shūichi Ikeda]] te [[Atsumi Tanezaki]].}}
| {{center|&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-03-11/chika-anzai-takuya-eguchi-atsumi-tanezaki-win-17th-annual-seiyu-awards/.195827|title=Chika Anzai, Takuya Eguchi, Atsumi Tanezaki Win 17th Annual Seiyū Awards|date= March 11, 2023|accessdate= March 17, 2023|website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji ''storyboard''
| {{Nom}}
| [[Tomohisa Taguchi]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Canhisares |first=Pedro Henrique Ribeiro and Mariana |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2023-vencedores |title=Bocchi the Rock! faz a limpa no Anime Awards Brasil 2023; veja os vencedores |date=2023-06-11 |access-date=2024-08-08 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2023-votacao-indicados |title=Anime Awards Brasil 2023 abre votação; veja lista de indicados |access-date=2024-08-08 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2023/04/24/confira-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023/ |title=Confira os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2023-04-24 |access-date=2024-08-08 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Queiroz |first=Talles |url=https://www.crunchyroll.com/pt-pt/news/latest/2023/4/24/esto-abertas-as-votaes-confira-todos-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023 |title=Está aberta a votação! Confira todos os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2024-04-23 |access-date=2024-08-08 |website=Crunchyroll |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Muški lik godine
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|13. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2023 AniTrendz – 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna uloga – muška
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Masakazu Morita]]
|
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2024.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|8. [[Crunchyroll Anime Awards]]}}
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| {{small|Za ''Bleach: Thousand Year Blood War — The Separation''.}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2024|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|website=[[Anime News Network]]|date=March 2, 2024|access-date=March 2, 2024|archive-date=March 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302162325/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna izvedba (engleski)
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
|
|-
| [[Tōkyō Anime Awards]]
| Nagrada fanova za najbolji anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Award-winning works|url=https://animefestival.jp/ja/award/aoy/archive/ |website=animefestival.jp|access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024 |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fiore |first=Matheus |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2024 |title=Frieren é principal destaque no Anime Awards Brasil 2024; veja os vencedores |date=2024-06-07 |access-date=2024-08-10 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-abre-formulario-para-categorias-de-dublagem |title=Anime Awards Brasil 2024 abre formulário para categorias de dublagem |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2024/01/24/anime-awards-brasil-2024-apresenta-novidades/ |title=Anime Awards Brasil 2024 apresenta novidades |date=2024-01-24 |access-date=2024-08-10 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://melhordocinema.com.br/noticia/anime-manga/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024-com-novas-categorias/ |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |date=2024-01-28 |access-date=2024-08-10 |website=Melhor do Cinema |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/05/10/anime-awards-brasil-inicia-a-votacao-para-edicao-de-2024.htm |title=Anime Awards Brasil inicia a votação para os melhores do ano |date=2024-05-10 |access-date=2024-08-10 |website=UOL |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=ANMTV |url=https://anmtv.com.br/anime-awards-brasil-2024-nao-realizara-live-apresentando-os-vencedores/ |title=Anime Awards Brasil 2024 não realizará live apresentando os vencedores |date=2024-06-05 |access-date=2024-08-10 |website=ANMTV |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-anuncia-vencedores-veja-lista |title=Anime Awards Brasil anuncia vencedores da edição 2024; veja lista |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nastavak
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolji ljetni anime
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolji dizajn likova
| {{Nom}}
| [[Masashi Kudō]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2024 AniTrendz – 2024.]&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2025.]]
| rowspan=&quot;3&quot;| 9. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolji serijal u nastavcima
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ''Bleach: Thousand-Year Blood War – The Conflict''.}}
| rowspan=&quot;3&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2025|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|website=[[Anime News Network]]|date=May 25, 2025|access-date=May 25, 2025|archive-date=May 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250525114635/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|17. mjesto}}
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;
| {{small|Izvode ju [[SIX LOUNGE]].}}
| rowspan=&quot;6&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2025 AniTrendz – 2025.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji adaptirani scenarij
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
|
|-
| Najbolja animacija
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Michio Hasegawa]]|[[Kumiko Takayanagi]]|[[Masashi Kudō]]|[[Kiyoshi Komatsubara]]}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
| 
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #bf8970;&quot;| {{center|3. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2026.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Najbolja ED Pjesma
| {{Won}}
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[9Lana]].}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/p/DeRUxTJAGL8/?img_index=20 AniTrendz – Ljeto 2026.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| {{Won}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|}

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Bleach]]
[[Kategorija:Anime serije]]
[[Kategorija:TV serije započete 2004.]]</text>
      <sha1>jasehg6b4sa8inpqworqi0nx2x20ps0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714758</id>
      <parentid>42714757</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Thousand-Year Blood War hen */</comment>
      <origin>42714758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132156" sha1="k9j67xzpta3w5cu4xet10frnweshizx" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = BLEACH
 |slika           = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]]
 |opis_slike      = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone
 |izvorno_ime     = ''Burīchi''
 |izvorno_pismo   = ブリーチ
 |žanr            = [[Pustolovni film|pustolovni]],&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;/&gt; [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = 
 |redatelj             = [[Noriyuki Abe]]
 |producent            = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[5. listopada]] [[2004.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. ožujka]] [[2012.]]
 |epizode              = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = Bleach: Thousand-Year Blood War
 |redatelj             = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}}
 |producent            = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[11. listopada]] [[2022.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. listopada]] [[2026.]]
 |epizode              = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Ostalo
|naslov = Anime filmovi
|sadržaj =
* ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006)
* {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}}
* ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008)
* ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}
'''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. 

Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi.

Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od &quot;Velike trojke&quot; anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji.

== Sinopsis ==

=== Agent of the Shinigami ''hen'' ===
[[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]]
Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. &quot;Bog smrti&quot;) i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. &quot;Šupljina&quot;) kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. &quot;Zajednica duša&quot;), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa.

Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. &quot;Lažno tijelo&quot;), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i &quot;[[Yasutora Sado|Chad]]&quot;, ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. &quot;Redovnik uništenja&quot;) [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji.

=== Soul Society ''hen'' ===

Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. &quot;Dvor čistih duša&quot;), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. &quot;Zapovjednik jedinice&quot;) Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. &quot;Trinaest carskih zaštitnika&quot;) smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. &quot;Finalno oslobađanje&quot;) kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. 

{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = left
 | direction         = vertical
 | background color  = 
 | total_width       = 350px
 | caption_align     = 
 | image1            = Ep34AizenFakesDeath.webp
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje).

}}
Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. &quot;Raspadajuća kugla&quot;) - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika.

=== Arrancar ''hen'' ===

Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. &quot;Puknuta maska&quot;, prev. &quot;otkinuti&quot;), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje.

Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. &quot;pomoćni zapovjednik jedinice&quot;) koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri.

Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. 

=== Fullbringer ''hen'' ===
[[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]]
Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. &quot;Umjetnik potpune manifestacije&quot;), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama.

=== Thousand-Year Blood War ''hen'' ===

Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. &quot;Nevidljivo cartvo&quot;, prev. &quot;Zidinama opasano carstvo&quot;). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. &quot;Kralju podređena tajna služba&quot;), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. &quot;Mač za sječu duša&quot;). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. 

Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha.
[[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]]
Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog &quot;sina&quot; da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. 

Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. &quot;Stvarni svijet&quot;). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. 

Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. &quot;Ropstvo&quot;) i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. 
[[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]]
Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu.

[[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. 

Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. 

Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. 

Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans.

== Likovi ==
{{main|Lista likova iz serijala Bleach}}
{| class=&quot;wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
|-
! class=&quot;unsortable&quot; |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class=&quot;unsortable&quot; |Glas posudio 
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Glavni likovi
|-
|[[Ichigo Kurosaki]]
|[[Masakazu Morita]]
|-
|[[Rukia Kuchiki]]
|[[Fumiko Orikasa]]
|-
|[[Uryū Ishida]]
|[[Noriaki Sugiyama]]
|-
|[[Orihime Inoue]]
|[[Yuki Matsuoka]]
|-
|[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]]
|[[Hiroki Yasumoto]]
|-
|[[Kisuke Urahara]]
|[[Shin'ichirō Miki]]
|-
|[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}}
|[[Satsuki Yukino]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Shinigamiji
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]]
|[[Masaaki Tsukada]]
|-
|[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}}
|-
|[[Chōjirō Sasakibe]]
|[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Soi Fon]]
|[[Tomoko Kawakami]]
|-
|[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Marechiyo Ōmaeda]]
|[[Shōto Kashii]]
|-
|[[Gin Ichimaru]]
|[[Kōji Yusa]]
|-
|[[Izuru Kira]]
|[[Takahiro Sakurai]]
|-
|[[Rōjūrō Ōtoribashi]]
|[[Shōto Kashii]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Shūsuke Amagai]]
|[[Ken'yū Horiuchi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Makoto Kibune]]
|[[Hikaru Midorikawa]]
|-
|[[Retsu Unohana]]
|[[Aya Hisakawa]]
|-
|[[Isane Kotetsu]]
|[[Yukana]]
|-
|[[Hanatarō Yamada]]
|[[Kōki Miyata]]
|-
|[[Sousuke Aizen]]
|[[Shō Hayami]]
|-
|[[Shinji Hirako]]
|[[Masaya Onosaka]]
|-
|[[Momo Hinamori]]
|[[Kumi Sakuma]]
|-
|[[Byakuya Kuchiki]]
|[[Ryōtarō Okiayu]]
|-
|[[Renji Abarai]]
|[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}}
|-
|[[Sajin Komamura]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Tetsuzaemon Iba]]
|[[Rintarō Nishi]]
|-
|[[Love Aikawa]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Shunsui Kyōraku]]
|[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}}
|-
|[[Nanao Ise]]
|[[Hitomi Nabatame]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Lisa Yadōmaru]]
|[[Kanako Hattori]]
|-
|[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Kaname Tōsen]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Shūhei Hisagi]]
|[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}}
|-
|[[Kensei Muguruma]]
|[[Tomokazu Sugita]]
|-
|[[Mashiro Kuna]]
|[[Akemi Kanda]]
|-
|[[Tōshirō Hitsugaya]]
|[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}}
|-
|[[Rangiku Matsumoto]]
|[[Kaya Matsutani]]
|-
|[[Kenpachi Zaraki]]
|[[Fumihiko Tachiki]]
|-
|[[Yachiru Kusajishi]]
|[[Hisayo Mochizuki]]
|-
|[[Ikkaku Madarame]]
|[[Nobuyuki Hiyama]]
|-
|[[Yumichika Ayasegawa]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Mayuri Kurotsuchi]]
|[[Ryūsei Nakao]]
|-
|[[Nemu Kurotsuchi]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Akon (Bleach)|Akon]]
|[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}}
|-
|[[Jūshirō Ukitake]]
|[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}}
|-
|[[Kaien Shiba]]
|[[Toshihiko Seki]]
|-
|[[Ichibe'e Hyōsube]]
|[[Naomi Kusumi]]
|-
|[[Tenjirō Kirinji]]
|[[Senjumaru Shutara]]
|-
|[[Kirio Hikifune]]
|[[Ayumi Tsunematsu]]
|-
|[[Ōetsu Nimaiya]]
|[[Yōji Ueda]]
|-
|[[Senjumaru Shutara]]
|[[Rina Satō]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Hollowi
|-
| [[Grand Fisher]]
| [[Chafūrin]]
|-
| [[Yammy Llargo]]
| [[Kenji Nomura]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Aaroniero Arruruerie]]
| [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas)
|-
| [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas)
|-
| [[Szayelaporro Granz]]
| [[Kōsuke Toriumi]]
|-
| [[Zommari Rureaux]]
| [[Taiten Kusunoki]]
|-
| [[Grimmjow Jaegerjaquez]]
| [[Jun'ichi Suwabe]]
|-
| [[Luppi Antenor]]
| [[Daisuke Kishio]]
|-
| [[Nnoitra Gilga]]
| [[Nobutoshi Kanna]]
|-
| [[Ulquiorra Cifer]]
| [[Daisuke Namikawa]]
|-
| [[Tier Harribel]]
| [[Megumi Ogata]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Nelliel Tu Odelschwanck]]
| [[Tomoko Kaneda]]
|-
| [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Baraggan Louisenbairn]]
| [[Shōzō Iizuka]]
|-
| [[Coyote Starrk]]
| [[Rikiya Koyama]]
|-
| [[Lilynette Gingerbuck]]
| [[Kiyomi Asai]]
|-
| [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]]
| [[Kōji Ishii]]
|-
| [[Cirucci Sanderwicci]]
| [[Hōko Kuwashima]]
|-
| [[Gantenbainne Mosqueda]]
| [[Masato Funaki]]
|-
| [[Wonderweiss Margela]]
| [[Hisayoshi Suganuma]]
|-
| [[Rudbornn Chelute]]
| [[Taro Yamaguchi]]
|-
| [[Pesche Guatiche]]
| [[Takehito Koyasu]]
|-
| [[Dondochakka Birstanne]]
| [[Daisuke Gōri]]
|-
| [[Bawabawa]]
| [[Hiroki Yasumoto]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Fullbringeri
|-
|[[Kūgo Ginjō]]
|[[Hiroki Tōchi]]
|-
|[[Shūkurō Tsukishima]]
|[[Daisuke Ono]]
|-
|[[Riruka Dokugamine]]
|[[Megumi Toyoguchi]]
|-
|[[Yukio Hans Vorarlberna]]
|[[Mitsuhiro Ichiki]]
|-
|[[Jackie Tristan]]
|[[Atsuko Yuya]]
|-
|[[Giriko Kutsuzawa]]
|[[Atsushi Ono]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Quincyji
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Sōken Ishida]]
| [[Eiji Maruyama]]
|-
| [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Yhwach]]
| [[Takayuki Sugō]]
|-
| [[Jugram Haschwalth]]
| [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}}
|-
| [[Lille Barro]]
| [[Satoshi Hino]]
|-
| [[Pernida Parnkgjas]]
| [[Bin Shimada]]
|-
| [[Askin Nakk Le Vaar]]
| [[Shunsuke Takeuchi]]
|-
| [[Gerard Valkyrie]]
| [[Tsuyoshi Koyama]]
|-
| [[Quilge Opie]]
| [[Kō'ichi Yamadera]]
|-
| [[Äs Nödt]]
| [[Yoshitsugu Matsuoka]]
|-
| [[Bazz-B]]
| [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}}
|-
| [[Gremmy Thoumeaux]]
| [[Natsuki Hanae]]
|-
|[[Liltotto Lamperd]]
|[[Aoi Yūki]]
|-
|[[Giselle Gewelle]]
|[[Nao Tōyama]]
|-
|[[Bambietta Basterbine]]
|[[Ayana Taketatsu]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Ostali likovi
|-
|[[Kon (Bleach)|Kon]]
|[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi &quot;[[memories in the rain]]&quot;, glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}}
|-
|[[Isshin Kurosaki]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Masaki Kurosaki]]
|[[Sayaka Ōhara]]
|-
|[[Yuzu Kurosaki]]
|[[Ayumi Sena]]
|-
|[[Karin Kurosaki]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Ryūken Ishida]]
|[[Ken Narita]]
|-
|[[Tatsuki Arisawa]]
|[[Junko Noda]]
|-
|[[Keigo Asano]]
|[[Katsuyuki Konishi]]
|-
|[[Mizuiro Kojima]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Ikumi Unagiya]]
|[[Yūko Kaida]]
|-
|[[Tessai Tsukabishi]]
|[[Kiyoyuki Yanada]]
|-
|[[Hachigen Ushōda]]
|[[Takashi Nagasako]]
|-
|[[Jinta Hanakari]]
|[[Takako Honda]]
|-
|[[Ururu Tsumugiya]]
|[[Noriko Shitaya]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Ririn]]
|[[Yumi Kakazu]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Nozomi Kujō]]
|[[Hisako Kanemoto]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Kagerōza Inaba]]
|[[Toshio Furukawa]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Jin Kariya]]
|[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}}
|-
|[[Kūkaku Shiba]]
|[[Akiko Hiramatsu]]
|-
|[[Ganju Shiba]]
|[[Wataru Takagi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Rurichiyo Kasumiōji]]
|[[Reiko Takagi]]
|}

=== Sinkronizacije ===

S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]].

== Produkcija ==

Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. &quot;Velike trojke&quot; (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju.
[[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]]
Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}&lt;/ref&gt; što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. 

Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju.

Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}&lt;/ref&gt; Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. 
[[Datoteka:Taguchi Tomohisa from &quot;The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes&quot; at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]]
I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.&lt;ref&gt;{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik &quot;prevođenja&quot;, ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;&gt;{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;/&gt; Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. 

Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot;&gt;{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.&lt;ref&gt;{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot; /&gt; 

U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で&quot;黒崎一護の姿&quot;を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.&lt;ref&gt;{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt;
== Epizode ==
{{main|Lista epizoda animea Bleach}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Muzika ==
{{main|Lista soundtrackova animea Bleach}}
=== Soundtrack ===

Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}&lt;/ref&gt; Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. 

Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i  Byakuya.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; 

Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach &quot;B&quot; Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''.

=== OP i ED pjesme ===

Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 &quot;redovne&quot; i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]], [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]], [[RSP (bend)|RSP]] , [[SunSet Swish]] i [[Tatsuya Kitani]] (svi po dva) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone dobio je po jednu, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. 

==== Popis ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | OP pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | ED pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | AMV pjesme
|-
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!''Cour''
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ORANGE RANGE]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1–25}}
! 1. 
| &quot;[[Life is Like a Boat]]&quot;
| [[Rie fu]]
| {{center|1–13}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;30&quot; {{N/A}}
|-
! 2.
| &quot;[[Sankyū!!|サンキュー!!]]&quot; (&quot;Sankyū!!&quot;)
| [[HOME MADE 家族]]
| {{center|14–25}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 2.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[D-tecnoLife]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[UVERworld]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|26–51}}
! 3. 
| &quot;[[Hōkiboshi|ほうき星]]&quot; (&quot;Hōkiboshi&quot;)
| [[Younha]]
| {{center|26–38}}
|-
! 4.
| &quot;[[happypeople]]&quot;
| {{nowrap|[[Skoop On Somebody]]}}
| {{center|39–51}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 3.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Ichirin no Hana|一輪の花]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ichirin no Hana&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;|[[HIGH and MIGHTY COLOR]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|52–74}}
! 5. 
| &quot;[[LIFE (pjesma, YUI)|LIFE]]&quot;
| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| {{center|52–63}}
|-
! 6.
| &quot;[[Mai Pēsu|マイペース]]&quot; (&quot;Mai Pēsu&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|64–74}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 4.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[TONIGHT,TONIGHT,TONIGHT]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|[[BEAT CRUSADERS]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|75–97}}
! 7. 
| &quot;[[Hanabi (pjesma, Ikimonogakari)|花火]]&quot; (&quot;Hanabi&quot;)
| [[Ikimonogakari]]
| {{center|75–86}}
|-
! 8.
| &quot;[[MOVIN!!]]&quot;
| [[Takacha]]
| {{center|87–97}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 5.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Rolling star]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|98–120}}
! 9. 
| &quot;[[Baby It's You (pjesma, JUNE)|Baby It's You]]&quot;
| [[JUNE (pjevač)|JUNE]]
| {{center|98–109}}
|-
! 10.
| &quot;[[Sakura Biyori|桜日和]]&quot; (&quot;Sakura Biyori&quot;)
| [[Mai Hoshimura]]
| {{center|110–120}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 6.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[ALONES]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|121–143}}
! 11. 
| &quot;[[Tsumasaki|爪先]]&quot; (&quot;Tsumasaki&quot;)
| [[ORESKABAND]]
| {{center|121–131}}
|-
! 12.
| &quot;[[Daidai (pjesma)|橙]]&quot; (&quot;Daidai&quot;)
| [[chatmonchy]]
| {{center|131–143}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 7.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Afutā Dāku|アフターダーク]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Afutā Dāku&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[ASIAN KUNG-FU GENERATION]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|{{center|144–167}}}}
! 13. 
| &quot;[[Tane wo Maku Hibi|種をまく日々]]&quot; (&quot;Tane wo Maku Hibi&quot;)
| [[Kōsuke Atari]]
| {{center|144–154}}
|-
! 14.
| &quot;[[Kansha|感謝。]]&quot; (&quot;Kansha&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|155–167}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 8.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[CHU-BURA]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[KELUN]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|168–189}}
! 15. 
| &quot;[[Orenji (pjesma, Lil'B)|オレンジ]]&quot; (&quot;Orenji&quot;)
| [[Lil'B]]
| {{center|168–179}}
|-
! 16.
| &quot;[[Gyaroppu|ギャロップ]]&quot; (&quot;Gyaroppu&quot;)
| [[pe'zmoku]]
| {{center|180–189}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 9.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Velonica]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|190–214}}
! 17. 
| &quot;[[Hitohira no Hanabira|ヒトヒラのハナビラ]]&quot; (&quot;Hitohira no Hanabira&quot;)
| [[STEREOPONY]]
| {{center|190–201}}
|-
! 18.
| {{nowrap|&quot;[[Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~|Sky chord 〜大人になる君へ〜]]&quot; (&quot;Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~&quot;)}}
| [[Shion Tsuji]]
| {{center|202–214}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 10.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Shōjo S|少女S]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Shōjo S&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|215–242}}
! 19. 
| &quot;[[Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite |君を守って君を愛して]]&quot; (&quot;Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite&quot;)
| [[Sambomaster]]
| {{center|215–229}}
|-
! 20.
| &quot;[[Mad Surfer]]&quot;
| [[Ken'ichi Asai]]
| {{center|230–242}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 11.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Anima Rossa|アニマロッサ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Anima Rossa&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Porno Graffitti]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|243–265}}
! 21. 
| &quot;[[Sakurabito|さくらびと]]&quot; (&quot;Sakurabito&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|243–255}}
|-
! 22.
| &quot;[[Tabidatsu Kimi e|旅立つキミへ]]&quot; (&quot;Tabidatsu Kimi e&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|256–265}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 12.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[chAngE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[miwa]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|266–291}}
! 23. 
| &quot;[[STAY BEAUTIFUL (pjesma, Diggy-MO')|STAY BEAUTIFUL]]&quot;
| [[Diggy-MO']]
| {{center|266–278}}
|-
! 24.
| &quot;[[echoes (pjesma, universe)|echoes]]&quot;
| [[universe (japanski bend)|universe]]
| {{center|279–291}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 13.
| rowspan=&quot;2&quot;|{{nowrap|&quot;[[Ranbu no Merodi|乱舞のメロディ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ranbu no Merodi&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SID (bend)|SID]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|292–316}}
! 25. 
| &quot;[[Last Moment (pjesma, SPYAIR)|Last Moment]]&quot;
| [[SPYAIR]]
| {{center|292–303}}
|-
! 26.
| &quot;[[Song for...]]&quot;
| {{nowrap|[[ROOKiEZ is PUNK'D]]}}
| {{nowrap|{{center|304–316}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 14.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[BLUE (pjesma, ViViD)|BLUE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ViViD (bend)|ViViD]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|317–342}}
! 27. 
| &quot;[[Aoi Tori (pjesma, fumika)|アオイトリ]]&quot; (&quot;Aoi Tori&quot;)
| [[fumika]]
| {{center|317–329}}
|-
! 28.
| &quot;[[Haruka Kanata (pjesma, UNLIMITS)|ハルカカナタ]]&quot; (&quot;Haruka Kanata&quot;)
| {{nowrap|[[UNLIMITS]]}}
| {{nowrap|{{center|330–342}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 15.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[HARUKAZE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|343–366}}
! 29. 
| &quot;[[Re:pray]]&quot;
| [[Aimer]]
| {{center|343–354}}
|-
! 30.
| &quot;[[MASK (pjesma, Aqua Timez)|MASK]]&quot;
| {{nowrap|[[Aqua Timez]]}}
| {{nowrap|{{center|355–366}}}}
|-
! width=&quot;1&quot; colspan=&quot;14&quot; |
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 16.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;{{efn|name=TK|Pjesma &quot;[[Sukā|スカー]]&quot; bila je službeni OP prvog ''coura'' 17. sezone, ali nije korištena u 367. epizodi, gdje je jedina korištena pjesma bio posebni ED &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot; istog izvođača. Istovremeno, glavni ED za taj ''cour'' bila je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;, koju izvodi [[SennaRin]].}}&lt;br&gt;(&quot;Sukā&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Tatsuya Kitani]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|368–379}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! SP
| &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot;{{efn|name=TK}}
| [[Tatsuya Kitani]]
| {{center|367}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|&quot;[[Eien (pjesma, Tatsuya Kitani)|永遠]]&quot; (&quot;Eien&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[Tatsuya Kitani]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1}}
|-
! 31. 
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot; (&quot;Saihate&quot;){{efn|name=TK}}{{efn|Prilikom izvornog emitiranja, u epizodi 379 je tijekom odjavne špice bila pjesma &quot;Number One&quot;, koja je službeni dio [[soundtrack]]a, a izvodi ju [[Hazel Fernandes]]. Na Blu-ray izdanju korištena je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;.}}
| [[SennaRin]]
| {{center|368–379}}
|-
! 17.
| &quot;[[STARS (pjesma, w.o.d.)|STARS]]&quot;
| [[w.o.d.]]
| {{center|380–392}}
! 32. 
| &quot;[[Endroll]]&quot;
| [[Yō Kamiyama]]
| {{center|380–392}}
! 2.
| &quot;[[Reaper (pjesma, SennaRin)|Reaper]]&quot;
| [[SennaRin]]
| {{center|2}}
|-
! 18.
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Kotoba ni Sezu tomo&quot;)
| [[SIX LOUNGE]]
| {{center|393–406}}
! 33. 
| &quot;[[MONOCHROME (pjesma, Suisō)|MONOCHROME]]&quot;
| [[Suisō|水槽]]
| {{center|393–406}}
! 3.
| &quot;[[OLDROSE]]&quot;
| [[Aqua Timez]]
| {{center|3}}
|-
! 19.
| &quot;[[I-BULL]]&quot;
| [[jo0ji]]
| {{center|407–416}}
! 34. 
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot; (&quot;Rasen&quot;)
| [[9Lana]]
| {{center|407–416}}
! 4.
| colspan=&quot;2&quot; {{N/A|TBD}}
| {{center|4}}
|}

== Emitiranje i distribucija ==

''Bleach'' je započeo emitiranje [[5. listopada]] [[2004.]] godine na [[TV Tokyo|TV Tokyu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|title=List of Bleach episode titles (1-13)|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=January 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306142417/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|archive-date=March 6, 2009}}&lt;/ref&gt; Sukladno praksi tog vremena, ''Bleach'' je bio cjelogodišnji anime uz neznatne pauze među epizodama, što je dovelo do produkcije ''filler'' epizoda i sezona, kojima je popunjavano vrijeme do dolaska novih poglavlja mange. Anime je emitiran neprekidno kroz period od osam godina, a emitiranje je zaključeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine nakon emitiranja 366. epizode.&lt;ref name=&quot;Bleach TV Anime Ending on March 27&quot;&gt;{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 23, 2019|date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Inicijalno je to najavljeno kao pauza, međutim ispostavilo se da je anime zapravo otkazan. Kada se anime vratio [[2022.]] godine, nove su epizode opet emitirane na [[TV Tokyo|TV Tokyu]] te na filijalama [[TX Network]]a, počevši s [[11. listopada|11. listopadom]] [[2022.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル&amp;PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Pineda|first1=Rafael|last2=Hodgkins|first2=Crystalyn|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot;&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」森田成一が掲げた黒崎一護のテーマは&quot;任せる&quot;|url=https://natalie.mu/comic/news/493280|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=September 11, 2022|language=ja|date=September 11, 2022|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924062431/https://natalie.mu/comic/news/493280|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ta sedamnaesta sezona podijeljena je na četiri ''coura'', uz pauze između njih,&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 11, 2022|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Unveils 2nd Video, More Cast, Song Artists, Split 4-Cours Length, October 10 Debut|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|access-date=September 24, 2022|website=[[Anime News Network]]|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924083447/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a emitiranje je zaključeno [[27. listopada]] [[2026.]] godine, nakon što su posljednje dvije epizode posljednjeg ''coura'' emitirane s mjesec dana pauze kako bi animacija bila dovoljno kvalitetna.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt; S tih dodatnih 50 epizoda sedamnaeste sezone, ''Bleach'' je završio adaptaciju mange s ukupno 416 epizoda.

Anime je emitiran diljem svijeta, pri čemu su neke države dobile vlastite sinkronizacije, a druge su gledale originalnu verziju s titlovima. [[Viz Media]] je [[15. ožujka]] [[2006.]] godine otkupio prava za globalnu distribuciju, kućna izdanja i promotivne materijale od TV Tokya i [[Shueisha|Shueishe]],&lt;ref name=&quot;Viz license&quot;&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=April 1, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=May 4, 2007}}&lt;/ref&gt; nakon čega je svoja individualna prava za promotivne materijela dalje izdala različitim kompanijama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|website=[[Anime News Network]]|access-date=March 24, 2007|archive-date=March 26, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Anime je dostupan i na ''streaming'' servisima. Isprva je globalna prava imao [[Crunchyroll]], ali kada su [[Hulu]] i [[Disney+]] otkupili prava za emitiranje sedamnaeste sezone izvan Japana,&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Crystalyn|last=Hodgkins|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Streams on Hulu in U.S., Disney+ Internationally|website=[[Anime News Network]]|date=October 3, 2022|access-date=October 3, 2022|archive-date=October 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003161524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|url-status=live}}&lt;/ref&gt; licenca i za stare epizode prešla je na njih pa je anime uklonjen s Crunchyrolla, koji nikada nije prikazao 17. sezonu.

Anime je u originalu s titlovima prikazivan na [[Happy TV]]-u na području [[Srbija|Srbije]] od [[3. ožujka]] [[2009.]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2|title=BLEACH (Happy TV)|date=|accessdate=7. 9. 2014|work=[[Хепи ТВ|Happy TV]]|archivedate=13. 12. 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091213140739/http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2#bleach}}&lt;/ref&gt; dok u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[BiH|Bosni i Hercegovini]] te [[Crna Gora|Crnoj Gori]] nikada nije prikazan na televiziji. Danas je anime u svim zemljama dostupan preko ''streaminga''.

=== Kućna izdanja ===

Cijela anime serija dobila je i kućna izdanja u [[Japan]]u. [[Aniplex]] je izdao cijelu seriju na ukupno 88 DVD kompilacija,{{efn|
*''The Substitute''; 5 diskova&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [死神代行篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619194604/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界・潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Soul Society: The Rescue''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･救出篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022719/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Bount''; 7 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [バウント篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022723/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Assault''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･強襲篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022658/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･出現篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022707/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･虚圏潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･激闘篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022716/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The New Captain Shūsuke Amagai''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [新隊長天貝繍助篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022711/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 4: Arrancar vs Soul Reaper''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･VS.死神篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022736/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Past''; 2 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [過去篇 上]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022738/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・空座決戦篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Zanpakutō: The Alternate Tale''; 9 diskova&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [斬魄刀異聞篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022702/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 6: Fall of the Arrancar''; 12 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022714/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Gotei 13 Invading Army''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Lost Agent''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=jBLEACH [死神代行消失篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620212336/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}} a izdavana su i razna posebna izdanja te zasebna kompilacijska izdanja. Serija je kasnije reizdana i na [[blu-ray]]u. Sedamnaesta sezona izdana je samo na [[blu-ray]]u, pri čemu je svaki ''cour'' podijeljen na dva diska. Kućna izdanja izdavana su i na drugim tržištima, ali ne i na [[srpskohrvatski|srpskohrvatskom]] govornom području.

== Ostali materijali ==

Popularnost animea rezultirala je produkcijom dodatnih animiranih sadržaja te sadržaja povezanih s anime serijom, koji su dodatno popularizirali cijeli serijal. Uobičajeno tadašnjoj praksi, producirani su dugometražni anime filmovi, ukupno njih četiri, koji su prikazivani u kinima i koji su dodatno proširili priču iz animea. Iako su svi filmovi imali originalne priče koje nisu dio službenog narativnog kanona, produkcija filmova bila je zanimljiva po tome što je [[Tite Kubo]] radio na dizajnu originalnih likova, što je bilo suprotno uobičajenoj praksi, jer autori često nisu imali nikakvu ulogu u produkciji nekanonskih filmova.&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Bleach: The DiamondDust Rebellion|title-link=Bleach: The DiamondDust Rebellion|year=2008|last=Abe|first=Noriyuki|publisher=[[Toho]]|location=Japan|language=ja}}&lt;/ref&gt; Sve filmove režirao je [[Noriyuki Abe]], a producirana su ukupno četiri filma. Uz to, [[2026.]] godine u kinima se pojavio i ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]'', posebni uvodni film koji je najavljivao posljednji ''cour'' 17. sezone, a prikazao je prve tri epizode animea te sadržavao dodatni intervju s redateljima i Titeom Kuboom. Filmovi su:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; width=&quot;100%&quot;
! Film
! Premijera
! Redatelj(i)
! Scenarist(i)
! Zarada
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''
| [[16. prosinca]] [[2006.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2006|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211001113/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|title=First Bleach Film to Run in U.S. Theaters June 11–12|website=[[Anime News Network]]|date=April 17, 2008|access-date=July 21, 2009|archive-date=March 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330123104/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Noriyuki Abe]]
| [[Masashi Sogo]] i [[Natsuko Takahashi]]
| ¥660,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2008|script-title = ja:2007年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2008年（平成20年）2月下旬号 |page = 164 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]''
| [[22. prosinca]] [[2007.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2007|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211000824/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Michiko Yokote]] i [[Masahiro Ōkubo]]

| ¥800,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal|year = 2009|script-title = ja:2008年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2009年（平成21年）2月下旬号 |page = 172 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Fade to Black]]''
| [[13. prosinca]] [[2008.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Natsuko Takahashi]] i [[Masahiro Ōkubo]]
| ¥700,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2010 |script-title = ja:2009年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2010年（平成22年）2月下旬号 |page = 173 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Hell Verse]]''
| [[4. prosinca]] [[2010.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|title=December's Bleach: Jigoku-Hen Film Overseen by Kubo|access-date=July 13, 2010|archive-date=April 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122305/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| ¥610,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2012 |title = 2012年2月下旬決算特別号 206頁 |journal = [[Kinema Junpo]] |page = 206 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]''
| [[26. lipnja]] [[2026.]]
| [[Hikaru Murata]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| [[Masaki Hiramatsu]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| $5,036,105 (svijet)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BLEACH: Thousand-Year Blood War - The Calamity (2026) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt43383343/credits/?ref_=bo_tt_tab#tabs |url-status=live |access-date=2026-10-18 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|}

U ožujku [[2010.]] godine, kompanija [[Warner Bros. Pictures]] potvrdila je da su u tijeku razgovoru za snimanje igrane adaptacije ''Bleacha''. [[Peter Segal]] i [[Michael Ewing]] angažirani su kao producenti na budućem filmu,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|title=Warner Brothers in Film Talks for Bleach Manga|website=[[Anime News Network]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=March 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331102248/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a [[2012.]] godine projektu su se pridružili [[Dan Mazeau]] kao scenarist i [[Masi Oka]] kao još jedan producent.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|title=Warner Develops Live-Action Film of Tite Kubo's Bleach Manga|work=[[Anime News Network]]|access-date=October 20, 2014|archive-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018205151/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon godina pauze, [[Bleach (film, 2018)|istoimeni igrani film]] izašao je [[20. srpnja]] [[2018.]] godine&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|title=Live-action Bleach movie in development at Warner Bros.|last=Alexander|first=Julia|date=2016-08-19|website=Polygon|language=en-US|access-date=2016-08-20|archive-date=April 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401030747/https://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|url-status=live}}&lt;/ref&gt; u režiji [[Shinsuke Satō|Shinsukea Satōa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|title= Bleach Manga Gets Live-Action Film in 2018 Starring Sōta Fukushi|date= August 18, 2016|access-date= August 18, 2016|work= [[Anime News Network]]|archive-date= August 18, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160818214244/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Glavne uloge u filmu tumačili su [[Sōta Fukushi]] i [[Hana Sugisaki]].

Uz ovo, Aniplex je izdao i 13 [[CD drama]] koje su snimili originalni glasovni glumci iz animea. Ti su CD-ovi bili dostupni samo u sklopu DVD izdanja animea.&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;/&gt; 

Popularnost animea&lt;ref name=&quot;autogenerated11&quot;&gt;{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=Jun 29, 2011|pages=11–12}}&lt;/ref&gt; dovela je i do toga da su studio Pierrot i Nelke Planning producirali i serijal [[rock mjuzikl|rock mjuzikala]]. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji su pokrili Substitute Shinigami i Soul Society ''henove'', kao i tri dodatne izvedbe pod nazivom ''Live Bankai Shows'', koje nisu adaptirale priče iz mange. Premijerne izvedbe bile su od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u [[Shinjuku]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|title=Studio Pierrot's official Bleach musical site|access-date=September 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208123618/http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|archive-date=December 8, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=December 30, 2011|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20070321152651/http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|archive-date=March 21, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|website=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=September 16, 2008|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Režirao ih je [[Takuya Hiramitsu]], dok je adaptacije napisao [[Naoshi Okumura]], uz glazbu [[Shoichi Tama|Shoichija Tame]]. Sve su pjesme bile potpuno originalne i nisu preuzete iz animea. Glavne uloge igrali su [[Tatsuya Isaka]] kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]] kao [[Rukia Kuchiki]] te [[Eiji Moriyama]] kao [[Renji Abarai]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien – Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=July 21, 2009|archive-date=April 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429211046/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359}}&lt;/ref&gt;

== Prijem ==

=== Gledanost i prodaja ===

''Bleach'' je izvorno bio jedan od najgledanijih animea u [[Japan]]u te je u više navrata bio unutar top 10 najgledanijih programa;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 16–22|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|website=[[Anime News Network]]|date=April 27, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=April 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410041043/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|title=Japanese Animation DVD Ranking, June 20–July 17 (2007)|website=[[Anime News Network]]|date=20 July 2007|access-date=6 October 2013|archive-date=September 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925095111/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako podaci za povratničku 17. sezonu nisu javno objavljeni, ona je također bila iznimno popularna, a svaki je ''cour'' bio smatran jednim od anime događaja sezone. Prodaja kućnih izdanja također je bila visoka, kako u Japanu (gdje je anime redovito bio na vrhu lista prodaje),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Animation DVD Ranking, February 27–March 4|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|website=[[Anime News Network]]|date=March 6, 2008|access-date=July 23, 2009|archive-date=January 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105053453/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime DVD Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; tako i globalno. 

[[TV Asahi]] je [[2005.]] godine pokrenuo internetsku anketu na kojoj je ''Bleach'' zauzeo 27. mjesto na listi najpopularnijih anime serija,&lt;ref&gt;{{cite web|work=[[Anime News Network]]|title=TV Asahi Top 100 Anime|date=September 23, 2005|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|access-date=March 25, 2024|archive-date=February 8, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208114940/https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; da bi sljedeće godine skočio na sedmo mjesto.&lt;ref name=&quot;Asashi 2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime|title=Japan's Favorite TV Anime|website=[[Anime News Network]]|date=October 13, 2006|access-date=December 14, 2006|archive-date=July 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724155143/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009.]], bio je deveti najpopularniji anime na streaming platformi [[Hulu]].&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Anime News Network]]|title=Naruto was #20 Show on Hulu, #1 on Joost in February|date=September 23, 2005|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|access-date=July 23, 2009|archive-date=November 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114200642/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kritike ===

==== Originalna serija ====

Izvorna serija inicijalno je dobila prilično dobre kritike te je uživala globalnu popularnost. Pišući za [[Anime News Network]], Carlo Santos pohvalio je adaptaciju kao &quot;... jedan nevjerojatno zabavan anime koji će vas zgrabiti i neće vas htjeti pustiti&quot;.&lt;ref name=&quot;ANNReview&quot;&gt;{{Cite web|last=Santos|first=Carlos|title=Bleach Review|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|website=[[Anime News Network]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114094029/https://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|archive-date=November 14, 2019|date=August 21, 2005|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Maria Lin s portala Animefringe napisala je kako su joj se svidjeli raznovrsni i specifični likovi, odnosno kako se nose s odgovornošću koja dolazi s većim moćima. Pohvalila je seriju i zbog posvećenosti detaljima, dobro tempiranog scenarija te balansa između ozbiljnosti i humora. Sumarno, rekla je kako &quot;anime ''Bleach'' zaslužuje svoju popularnost. Ima nešto ta svakoga: nadnaravno, komediju, akciju i malo romantike, a sve je to povezano sjajnom animacijom i skupinom glasovnih glumaca koji zvuče jako entuzijastično&quot;.&lt;ref name=&quot;animefringe&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|title=Ghostbusters with Class|journal=Animefringe|date=April 2005|last=Lin|first=Maria|volume=2005|issue=4|page=4|access-date=December 13, 2008|issn=1705-3692|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217121654/http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Adam Arseneau (DVD Verdict) smatrao je da je ''Bleach'' &quot;serija koja s godinama postaje samo boljom&quot; te da je &quot;iznenađujuće dobro zaokružena i primamljiva cjelina&quot; s dobro razvijenim likovima i tempom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|title=Bleach: Volume 5|date=September 4, 2007|publisher=DVD Verdict|last=Arseneau|first=Adam|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217164217/http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

Pišući za Active Anime, Holly Ellingwood pohvalila je anime jer je savršeno prikazao &quot;uzbuđenje, dovitljivi humor i nadnaravne intrige&quot; izvorne mange.&lt;ref name=&quot;activeanime2&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/ &lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/140/57/ --&gt;|title=Bleach (Vol. 2) (Advance Review)|date=January 23, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231042319/http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Smatrala je kako serija &quot;sjajno gradi vlastiti kontinuitet kako bi pružila slojevite epizode s rastućim intenzitetom koje ne uključuju samo Ichiga i Rukiju, već i sporedne likove&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|title=Bleach (Vol. 5) (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=July 12, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231051733/http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1287/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; Pohvalila je seriju i za sjajne specijalne efekte, intrigantnu priču te &quot;briljantni spoj akcije i nepredvidive komedije&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|title=Bleach (Vol. 3) (Advance Review)|date=March 15, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231053107/http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/475/57/ --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DVD Box Set&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|title=Bleach Season One DVD Box Set (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=October 8, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231054757/http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1880/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; U kritici za DVD Talk, Don Houston je napisao kako likovi nadilaze tipične anime likove te kako mu se svidio &quot;spoj mračnijeg materijala s humorom&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|title=Bleach: The Substitute|date=November 28, 2006|publisher=DVD Talk|last=Houston|first=Don|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073843/http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; John Sinnott je smatrao kako serija započinje kao dosadni &quot;''monster-of-the-week'' program&quot;, ali postaje veća kako se priče izgrađuju, a likovi razotkrivaju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|title=Bleach&amp;nbsp;— Season One Box Set|date=October 30, 2007|publisher=DVD Talk|last=Sinnott|first=John|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073802/http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Pišući za [[Otaku USA]], Joseph Luster napisao je da su &quot;priče konzistentno dramatične, ali bez previše pretjerivanja, likovi uspijevaju biti duhoviti, ali ne i naporni kako biste očekivali, a akcija (u formi klasičnih borilačkih serija) s godinama je postajala sve blesavija; na dobar način, naravno&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Luster|first=Joseph|url=http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|title=Bleach, Volume 22 Review|work=Otaku USA|publisher=Sovereign Media|date=February 27, 2008|access-date=December 30, 2011|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231045750/http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Chris Beveridge (Mania.com) opisao je seriju kao &quot;solidan naslov iz ''Shōnen Jumpove'' ponude, koji je vrlo očita preporuka ako tražite nešto u ovom žanru&quot;.&lt;ref name=&quot;maniacom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|title=Bleach Box Set 1|date=November 7, 2007|publisher=Mania.com|last=Beveridge|first=Chris|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124204/http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|archive-date=December 16, 2008}}&lt;/ref&gt; Njegov kolega s portala, Bryce Coulter, pohvalio je seriju zbog radnje te &quot;neobičnih i zabavnih likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|title=Bleach Vol. #11|date=August 12, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144039/http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|title=Bleach Vol. #12|date=December 11, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144043/http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

U svom radu, Von Feigenblatt navodi da &quot;po pitanju ciljane demografije, ''Bleach'' ima manji obuhvat međunarodne publike od ''[[Naruto|Naruta]]'' zbog kompleksnije radne i religijskih aspekata priče&quot;.&lt;ref name=Feigenblatt&gt;von Feigenblatt, Otto F., Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity (August 2, 2012). Journal of History &amp; Social Sciences, 2(2), pp. 1-14, July–December 2012. Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2195562 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200903192455/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2195562|date=September 3, 2020}}&lt;/ref&gt; CBR-ov Louis Kemner rekao je da anime ima &quot;jedan od najzanimljivijih i najfleksibilnijih sustava borbe&quot; te dodao kako to donosi neke &quot;zapanjujuće akcijske scene&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 5 Characters Captain Soi Fon Can Beat (&amp; 5 She'd Lose To)|url=https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|website=[[Comic Book Resources|CBR]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412122604/https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|archive-date=April 12, 2020|date=April 8, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Također je dodao da anime ima i &quot;široku te šarenu lepezu likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 10 Essential Facts About Yoruichi Shihoin|url=https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630033441/https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|archive-date=June 30, 2020|date=February 3, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

Ipak, unatoč generalno pozitivnom prijemu, ''Bleach'' je imao i svojih kritičara. Najveći problem odnosio se na produkciju ''filler'' sezona, koje su često bile preduge i oduzimale su fokus s glavne radnje. Tako Anthony Gramuglia u tekstu za CBR piše da &quot;nakon Soul Society ''hena'' ubrzo slijedi Bount ''hen'', ''filler'' sezona koja u cijelosti sumanjuje tenziju ranijeg otkrića [Aizenova izdaja]. Dok trenutka kada se Aizenovi Arrancari pojave da siju kaos, publika je provela gotovo jednako vremena s Bountima koliko je provela u spašavanju Rukije.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Gramuglia |first=Anthony |date=2020-02-01 |title=Bleach Is the Worst of the Best Shonen Anime |url=https://www.cbr.com/bleach-worst-of-the-best-shonen-anime/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; Iako je Kubo kasnije iskoristio neke elemente iz nekih ''filler'' sezona u mangi, čime su one postale kanon, ''filleri'' se generalno smatraju najslabijim dijelom animea,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Brown |first=Raphael |date=2025-01-26 |title=10 Major Ways the Bleach Franchise is Problematic Today |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-manga-franchise-problematic/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; što je kritika koja se često susreće i kada su drugi animei iz tog perioda u pitanju, poput ''[[Naruto|Naruta]]''. Gramuglia i njegov kolega s portala Raphael Brown također su istaknuli prevelik broj likova kao problem, posebno kako je priča napredovala.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

==== Thousand-Year Blood War ''hen'' ====

Sedamnaesta sezona animea dobila je univerzalne pohvale kritičara, a individualne epizode konzistentno su dobivale visoke ocjene publike na portailima poput [[IMDb]]-a, gdje je od svih 50 epizoda sedamnaeste sezone najniže ocijenjena epizoda imala visoku ocjenu 8.0/10.&lt;ref&gt;{{IMDb naslov|14986406|title=Bleach: Sennen Kessen-hen}}&lt;/ref&gt; Just Lunning s [[IGN]]-a dao je prvom ''couru'' ocjenu 8/10 (&quot;Sjajno&quot;), zaključivši kako &quot;''Bleach'' nikada nije izgledao bolje&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Lunning |first=Just |date=2022-10-16 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Premiere Review |url=https://www.ign.com/articles/bleach-thousand-year-blood-war-premiere-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Pohvalio je &quot;impresivnu transformaciju serije&quot;, zaključivši kako novi anime &quot;blista u adaptaciji koja se ne boji proširiti izvorni materijal&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Istog je mišljenja bila i Brittany Vincent, koja je zaključila da je nova sezona &quot;najbolji povratak formi kojemu su se fanovi originalne serije mogli nadati&quot;.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2022-10-13 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand Year Blood War’ on Hulu, The Action-Packed, Blood-Soaked Sequel Fans Have Been Waiting For |url=https://decider.com/2022/10/13/bleach-thousand-year-blood-war-hulu-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Pohvalila je animaciju i dizajn likova te istaknula da se vidi da je u povratak uloženo puno truda, pri čemu je novi anime jednako gledljiv i za stare i za nove fanove.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Panos Kotzathanasis (Asian Movie Pulse) pozitivno je ocijenio povratničku sezonu,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-04-26 |title=Anime Review: Bleach: Thousand-Year Blood War (2022) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/04/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-2022-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; a pozitivno je pisao i o drugom&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-12-28 |title=Anime Review: Bleach: Thousand Year Blood War – The Separation (2023) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/12/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-the-separation-2023-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; i trećem ''couru'' animea.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2025-01-08 |title=Anime Review: Bleach Thousand Years Blood War Season 3 (2024) by Taito Kubo |url=https://asianmoviepulse.com/2025/01/anime-review-bleach-thousand-years-blood-war-season-3-2024-by-taito-kubo/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; 

Pišući o drugom ''couru'', Brittany Vincent ponovo se pohvalno osvrnula na anime, naglasivši kako je &quot;ovo sezona koju ne smijete propustiti&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2023-07-10 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand-Year Blood War’ Season 1, Part 2 on Hulu, a Strong Yet Somber Shonen Adventure |url=https://decider.com/2023/07/10/bleach-thousand-year-blood-war-tybw-part-2-hulu-review-stream-it-or-skip-it/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt;

=== Nagrade ===
{{Small|'''Napomena:''' Popis nagrada i nominacija moguće nije potpun.}}
{{sticky header}}
{| class=&quot;wikitable sticky-header&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! Godina
! Nagrada
! Kategorija
! Ishod
! Primatelj(i)
! width=&quot;30%&quot;|Bilješke
! Ref.
|-
! [[2005.]]
| 28. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|4. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;twentyeight&quot;&gt;{{cite web |url=http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html |title= 第28回アニメグランプリ ［2006年6月号］ |publisher=[[Tokuma Shoten]] |archivedate=October 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101019030248/http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! [[2006.]]
| 29. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |title=第29回アニメGP |url=http://www.chikimato.net/maniacs/gp/gp29.htm |access-date=2022-10-25 |website=www.chikimato.net}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2007.]]
| rowspan=&quot;5&quot;| [[American Anime Awards]]
| Najbolji glumac
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
| {{small|Nominiran još i za ''[[Akira (film)|Akiru]]'' i ''[[Eureka 7|Eureku 7]]''.}}
| rowspan=&quot;5&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|title= Finalists for the American Anime Awards|publisher= icv2.com|date= February 8, 2007|access-date= May 30, 2009|archive-date= July 7, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090707033210/http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|title= American Anime Award Winners|publisher= icv2.com|date= February 26, 2007|access-date= February 13, 2008|archive-date= April 26, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130426085819/http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glumica
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruf]]
| {{small|Nominirana još i za rad na serijalu ''[[Lupin III]]''.}}
|-
| Najbolji dizajn omota DVD-a
| {{Nom}}
| ''Bleach'' vol. 1
|
|-
| Najbolja pjesma
| {{Nom}}
| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[ORANGE RANGE]].}}
|-
| Najbolja manga
| {{Nom}}
| [[Tite Kubo]]
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| 1. [[Seiyū Awards]]
| Najbolji glavni glumac
| {{Nom}}
| [[Masakazu Morita]]
|
| rowspan=&quot;4&quot; | {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miller |first=Evan |date=2007-03-05 |title=Results of Japan's First Ever Seiyuu Awards Announced |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-03-05/results-of-japan%27s-first-ever-seiyuu-awards-announced |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji sporedni glumac
| {{Nom}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{small|Za film ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''.}}
|-
| Najbolja sporedna glumica
| {{Nom}}
| [[Yuki Matsuoka]]
|
|-
| Najbolji debitantski glumac
| {{Won}}
| [[Masakazu Morita]]
| {{small|Nagradu je dobio i [[Tetsuya Kakihara]].}} 
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| [[2013.]]
| rowspan=&quot;10&quot;| [[Behind the Voice Actors Awards]]
| rowspan=&quot;2&quot;| Najbolja sporedna muška uloga
| {{Nom}}
| [[Tony Oliver]]
| {{small|Za ulogu [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorre Cifera]].}}
| rowspan=&quot;10&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0434665/awards/?ref_=tt_awd ''Bleach'' – Nagrade i nominacije (IMDb)]&lt;/ref&gt;}}
|-
| {{Nom}}
| [[Keith Silverstein]]
| {{small|Za ulogu [[Coyote Starrk|Coyotea Starrka]].}}
|-
| Najbolja sporedna ženska uloga
| {{Nom}}
| [[Megan Hollingshead]]
| {{small|Za ulogu [[Rangiku Matsumoto]].}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2014.]]
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Kyle Hebert]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Sousuke Aizen|Sousukea Aizena]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku sporednu ulogu
| {{Won}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot;| [[2015.]]
| Najbolja muška glavna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Johnny Yong Bosch]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku glavnu ulogu
| {{Won}}
|-
| Najbolja ženska glavna uloga
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruff]]
| {{small|Za ulogu [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]].}}
|-
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| [[Dan Woren]]
| {{small|Za ulogu [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]].}}
|-
| Najbolji vokalni ansambl
| {{Nom}}
| 
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2022.]]
| rowspan=&quot;8&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Anime sezone
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;8&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/awards/seasonal/posts/XA82A69 AniTrendz – Jesen 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji muški lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
|-
| Najbolji muški sporedni lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Kenpachi Zaraki]]
|
|-
| Najbolji par ili ''ship''
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki|Ichigo]]×[[Orihime Inoue|Orihime]]
|
|-
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|8. mjesto}}
| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[Tatsuya Kitani]].}}
|-
| Najbolja ED pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[SennaRin]].}}
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| 
|-
! rowspan=&quot;7&quot;| [[2023.]]
| 7. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolja glasovna izvedba (arapski)
| {{Nom}}
| Nadži Makhul
| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| 17. [[Seiyū Awards]]
| Najbolja sporedna uloga
| {{Won}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{Small|Nominran i za anime ''[[Ya Boy Kongming!]]''. Nagradu su dobili i [[Shūichi Ikeda]] te [[Atsumi Tanezaki]].}}
| {{center|&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-03-11/chika-anzai-takuya-eguchi-atsumi-tanezaki-win-17th-annual-seiyu-awards/.195827|title=Chika Anzai, Takuya Eguchi, Atsumi Tanezaki Win 17th Annual Seiyū Awards|date= March 11, 2023|accessdate= March 17, 2023|website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji ''storyboard''
| {{Nom}}
| [[Tomohisa Taguchi]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Canhisares |first=Pedro Henrique Ribeiro and Mariana |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2023-vencedores |title=Bocchi the Rock! faz a limpa no Anime Awards Brasil 2023; veja os vencedores |date=2023-06-11 |access-date=2024-08-08 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2023-votacao-indicados |title=Anime Awards Brasil 2023 abre votação; veja lista de indicados |access-date=2024-08-08 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2023/04/24/confira-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023/ |title=Confira os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2023-04-24 |access-date=2024-08-08 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Queiroz |first=Talles |url=https://www.crunchyroll.com/pt-pt/news/latest/2023/4/24/esto-abertas-as-votaes-confira-todos-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023 |title=Está aberta a votação! Confira todos os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2024-04-23 |access-date=2024-08-08 |website=Crunchyroll |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Muški lik godine
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|13. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2023 AniTrendz – 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna uloga – muška
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Masakazu Morita]]
|
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2024.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|8. [[Crunchyroll Anime Awards]]}}
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| {{small|Za ''Bleach: Thousand Year Blood War — The Separation''.}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2024|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|website=[[Anime News Network]]|date=March 2, 2024|access-date=March 2, 2024|archive-date=March 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302162325/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna izvedba (engleski)
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
|
|-
| [[Tōkyō Anime Awards]]
| Nagrada fanova za najbolji anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Award-winning works|url=https://animefestival.jp/ja/award/aoy/archive/ |website=animefestival.jp|access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024 |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fiore |first=Matheus |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2024 |title=Frieren é principal destaque no Anime Awards Brasil 2024; veja os vencedores |date=2024-06-07 |access-date=2024-08-10 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-abre-formulario-para-categorias-de-dublagem |title=Anime Awards Brasil 2024 abre formulário para categorias de dublagem |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2024/01/24/anime-awards-brasil-2024-apresenta-novidades/ |title=Anime Awards Brasil 2024 apresenta novidades |date=2024-01-24 |access-date=2024-08-10 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://melhordocinema.com.br/noticia/anime-manga/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024-com-novas-categorias/ |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |date=2024-01-28 |access-date=2024-08-10 |website=Melhor do Cinema |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/05/10/anime-awards-brasil-inicia-a-votacao-para-edicao-de-2024.htm |title=Anime Awards Brasil inicia a votação para os melhores do ano |date=2024-05-10 |access-date=2024-08-10 |website=UOL |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=ANMTV |url=https://anmtv.com.br/anime-awards-brasil-2024-nao-realizara-live-apresentando-os-vencedores/ |title=Anime Awards Brasil 2024 não realizará live apresentando os vencedores |date=2024-06-05 |access-date=2024-08-10 |website=ANMTV |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-anuncia-vencedores-veja-lista |title=Anime Awards Brasil anuncia vencedores da edição 2024; veja lista |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nastavak
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolji ljetni anime
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolji dizajn likova
| {{Nom}}
| [[Masashi Kudō]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2024 AniTrendz – 2024.]&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2025.]]
| rowspan=&quot;3&quot;| 9. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolji serijal u nastavcima
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ''Bleach: Thousand-Year Blood War – The Conflict''.}}
| rowspan=&quot;3&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2025|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|website=[[Anime News Network]]|date=May 25, 2025|access-date=May 25, 2025|archive-date=May 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250525114635/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|17. mjesto}}
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;
| {{small|Izvode ju [[SIX LOUNGE]].}}
| rowspan=&quot;6&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2025 AniTrendz – 2025.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji adaptirani scenarij
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
|
|-
| Najbolja animacija
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Michio Hasegawa]]|[[Kumiko Takayanagi]]|[[Masashi Kudō]]|[[Kiyoshi Komatsubara]]}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
| 
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #bf8970;&quot;| {{center|3. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2026.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Najbolja ED Pjesma
| {{Won}}
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[9Lana]].}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/p/DeRUxTJAGL8/?img_index=20 AniTrendz – Ljeto 2026.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| {{Won}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|}

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Bleach]]
[[Kategorija:Anime serije]]
[[Kategorija:TV serije započete 2004.]]</text>
      <sha1>k9j67xzpta3w5cu4xet10frnweshizx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714765</id>
      <parentid>42714758</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Thousand-Year Blood War hen */</comment>
      <origin>42714765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135799" sha1="l6uc2455pmgaxj4uv7btpv5szy5b65v" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = BLEACH
 |slika           = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]]
 |opis_slike      = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone
 |izvorno_ime     = ''Burīchi''
 |izvorno_pismo   = ブリーチ
 |žanr            = [[Pustolovni film|pustolovni]],&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;/&gt; [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = 
 |redatelj             = [[Noriyuki Abe]]
 |producent            = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[5. listopada]] [[2004.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. ožujka]] [[2012.]]
 |epizode              = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = Bleach: Thousand-Year Blood War
 |redatelj             = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}}
 |producent            = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[11. listopada]] [[2022.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. listopada]] [[2026.]]
 |epizode              = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Ostalo
|naslov = Anime filmovi
|sadržaj =
* ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006)
* {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}}
* ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008)
* ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}
'''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. 

Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi.

Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od &quot;Velike trojke&quot; anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji.

== Sinopsis ==

=== Agent of the Shinigami ''hen'' ===
[[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]]
Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. &quot;Bog smrti&quot;) i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. &quot;Šupljina&quot;) kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. &quot;Zajednica duša&quot;), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa.

Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. &quot;Lažno tijelo&quot;), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i &quot;[[Yasutora Sado|Chad]]&quot;, ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. &quot;Redovnik uništenja&quot;) [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji.

=== Soul Society ''hen'' ===

Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. &quot;Dvor čistih duša&quot;), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. &quot;Zapovjednik jedinice&quot;) Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. &quot;Trinaest carskih zaštitnika&quot;) smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. &quot;Finalno oslobađanje&quot;) kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. 

{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = left
 | direction         = vertical
 | background color  = 
 | total_width       = 350px
 | caption_align     = 
 | image1            = Ep34AizenFakesDeath.webp
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje).

}}
Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. &quot;Raspadajuća kugla&quot;) - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika.

=== Arrancar ''hen'' ===

Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. &quot;Puknuta maska&quot;, prev. &quot;otkinuti&quot;), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje.

Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. &quot;pomoćni zapovjednik jedinice&quot;) koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri.

Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. 

=== Fullbringer ''hen'' ===
[[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]]
Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. &quot;Umjetnik potpune manifestacije&quot;), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama.

=== Thousand-Year Blood War ''hen'' ===

Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. &quot;Nevidljivo cartvo&quot;, prev. &quot;Zidinama opasano carstvo&quot;). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. &quot;Kralju podređena tajna služba&quot;), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. &quot;Mač za sječu duša&quot;). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. 

Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha.
[[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]]
Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog &quot;sina&quot; da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. 

Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. &quot;Stvarni svijet&quot;). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. 

Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. &quot;Ropstvo&quot;) i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. 
[[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]]
Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu.

[[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. 

Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. 

Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. 

Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans.

== Likovi ==
{{main|Lista likova iz serijala Bleach}}
{| class=&quot;wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
|-
! class=&quot;unsortable&quot; |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class=&quot;unsortable&quot; |Glas posudio 
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Glavni likovi
|-
|[[Ichigo Kurosaki]]
|[[Masakazu Morita]]
|-
|[[Rukia Kuchiki]]
|[[Fumiko Orikasa]]
|-
|[[Uryū Ishida]]
|[[Noriaki Sugiyama]]
|-
|[[Orihime Inoue]]
|[[Yuki Matsuoka]]
|-
|[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]]
|[[Hiroki Yasumoto]]
|-
|[[Kisuke Urahara]]
|[[Shin'ichirō Miki]]
|-
|[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}}
|[[Satsuki Yukino]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Shinigamiji
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]]
|[[Masaaki Tsukada]]
|-
|[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}}
|-
|[[Chōjirō Sasakibe]]
|[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Soi Fon]]
|[[Tomoko Kawakami]]
|-
|[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Marechiyo Ōmaeda]]
|[[Shōto Kashii]]
|-
|[[Gin Ichimaru]]
|[[Kōji Yusa]]
|-
|[[Izuru Kira]]
|[[Takahiro Sakurai]]
|-
|[[Rōjūrō Ōtoribashi]]
|[[Shōto Kashii]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Shūsuke Amagai]]
|[[Ken'yū Horiuchi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Makoto Kibune]]
|[[Hikaru Midorikawa]]
|-
|[[Retsu Unohana]]
|[[Aya Hisakawa]]
|-
|[[Isane Kotetsu]]
|[[Yukana]]
|-
|[[Hanatarō Yamada]]
|[[Kōki Miyata]]
|-
|[[Sousuke Aizen]]
|[[Shō Hayami]]
|-
|[[Shinji Hirako]]
|[[Masaya Onosaka]]
|-
|[[Momo Hinamori]]
|[[Kumi Sakuma]]
|-
|[[Byakuya Kuchiki]]
|[[Ryōtarō Okiayu]]
|-
|[[Renji Abarai]]
|[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}}
|-
|[[Sajin Komamura]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Tetsuzaemon Iba]]
|[[Rintarō Nishi]]
|-
|[[Love Aikawa]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Shunsui Kyōraku]]
|[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}}
|-
|[[Nanao Ise]]
|[[Hitomi Nabatame]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Lisa Yadōmaru]]
|[[Kanako Hattori]]
|-
|[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Kaname Tōsen]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Shūhei Hisagi]]
|[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}}
|-
|[[Kensei Muguruma]]
|[[Tomokazu Sugita]]
|-
|[[Mashiro Kuna]]
|[[Akemi Kanda]]
|-
|[[Tōshirō Hitsugaya]]
|[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}}
|-
|[[Rangiku Matsumoto]]
|[[Kaya Matsutani]]
|-
|[[Kenpachi Zaraki]]
|[[Fumihiko Tachiki]]
|-
|[[Yachiru Kusajishi]]
|[[Hisayo Mochizuki]]
|-
|[[Ikkaku Madarame]]
|[[Nobuyuki Hiyama]]
|-
|[[Yumichika Ayasegawa]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Mayuri Kurotsuchi]]
|[[Ryūsei Nakao]]
|-
|[[Nemu Kurotsuchi]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Akon (Bleach)|Akon]]
|[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}}
|-
|[[Jūshirō Ukitake]]
|[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}}
|-
|[[Kaien Shiba]]
|[[Toshihiko Seki]]
|-
|[[Ichibe'e Hyōsube]]
|[[Naomi Kusumi]]
|-
|[[Tenjirō Kirinji]]
|[[Senjumaru Shutara]]
|-
|[[Kirio Hikifune]]
|[[Ayumi Tsunematsu]]
|-
|[[Ōetsu Nimaiya]]
|[[Yōji Ueda]]
|-
|[[Senjumaru Shutara]]
|[[Rina Satō]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Hollowi
|-
| [[Grand Fisher]]
| [[Chafūrin]]
|-
| [[Yammy Llargo]]
| [[Kenji Nomura]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Aaroniero Arruruerie]]
| [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas)
|-
| [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas)
|-
| [[Szayelaporro Granz]]
| [[Kōsuke Toriumi]]
|-
| [[Zommari Rureaux]]
| [[Taiten Kusunoki]]
|-
| [[Grimmjow Jaegerjaquez]]
| [[Jun'ichi Suwabe]]
|-
| [[Luppi Antenor]]
| [[Daisuke Kishio]]
|-
| [[Nnoitra Gilga]]
| [[Nobutoshi Kanna]]
|-
| [[Ulquiorra Cifer]]
| [[Daisuke Namikawa]]
|-
| [[Tier Harribel]]
| [[Megumi Ogata]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Nelliel Tu Odelschwanck]]
| [[Tomoko Kaneda]]
|-
| [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Baraggan Louisenbairn]]
| [[Shōzō Iizuka]]
|-
| [[Coyote Starrk]]
| [[Rikiya Koyama]]
|-
| [[Lilynette Gingerbuck]]
| [[Kiyomi Asai]]
|-
| [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]]
| [[Kōji Ishii]]
|-
| [[Cirucci Sanderwicci]]
| [[Hōko Kuwashima]]
|-
| [[Gantenbainne Mosqueda]]
| [[Masato Funaki]]
|-
| [[Wonderweiss Margela]]
| [[Hisayoshi Suganuma]]
|-
| [[Rudbornn Chelute]]
| [[Taro Yamaguchi]]
|-
| [[Pesche Guatiche]]
| [[Takehito Koyasu]]
|-
| [[Dondochakka Birstanne]]
| [[Daisuke Gōri]]
|-
| [[Bawabawa]]
| [[Hiroki Yasumoto]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Fullbringeri
|-
|[[Kūgo Ginjō]]
|[[Hiroki Tōchi]]
|-
|[[Shūkurō Tsukishima]]
|[[Daisuke Ono]]
|-
|[[Riruka Dokugamine]]
|[[Megumi Toyoguchi]]
|-
|[[Yukio Hans Vorarlberna]]
|[[Mitsuhiro Ichiki]]
|-
|[[Jackie Tristan]]
|[[Atsuko Yuya]]
|-
|[[Giriko Kutsuzawa]]
|[[Atsushi Ono]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Quincyji
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Sōken Ishida]]
| [[Eiji Maruyama]]
|-
| [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Yhwach]]
| [[Takayuki Sugō]]
|-
| [[Jugram Haschwalth]]
| [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}}
|-
| [[Lille Barro]]
| [[Satoshi Hino]]
|-
| [[Pernida Parnkgjas]]
| [[Bin Shimada]]
|-
| [[Askin Nakk Le Vaar]]
| [[Shunsuke Takeuchi]]
|-
| [[Gerard Valkyrie]]
| [[Tsuyoshi Koyama]]
|-
| [[Quilge Opie]]
| [[Kō'ichi Yamadera]]
|-
| [[Äs Nödt]]
| [[Yoshitsugu Matsuoka]]
|-
| [[Bazz-B]]
| [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}}
|-
| [[Gremmy Thoumeaux]]
| [[Natsuki Hanae]]
|-
|[[Liltotto Lamperd]]
|[[Aoi Yūki]]
|-
|[[Giselle Gewelle]]
|[[Nao Tōyama]]
|-
|[[Bambietta Basterbine]]
|[[Ayana Taketatsu]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Ostali likovi
|-
|[[Kon (Bleach)|Kon]]
|[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi &quot;[[memories in the rain]]&quot;, glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}}
|-
|[[Isshin Kurosaki]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Masaki Kurosaki]]
|[[Sayaka Ōhara]]
|-
|[[Yuzu Kurosaki]]
|[[Ayumi Sena]]
|-
|[[Karin Kurosaki]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Ryūken Ishida]]
|[[Ken Narita]]
|-
|[[Tatsuki Arisawa]]
|[[Junko Noda]]
|-
|[[Keigo Asano]]
|[[Katsuyuki Konishi]]
|-
|[[Mizuiro Kojima]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Ikumi Unagiya]]
|[[Yūko Kaida]]
|-
|[[Tessai Tsukabishi]]
|[[Kiyoyuki Yanada]]
|-
|[[Hachigen Ushōda]]
|[[Takashi Nagasako]]
|-
|[[Jinta Hanakari]]
|[[Takako Honda]]
|-
|[[Ururu Tsumugiya]]
|[[Noriko Shitaya]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Ririn]]
|[[Yumi Kakazu]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Nozomi Kujō]]
|[[Hisako Kanemoto]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Kagerōza Inaba]]
|[[Toshio Furukawa]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Jin Kariya]]
|[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}}
|-
|[[Kūkaku Shiba]]
|[[Akiko Hiramatsu]]
|-
|[[Ganju Shiba]]
|[[Wataru Takagi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Rurichiyo Kasumiōji]]
|[[Reiko Takagi]]
|}

=== Sinkronizacije ===

S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]].

== Produkcija ==

Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. &quot;Velike trojke&quot; (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju.
Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}&lt;/ref&gt; što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from &quot;The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes&quot; at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.|lijevo]]Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju.

Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}&lt;/ref&gt; Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. 

I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.&lt;ref&gt;{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik &quot;prevođenja&quot;, ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;&gt;{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;/&gt; Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. 

Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot;&gt;{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.&lt;ref&gt;{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot; /&gt; 

U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で&quot;黒崎一護の姿&quot;を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.&lt;ref&gt;{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yasin |first=Abu Bakar |last2=de Souza |first2=Naomi |date=2026-10-26 |title=Fans praise 'perfect' ending as anime series Bleach officially ends |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8p3g73ep520o |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;
== Epizode ==
{{main|Lista epizoda animea Bleach}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Muzika ==
{{main|Lista soundtrackova animea Bleach}}
=== Soundtrack ===
[[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]]Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}&lt;/ref&gt; Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. 

Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i  Byakuya.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; 

Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach &quot;B&quot; Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''.

=== OP i ED pjesme ===

Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 &quot;redovne&quot; i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]], [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]], [[RSP (bend)|RSP]] , [[SunSet Swish]] i [[Tatsuya Kitani]] (svi po dva) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone osim posljednjeg dobio je po jednu, iako je izdan AMV, samo bez posebne pjesme, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. 

==== Popis ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | OP pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | ED pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | AMV pjesme
|-
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!''Cour''
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ORANGE RANGE]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1–25}}
! 1. 
| &quot;[[Life is Like a Boat]]&quot;
| [[Rie fu]]
| {{center|1–13}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;30&quot; {{N/A}}
|-
! 2.
| &quot;[[Sankyū!!|サンキュー!!]]&quot; (&quot;Sankyū!!&quot;)
| [[HOME MADE 家族]]
| {{center|14–25}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 2.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[D-tecnoLife]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[UVERworld]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|26–51}}
! 3. 
| &quot;[[Hōkiboshi|ほうき星]]&quot; (&quot;Hōkiboshi&quot;)
| [[Younha]]
| {{center|26–38}}
|-
! 4.
| &quot;[[happypeople]]&quot;
| {{nowrap|[[Skoop On Somebody]]}}
| {{center|39–51}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 3.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Ichirin no Hana|一輪の花]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ichirin no Hana&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;|[[HIGH and MIGHTY COLOR]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|52–74}}
! 5. 
| &quot;[[LIFE (pjesma, YUI)|LIFE]]&quot;
| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| {{center|52–63}}
|-
! 6.
| &quot;[[Mai Pēsu|マイペース]]&quot; (&quot;Mai Pēsu&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|64–74}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 4.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[TONIGHT,TONIGHT,TONIGHT]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|[[BEAT CRUSADERS]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|75–97}}
! 7. 
| &quot;[[Hanabi (pjesma, Ikimonogakari)|花火]]&quot; (&quot;Hanabi&quot;)
| [[Ikimonogakari]]
| {{center|75–86}}
|-
! 8.
| &quot;[[MOVIN!!]]&quot;
| [[Takacha]]
| {{center|87–97}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 5.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Rolling star]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|98–120}}
! 9. 
| &quot;[[Baby It's You (pjesma, JUNE)|Baby It's You]]&quot;
| [[JUNE (pjevač)|JUNE]]
| {{center|98–109}}
|-
! 10.
| &quot;[[Sakura Biyori|桜日和]]&quot; (&quot;Sakura Biyori&quot;)
| [[Mai Hoshimura]]
| {{center|110–120}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 6.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[ALONES]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|121–143}}
! 11. 
| &quot;[[Tsumasaki|爪先]]&quot; (&quot;Tsumasaki&quot;)
| [[ORESKABAND]]
| {{center|121–131}}
|-
! 12.
| &quot;[[Daidai (pjesma)|橙]]&quot; (&quot;Daidai&quot;)
| [[chatmonchy]]
| {{center|131–143}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 7.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Afutā Dāku|アフターダーク]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Afutā Dāku&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[ASIAN KUNG-FU GENERATION]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|{{center|144–167}}}}
! 13. 
| &quot;[[Tane wo Maku Hibi|種をまく日々]]&quot; (&quot;Tane wo Maku Hibi&quot;)
| [[Kōsuke Atari]]
| {{center|144–154}}
|-
! 14.
| &quot;[[Kansha|感謝。]]&quot; (&quot;Kansha&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|155–167}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 8.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[CHU-BURA]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[KELUN]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|168–189}}
! 15. 
| &quot;[[Orenji (pjesma, Lil'B)|オレンジ]]&quot; (&quot;Orenji&quot;)
| [[Lil'B]]
| {{center|168–179}}
|-
! 16.
| &quot;[[Gyaroppu|ギャロップ]]&quot; (&quot;Gyaroppu&quot;)
| [[pe'zmoku]]
| {{center|180–189}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 9.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Velonica]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|190–214}}
! 17. 
| &quot;[[Hitohira no Hanabira|ヒトヒラのハナビラ]]&quot; (&quot;Hitohira no Hanabira&quot;)
| [[STEREOPONY]]
| {{center|190–201}}
|-
! 18.
| {{nowrap|&quot;[[Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~|Sky chord 〜大人になる君へ〜]]&quot; (&quot;Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~&quot;)}}
| [[Shion Tsuji]]
| {{center|202–214}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 10.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Shōjo S|少女S]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Shōjo S&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|215–242}}
! 19. 
| &quot;[[Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite |君を守って君を愛して]]&quot; (&quot;Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite&quot;)
| [[Sambomaster]]
| {{center|215–229}}
|-
! 20.
| &quot;[[Mad Surfer]]&quot;
| [[Ken'ichi Asai]]
| {{center|230–242}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 11.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Anima Rossa|アニマロッサ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Anima Rossa&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Porno Graffitti]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|243–265}}
! 21. 
| &quot;[[Sakurabito|さくらびと]]&quot; (&quot;Sakurabito&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|243–255}}
|-
! 22.
| &quot;[[Tabidatsu Kimi e|旅立つキミへ]]&quot; (&quot;Tabidatsu Kimi e&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|256–265}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 12.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[chAngE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[miwa]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|266–291}}
! 23. 
| &quot;[[STAY BEAUTIFUL (pjesma, Diggy-MO')|STAY BEAUTIFUL]]&quot;
| [[Diggy-MO']]
| {{center|266–278}}
|-
! 24.
| &quot;[[echoes (pjesma, universe)|echoes]]&quot;
| [[universe (japanski bend)|universe]]
| {{center|279–291}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 13.
| rowspan=&quot;2&quot;|{{nowrap|&quot;[[Ranbu no Merodi|乱舞のメロディ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ranbu no Merodi&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SID (bend)|SID]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|292–316}}
! 25. 
| &quot;[[Last Moment (pjesma, SPYAIR)|Last Moment]]&quot;
| [[SPYAIR]]
| {{center|292–303}}
|-
! 26.
| &quot;[[Song for...]]&quot;
| {{nowrap|[[ROOKiEZ is PUNK'D]]}}
| {{nowrap|{{center|304–316}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 14.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[BLUE (pjesma, ViViD)|BLUE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ViViD (bend)|ViViD]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|317–342}}
! 27. 
| &quot;[[Aoi Tori (pjesma, fumika)|アオイトリ]]&quot; (&quot;Aoi Tori&quot;)
| [[fumika]]
| {{center|317–329}}
|-
! 28.
| &quot;[[Haruka Kanata (pjesma, UNLIMITS)|ハルカカナタ]]&quot; (&quot;Haruka Kanata&quot;)
| {{nowrap|[[UNLIMITS]]}}
| {{nowrap|{{center|330–342}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 15.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[HARUKAZE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|343–366}}
! 29. 
| &quot;[[Re:pray]]&quot;
| [[Aimer]]
| {{center|343–354}}
|-
! 30.
| &quot;[[MASK (pjesma, Aqua Timez)|MASK]]&quot;
| {{nowrap|[[Aqua Timez]]}}
| {{nowrap|{{center|355–366}}}}
|-
! width=&quot;1&quot; colspan=&quot;14&quot; |
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 16.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;{{efn|name=TK|Pjesma &quot;[[Sukā|スカー]]&quot; bila je službeni OP prvog ''coura'' 17. sezone, ali nije korištena u 367. epizodi, gdje je jedina korištena pjesma bio posebni ED &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot; istog izvođača. Istovremeno, glavni ED za taj ''cour'' bila je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;, koju izvodi [[SennaRin]].}}&lt;br&gt;(&quot;Sukā&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Tatsuya Kitani]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|368–379}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! SP
| &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot;{{efn|name=TK}}
| [[Tatsuya Kitani]]
| {{center|367}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|&quot;[[Eien (pjesma, Tatsuya Kitani)|永遠]]&quot; (&quot;Eien&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[Tatsuya Kitani]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1}}
|-
! 31. 
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot; (&quot;Saihate&quot;){{efn|name=TK}}{{efn|Prilikom izvornog emitiranja, u epizodi 379 je tijekom odjavne špice bila pjesma &quot;Number One&quot;, koja je službeni dio [[soundtrack]]a, a izvodi ju [[Hazel Fernandes]]. Na Blu-ray izdanju korištena je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;.}}
| [[SennaRin]]
| {{center|368–379}}
|-
! 17.
| &quot;[[STARS (pjesma, w.o.d.)|STARS]]&quot;
| [[w.o.d.]]
| {{center|380–392}}
! 32. 
| &quot;[[Endroll]]&quot;
| [[Yō Kamiyama]]
| {{center|380–392}}
! 2.
| &quot;[[Reaper (pjesma, SennaRin)|Reaper]]&quot;
| [[SennaRin]]
| {{center|2}}
|-
! 18.
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Kotoba ni Sezu tomo&quot;)
| [[SIX LOUNGE]]
| {{center|393–406}}
! 33. 
| &quot;[[MONOCHROME (pjesma, Suisō)|MONOCHROME]]&quot;
| [[Suisō|水槽]]
| {{center|393–406}}
! 3.
| &quot;[[OLDROSE]]&quot;
| [[Aqua Timez]]
| {{center|3}}
|-
! 19.
| &quot;[[I-BULL]]&quot;
| [[jo0ji]]
| {{center|407–416}}
! 34. 
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot; (&quot;Rasen&quot;)
| [[9Lana]]
| {{center|407–416}}
! 4.
| colspan=&quot;2&quot; {{N/A|TBD}}
| {{center|4}}
|}

== Emitiranje i distribucija ==

''Bleach'' je započeo emitiranje [[5. listopada]] [[2004.]] godine na [[TV Tokyo|TV Tokyu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|title=List of Bleach episode titles (1-13)|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=January 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306142417/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|archive-date=March 6, 2009}}&lt;/ref&gt; Sukladno praksi tog vremena, ''Bleach'' je bio cjelogodišnji anime uz neznatne pauze među epizodama, što je dovelo do produkcije ''filler'' epizoda i sezona, kojima je popunjavano vrijeme do dolaska novih poglavlja mange. Anime je emitiran neprekidno kroz period od osam godina, a emitiranje je zaključeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine nakon emitiranja 366. epizode.&lt;ref name=&quot;Bleach TV Anime Ending on March 27&quot;&gt;{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 23, 2019|date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Inicijalno je to najavljeno kao pauza, međutim ispostavilo se da je anime zapravo otkazan. Kada se anime vratio [[2022.]] godine, nove su epizode opet emitirane na [[TV Tokyo|TV Tokyu]] te na filijalama [[TX Network]]a, počevši s [[11. listopada|11. listopadom]] [[2022.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル&amp;PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Pineda|first1=Rafael|last2=Hodgkins|first2=Crystalyn|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot;&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」森田成一が掲げた黒崎一護のテーマは&quot;任せる&quot;|url=https://natalie.mu/comic/news/493280|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=September 11, 2022|language=ja|date=September 11, 2022|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924062431/https://natalie.mu/comic/news/493280|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ta sedamnaesta sezona podijeljena je na četiri ''coura'', uz pauze između njih,&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 11, 2022|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Unveils 2nd Video, More Cast, Song Artists, Split 4-Cours Length, October 10 Debut|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|access-date=September 24, 2022|website=[[Anime News Network]]|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924083447/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a emitiranje je zaključeno [[27. listopada]] [[2026.]] godine, nakon što su posljednje dvije epizode posljednjeg ''coura'' emitirane s mjesec dana pauze kako bi animacija bila dovoljno kvalitetna.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt; S tih dodatnih 50 epizoda sedamnaeste sezone, ''Bleach'' je završio adaptaciju mange s ukupno 416 epizoda.

Anime je emitiran diljem svijeta, pri čemu su neke države dobile vlastite sinkronizacije, a druge su gledale originalnu verziju s titlovima. [[Viz Media]] je [[15. ožujka]] [[2006.]] godine otkupio prava za globalnu distribuciju, kućna izdanja i promotivne materijale od TV Tokya i [[Shueisha|Shueishe]],&lt;ref name=&quot;Viz license&quot;&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=April 1, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=May 4, 2007}}&lt;/ref&gt; nakon čega je svoja individualna prava za promotivne materijela dalje izdala različitim kompanijama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|website=[[Anime News Network]]|access-date=March 24, 2007|archive-date=March 26, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Anime je dostupan i na ''streaming'' servisima. Isprva je globalna prava imao [[Crunchyroll]], ali kada su [[Hulu]] i [[Disney+]] otkupili prava za emitiranje sedamnaeste sezone izvan Japana,&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Crystalyn|last=Hodgkins|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Streams on Hulu in U.S., Disney+ Internationally|website=[[Anime News Network]]|date=October 3, 2022|access-date=October 3, 2022|archive-date=October 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003161524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|url-status=live}}&lt;/ref&gt; licenca i za stare epizode prešla je na njih pa je anime uklonjen s Crunchyrolla, koji nikada nije prikazao 17. sezonu.

Anime je u originalu s titlovima prikazivan na [[Happy TV]]-u na području [[Srbija|Srbije]] od [[3. ožujka]] [[2009.]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2|title=BLEACH (Happy TV)|date=|accessdate=7. 9. 2014|work=[[Хепи ТВ|Happy TV]]|archivedate=13. 12. 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091213140739/http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2#bleach}}&lt;/ref&gt; dok u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[BiH|Bosni i Hercegovini]] te [[Crna Gora|Crnoj Gori]] nikada nije prikazan na televiziji. Danas je anime u svim zemljama dostupan preko ''streaminga''.

=== Kućna izdanja ===

Cijela anime serija dobila je i kućna izdanja u [[Japan]]u. [[Aniplex]] je izdao cijelu seriju na ukupno 88 DVD kompilacija,{{efn|
*''The Substitute''; 5 diskova&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [死神代行篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619194604/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界・潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Soul Society: The Rescue''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･救出篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022719/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Bount''; 7 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [バウント篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022723/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Assault''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･強襲篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022658/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･出現篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022707/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･虚圏潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･激闘篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022716/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The New Captain Shūsuke Amagai''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [新隊長天貝繍助篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022711/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 4: Arrancar vs Soul Reaper''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･VS.死神篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022736/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Past''; 2 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [過去篇 上]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022738/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・空座決戦篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Zanpakutō: The Alternate Tale''; 9 diskova&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [斬魄刀異聞篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022702/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 6: Fall of the Arrancar''; 12 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022714/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Gotei 13 Invading Army''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Lost Agent''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=jBLEACH [死神代行消失篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620212336/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}} a izdavana su i razna posebna izdanja te zasebna kompilacijska izdanja. Serija je kasnije reizdana i na [[blu-ray]]u. Sedamnaesta sezona izdana je samo na [[blu-ray]]u, pri čemu je svaki ''cour'' podijeljen na dva diska. Kućna izdanja izdavana su i na drugim tržištima, ali ne i na [[srpskohrvatski|srpskohrvatskom]] govornom području.

== Ostali materijali ==

Popularnost animea rezultirala je produkcijom dodatnih animiranih sadržaja te sadržaja povezanih s anime serijom, koji su dodatno popularizirali cijeli serijal. Uobičajeno tadašnjoj praksi, producirani su dugometražni anime filmovi, ukupno njih četiri, koji su prikazivani u kinima i koji su dodatno proširili priču iz animea. Iako su svi filmovi imali originalne priče koje nisu dio službenog narativnog kanona, produkcija filmova bila je zanimljiva po tome što je [[Tite Kubo]] radio na dizajnu originalnih likova, što je bilo suprotno uobičajenoj praksi, jer autori često nisu imali nikakvu ulogu u produkciji nekanonskih filmova.&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Bleach: The DiamondDust Rebellion|title-link=Bleach: The DiamondDust Rebellion|year=2008|last=Abe|first=Noriyuki|publisher=[[Toho]]|location=Japan|language=ja}}&lt;/ref&gt; Sve filmove režirao je [[Noriyuki Abe]], a producirana su ukupno četiri filma. Uz to, [[2026.]] godine u kinima se pojavio i ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]'', posebni uvodni film koji je najavljivao posljednji ''cour'' 17. sezone, a prikazao je prve tri epizode animea te sadržavao dodatni intervju s redateljima i Titeom Kuboom. Filmovi su:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; width=&quot;100%&quot;
! Film
! Premijera
! Redatelj(i)
! Scenarist(i)
! Zarada
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''
| [[16. prosinca]] [[2006.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2006|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211001113/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|title=First Bleach Film to Run in U.S. Theaters June 11–12|website=[[Anime News Network]]|date=April 17, 2008|access-date=July 21, 2009|archive-date=March 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330123104/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Noriyuki Abe]]
| [[Masashi Sogo]] i [[Natsuko Takahashi]]
| ¥660,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2008|script-title = ja:2007年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2008年（平成20年）2月下旬号 |page = 164 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]''
| [[22. prosinca]] [[2007.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2007|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211000824/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Michiko Yokote]] i [[Masahiro Ōkubo]]

| ¥800,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal|year = 2009|script-title = ja:2008年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2009年（平成21年）2月下旬号 |page = 172 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Fade to Black]]''
| [[13. prosinca]] [[2008.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Natsuko Takahashi]] i [[Masahiro Ōkubo]]
| ¥700,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2010 |script-title = ja:2009年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2010年（平成22年）2月下旬号 |page = 173 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Hell Verse]]''
| [[4. prosinca]] [[2010.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|title=December's Bleach: Jigoku-Hen Film Overseen by Kubo|access-date=July 13, 2010|archive-date=April 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122305/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| ¥610,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2012 |title = 2012年2月下旬決算特別号 206頁 |journal = [[Kinema Junpo]] |page = 206 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]''
| [[26. lipnja]] [[2026.]]
| [[Hikaru Murata]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| [[Masaki Hiramatsu]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| $5,036,105 (svijet)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BLEACH: Thousand-Year Blood War - The Calamity (2026) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt43383343/credits/?ref_=bo_tt_tab#tabs |url-status=live |access-date=2026-10-18 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|}

U ožujku [[2010.]] godine, kompanija [[Warner Bros. Pictures]] potvrdila je da su u tijeku razgovoru za snimanje igrane adaptacije ''Bleacha''. [[Peter Segal]] i [[Michael Ewing]] angažirani su kao producenti na budućem filmu,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|title=Warner Brothers in Film Talks for Bleach Manga|website=[[Anime News Network]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=March 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331102248/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a [[2012.]] godine projektu su se pridružili [[Dan Mazeau]] kao scenarist i [[Masi Oka]] kao još jedan producent.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|title=Warner Develops Live-Action Film of Tite Kubo's Bleach Manga|work=[[Anime News Network]]|access-date=October 20, 2014|archive-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018205151/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon godina pauze, [[Bleach (film, 2018)|istoimeni igrani film]] izašao je [[20. srpnja]] [[2018.]] godine&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|title=Live-action Bleach movie in development at Warner Bros.|last=Alexander|first=Julia|date=2016-08-19|website=Polygon|language=en-US|access-date=2016-08-20|archive-date=April 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401030747/https://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|url-status=live}}&lt;/ref&gt; u režiji [[Shinsuke Satō|Shinsukea Satōa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|title= Bleach Manga Gets Live-Action Film in 2018 Starring Sōta Fukushi|date= August 18, 2016|access-date= August 18, 2016|work= [[Anime News Network]]|archive-date= August 18, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160818214244/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Glavne uloge u filmu tumačili su [[Sōta Fukushi]] i [[Hana Sugisaki]].

Uz ovo, Aniplex je izdao i 13 [[CD drama]] koje su snimili originalni glasovni glumci iz animea. Ti su CD-ovi bili dostupni samo u sklopu DVD izdanja animea.&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;/&gt; 

Popularnost animea&lt;ref name=&quot;autogenerated11&quot;&gt;{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=Jun 29, 2011|pages=11–12}}&lt;/ref&gt; dovela je i do toga da su studio Pierrot i Nelke Planning producirali i serijal [[rock mjuzikl|rock mjuzikala]]. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji su pokrili Substitute Shinigami i Soul Society ''henove'', kao i tri dodatne izvedbe pod nazivom ''Live Bankai Shows'', koje nisu adaptirale priče iz mange. Premijerne izvedbe bile su od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u [[Shinjuku]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|title=Studio Pierrot's official Bleach musical site|access-date=September 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208123618/http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|archive-date=December 8, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=December 30, 2011|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20070321152651/http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|archive-date=March 21, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|website=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=September 16, 2008|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Režirao ih je [[Takuya Hiramitsu]], dok je adaptacije napisao [[Naoshi Okumura]], uz glazbu [[Shoichi Tama|Shoichija Tame]]. Sve su pjesme bile potpuno originalne i nisu preuzete iz animea. Glavne uloge igrali su [[Tatsuya Isaka]] kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]] kao [[Rukia Kuchiki]] te [[Eiji Moriyama]] kao [[Renji Abarai]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien – Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=July 21, 2009|archive-date=April 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429211046/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359}}&lt;/ref&gt;

== Prijem ==

=== Gledanost i prodaja ===

''Bleach'' je izvorno bio jedan od najgledanijih animea u [[Japan]]u te je u više navrata bio unutar top 10 najgledanijih programa;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 16–22|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|website=[[Anime News Network]]|date=April 27, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=April 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410041043/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|title=Japanese Animation DVD Ranking, June 20–July 17 (2007)|website=[[Anime News Network]]|date=20 July 2007|access-date=6 October 2013|archive-date=September 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925095111/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako podaci za povratničku 17. sezonu nisu javno objavljeni, ona je također bila iznimno popularna, a svaki je ''cour'' bio smatran jednim od anime događaja sezone. Prodaja kućnih izdanja također je bila visoka, kako u Japanu (gdje je anime redovito bio na vrhu lista prodaje),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Animation DVD Ranking, February 27–March 4|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|website=[[Anime News Network]]|date=March 6, 2008|access-date=July 23, 2009|archive-date=January 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105053453/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime DVD Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; tako i globalno. 

[[TV Asahi]] je [[2005.]] godine pokrenuo internetsku anketu na kojoj je ''Bleach'' zauzeo 27. mjesto na listi najpopularnijih anime serija,&lt;ref&gt;{{cite web|work=[[Anime News Network]]|title=TV Asahi Top 100 Anime|date=September 23, 2005|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|access-date=March 25, 2024|archive-date=February 8, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208114940/https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; da bi sljedeće godine skočio na sedmo mjesto.&lt;ref name=&quot;Asashi 2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime|title=Japan's Favorite TV Anime|website=[[Anime News Network]]|date=October 13, 2006|access-date=December 14, 2006|archive-date=July 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724155143/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009.]], bio je deveti najpopularniji anime na streaming platformi [[Hulu]].&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Anime News Network]]|title=Naruto was #20 Show on Hulu, #1 on Joost in February|date=September 23, 2005|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|access-date=July 23, 2009|archive-date=November 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114200642/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kritike ===

==== Originalna serija ====

Izvorna serija inicijalno je dobila prilično dobre kritike te je uživala globalnu popularnost. Pišući za [[Anime News Network]], Carlo Santos pohvalio je adaptaciju kao &quot;... jedan nevjerojatno zabavan anime koji će vas zgrabiti i neće vas htjeti pustiti&quot;.&lt;ref name=&quot;ANNReview&quot;&gt;{{Cite web|last=Santos|first=Carlos|title=Bleach Review|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|website=[[Anime News Network]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114094029/https://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|archive-date=November 14, 2019|date=August 21, 2005|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Maria Lin s portala Animefringe napisala je kako su joj se svidjeli raznovrsni i specifični likovi, odnosno kako se nose s odgovornošću koja dolazi s većim moćima. Pohvalila je seriju i zbog posvećenosti detaljima, dobro tempiranog scenarija te balansa između ozbiljnosti i humora. Sumarno, rekla je kako &quot;anime ''Bleach'' zaslužuje svoju popularnost. Ima nešto ta svakoga: nadnaravno, komediju, akciju i malo romantike, a sve je to povezano sjajnom animacijom i skupinom glasovnih glumaca koji zvuče jako entuzijastično&quot;.&lt;ref name=&quot;animefringe&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|title=Ghostbusters with Class|journal=Animefringe|date=April 2005|last=Lin|first=Maria|volume=2005|issue=4|page=4|access-date=December 13, 2008|issn=1705-3692|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217121654/http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Adam Arseneau (DVD Verdict) smatrao je da je ''Bleach'' &quot;serija koja s godinama postaje samo boljom&quot; te da je &quot;iznenađujuće dobro zaokružena i primamljiva cjelina&quot; s dobro razvijenim likovima i tempom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|title=Bleach: Volume 5|date=September 4, 2007|publisher=DVD Verdict|last=Arseneau|first=Adam|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217164217/http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

Pišući za Active Anime, Holly Ellingwood pohvalila je anime jer je savršeno prikazao &quot;uzbuđenje, dovitljivi humor i nadnaravne intrige&quot; izvorne mange.&lt;ref name=&quot;activeanime2&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/ &lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/140/57/ --&gt;|title=Bleach (Vol. 2) (Advance Review)|date=January 23, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231042319/http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Smatrala je kako serija &quot;sjajno gradi vlastiti kontinuitet kako bi pružila slojevite epizode s rastućim intenzitetom koje ne uključuju samo Ichiga i Rukiju, već i sporedne likove&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|title=Bleach (Vol. 5) (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=July 12, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231051733/http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1287/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; Pohvalila je seriju i za sjajne specijalne efekte, intrigantnu priču te &quot;briljantni spoj akcije i nepredvidive komedije&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|title=Bleach (Vol. 3) (Advance Review)|date=March 15, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231053107/http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/475/57/ --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DVD Box Set&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|title=Bleach Season One DVD Box Set (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=October 8, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231054757/http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1880/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; U kritici za DVD Talk, Don Houston je napisao kako likovi nadilaze tipične anime likove te kako mu se svidio &quot;spoj mračnijeg materijala s humorom&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|title=Bleach: The Substitute|date=November 28, 2006|publisher=DVD Talk|last=Houston|first=Don|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073843/http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; John Sinnott je smatrao kako serija započinje kao dosadni &quot;''monster-of-the-week'' program&quot;, ali postaje veća kako se priče izgrađuju, a likovi razotkrivaju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|title=Bleach&amp;nbsp;— Season One Box Set|date=October 30, 2007|publisher=DVD Talk|last=Sinnott|first=John|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073802/http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Pišući za [[Otaku USA]], Joseph Luster napisao je da su &quot;priče konzistentno dramatične, ali bez previše pretjerivanja, likovi uspijevaju biti duhoviti, ali ne i naporni kako biste očekivali, a akcija (u formi klasičnih borilačkih serija) s godinama je postajala sve blesavija; na dobar način, naravno&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Luster|first=Joseph|url=http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|title=Bleach, Volume 22 Review|work=Otaku USA|publisher=Sovereign Media|date=February 27, 2008|access-date=December 30, 2011|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231045750/http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Chris Beveridge (Mania.com) opisao je seriju kao &quot;solidan naslov iz ''Shōnen Jumpove'' ponude, koji je vrlo očita preporuka ako tražite nešto u ovom žanru&quot;.&lt;ref name=&quot;maniacom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|title=Bleach Box Set 1|date=November 7, 2007|publisher=Mania.com|last=Beveridge|first=Chris|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124204/http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|archive-date=December 16, 2008}}&lt;/ref&gt; Njegov kolega s portala, Bryce Coulter, pohvalio je seriju zbog radnje te &quot;neobičnih i zabavnih likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|title=Bleach Vol. #11|date=August 12, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144039/http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|title=Bleach Vol. #12|date=December 11, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144043/http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

U svom radu, Von Feigenblatt navodi da &quot;po pitanju ciljane demografije, ''Bleach'' ima manji obuhvat međunarodne publike od ''[[Naruto|Naruta]]'' zbog kompleksnije radne i religijskih aspekata priče&quot;.&lt;ref name=Feigenblatt&gt;von Feigenblatt, Otto F., Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity (August 2, 2012). Journal of History &amp; Social Sciences, 2(2), pp. 1-14, July–December 2012. Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2195562 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200903192455/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2195562|date=September 3, 2020}}&lt;/ref&gt; CBR-ov Louis Kemner rekao je da anime ima &quot;jedan od najzanimljivijih i najfleksibilnijih sustava borbe&quot; te dodao kako to donosi neke &quot;zapanjujuće akcijske scene&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 5 Characters Captain Soi Fon Can Beat (&amp; 5 She'd Lose To)|url=https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|website=[[Comic Book Resources|CBR]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412122604/https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|archive-date=April 12, 2020|date=April 8, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Također je dodao da anime ima i &quot;široku te šarenu lepezu likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 10 Essential Facts About Yoruichi Shihoin|url=https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630033441/https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|archive-date=June 30, 2020|date=February 3, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

Ipak, unatoč generalno pozitivnom prijemu, ''Bleach'' je imao i svojih kritičara. Najveći problem odnosio se na produkciju ''filler'' sezona, koje su često bile preduge i oduzimale su fokus s glavne radnje. Tako Anthony Gramuglia u tekstu za CBR piše da &quot;nakon Soul Society ''hena'' ubrzo slijedi Bount ''hen'', ''filler'' sezona koja u cijelosti sumanjuje tenziju ranijeg otkrića [Aizenova izdaja]. Dok trenutka kada se Aizenovi Arrancari pojave da siju kaos, publika je provela gotovo jednako vremena s Bountima koliko je provela u spašavanju Rukije.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Gramuglia |first=Anthony |date=2020-02-01 |title=Bleach Is the Worst of the Best Shonen Anime |url=https://www.cbr.com/bleach-worst-of-the-best-shonen-anime/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; Iako je Kubo kasnije iskoristio neke elemente iz nekih ''filler'' sezona u mangi, čime su one postale kanon, ''filleri'' se generalno smatraju najslabijim dijelom animea,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Brown |first=Raphael |date=2025-01-26 |title=10 Major Ways the Bleach Franchise is Problematic Today |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-manga-franchise-problematic/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; što je kritika koja se često susreće i kada su drugi animei iz tog perioda u pitanju, poput ''[[Naruto|Naruta]]''. Gramuglia i njegov kolega s portala Raphael Brown također su istaknuli prevelik broj likova kao problem, posebno kako je priča napredovala.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

==== Thousand-Year Blood War ''hen'' ====

Sedamnaesta sezona animea dobila je univerzalne pohvale kritičara, a individualne epizode konzistentno su dobivale visoke ocjene publike na portailima poput [[IMDb]]-a, gdje je od svih 50 epizoda sedamnaeste sezone najniže ocijenjena epizoda imala visoku ocjenu 8.0/10.&lt;ref&gt;{{IMDb naslov|14986406|title=Bleach: Sennen Kessen-hen}}&lt;/ref&gt; Just Lunning s [[IGN]]-a dao je prvom ''couru'' ocjenu 8/10 (&quot;Sjajno&quot;), zaključivši kako &quot;''Bleach'' nikada nije izgledao bolje&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Lunning |first=Just |date=2022-10-16 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Premiere Review |url=https://www.ign.com/articles/bleach-thousand-year-blood-war-premiere-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Pohvalio je &quot;impresivnu transformaciju serije&quot;, zaključivši kako novi anime &quot;blista u adaptaciji koja se ne boji proširiti izvorni materijal&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Istog je mišljenja bila i Brittany Vincent, koja je zaključila da je nova sezona &quot;najbolji povratak formi kojemu su se fanovi originalne serije mogli nadati&quot;.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2022-10-13 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand Year Blood War’ on Hulu, The Action-Packed, Blood-Soaked Sequel Fans Have Been Waiting For |url=https://decider.com/2022/10/13/bleach-thousand-year-blood-war-hulu-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Pohvalila je animaciju i dizajn likova te istaknula da se vidi da je u povratak uloženo puno truda, pri čemu je novi anime jednako gledljiv i za stare i za nove fanove.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Panos Kotzathanasis (Asian Movie Pulse) pozitivno je ocijenio povratničku sezonu,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-04-26 |title=Anime Review: Bleach: Thousand-Year Blood War (2022) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/04/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-2022-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; a pozitivno je pisao i o drugom&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-12-28 |title=Anime Review: Bleach: Thousand Year Blood War – The Separation (2023) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/12/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-the-separation-2023-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; i trećem ''couru'' animea.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2025-01-08 |title=Anime Review: Bleach Thousand Years Blood War Season 3 (2024) by Taito Kubo |url=https://asianmoviepulse.com/2025/01/anime-review-bleach-thousand-years-blood-war-season-3-2024-by-taito-kubo/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; Louis Kemner je za CBR također pohvalio prvi ''cour'', napisavši da je novi anime konačno dobio produkcijsku kvalitetu kakvu je ''Bleach'' zaslužio, odnosno da je ovo anime &quot;o kojem su fanovi oduvijek sanjali&quot;.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-04-02 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Cour 1 Review |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-cour-1-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Posebno je pohvalio animaciju, razvoj priče i razradu likova, iako je bio kritičan prema humoru i komičnim dijalozima, koje je smatrao slabima.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

Pišući o drugom ''couru'', Brittany Vincent ponovo se pohvalno osvrnula na anime, naglasivši kako je &quot;ovo sezona koju ne smijete propustiti&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2023-07-10 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand-Year Blood War’ Season 1, Part 2 on Hulu, a Strong Yet Somber Shonen Adventure |url=https://decider.com/2023/07/10/bleach-thousand-year-blood-war-tybw-part-2-hulu-review-stream-it-or-skip-it/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Kemner je također imao pohvale za drugi ''cour'', ističući kako je fokus na druge likove osim Ichiga bio sjajan te kako je anime sjajno pripremio priču za nastavak.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-04-07 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Cour 2 Review |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-cour-2-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Iako je napomenuo da borbi ima puno, naglasio je da su one sjajno animirane i da je anime u ovom ''couru'' ponudio neke od najboljih borbi u cijelom serijalu.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; 

Treći i četvrti ''cour'' također su dobili iznimno pozitivne kritike. Treći je ''cour'' na portalu Anime Ignite dobio visoku ocjenu od 9.5/10, uz pohvale na račun proširenja priče i razvoja likova te kritiku na račun nekonzistentne animacije u pojedinim epizodama.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Okami |date=2024-12-28 |title=Bleach TYBW Part 3 Review – Simply Awesome |url=https://animeignite.com/bleach-tybw-part-3-review-simply-awesome/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Anime Ignite}}&lt;/ref&gt; Angelo Delos Trinos je na CBR-u sezonu nazvao epskom, naglašavajući kako su finalne epizode podigle već dobru sezonu na još višu razinu, pri čemu je posebno pohvalio animaciju, postavljanje priče za posljednji ''cour'' te odnos između Ishide i Ichiga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Delos Trinos |first=Angelo |date=2024-12-28 |title=Bleach TYBW Part 3's Finale Is an Explosive Ending to an Epic Season |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-part-3-finale-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Portal Anime Oshi nazvao je četvrti ''cour'' remek-djelom,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Bleach TYBW: The Calamity Review — A Masterpiece Is Back! |url=https://www.animeoshi.com/reviews/bleach-tybw-the-calamity-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Anime Oshi}}&lt;/ref&gt; dok je Ryan Epps s portala Polygon istaknuo da je Pierrot s posljednjom sezonom uspio dovesti ''Bleach'' do statusa prestiža, pri čemu potpuno ravnopravno stoji uz serijale ''[[Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba]]'' i ''[[Jujutsu Kaisen]]'', koji se smatraju predvodnicima &quot;nove Velike trojke&quot;.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Epps |first=Ryan |date=2026-08-14 |title=Bleach’s final season is Studio Pierrot’s answer to Demon Slayer and Jujutsu Kaisen |url=https://www.polygon.com/bleach-thousand-year-blood-war-bests-demon-slayer-jujutsu-kaisen/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Polygon}}&lt;/ref&gt; Epps je također pohvalio porast u kvaliteti animacije u odnosu na originalni anime.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== Nagrade ===
{{Small|'''Napomena:''' Popis nagrada i nominacija moguće nije potpun.}}
{{sticky header}}
{| class=&quot;wikitable sticky-header&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! Godina
! Nagrada
! Kategorija
! Ishod
! Primatelj(i)
! width=&quot;30%&quot;|Bilješke
! Ref.
|-
! [[2005.]]
| 28. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|4. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;twentyeight&quot;&gt;{{cite web |url=http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html |title= 第28回アニメグランプリ ［2006年6月号］ |publisher=[[Tokuma Shoten]] |archivedate=October 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101019030248/http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! [[2006.]]
| 29. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |title=第29回アニメGP |url=http://www.chikimato.net/maniacs/gp/gp29.htm |access-date=2022-10-25 |website=www.chikimato.net}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2007.]]
| rowspan=&quot;5&quot;| [[American Anime Awards]]
| Najbolji glumac
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
| {{small|Nominiran još i za ''[[Akira (film)|Akiru]]'' i ''[[Eureka 7|Eureku 7]]''.}}
| rowspan=&quot;5&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|title= Finalists for the American Anime Awards|publisher= icv2.com|date= February 8, 2007|access-date= May 30, 2009|archive-date= July 7, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090707033210/http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|title= American Anime Award Winners|publisher= icv2.com|date= February 26, 2007|access-date= February 13, 2008|archive-date= April 26, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130426085819/http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glumica
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruf]]
| {{small|Nominirana još i za rad na serijalu ''[[Lupin III]]''.}}
|-
| Najbolji dizajn omota DVD-a
| {{Nom}}
| ''Bleach'' vol. 1
|
|-
| Najbolja pjesma
| {{Nom}}
| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[ORANGE RANGE]].}}
|-
| Najbolja manga
| {{Nom}}
| [[Tite Kubo]]
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| 1. [[Seiyū Awards]]
| Najbolji glavni glumac
| {{Nom}}
| [[Masakazu Morita]]
|
| rowspan=&quot;4&quot; | {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miller |first=Evan |date=2007-03-05 |title=Results of Japan's First Ever Seiyuu Awards Announced |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-03-05/results-of-japan%27s-first-ever-seiyuu-awards-announced |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji sporedni glumac
| {{Nom}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{small|Za film ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''.}}
|-
| Najbolja sporedna glumica
| {{Nom}}
| [[Yuki Matsuoka]]
|
|-
| Najbolji debitantski glumac
| {{Won}}
| [[Masakazu Morita]]
| {{small|Nagradu je dobio i [[Tetsuya Kakihara]].}} 
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| [[2013.]]
| rowspan=&quot;10&quot;| [[Behind the Voice Actors Awards]]
| rowspan=&quot;2&quot;| Najbolja sporedna muška uloga
| {{Nom}}
| [[Tony Oliver]]
| {{small|Za ulogu [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorre Cifera]].}}
| rowspan=&quot;10&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0434665/awards/?ref_=tt_awd ''Bleach'' – Nagrade i nominacije (IMDb)]&lt;/ref&gt;}}
|-
| {{Nom}}
| [[Keith Silverstein]]
| {{small|Za ulogu [[Coyote Starrk|Coyotea Starrka]].}}
|-
| Najbolja sporedna ženska uloga
| {{Nom}}
| [[Megan Hollingshead]]
| {{small|Za ulogu [[Rangiku Matsumoto]].}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2014.]]
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Kyle Hebert]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Sousuke Aizen|Sousukea Aizena]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku sporednu ulogu
| {{Won}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot;| [[2015.]]
| Najbolja muška glavna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Johnny Yong Bosch]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku glavnu ulogu
| {{Won}}
|-
| Najbolja ženska glavna uloga
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruff]]
| {{small|Za ulogu [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]].}}
|-
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| [[Dan Woren]]
| {{small|Za ulogu [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]].}}
|-
| Najbolji vokalni ansambl
| {{Nom}}
| 
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2022.]]
| rowspan=&quot;8&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Anime sezone
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;8&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/awards/seasonal/posts/XA82A69 AniTrendz – Jesen 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji muški lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
|-
| Najbolji muški sporedni lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Kenpachi Zaraki]]
|
|-
| Najbolji par ili ''ship''
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki|Ichigo]]×[[Orihime Inoue|Orihime]]
|
|-
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|8. mjesto}}
| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[Tatsuya Kitani]].}}
|-
| Najbolja ED pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[SennaRin]].}}
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| 
|-
! rowspan=&quot;7&quot;| [[2023.]]
| 7. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolja glasovna izvedba (arapski)
| {{Nom}}
| Nadži Makhul
| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| 17. [[Seiyū Awards]]
| Najbolja sporedna uloga
| {{Won}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{Small|Nominran i za anime ''[[Ya Boy Kongming!]]''. Nagradu su dobili i [[Shūichi Ikeda]] te [[Atsumi Tanezaki]].}}
| {{center|&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-03-11/chika-anzai-takuya-eguchi-atsumi-tanezaki-win-17th-annual-seiyu-awards/.195827|title=Chika Anzai, Takuya Eguchi, Atsumi Tanezaki Win 17th Annual Seiyū Awards|date= March 11, 2023|accessdate= March 17, 2023|website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji ''storyboard''
| {{Nom}}
| [[Tomohisa Taguchi]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Canhisares |first=Pedro Henrique Ribeiro and Mariana |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2023-vencedores |title=Bocchi the Rock! faz a limpa no Anime Awards Brasil 2023; veja os vencedores |date=2023-06-11 |access-date=2024-08-08 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2023-votacao-indicados |title=Anime Awards Brasil 2023 abre votação; veja lista de indicados |access-date=2024-08-08 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2023/04/24/confira-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023/ |title=Confira os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2023-04-24 |access-date=2024-08-08 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Queiroz |first=Talles |url=https://www.crunchyroll.com/pt-pt/news/latest/2023/4/24/esto-abertas-as-votaes-confira-todos-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023 |title=Está aberta a votação! Confira todos os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2024-04-23 |access-date=2024-08-08 |website=Crunchyroll |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Muški lik godine
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|13. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2023 AniTrendz – 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna uloga – muška
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Masakazu Morita]]
|
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2024.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|8. [[Crunchyroll Anime Awards]]}}
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| {{small|Za ''Bleach: Thousand Year Blood War — The Separation''.}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2024|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|website=[[Anime News Network]]|date=March 2, 2024|access-date=March 2, 2024|archive-date=March 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302162325/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna izvedba (engleski)
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
|
|-
| [[Tōkyō Anime Awards]]
| Nagrada fanova za najbolji anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Award-winning works|url=https://animefestival.jp/ja/award/aoy/archive/ |website=animefestival.jp|access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024 |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fiore |first=Matheus |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2024 |title=Frieren é principal destaque no Anime Awards Brasil 2024; veja os vencedores |date=2024-06-07 |access-date=2024-08-10 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-abre-formulario-para-categorias-de-dublagem |title=Anime Awards Brasil 2024 abre formulário para categorias de dublagem |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2024/01/24/anime-awards-brasil-2024-apresenta-novidades/ |title=Anime Awards Brasil 2024 apresenta novidades |date=2024-01-24 |access-date=2024-08-10 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://melhordocinema.com.br/noticia/anime-manga/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024-com-novas-categorias/ |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |date=2024-01-28 |access-date=2024-08-10 |website=Melhor do Cinema |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/05/10/anime-awards-brasil-inicia-a-votacao-para-edicao-de-2024.htm |title=Anime Awards Brasil inicia a votação para os melhores do ano |date=2024-05-10 |access-date=2024-08-10 |website=UOL |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=ANMTV |url=https://anmtv.com.br/anime-awards-brasil-2024-nao-realizara-live-apresentando-os-vencedores/ |title=Anime Awards Brasil 2024 não realizará live apresentando os vencedores |date=2024-06-05 |access-date=2024-08-10 |website=ANMTV |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-anuncia-vencedores-veja-lista |title=Anime Awards Brasil anuncia vencedores da edição 2024; veja lista |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nastavak
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolji ljetni anime
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolji dizajn likova
| {{Nom}}
| [[Masashi Kudō]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2024 AniTrendz – 2024.]&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2025.]]
| rowspan=&quot;3&quot;| 9. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolji serijal u nastavcima
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ''Bleach: Thousand-Year Blood War – The Conflict''.}}
| rowspan=&quot;3&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2025|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|website=[[Anime News Network]]|date=May 25, 2025|access-date=May 25, 2025|archive-date=May 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250525114635/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|17. mjesto}}
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;
| {{small|Izvode ju [[SIX LOUNGE]].}}
| rowspan=&quot;6&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2025 AniTrendz – 2025.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji adaptirani scenarij
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
|
|-
| Najbolja animacija
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Michio Hasegawa]]|[[Kumiko Takayanagi]]|[[Masashi Kudō]]|[[Kiyoshi Komatsubara]]}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
| 
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #bf8970;&quot;| {{center|3. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2026.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Najbolja ED Pjesma
| {{Won}}
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[9Lana]].}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/p/DeRUxTJAGL8/?img_index=20 AniTrendz – Ljeto 2026.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| {{Won}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|}

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Bleach]]
[[Kategorija:Anime serije]]
[[Kategorija:TV serije započete 2004.]]</text>
      <sha1>l6uc2455pmgaxj4uv7btpv5szy5b65v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714767</id>
      <parentid>42714765</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Popis */</comment>
      <origin>42714767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135795" sha1="rl67sf2842t2tdu1pnh5kfkhv9l81m9" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = BLEACH
 |slika           = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]]
 |opis_slike      = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone
 |izvorno_ime     = ''Burīchi''
 |izvorno_pismo   = ブリーチ
 |žanr            = [[Pustolovni film|pustolovni]],&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;/&gt; [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = 
 |redatelj             = [[Noriyuki Abe]]
 |producent            = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[5. listopada]] [[2004.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. ožujka]] [[2012.]]
 |epizode              = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = Bleach: Thousand-Year Blood War
 |redatelj             = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}}
 |producent            = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[11. listopada]] [[2022.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. listopada]] [[2026.]]
 |epizode              = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Ostalo
|naslov = Anime filmovi
|sadržaj =
* ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006)
* {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}}
* ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008)
* ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}
'''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. 

Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi.

Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od &quot;Velike trojke&quot; anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji.

== Sinopsis ==

=== Agent of the Shinigami ''hen'' ===
[[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]]
Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. &quot;Bog smrti&quot;) i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. &quot;Šupljina&quot;) kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. &quot;Zajednica duša&quot;), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa.

Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. &quot;Lažno tijelo&quot;), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i &quot;[[Yasutora Sado|Chad]]&quot;, ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. &quot;Redovnik uništenja&quot;) [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji.

=== Soul Society ''hen'' ===

Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. &quot;Dvor čistih duša&quot;), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. &quot;Zapovjednik jedinice&quot;) Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. &quot;Trinaest carskih zaštitnika&quot;) smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. &quot;Finalno oslobađanje&quot;) kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. 

{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = left
 | direction         = vertical
 | background color  = 
 | total_width       = 350px
 | caption_align     = 
 | image1            = Ep34AizenFakesDeath.webp
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje).

}}
Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. &quot;Raspadajuća kugla&quot;) - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika.

=== Arrancar ''hen'' ===

Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. &quot;Puknuta maska&quot;, prev. &quot;otkinuti&quot;), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje.

Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. &quot;pomoćni zapovjednik jedinice&quot;) koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri.

Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. 

=== Fullbringer ''hen'' ===
[[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]]
Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. &quot;Umjetnik potpune manifestacije&quot;), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama.

=== Thousand-Year Blood War ''hen'' ===

Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. &quot;Nevidljivo cartvo&quot;, prev. &quot;Zidinama opasano carstvo&quot;). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. &quot;Kralju podređena tajna služba&quot;), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. &quot;Mač za sječu duša&quot;). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. 

Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha.
[[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]]
Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog &quot;sina&quot; da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. 

Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. &quot;Stvarni svijet&quot;). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. 

Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. &quot;Ropstvo&quot;) i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. 
[[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]]
Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu.

[[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. 

Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. 

Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. 

Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans.

== Likovi ==
{{main|Lista likova iz serijala Bleach}}
{| class=&quot;wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
|-
! class=&quot;unsortable&quot; |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class=&quot;unsortable&quot; |Glas posudio 
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Glavni likovi
|-
|[[Ichigo Kurosaki]]
|[[Masakazu Morita]]
|-
|[[Rukia Kuchiki]]
|[[Fumiko Orikasa]]
|-
|[[Uryū Ishida]]
|[[Noriaki Sugiyama]]
|-
|[[Orihime Inoue]]
|[[Yuki Matsuoka]]
|-
|[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]]
|[[Hiroki Yasumoto]]
|-
|[[Kisuke Urahara]]
|[[Shin'ichirō Miki]]
|-
|[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}}
|[[Satsuki Yukino]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Shinigamiji
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]]
|[[Masaaki Tsukada]]
|-
|[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}}
|-
|[[Chōjirō Sasakibe]]
|[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Soi Fon]]
|[[Tomoko Kawakami]]
|-
|[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Marechiyo Ōmaeda]]
|[[Shōto Kashii]]
|-
|[[Gin Ichimaru]]
|[[Kōji Yusa]]
|-
|[[Izuru Kira]]
|[[Takahiro Sakurai]]
|-
|[[Rōjūrō Ōtoribashi]]
|[[Shōto Kashii]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Shūsuke Amagai]]
|[[Ken'yū Horiuchi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Makoto Kibune]]
|[[Hikaru Midorikawa]]
|-
|[[Retsu Unohana]]
|[[Aya Hisakawa]]
|-
|[[Isane Kotetsu]]
|[[Yukana]]
|-
|[[Hanatarō Yamada]]
|[[Kōki Miyata]]
|-
|[[Sousuke Aizen]]
|[[Shō Hayami]]
|-
|[[Shinji Hirako]]
|[[Masaya Onosaka]]
|-
|[[Momo Hinamori]]
|[[Kumi Sakuma]]
|-
|[[Byakuya Kuchiki]]
|[[Ryōtarō Okiayu]]
|-
|[[Renji Abarai]]
|[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}}
|-
|[[Sajin Komamura]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Tetsuzaemon Iba]]
|[[Rintarō Nishi]]
|-
|[[Love Aikawa]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Shunsui Kyōraku]]
|[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}}
|-
|[[Nanao Ise]]
|[[Hitomi Nabatame]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Lisa Yadōmaru]]
|[[Kanako Hattori]]
|-
|[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Kaname Tōsen]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Shūhei Hisagi]]
|[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}}
|-
|[[Kensei Muguruma]]
|[[Tomokazu Sugita]]
|-
|[[Mashiro Kuna]]
|[[Akemi Kanda]]
|-
|[[Tōshirō Hitsugaya]]
|[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}}
|-
|[[Rangiku Matsumoto]]
|[[Kaya Matsutani]]
|-
|[[Kenpachi Zaraki]]
|[[Fumihiko Tachiki]]
|-
|[[Yachiru Kusajishi]]
|[[Hisayo Mochizuki]]
|-
|[[Ikkaku Madarame]]
|[[Nobuyuki Hiyama]]
|-
|[[Yumichika Ayasegawa]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Mayuri Kurotsuchi]]
|[[Ryūsei Nakao]]
|-
|[[Nemu Kurotsuchi]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Akon (Bleach)|Akon]]
|[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}}
|-
|[[Jūshirō Ukitake]]
|[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}}
|-
|[[Kaien Shiba]]
|[[Toshihiko Seki]]
|-
|[[Ichibe'e Hyōsube]]
|[[Naomi Kusumi]]
|-
|[[Tenjirō Kirinji]]
|[[Senjumaru Shutara]]
|-
|[[Kirio Hikifune]]
|[[Ayumi Tsunematsu]]
|-
|[[Ōetsu Nimaiya]]
|[[Yōji Ueda]]
|-
|[[Senjumaru Shutara]]
|[[Rina Satō]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Hollowi
|-
| [[Grand Fisher]]
| [[Chafūrin]]
|-
| [[Yammy Llargo]]
| [[Kenji Nomura]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Aaroniero Arruruerie]]
| [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas)
|-
| [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas)
|-
| [[Szayelaporro Granz]]
| [[Kōsuke Toriumi]]
|-
| [[Zommari Rureaux]]
| [[Taiten Kusunoki]]
|-
| [[Grimmjow Jaegerjaquez]]
| [[Jun'ichi Suwabe]]
|-
| [[Luppi Antenor]]
| [[Daisuke Kishio]]
|-
| [[Nnoitra Gilga]]
| [[Nobutoshi Kanna]]
|-
| [[Ulquiorra Cifer]]
| [[Daisuke Namikawa]]
|-
| [[Tier Harribel]]
| [[Megumi Ogata]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Nelliel Tu Odelschwanck]]
| [[Tomoko Kaneda]]
|-
| [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Baraggan Louisenbairn]]
| [[Shōzō Iizuka]]
|-
| [[Coyote Starrk]]
| [[Rikiya Koyama]]
|-
| [[Lilynette Gingerbuck]]
| [[Kiyomi Asai]]
|-
| [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]]
| [[Kōji Ishii]]
|-
| [[Cirucci Sanderwicci]]
| [[Hōko Kuwashima]]
|-
| [[Gantenbainne Mosqueda]]
| [[Masato Funaki]]
|-
| [[Wonderweiss Margela]]
| [[Hisayoshi Suganuma]]
|-
| [[Rudbornn Chelute]]
| [[Taro Yamaguchi]]
|-
| [[Pesche Guatiche]]
| [[Takehito Koyasu]]
|-
| [[Dondochakka Birstanne]]
| [[Daisuke Gōri]]
|-
| [[Bawabawa]]
| [[Hiroki Yasumoto]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Fullbringeri
|-
|[[Kūgo Ginjō]]
|[[Hiroki Tōchi]]
|-
|[[Shūkurō Tsukishima]]
|[[Daisuke Ono]]
|-
|[[Riruka Dokugamine]]
|[[Megumi Toyoguchi]]
|-
|[[Yukio Hans Vorarlberna]]
|[[Mitsuhiro Ichiki]]
|-
|[[Jackie Tristan]]
|[[Atsuko Yuya]]
|-
|[[Giriko Kutsuzawa]]
|[[Atsushi Ono]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Quincyji
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Sōken Ishida]]
| [[Eiji Maruyama]]
|-
| [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Yhwach]]
| [[Takayuki Sugō]]
|-
| [[Jugram Haschwalth]]
| [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}}
|-
| [[Lille Barro]]
| [[Satoshi Hino]]
|-
| [[Pernida Parnkgjas]]
| [[Bin Shimada]]
|-
| [[Askin Nakk Le Vaar]]
| [[Shunsuke Takeuchi]]
|-
| [[Gerard Valkyrie]]
| [[Tsuyoshi Koyama]]
|-
| [[Quilge Opie]]
| [[Kō'ichi Yamadera]]
|-
| [[Äs Nödt]]
| [[Yoshitsugu Matsuoka]]
|-
| [[Bazz-B]]
| [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}}
|-
| [[Gremmy Thoumeaux]]
| [[Natsuki Hanae]]
|-
|[[Liltotto Lamperd]]
|[[Aoi Yūki]]
|-
|[[Giselle Gewelle]]
|[[Nao Tōyama]]
|-
|[[Bambietta Basterbine]]
|[[Ayana Taketatsu]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Ostali likovi
|-
|[[Kon (Bleach)|Kon]]
|[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi &quot;[[memories in the rain]]&quot;, glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}}
|-
|[[Isshin Kurosaki]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Masaki Kurosaki]]
|[[Sayaka Ōhara]]
|-
|[[Yuzu Kurosaki]]
|[[Ayumi Sena]]
|-
|[[Karin Kurosaki]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Ryūken Ishida]]
|[[Ken Narita]]
|-
|[[Tatsuki Arisawa]]
|[[Junko Noda]]
|-
|[[Keigo Asano]]
|[[Katsuyuki Konishi]]
|-
|[[Mizuiro Kojima]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Ikumi Unagiya]]
|[[Yūko Kaida]]
|-
|[[Tessai Tsukabishi]]
|[[Kiyoyuki Yanada]]
|-
|[[Hachigen Ushōda]]
|[[Takashi Nagasako]]
|-
|[[Jinta Hanakari]]
|[[Takako Honda]]
|-
|[[Ururu Tsumugiya]]
|[[Noriko Shitaya]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Ririn]]
|[[Yumi Kakazu]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Nozomi Kujō]]
|[[Hisako Kanemoto]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Kagerōza Inaba]]
|[[Toshio Furukawa]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Jin Kariya]]
|[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}}
|-
|[[Kūkaku Shiba]]
|[[Akiko Hiramatsu]]
|-
|[[Ganju Shiba]]
|[[Wataru Takagi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Rurichiyo Kasumiōji]]
|[[Reiko Takagi]]
|}

=== Sinkronizacije ===

S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]].

== Produkcija ==

Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. &quot;Velike trojke&quot; (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju.
Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}&lt;/ref&gt; što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from &quot;The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes&quot; at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.|lijevo]]Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju.

Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}&lt;/ref&gt; Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. 

I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.&lt;ref&gt;{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik &quot;prevođenja&quot;, ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;&gt;{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;/&gt; Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. 

Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot;&gt;{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.&lt;ref&gt;{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot; /&gt; 

U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で&quot;黒崎一護の姿&quot;を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.&lt;ref&gt;{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yasin |first=Abu Bakar |last2=de Souza |first2=Naomi |date=2026-10-26 |title=Fans praise 'perfect' ending as anime series Bleach officially ends |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8p3g73ep520o |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;
== Epizode ==
{{main|Lista epizoda animea Bleach}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Muzika ==
{{main|Lista soundtrackova animea Bleach}}
=== Soundtrack ===
[[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]]Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}&lt;/ref&gt; Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. 

Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i  Byakuya.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; 

Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach &quot;B&quot; Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''.

=== OP i ED pjesme ===

Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 &quot;redovne&quot; i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]], [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]], [[RSP (bend)|RSP]] , [[SunSet Swish]] i [[Tatsuya Kitani]] (svi po dva) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone osim posljednjeg dobio je po jednu, iako je izdan AMV, samo bez posebne pjesme, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. 

==== Popis ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | OP pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | ED pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | AMV pjesme
|-
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!''Cour''
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ORANGE RANGE]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1–25}}
! 1. 
| &quot;[[Life is Like a Boat]]&quot;
| [[Rie fu]]
| {{center|1–13}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;30&quot; {{N/A}}
|-
! 2.
| &quot;[[Sankyū!!|サンキュー!!]]&quot; (&quot;Sankyū!!&quot;)
| [[HOME MADE 家族]]
| {{center|14–25}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 2.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[D-tecnoLife]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[UVERworld]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|26–51}}
! 3. 
| &quot;[[Hōkiboshi|ほうき星]]&quot; (&quot;Hōkiboshi&quot;)
| [[Younha]]
| {{center|26–38}}
|-
! 4.
| &quot;[[happypeople]]&quot;
| {{nowrap|[[Skoop On Somebody]]}}
| {{center|39–51}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 3.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Ichirin no Hana|一輪の花]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ichirin no Hana&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;|[[HIGH and MIGHTY COLOR]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|52–74}}
! 5. 
| &quot;[[LIFE (pjesma, YUI)|LIFE]]&quot;
| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| {{center|52–63}}
|-
! 6.
| &quot;[[Mai Pēsu|マイペース]]&quot; (&quot;Mai Pēsu&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|64–74}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 4.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[TONIGHT,TONIGHT,TONIGHT]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|[[BEAT CRUSADERS]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|75–97}}
! 7. 
| &quot;[[Hanabi (pjesma, Ikimonogakari)|花火]]&quot; (&quot;Hanabi&quot;)
| [[Ikimonogakari]]
| {{center|75–86}}
|-
! 8.
| &quot;[[MOVIN!!]]&quot;
| [[Takacha]]
| {{center|87–97}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 5.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Rolling star]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|98–120}}
! 9. 
| &quot;[[Baby It's You (pjesma, JUNE)|Baby It's You]]&quot;
| [[JUNE (pjevač)|JUNE]]
| {{center|98–109}}
|-
! 10.
| &quot;[[Sakura Biyori|桜日和]]&quot; (&quot;Sakura Biyori&quot;)
| [[Mai Hoshimura]]
| {{center|110–120}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 6.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[ALONES]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|121–143}}
! 11. 
| &quot;[[Tsumasaki|爪先]]&quot; (&quot;Tsumasaki&quot;)
| [[ORESKABAND]]
| {{center|121–131}}
|-
! 12.
| &quot;[[Daidai (pjesma)|橙]]&quot; (&quot;Daidai&quot;)
| [[chatmonchy]]
| {{center|131–143}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 7.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Afutā Dāku|アフターダーク]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Afutā Dāku&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[ASIAN KUNG-FU GENERATION]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|{{center|144–167}}}}
! 13. 
| &quot;[[Tane wo Maku Hibi|種をまく日々]]&quot; (&quot;Tane wo Maku Hibi&quot;)
| [[Kōsuke Atari]]
| {{center|144–154}}
|-
! 14.
| &quot;[[Kansha|感謝。]]&quot; (&quot;Kansha&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|155–167}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 8.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[CHU-BURA]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[KELUN]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|168–189}}
! 15. 
| &quot;[[Orenji (pjesma, Lil'B)|オレンジ]]&quot; (&quot;Orenji&quot;)
| [[Lil'B]]
| {{center|168–179}}
|-
! 16.
| &quot;[[Gyaroppu|ギャロップ]]&quot; (&quot;Gyaroppu&quot;)
| [[pe'zmoku]]
| {{center|180–189}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 9.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Velonica]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|190–214}}
! 17. 
| &quot;[[Hitohira no Hanabira|ヒトヒラのハナビラ]]&quot; (&quot;Hitohira no Hanabira&quot;)
| [[STEREOPONY]]
| {{center|190–201}}
|-
! 18.
| {{nowrap|&quot;[[Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~|Sky chord 〜大人になる君へ〜]]&quot; (&quot;Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~&quot;)}}
| [[Shion Tsuji]]
| {{center|202–214}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 10.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Shōjo S|少女S]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Shōjo S&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|215–242}}
! 19. 
| &quot;[[Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite |君を守って君を愛して]]&quot; (&quot;Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite&quot;)
| [[Sambomaster]]
| {{center|215–229}}
|-
! 20.
| &quot;[[Mad Surfer]]&quot;
| [[Ken'ichi Asai]]
| {{center|230–242}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 11.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Anima Rossa|アニマロッサ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Anima Rossa&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Porno Graffitti]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|243–265}}
! 21. 
| &quot;[[Sakurabito|さくらびと]]&quot; (&quot;Sakurabito&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|243–255}}
|-
! 22.
| &quot;[[Tabidatsu Kimi e|旅立つキミへ]]&quot; (&quot;Tabidatsu Kimi e&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|256–265}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 12.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[chAngE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[miwa]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|266–291}}
! 23. 
| &quot;[[STAY BEAUTIFUL (pjesma, Diggy-MO')|STAY BEAUTIFUL]]&quot;
| [[Diggy-MO']]
| {{center|266–278}}
|-
! 24.
| &quot;[[echoes (pjesma, universe)|echoes]]&quot;
| [[universe (japanski bend)|universe]]
| {{center|279–291}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 13.
| rowspan=&quot;2&quot;|{{nowrap|&quot;[[Ranbu no Merodi|乱舞のメロディ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ranbu no Merodi&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SID (bend)|SID]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|292–316}}
! 25. 
| &quot;[[Last Moment (pjesma, SPYAIR)|Last Moment]]&quot;
| [[SPYAIR]]
| {{center|292–303}}
|-
! 26.
| &quot;[[Song for...]]&quot;
| {{nowrap|[[ROOKiEZ is PUNK'D]]}}
| {{nowrap|{{center|304–316}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 14.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[BLUE (pjesma, ViViD)|BLUE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ViViD (bend)|ViViD]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|317–342}}
! 27. 
| &quot;[[Aoi Tori (pjesma, fumika)|アオイトリ]]&quot; (&quot;Aoi Tori&quot;)
| [[fumika]]
| {{center|317–329}}
|-
! 28.
| &quot;[[Haruka Kanata (pjesma, UNLIMITS)|ハルカカナタ]]&quot; (&quot;Haruka Kanata&quot;)
| {{nowrap|[[UNLIMITS]]}}
| {{nowrap|{{center|330–342}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 15.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[HARUKAZE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|343–366}}
! 29. 
| &quot;[[Re:pray]]&quot;
| [[Aimer]]
| {{center|343–354}}
|-
! 30.
| &quot;[[MASK (pjesma, Aqua Timez)|MASK]]&quot;
| {{nowrap|[[Aqua Timez]]}}
| {{nowrap|{{center|355–366}}}}
|-
! width=&quot;1&quot; colspan=&quot;14&quot; |
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 16.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;{{efn|name=TK|Pjesma &quot;[[Sukā|スカー]]&quot; bila je službeni OP prvog ''coura'' 17. sezone, ali nije korištena u 367. epizodi, gdje je jedina korištena pjesma bio posebni ED &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot; istog izvođača. Istovremeno, glavni ED za taj ''cour'' bila je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;, koju izvodi [[SennaRin]].}}&lt;br&gt;(&quot;Sukā&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Tatsuya Kitani]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|368–379}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! SP
| &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot;{{efn|name=TK}}
| [[Tatsuya Kitani]]
| {{center|367}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|&quot;[[Eien (pjesma, Tatsuya Kitani)|永遠]]&quot; (&quot;Eien&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[Tatsuya Kitani]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1}}
|-
! 31. 
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot; (&quot;Saihate&quot;){{efn|name=TK}}{{efn|Prilikom izvornog emitiranja, u epizodi 379 je tijekom odjavne špice bila pjesma &quot;Number One&quot;, koja je službeni dio [[soundtrack]]a, a izvodi ju [[Hazel Fernandes]]. Na Blu-ray izdanju korištena je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;.}}
| [[SennaRin]]
| {{center|368–379}}
|-
! 17.
| &quot;[[STARS (pjesma, w.o.d.)|STARS]]&quot;
| [[w.o.d.]]
| {{center|380–392}}
! 32. 
| &quot;[[Endroll]]&quot;
| [[Yō Kamiyama]]
| {{center|380–392}}
! 2.
| &quot;[[Reaper (pjesma, SennaRin)|Reaper]]&quot;
| [[SennaRin]]
| {{center|2}}
|-
! 18.
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Kotoba ni Sezu tomo&quot;)
| [[SIX LOUNGE]]
| {{center|393–406}}
! 33. 
| &quot;[[MONOCHROME (pjesma, Suisō)|MONOCHROME]]&quot;
| [[Suisō|水槽]]
| {{center|393–406}}
! 3.
| &quot;[[OLDROSE]]&quot;
| [[Aqua Timez]]
| {{center|3}}
|-
! 19.
| &quot;[[I-BULL]]&quot;
| [[jo0ji]]
| {{center|407–416}}
! 34. 
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot; (&quot;Rasen&quot;)
| [[9Lana]]
| {{center|407–416}}
! 4.
| colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
| {{center|4}}
|}

== Emitiranje i distribucija ==

''Bleach'' je započeo emitiranje [[5. listopada]] [[2004.]] godine na [[TV Tokyo|TV Tokyu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|title=List of Bleach episode titles (1-13)|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=January 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306142417/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|archive-date=March 6, 2009}}&lt;/ref&gt; Sukladno praksi tog vremena, ''Bleach'' je bio cjelogodišnji anime uz neznatne pauze među epizodama, što je dovelo do produkcije ''filler'' epizoda i sezona, kojima je popunjavano vrijeme do dolaska novih poglavlja mange. Anime je emitiran neprekidno kroz period od osam godina, a emitiranje je zaključeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine nakon emitiranja 366. epizode.&lt;ref name=&quot;Bleach TV Anime Ending on March 27&quot;&gt;{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 23, 2019|date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Inicijalno je to najavljeno kao pauza, međutim ispostavilo se da je anime zapravo otkazan. Kada se anime vratio [[2022.]] godine, nove su epizode opet emitirane na [[TV Tokyo|TV Tokyu]] te na filijalama [[TX Network]]a, počevši s [[11. listopada|11. listopadom]] [[2022.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル&amp;PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Pineda|first1=Rafael|last2=Hodgkins|first2=Crystalyn|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot;&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」森田成一が掲げた黒崎一護のテーマは&quot;任せる&quot;|url=https://natalie.mu/comic/news/493280|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=September 11, 2022|language=ja|date=September 11, 2022|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924062431/https://natalie.mu/comic/news/493280|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ta sedamnaesta sezona podijeljena je na četiri ''coura'', uz pauze između njih,&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 11, 2022|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Unveils 2nd Video, More Cast, Song Artists, Split 4-Cours Length, October 10 Debut|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|access-date=September 24, 2022|website=[[Anime News Network]]|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924083447/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a emitiranje je zaključeno [[27. listopada]] [[2026.]] godine, nakon što su posljednje dvije epizode posljednjeg ''coura'' emitirane s mjesec dana pauze kako bi animacija bila dovoljno kvalitetna.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt; S tih dodatnih 50 epizoda sedamnaeste sezone, ''Bleach'' je završio adaptaciju mange s ukupno 416 epizoda.

Anime je emitiran diljem svijeta, pri čemu su neke države dobile vlastite sinkronizacije, a druge su gledale originalnu verziju s titlovima. [[Viz Media]] je [[15. ožujka]] [[2006.]] godine otkupio prava za globalnu distribuciju, kućna izdanja i promotivne materijale od TV Tokya i [[Shueisha|Shueishe]],&lt;ref name=&quot;Viz license&quot;&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=April 1, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=May 4, 2007}}&lt;/ref&gt; nakon čega je svoja individualna prava za promotivne materijela dalje izdala različitim kompanijama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|website=[[Anime News Network]]|access-date=March 24, 2007|archive-date=March 26, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Anime je dostupan i na ''streaming'' servisima. Isprva je globalna prava imao [[Crunchyroll]], ali kada su [[Hulu]] i [[Disney+]] otkupili prava za emitiranje sedamnaeste sezone izvan Japana,&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Crystalyn|last=Hodgkins|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Streams on Hulu in U.S., Disney+ Internationally|website=[[Anime News Network]]|date=October 3, 2022|access-date=October 3, 2022|archive-date=October 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003161524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|url-status=live}}&lt;/ref&gt; licenca i za stare epizode prešla je na njih pa je anime uklonjen s Crunchyrolla, koji nikada nije prikazao 17. sezonu.

Anime je u originalu s titlovima prikazivan na [[Happy TV]]-u na području [[Srbija|Srbije]] od [[3. ožujka]] [[2009.]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2|title=BLEACH (Happy TV)|date=|accessdate=7. 9. 2014|work=[[Хепи ТВ|Happy TV]]|archivedate=13. 12. 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091213140739/http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2#bleach}}&lt;/ref&gt; dok u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[BiH|Bosni i Hercegovini]] te [[Crna Gora|Crnoj Gori]] nikada nije prikazan na televiziji. Danas je anime u svim zemljama dostupan preko ''streaminga''.

=== Kućna izdanja ===

Cijela anime serija dobila je i kućna izdanja u [[Japan]]u. [[Aniplex]] je izdao cijelu seriju na ukupno 88 DVD kompilacija,{{efn|
*''The Substitute''; 5 diskova&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [死神代行篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619194604/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界・潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Soul Society: The Rescue''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･救出篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022719/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Bount''; 7 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [バウント篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022723/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Assault''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･強襲篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022658/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･出現篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022707/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･虚圏潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･激闘篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022716/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The New Captain Shūsuke Amagai''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [新隊長天貝繍助篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022711/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 4: Arrancar vs Soul Reaper''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･VS.死神篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022736/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Past''; 2 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [過去篇 上]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022738/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・空座決戦篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Zanpakutō: The Alternate Tale''; 9 diskova&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [斬魄刀異聞篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022702/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 6: Fall of the Arrancar''; 12 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022714/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Gotei 13 Invading Army''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Lost Agent''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=jBLEACH [死神代行消失篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620212336/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}} a izdavana su i razna posebna izdanja te zasebna kompilacijska izdanja. Serija je kasnije reizdana i na [[blu-ray]]u. Sedamnaesta sezona izdana je samo na [[blu-ray]]u, pri čemu je svaki ''cour'' podijeljen na dva diska. Kućna izdanja izdavana su i na drugim tržištima, ali ne i na [[srpskohrvatski|srpskohrvatskom]] govornom području.

== Ostali materijali ==

Popularnost animea rezultirala je produkcijom dodatnih animiranih sadržaja te sadržaja povezanih s anime serijom, koji su dodatno popularizirali cijeli serijal. Uobičajeno tadašnjoj praksi, producirani su dugometražni anime filmovi, ukupno njih četiri, koji su prikazivani u kinima i koji su dodatno proširili priču iz animea. Iako su svi filmovi imali originalne priče koje nisu dio službenog narativnog kanona, produkcija filmova bila je zanimljiva po tome što je [[Tite Kubo]] radio na dizajnu originalnih likova, što je bilo suprotno uobičajenoj praksi, jer autori često nisu imali nikakvu ulogu u produkciji nekanonskih filmova.&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Bleach: The DiamondDust Rebellion|title-link=Bleach: The DiamondDust Rebellion|year=2008|last=Abe|first=Noriyuki|publisher=[[Toho]]|location=Japan|language=ja}}&lt;/ref&gt; Sve filmove režirao je [[Noriyuki Abe]], a producirana su ukupno četiri filma. Uz to, [[2026.]] godine u kinima se pojavio i ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]'', posebni uvodni film koji je najavljivao posljednji ''cour'' 17. sezone, a prikazao je prve tri epizode animea te sadržavao dodatni intervju s redateljima i Titeom Kuboom. Filmovi su:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; width=&quot;100%&quot;
! Film
! Premijera
! Redatelj(i)
! Scenarist(i)
! Zarada
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''
| [[16. prosinca]] [[2006.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2006|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211001113/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|title=First Bleach Film to Run in U.S. Theaters June 11–12|website=[[Anime News Network]]|date=April 17, 2008|access-date=July 21, 2009|archive-date=March 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330123104/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Noriyuki Abe]]
| [[Masashi Sogo]] i [[Natsuko Takahashi]]
| ¥660,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2008|script-title = ja:2007年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2008年（平成20年）2月下旬号 |page = 164 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]''
| [[22. prosinca]] [[2007.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2007|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211000824/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Michiko Yokote]] i [[Masahiro Ōkubo]]

| ¥800,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal|year = 2009|script-title = ja:2008年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2009年（平成21年）2月下旬号 |page = 172 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Fade to Black]]''
| [[13. prosinca]] [[2008.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Natsuko Takahashi]] i [[Masahiro Ōkubo]]
| ¥700,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2010 |script-title = ja:2009年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2010年（平成22年）2月下旬号 |page = 173 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Hell Verse]]''
| [[4. prosinca]] [[2010.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|title=December's Bleach: Jigoku-Hen Film Overseen by Kubo|access-date=July 13, 2010|archive-date=April 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122305/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| ¥610,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2012 |title = 2012年2月下旬決算特別号 206頁 |journal = [[Kinema Junpo]] |page = 206 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]''
| [[26. lipnja]] [[2026.]]
| [[Hikaru Murata]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| [[Masaki Hiramatsu]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| $5,036,105 (svijet)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BLEACH: Thousand-Year Blood War - The Calamity (2026) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt43383343/credits/?ref_=bo_tt_tab#tabs |url-status=live |access-date=2026-10-18 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|}

U ožujku [[2010.]] godine, kompanija [[Warner Bros. Pictures]] potvrdila je da su u tijeku razgovoru za snimanje igrane adaptacije ''Bleacha''. [[Peter Segal]] i [[Michael Ewing]] angažirani su kao producenti na budućem filmu,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|title=Warner Brothers in Film Talks for Bleach Manga|website=[[Anime News Network]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=March 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331102248/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a [[2012.]] godine projektu su se pridružili [[Dan Mazeau]] kao scenarist i [[Masi Oka]] kao još jedan producent.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|title=Warner Develops Live-Action Film of Tite Kubo's Bleach Manga|work=[[Anime News Network]]|access-date=October 20, 2014|archive-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018205151/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon godina pauze, [[Bleach (film, 2018)|istoimeni igrani film]] izašao je [[20. srpnja]] [[2018.]] godine&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|title=Live-action Bleach movie in development at Warner Bros.|last=Alexander|first=Julia|date=2016-08-19|website=Polygon|language=en-US|access-date=2016-08-20|archive-date=April 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401030747/https://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|url-status=live}}&lt;/ref&gt; u režiji [[Shinsuke Satō|Shinsukea Satōa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|title= Bleach Manga Gets Live-Action Film in 2018 Starring Sōta Fukushi|date= August 18, 2016|access-date= August 18, 2016|work= [[Anime News Network]]|archive-date= August 18, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160818214244/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Glavne uloge u filmu tumačili su [[Sōta Fukushi]] i [[Hana Sugisaki]].

Uz ovo, Aniplex je izdao i 13 [[CD drama]] koje su snimili originalni glasovni glumci iz animea. Ti su CD-ovi bili dostupni samo u sklopu DVD izdanja animea.&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;/&gt; 

Popularnost animea&lt;ref name=&quot;autogenerated11&quot;&gt;{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=Jun 29, 2011|pages=11–12}}&lt;/ref&gt; dovela je i do toga da su studio Pierrot i Nelke Planning producirali i serijal [[rock mjuzikl|rock mjuzikala]]. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji su pokrili Substitute Shinigami i Soul Society ''henove'', kao i tri dodatne izvedbe pod nazivom ''Live Bankai Shows'', koje nisu adaptirale priče iz mange. Premijerne izvedbe bile su od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u [[Shinjuku]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|title=Studio Pierrot's official Bleach musical site|access-date=September 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208123618/http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|archive-date=December 8, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=December 30, 2011|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20070321152651/http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|archive-date=March 21, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|website=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=September 16, 2008|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Režirao ih je [[Takuya Hiramitsu]], dok je adaptacije napisao [[Naoshi Okumura]], uz glazbu [[Shoichi Tama|Shoichija Tame]]. Sve su pjesme bile potpuno originalne i nisu preuzete iz animea. Glavne uloge igrali su [[Tatsuya Isaka]] kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]] kao [[Rukia Kuchiki]] te [[Eiji Moriyama]] kao [[Renji Abarai]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien – Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=July 21, 2009|archive-date=April 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429211046/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359}}&lt;/ref&gt;

== Prijem ==

=== Gledanost i prodaja ===

''Bleach'' je izvorno bio jedan od najgledanijih animea u [[Japan]]u te je u više navrata bio unutar top 10 najgledanijih programa;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 16–22|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|website=[[Anime News Network]]|date=April 27, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=April 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410041043/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|title=Japanese Animation DVD Ranking, June 20–July 17 (2007)|website=[[Anime News Network]]|date=20 July 2007|access-date=6 October 2013|archive-date=September 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925095111/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako podaci za povratničku 17. sezonu nisu javno objavljeni, ona je također bila iznimno popularna, a svaki je ''cour'' bio smatran jednim od anime događaja sezone. Prodaja kućnih izdanja također je bila visoka, kako u Japanu (gdje je anime redovito bio na vrhu lista prodaje),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Animation DVD Ranking, February 27–March 4|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|website=[[Anime News Network]]|date=March 6, 2008|access-date=July 23, 2009|archive-date=January 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105053453/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime DVD Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; tako i globalno. 

[[TV Asahi]] je [[2005.]] godine pokrenuo internetsku anketu na kojoj je ''Bleach'' zauzeo 27. mjesto na listi najpopularnijih anime serija,&lt;ref&gt;{{cite web|work=[[Anime News Network]]|title=TV Asahi Top 100 Anime|date=September 23, 2005|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|access-date=March 25, 2024|archive-date=February 8, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208114940/https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; da bi sljedeće godine skočio na sedmo mjesto.&lt;ref name=&quot;Asashi 2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime|title=Japan's Favorite TV Anime|website=[[Anime News Network]]|date=October 13, 2006|access-date=December 14, 2006|archive-date=July 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724155143/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009.]], bio je deveti najpopularniji anime na streaming platformi [[Hulu]].&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Anime News Network]]|title=Naruto was #20 Show on Hulu, #1 on Joost in February|date=September 23, 2005|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|access-date=July 23, 2009|archive-date=November 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114200642/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kritike ===

==== Originalna serija ====

Izvorna serija inicijalno je dobila prilično dobre kritike te je uživala globalnu popularnost. Pišući za [[Anime News Network]], Carlo Santos pohvalio je adaptaciju kao &quot;... jedan nevjerojatno zabavan anime koji će vas zgrabiti i neće vas htjeti pustiti&quot;.&lt;ref name=&quot;ANNReview&quot;&gt;{{Cite web|last=Santos|first=Carlos|title=Bleach Review|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|website=[[Anime News Network]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114094029/https://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|archive-date=November 14, 2019|date=August 21, 2005|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Maria Lin s portala Animefringe napisala je kako su joj se svidjeli raznovrsni i specifični likovi, odnosno kako se nose s odgovornošću koja dolazi s većim moćima. Pohvalila je seriju i zbog posvećenosti detaljima, dobro tempiranog scenarija te balansa između ozbiljnosti i humora. Sumarno, rekla je kako &quot;anime ''Bleach'' zaslužuje svoju popularnost. Ima nešto ta svakoga: nadnaravno, komediju, akciju i malo romantike, a sve je to povezano sjajnom animacijom i skupinom glasovnih glumaca koji zvuče jako entuzijastično&quot;.&lt;ref name=&quot;animefringe&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|title=Ghostbusters with Class|journal=Animefringe|date=April 2005|last=Lin|first=Maria|volume=2005|issue=4|page=4|access-date=December 13, 2008|issn=1705-3692|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217121654/http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Adam Arseneau (DVD Verdict) smatrao je da je ''Bleach'' &quot;serija koja s godinama postaje samo boljom&quot; te da je &quot;iznenađujuće dobro zaokružena i primamljiva cjelina&quot; s dobro razvijenim likovima i tempom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|title=Bleach: Volume 5|date=September 4, 2007|publisher=DVD Verdict|last=Arseneau|first=Adam|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217164217/http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

Pišući za Active Anime, Holly Ellingwood pohvalila je anime jer je savršeno prikazao &quot;uzbuđenje, dovitljivi humor i nadnaravne intrige&quot; izvorne mange.&lt;ref name=&quot;activeanime2&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/ &lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/140/57/ --&gt;|title=Bleach (Vol. 2) (Advance Review)|date=January 23, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231042319/http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Smatrala je kako serija &quot;sjajno gradi vlastiti kontinuitet kako bi pružila slojevite epizode s rastućim intenzitetom koje ne uključuju samo Ichiga i Rukiju, već i sporedne likove&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|title=Bleach (Vol. 5) (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=July 12, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231051733/http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1287/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; Pohvalila je seriju i za sjajne specijalne efekte, intrigantnu priču te &quot;briljantni spoj akcije i nepredvidive komedije&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|title=Bleach (Vol. 3) (Advance Review)|date=March 15, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231053107/http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/475/57/ --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DVD Box Set&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|title=Bleach Season One DVD Box Set (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=October 8, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231054757/http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1880/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; U kritici za DVD Talk, Don Houston je napisao kako likovi nadilaze tipične anime likove te kako mu se svidio &quot;spoj mračnijeg materijala s humorom&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|title=Bleach: The Substitute|date=November 28, 2006|publisher=DVD Talk|last=Houston|first=Don|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073843/http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; John Sinnott je smatrao kako serija započinje kao dosadni &quot;''monster-of-the-week'' program&quot;, ali postaje veća kako se priče izgrađuju, a likovi razotkrivaju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|title=Bleach&amp;nbsp;— Season One Box Set|date=October 30, 2007|publisher=DVD Talk|last=Sinnott|first=John|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073802/http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Pišući za [[Otaku USA]], Joseph Luster napisao je da su &quot;priče konzistentno dramatične, ali bez previše pretjerivanja, likovi uspijevaju biti duhoviti, ali ne i naporni kako biste očekivali, a akcija (u formi klasičnih borilačkih serija) s godinama je postajala sve blesavija; na dobar način, naravno&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Luster|first=Joseph|url=http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|title=Bleach, Volume 22 Review|work=Otaku USA|publisher=Sovereign Media|date=February 27, 2008|access-date=December 30, 2011|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231045750/http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Chris Beveridge (Mania.com) opisao je seriju kao &quot;solidan naslov iz ''Shōnen Jumpove'' ponude, koji je vrlo očita preporuka ako tražite nešto u ovom žanru&quot;.&lt;ref name=&quot;maniacom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|title=Bleach Box Set 1|date=November 7, 2007|publisher=Mania.com|last=Beveridge|first=Chris|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124204/http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|archive-date=December 16, 2008}}&lt;/ref&gt; Njegov kolega s portala, Bryce Coulter, pohvalio je seriju zbog radnje te &quot;neobičnih i zabavnih likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|title=Bleach Vol. #11|date=August 12, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144039/http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|title=Bleach Vol. #12|date=December 11, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144043/http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

U svom radu, Von Feigenblatt navodi da &quot;po pitanju ciljane demografije, ''Bleach'' ima manji obuhvat međunarodne publike od ''[[Naruto|Naruta]]'' zbog kompleksnije radne i religijskih aspekata priče&quot;.&lt;ref name=Feigenblatt&gt;von Feigenblatt, Otto F., Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity (August 2, 2012). Journal of History &amp; Social Sciences, 2(2), pp. 1-14, July–December 2012. Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2195562 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200903192455/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2195562|date=September 3, 2020}}&lt;/ref&gt; CBR-ov Louis Kemner rekao je da anime ima &quot;jedan od najzanimljivijih i najfleksibilnijih sustava borbe&quot; te dodao kako to donosi neke &quot;zapanjujuće akcijske scene&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 5 Characters Captain Soi Fon Can Beat (&amp; 5 She'd Lose To)|url=https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|website=[[Comic Book Resources|CBR]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412122604/https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|archive-date=April 12, 2020|date=April 8, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Također je dodao da anime ima i &quot;široku te šarenu lepezu likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 10 Essential Facts About Yoruichi Shihoin|url=https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630033441/https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|archive-date=June 30, 2020|date=February 3, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

Ipak, unatoč generalno pozitivnom prijemu, ''Bleach'' je imao i svojih kritičara. Najveći problem odnosio se na produkciju ''filler'' sezona, koje su često bile preduge i oduzimale su fokus s glavne radnje. Tako Anthony Gramuglia u tekstu za CBR piše da &quot;nakon Soul Society ''hena'' ubrzo slijedi Bount ''hen'', ''filler'' sezona koja u cijelosti sumanjuje tenziju ranijeg otkrića [Aizenova izdaja]. Dok trenutka kada se Aizenovi Arrancari pojave da siju kaos, publika je provela gotovo jednako vremena s Bountima koliko je provela u spašavanju Rukije.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Gramuglia |first=Anthony |date=2020-02-01 |title=Bleach Is the Worst of the Best Shonen Anime |url=https://www.cbr.com/bleach-worst-of-the-best-shonen-anime/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; Iako je Kubo kasnije iskoristio neke elemente iz nekih ''filler'' sezona u mangi, čime su one postale kanon, ''filleri'' se generalno smatraju najslabijim dijelom animea,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Brown |first=Raphael |date=2025-01-26 |title=10 Major Ways the Bleach Franchise is Problematic Today |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-manga-franchise-problematic/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; što je kritika koja se često susreće i kada su drugi animei iz tog perioda u pitanju, poput ''[[Naruto|Naruta]]''. Gramuglia i njegov kolega s portala Raphael Brown također su istaknuli prevelik broj likova kao problem, posebno kako je priča napredovala.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

==== Thousand-Year Blood War ''hen'' ====

Sedamnaesta sezona animea dobila je univerzalne pohvale kritičara, a individualne epizode konzistentno su dobivale visoke ocjene publike na portailima poput [[IMDb]]-a, gdje je od svih 50 epizoda sedamnaeste sezone najniže ocijenjena epizoda imala visoku ocjenu 8.0/10.&lt;ref&gt;{{IMDb naslov|14986406|title=Bleach: Sennen Kessen-hen}}&lt;/ref&gt; Just Lunning s [[IGN]]-a dao je prvom ''couru'' ocjenu 8/10 (&quot;Sjajno&quot;), zaključivši kako &quot;''Bleach'' nikada nije izgledao bolje&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Lunning |first=Just |date=2022-10-16 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Premiere Review |url=https://www.ign.com/articles/bleach-thousand-year-blood-war-premiere-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Pohvalio je &quot;impresivnu transformaciju serije&quot;, zaključivši kako novi anime &quot;blista u adaptaciji koja se ne boji proširiti izvorni materijal&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Istog je mišljenja bila i Brittany Vincent, koja je zaključila da je nova sezona &quot;najbolji povratak formi kojemu su se fanovi originalne serije mogli nadati&quot;.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2022-10-13 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand Year Blood War’ on Hulu, The Action-Packed, Blood-Soaked Sequel Fans Have Been Waiting For |url=https://decider.com/2022/10/13/bleach-thousand-year-blood-war-hulu-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Pohvalila je animaciju i dizajn likova te istaknula da se vidi da je u povratak uloženo puno truda, pri čemu je novi anime jednako gledljiv i za stare i za nove fanove.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Panos Kotzathanasis (Asian Movie Pulse) pozitivno je ocijenio povratničku sezonu,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-04-26 |title=Anime Review: Bleach: Thousand-Year Blood War (2022) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/04/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-2022-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; a pozitivno je pisao i o drugom&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-12-28 |title=Anime Review: Bleach: Thousand Year Blood War – The Separation (2023) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/12/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-the-separation-2023-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; i trećem ''couru'' animea.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2025-01-08 |title=Anime Review: Bleach Thousand Years Blood War Season 3 (2024) by Taito Kubo |url=https://asianmoviepulse.com/2025/01/anime-review-bleach-thousand-years-blood-war-season-3-2024-by-taito-kubo/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; Louis Kemner je za CBR također pohvalio prvi ''cour'', napisavši da je novi anime konačno dobio produkcijsku kvalitetu kakvu je ''Bleach'' zaslužio, odnosno da je ovo anime &quot;o kojem su fanovi oduvijek sanjali&quot;.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-04-02 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Cour 1 Review |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-cour-1-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Posebno je pohvalio animaciju, razvoj priče i razradu likova, iako je bio kritičan prema humoru i komičnim dijalozima, koje je smatrao slabima.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

Pišući o drugom ''couru'', Brittany Vincent ponovo se pohvalno osvrnula na anime, naglasivši kako je &quot;ovo sezona koju ne smijete propustiti&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2023-07-10 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand-Year Blood War’ Season 1, Part 2 on Hulu, a Strong Yet Somber Shonen Adventure |url=https://decider.com/2023/07/10/bleach-thousand-year-blood-war-tybw-part-2-hulu-review-stream-it-or-skip-it/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Kemner je također imao pohvale za drugi ''cour'', ističući kako je fokus na druge likove osim Ichiga bio sjajan te kako je anime sjajno pripremio priču za nastavak.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-04-07 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Cour 2 Review |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-cour-2-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Iako je napomenuo da borbi ima puno, naglasio je da su one sjajno animirane i da je anime u ovom ''couru'' ponudio neke od najboljih borbi u cijelom serijalu.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; 

Treći i četvrti ''cour'' također su dobili iznimno pozitivne kritike. Treći je ''cour'' na portalu Anime Ignite dobio visoku ocjenu od 9.5/10, uz pohvale na račun proširenja priče i razvoja likova te kritiku na račun nekonzistentne animacije u pojedinim epizodama.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Okami |date=2024-12-28 |title=Bleach TYBW Part 3 Review – Simply Awesome |url=https://animeignite.com/bleach-tybw-part-3-review-simply-awesome/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Anime Ignite}}&lt;/ref&gt; Angelo Delos Trinos je na CBR-u sezonu nazvao epskom, naglašavajući kako su finalne epizode podigle već dobru sezonu na još višu razinu, pri čemu je posebno pohvalio animaciju, postavljanje priče za posljednji ''cour'' te odnos između Ishide i Ichiga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Delos Trinos |first=Angelo |date=2024-12-28 |title=Bleach TYBW Part 3's Finale Is an Explosive Ending to an Epic Season |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-part-3-finale-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Portal Anime Oshi nazvao je četvrti ''cour'' remek-djelom,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Bleach TYBW: The Calamity Review — A Masterpiece Is Back! |url=https://www.animeoshi.com/reviews/bleach-tybw-the-calamity-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Anime Oshi}}&lt;/ref&gt; dok je Ryan Epps s portala Polygon istaknuo da je Pierrot s posljednjom sezonom uspio dovesti ''Bleach'' do statusa prestiža, pri čemu potpuno ravnopravno stoji uz serijale ''[[Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba]]'' i ''[[Jujutsu Kaisen]]'', koji se smatraju predvodnicima &quot;nove Velike trojke&quot;.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Epps |first=Ryan |date=2026-08-14 |title=Bleach’s final season is Studio Pierrot’s answer to Demon Slayer and Jujutsu Kaisen |url=https://www.polygon.com/bleach-thousand-year-blood-war-bests-demon-slayer-jujutsu-kaisen/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Polygon}}&lt;/ref&gt; Epps je također pohvalio porast u kvaliteti animacije u odnosu na originalni anime.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== Nagrade ===
{{Small|'''Napomena:''' Popis nagrada i nominacija moguće nije potpun.}}
{{sticky header}}
{| class=&quot;wikitable sticky-header&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! Godina
! Nagrada
! Kategorija
! Ishod
! Primatelj(i)
! width=&quot;30%&quot;|Bilješke
! Ref.
|-
! [[2005.]]
| 28. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|4. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;twentyeight&quot;&gt;{{cite web |url=http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html |title= 第28回アニメグランプリ ［2006年6月号］ |publisher=[[Tokuma Shoten]] |archivedate=October 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101019030248/http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! [[2006.]]
| 29. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |title=第29回アニメGP |url=http://www.chikimato.net/maniacs/gp/gp29.htm |access-date=2022-10-25 |website=www.chikimato.net}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2007.]]
| rowspan=&quot;5&quot;| [[American Anime Awards]]
| Najbolji glumac
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
| {{small|Nominiran još i za ''[[Akira (film)|Akiru]]'' i ''[[Eureka 7|Eureku 7]]''.}}
| rowspan=&quot;5&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|title= Finalists for the American Anime Awards|publisher= icv2.com|date= February 8, 2007|access-date= May 30, 2009|archive-date= July 7, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090707033210/http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|title= American Anime Award Winners|publisher= icv2.com|date= February 26, 2007|access-date= February 13, 2008|archive-date= April 26, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130426085819/http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glumica
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruf]]
| {{small|Nominirana još i za rad na serijalu ''[[Lupin III]]''.}}
|-
| Najbolji dizajn omota DVD-a
| {{Nom}}
| ''Bleach'' vol. 1
|
|-
| Najbolja pjesma
| {{Nom}}
| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[ORANGE RANGE]].}}
|-
| Najbolja manga
| {{Nom}}
| [[Tite Kubo]]
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| 1. [[Seiyū Awards]]
| Najbolji glavni glumac
| {{Nom}}
| [[Masakazu Morita]]
|
| rowspan=&quot;4&quot; | {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miller |first=Evan |date=2007-03-05 |title=Results of Japan's First Ever Seiyuu Awards Announced |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-03-05/results-of-japan%27s-first-ever-seiyuu-awards-announced |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji sporedni glumac
| {{Nom}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{small|Za film ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''.}}
|-
| Najbolja sporedna glumica
| {{Nom}}
| [[Yuki Matsuoka]]
|
|-
| Najbolji debitantski glumac
| {{Won}}
| [[Masakazu Morita]]
| {{small|Nagradu je dobio i [[Tetsuya Kakihara]].}} 
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| [[2013.]]
| rowspan=&quot;10&quot;| [[Behind the Voice Actors Awards]]
| rowspan=&quot;2&quot;| Najbolja sporedna muška uloga
| {{Nom}}
| [[Tony Oliver]]
| {{small|Za ulogu [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorre Cifera]].}}
| rowspan=&quot;10&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0434665/awards/?ref_=tt_awd ''Bleach'' – Nagrade i nominacije (IMDb)]&lt;/ref&gt;}}
|-
| {{Nom}}
| [[Keith Silverstein]]
| {{small|Za ulogu [[Coyote Starrk|Coyotea Starrka]].}}
|-
| Najbolja sporedna ženska uloga
| {{Nom}}
| [[Megan Hollingshead]]
| {{small|Za ulogu [[Rangiku Matsumoto]].}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2014.]]
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Kyle Hebert]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Sousuke Aizen|Sousukea Aizena]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku sporednu ulogu
| {{Won}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot;| [[2015.]]
| Najbolja muška glavna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Johnny Yong Bosch]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku glavnu ulogu
| {{Won}}
|-
| Najbolja ženska glavna uloga
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruff]]
| {{small|Za ulogu [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]].}}
|-
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| [[Dan Woren]]
| {{small|Za ulogu [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]].}}
|-
| Najbolji vokalni ansambl
| {{Nom}}
| 
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2022.]]
| rowspan=&quot;8&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Anime sezone
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;8&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/awards/seasonal/posts/XA82A69 AniTrendz – Jesen 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji muški lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
|-
| Najbolji muški sporedni lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Kenpachi Zaraki]]
|
|-
| Najbolji par ili ''ship''
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki|Ichigo]]×[[Orihime Inoue|Orihime]]
|
|-
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|8. mjesto}}
| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[Tatsuya Kitani]].}}
|-
| Najbolja ED pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[SennaRin]].}}
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| 
|-
! rowspan=&quot;7&quot;| [[2023.]]
| 7. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolja glasovna izvedba (arapski)
| {{Nom}}
| Nadži Makhul
| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| 17. [[Seiyū Awards]]
| Najbolja sporedna uloga
| {{Won}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{Small|Nominran i za anime ''[[Ya Boy Kongming!]]''. Nagradu su dobili i [[Shūichi Ikeda]] te [[Atsumi Tanezaki]].}}
| {{center|&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-03-11/chika-anzai-takuya-eguchi-atsumi-tanezaki-win-17th-annual-seiyu-awards/.195827|title=Chika Anzai, Takuya Eguchi, Atsumi Tanezaki Win 17th Annual Seiyū Awards|date= March 11, 2023|accessdate= March 17, 2023|website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji ''storyboard''
| {{Nom}}
| [[Tomohisa Taguchi]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Canhisares |first=Pedro Henrique Ribeiro and Mariana |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2023-vencedores |title=Bocchi the Rock! faz a limpa no Anime Awards Brasil 2023; veja os vencedores |date=2023-06-11 |access-date=2024-08-08 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2023-votacao-indicados |title=Anime Awards Brasil 2023 abre votação; veja lista de indicados |access-date=2024-08-08 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2023/04/24/confira-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023/ |title=Confira os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2023-04-24 |access-date=2024-08-08 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Queiroz |first=Talles |url=https://www.crunchyroll.com/pt-pt/news/latest/2023/4/24/esto-abertas-as-votaes-confira-todos-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023 |title=Está aberta a votação! Confira todos os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2024-04-23 |access-date=2024-08-08 |website=Crunchyroll |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Muški lik godine
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|13. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2023 AniTrendz – 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna uloga – muška
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Masakazu Morita]]
|
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2024.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|8. [[Crunchyroll Anime Awards]]}}
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| {{small|Za ''Bleach: Thousand Year Blood War — The Separation''.}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2024|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|website=[[Anime News Network]]|date=March 2, 2024|access-date=March 2, 2024|archive-date=March 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302162325/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna izvedba (engleski)
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
|
|-
| [[Tōkyō Anime Awards]]
| Nagrada fanova za najbolji anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Award-winning works|url=https://animefestival.jp/ja/award/aoy/archive/ |website=animefestival.jp|access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024 |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fiore |first=Matheus |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2024 |title=Frieren é principal destaque no Anime Awards Brasil 2024; veja os vencedores |date=2024-06-07 |access-date=2024-08-10 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-abre-formulario-para-categorias-de-dublagem |title=Anime Awards Brasil 2024 abre formulário para categorias de dublagem |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2024/01/24/anime-awards-brasil-2024-apresenta-novidades/ |title=Anime Awards Brasil 2024 apresenta novidades |date=2024-01-24 |access-date=2024-08-10 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://melhordocinema.com.br/noticia/anime-manga/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024-com-novas-categorias/ |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |date=2024-01-28 |access-date=2024-08-10 |website=Melhor do Cinema |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/05/10/anime-awards-brasil-inicia-a-votacao-para-edicao-de-2024.htm |title=Anime Awards Brasil inicia a votação para os melhores do ano |date=2024-05-10 |access-date=2024-08-10 |website=UOL |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=ANMTV |url=https://anmtv.com.br/anime-awards-brasil-2024-nao-realizara-live-apresentando-os-vencedores/ |title=Anime Awards Brasil 2024 não realizará live apresentando os vencedores |date=2024-06-05 |access-date=2024-08-10 |website=ANMTV |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-anuncia-vencedores-veja-lista |title=Anime Awards Brasil anuncia vencedores da edição 2024; veja lista |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nastavak
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolji ljetni anime
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolji dizajn likova
| {{Nom}}
| [[Masashi Kudō]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2024 AniTrendz – 2024.]&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2025.]]
| rowspan=&quot;3&quot;| 9. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolji serijal u nastavcima
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ''Bleach: Thousand-Year Blood War – The Conflict''.}}
| rowspan=&quot;3&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2025|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|website=[[Anime News Network]]|date=May 25, 2025|access-date=May 25, 2025|archive-date=May 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250525114635/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|17. mjesto}}
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;
| {{small|Izvode ju [[SIX LOUNGE]].}}
| rowspan=&quot;6&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2025 AniTrendz – 2025.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji adaptirani scenarij
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
|
|-
| Najbolja animacija
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Michio Hasegawa]]|[[Kumiko Takayanagi]]|[[Masashi Kudō]]|[[Kiyoshi Komatsubara]]}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
| 
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #bf8970;&quot;| {{center|3. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2026.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Najbolja ED Pjesma
| {{Won}}
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[9Lana]].}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/p/DeRUxTJAGL8/?img_index=20 AniTrendz – Ljeto 2026.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| {{Won}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|}

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Bleach]]
[[Kategorija:Anime serije]]
[[Kategorija:TV serije započete 2004.]]</text>
      <sha1>rl67sf2842t2tdu1pnh5kfkhv9l81m9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714769</id>
      <parentid>42714767</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Produkcija */</comment>
      <origin>42714769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135966" sha1="aosi1j8mng5f7lgf2ef098q0m7tv4eo" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = BLEACH
 |slika           = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]]
 |opis_slike      = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone
 |izvorno_ime     = ''Burīchi''
 |izvorno_pismo   = ブリーチ
 |žanr            = [[Pustolovni film|pustolovni]],&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;/&gt; [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = 
 |redatelj             = [[Noriyuki Abe]]
 |producent            = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[5. listopada]] [[2004.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. ožujka]] [[2012.]]
 |epizode              = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = Bleach: Thousand-Year Blood War
 |redatelj             = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}}
 |producent            = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[11. listopada]] [[2022.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. listopada]] [[2026.]]
 |epizode              = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Ostalo
|naslov = Anime filmovi
|sadržaj =
* ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006)
* {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}}
* ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008)
* ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}
'''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. 

Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi.

Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od &quot;Velike trojke&quot; anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji.

== Sinopsis ==

=== Agent of the Shinigami ''hen'' ===
[[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]]
Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. &quot;Bog smrti&quot;) i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. &quot;Šupljina&quot;) kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. &quot;Zajednica duša&quot;), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa.

Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. &quot;Lažno tijelo&quot;), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i &quot;[[Yasutora Sado|Chad]]&quot;, ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. &quot;Redovnik uništenja&quot;) [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji.

=== Soul Society ''hen'' ===

Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. &quot;Dvor čistih duša&quot;), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. &quot;Zapovjednik jedinice&quot;) Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. &quot;Trinaest carskih zaštitnika&quot;) smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. &quot;Finalno oslobađanje&quot;) kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. 

{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = left
 | direction         = vertical
 | background color  = 
 | total_width       = 350px
 | caption_align     = 
 | image1            = Ep34AizenFakesDeath.webp
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje).

}}
Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. &quot;Raspadajuća kugla&quot;) - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika.

=== Arrancar ''hen'' ===

Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. &quot;Puknuta maska&quot;, prev. &quot;otkinuti&quot;), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje.

Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. &quot;pomoćni zapovjednik jedinice&quot;) koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri.

Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. 

=== Fullbringer ''hen'' ===
[[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]]
Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. &quot;Umjetnik potpune manifestacije&quot;), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama.

=== Thousand-Year Blood War ''hen'' ===

Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. &quot;Nevidljivo cartvo&quot;, prev. &quot;Zidinama opasano carstvo&quot;). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. &quot;Kralju podređena tajna služba&quot;), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. &quot;Mač za sječu duša&quot;). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. 

Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha.
[[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]]
Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog &quot;sina&quot; da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. 

Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. &quot;Stvarni svijet&quot;). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. 

Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. &quot;Ropstvo&quot;) i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. 
[[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]]
Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu.

[[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. 

Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. 

Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. 

Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans.

== Likovi ==
{{main|Lista likova iz serijala Bleach}}
{| class=&quot;wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
|-
! class=&quot;unsortable&quot; |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class=&quot;unsortable&quot; |Glas posudio 
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Glavni likovi
|-
|[[Ichigo Kurosaki]]
|[[Masakazu Morita]]
|-
|[[Rukia Kuchiki]]
|[[Fumiko Orikasa]]
|-
|[[Uryū Ishida]]
|[[Noriaki Sugiyama]]
|-
|[[Orihime Inoue]]
|[[Yuki Matsuoka]]
|-
|[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]]
|[[Hiroki Yasumoto]]
|-
|[[Kisuke Urahara]]
|[[Shin'ichirō Miki]]
|-
|[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}}
|[[Satsuki Yukino]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Shinigamiji
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]]
|[[Masaaki Tsukada]]
|-
|[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}}
|-
|[[Chōjirō Sasakibe]]
|[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Soi Fon]]
|[[Tomoko Kawakami]]
|-
|[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Marechiyo Ōmaeda]]
|[[Shōto Kashii]]
|-
|[[Gin Ichimaru]]
|[[Kōji Yusa]]
|-
|[[Izuru Kira]]
|[[Takahiro Sakurai]]
|-
|[[Rōjūrō Ōtoribashi]]
|[[Shōto Kashii]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Shūsuke Amagai]]
|[[Ken'yū Horiuchi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Makoto Kibune]]
|[[Hikaru Midorikawa]]
|-
|[[Retsu Unohana]]
|[[Aya Hisakawa]]
|-
|[[Isane Kotetsu]]
|[[Yukana]]
|-
|[[Hanatarō Yamada]]
|[[Kōki Miyata]]
|-
|[[Sousuke Aizen]]
|[[Shō Hayami]]
|-
|[[Shinji Hirako]]
|[[Masaya Onosaka]]
|-
|[[Momo Hinamori]]
|[[Kumi Sakuma]]
|-
|[[Byakuya Kuchiki]]
|[[Ryōtarō Okiayu]]
|-
|[[Renji Abarai]]
|[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}}
|-
|[[Sajin Komamura]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Tetsuzaemon Iba]]
|[[Rintarō Nishi]]
|-
|[[Love Aikawa]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Shunsui Kyōraku]]
|[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}}
|-
|[[Nanao Ise]]
|[[Hitomi Nabatame]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Lisa Yadōmaru]]
|[[Kanako Hattori]]
|-
|[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Kaname Tōsen]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Shūhei Hisagi]]
|[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}}
|-
|[[Kensei Muguruma]]
|[[Tomokazu Sugita]]
|-
|[[Mashiro Kuna]]
|[[Akemi Kanda]]
|-
|[[Tōshirō Hitsugaya]]
|[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}}
|-
|[[Rangiku Matsumoto]]
|[[Kaya Matsutani]]
|-
|[[Kenpachi Zaraki]]
|[[Fumihiko Tachiki]]
|-
|[[Yachiru Kusajishi]]
|[[Hisayo Mochizuki]]
|-
|[[Ikkaku Madarame]]
|[[Nobuyuki Hiyama]]
|-
|[[Yumichika Ayasegawa]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Mayuri Kurotsuchi]]
|[[Ryūsei Nakao]]
|-
|[[Nemu Kurotsuchi]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Akon (Bleach)|Akon]]
|[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}}
|-
|[[Jūshirō Ukitake]]
|[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}}
|-
|[[Kaien Shiba]]
|[[Toshihiko Seki]]
|-
|[[Ichibe'e Hyōsube]]
|[[Naomi Kusumi]]
|-
|[[Tenjirō Kirinji]]
|[[Senjumaru Shutara]]
|-
|[[Kirio Hikifune]]
|[[Ayumi Tsunematsu]]
|-
|[[Ōetsu Nimaiya]]
|[[Yōji Ueda]]
|-
|[[Senjumaru Shutara]]
|[[Rina Satō]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Hollowi
|-
| [[Grand Fisher]]
| [[Chafūrin]]
|-
| [[Yammy Llargo]]
| [[Kenji Nomura]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Aaroniero Arruruerie]]
| [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas)
|-
| [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas)
|-
| [[Szayelaporro Granz]]
| [[Kōsuke Toriumi]]
|-
| [[Zommari Rureaux]]
| [[Taiten Kusunoki]]
|-
| [[Grimmjow Jaegerjaquez]]
| [[Jun'ichi Suwabe]]
|-
| [[Luppi Antenor]]
| [[Daisuke Kishio]]
|-
| [[Nnoitra Gilga]]
| [[Nobutoshi Kanna]]
|-
| [[Ulquiorra Cifer]]
| [[Daisuke Namikawa]]
|-
| [[Tier Harribel]]
| [[Megumi Ogata]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Nelliel Tu Odelschwanck]]
| [[Tomoko Kaneda]]
|-
| [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Baraggan Louisenbairn]]
| [[Shōzō Iizuka]]
|-
| [[Coyote Starrk]]
| [[Rikiya Koyama]]
|-
| [[Lilynette Gingerbuck]]
| [[Kiyomi Asai]]
|-
| [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]]
| [[Kōji Ishii]]
|-
| [[Cirucci Sanderwicci]]
| [[Hōko Kuwashima]]
|-
| [[Gantenbainne Mosqueda]]
| [[Masato Funaki]]
|-
| [[Wonderweiss Margela]]
| [[Hisayoshi Suganuma]]
|-
| [[Rudbornn Chelute]]
| [[Taro Yamaguchi]]
|-
| [[Pesche Guatiche]]
| [[Takehito Koyasu]]
|-
| [[Dondochakka Birstanne]]
| [[Daisuke Gōri]]
|-
| [[Bawabawa]]
| [[Hiroki Yasumoto]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Fullbringeri
|-
|[[Kūgo Ginjō]]
|[[Hiroki Tōchi]]
|-
|[[Shūkurō Tsukishima]]
|[[Daisuke Ono]]
|-
|[[Riruka Dokugamine]]
|[[Megumi Toyoguchi]]
|-
|[[Yukio Hans Vorarlberna]]
|[[Mitsuhiro Ichiki]]
|-
|[[Jackie Tristan]]
|[[Atsuko Yuya]]
|-
|[[Giriko Kutsuzawa]]
|[[Atsushi Ono]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Quincyji
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Sōken Ishida]]
| [[Eiji Maruyama]]
|-
| [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Yhwach]]
| [[Takayuki Sugō]]
|-
| [[Jugram Haschwalth]]
| [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}}
|-
| [[Lille Barro]]
| [[Satoshi Hino]]
|-
| [[Pernida Parnkgjas]]
| [[Bin Shimada]]
|-
| [[Askin Nakk Le Vaar]]
| [[Shunsuke Takeuchi]]
|-
| [[Gerard Valkyrie]]
| [[Tsuyoshi Koyama]]
|-
| [[Quilge Opie]]
| [[Kō'ichi Yamadera]]
|-
| [[Äs Nödt]]
| [[Yoshitsugu Matsuoka]]
|-
| [[Bazz-B]]
| [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}}
|-
| [[Gremmy Thoumeaux]]
| [[Natsuki Hanae]]
|-
|[[Liltotto Lamperd]]
|[[Aoi Yūki]]
|-
|[[Giselle Gewelle]]
|[[Nao Tōyama]]
|-
|[[Bambietta Basterbine]]
|[[Ayana Taketatsu]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Ostali likovi
|-
|[[Kon (Bleach)|Kon]]
|[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi &quot;[[memories in the rain]]&quot;, glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}}
|-
|[[Isshin Kurosaki]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Masaki Kurosaki]]
|[[Sayaka Ōhara]]
|-
|[[Yuzu Kurosaki]]
|[[Ayumi Sena]]
|-
|[[Karin Kurosaki]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Ryūken Ishida]]
|[[Ken Narita]]
|-
|[[Tatsuki Arisawa]]
|[[Junko Noda]]
|-
|[[Keigo Asano]]
|[[Katsuyuki Konishi]]
|-
|[[Mizuiro Kojima]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Ikumi Unagiya]]
|[[Yūko Kaida]]
|-
|[[Tessai Tsukabishi]]
|[[Kiyoyuki Yanada]]
|-
|[[Hachigen Ushōda]]
|[[Takashi Nagasako]]
|-
|[[Jinta Hanakari]]
|[[Takako Honda]]
|-
|[[Ururu Tsumugiya]]
|[[Noriko Shitaya]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Ririn]]
|[[Yumi Kakazu]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Nozomi Kujō]]
|[[Hisako Kanemoto]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Kagerōza Inaba]]
|[[Toshio Furukawa]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Jin Kariya]]
|[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}}
|-
|[[Kūkaku Shiba]]
|[[Akiko Hiramatsu]]
|-
|[[Ganju Shiba]]
|[[Wataru Takagi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Rurichiyo Kasumiōji]]
|[[Reiko Takagi]]
|}

=== Sinkronizacije ===

S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]].

== Produkcija ==

Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. &quot;Velike trojke&quot; (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju.
Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}&lt;/ref&gt; što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. 
[[Datoteka:Taguchi Tomohisa from &quot;The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes&quot; at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.|lijevo]]
Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju.

Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}&lt;/ref&gt; Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. 
[[Datoteka:Bleach TYBW.jpg|thumb|220px|Promotivni poster za Thousand-Year Blood War ''hen'', koji se emitirao od [[2022.]] do [[2026.]] godine u četiri dijela.|right]]
I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.&lt;ref&gt;{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik &quot;prevođenja&quot;, ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;&gt;{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;/&gt; Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. 

Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot;&gt;{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.&lt;ref&gt;{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot; /&gt; 

U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で&quot;黒崎一護の姿&quot;を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.&lt;ref&gt;{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yasin |first=Abu Bakar |last2=de Souza |first2=Naomi |date=2026-10-26 |title=Fans praise 'perfect' ending as anime series Bleach officially ends |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8p3g73ep520o |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;

== Epizode ==
{{main|Lista epizoda animea Bleach}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Muzika ==
{{main|Lista soundtrackova animea Bleach}}
=== Soundtrack ===
[[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]]Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}&lt;/ref&gt; Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. 

Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i  Byakuya.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; 

Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach &quot;B&quot; Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''.

=== OP i ED pjesme ===

Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 &quot;redovne&quot; i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]], [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]], [[RSP (bend)|RSP]] , [[SunSet Swish]] i [[Tatsuya Kitani]] (svi po dva) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone osim posljednjeg dobio je po jednu, iako je izdan AMV, samo bez posebne pjesme, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. 

==== Popis ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | OP pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | ED pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | AMV pjesme
|-
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!''Cour''
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ORANGE RANGE]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1–25}}
! 1. 
| &quot;[[Life is Like a Boat]]&quot;
| [[Rie fu]]
| {{center|1–13}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;30&quot; {{N/A}}
|-
! 2.
| &quot;[[Sankyū!!|サンキュー!!]]&quot; (&quot;Sankyū!!&quot;)
| [[HOME MADE 家族]]
| {{center|14–25}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 2.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[D-tecnoLife]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[UVERworld]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|26–51}}
! 3. 
| &quot;[[Hōkiboshi|ほうき星]]&quot; (&quot;Hōkiboshi&quot;)
| [[Younha]]
| {{center|26–38}}
|-
! 4.
| &quot;[[happypeople]]&quot;
| {{nowrap|[[Skoop On Somebody]]}}
| {{center|39–51}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 3.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Ichirin no Hana|一輪の花]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ichirin no Hana&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;|[[HIGH and MIGHTY COLOR]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|52–74}}
! 5. 
| &quot;[[LIFE (pjesma, YUI)|LIFE]]&quot;
| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| {{center|52–63}}
|-
! 6.
| &quot;[[Mai Pēsu|マイペース]]&quot; (&quot;Mai Pēsu&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|64–74}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 4.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[TONIGHT,TONIGHT,TONIGHT]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|[[BEAT CRUSADERS]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|75–97}}
! 7. 
| &quot;[[Hanabi (pjesma, Ikimonogakari)|花火]]&quot; (&quot;Hanabi&quot;)
| [[Ikimonogakari]]
| {{center|75–86}}
|-
! 8.
| &quot;[[MOVIN!!]]&quot;
| [[Takacha]]
| {{center|87–97}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 5.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Rolling star]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|98–120}}
! 9. 
| &quot;[[Baby It's You (pjesma, JUNE)|Baby It's You]]&quot;
| [[JUNE (pjevač)|JUNE]]
| {{center|98–109}}
|-
! 10.
| &quot;[[Sakura Biyori|桜日和]]&quot; (&quot;Sakura Biyori&quot;)
| [[Mai Hoshimura]]
| {{center|110–120}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 6.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[ALONES]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|121–143}}
! 11. 
| &quot;[[Tsumasaki|爪先]]&quot; (&quot;Tsumasaki&quot;)
| [[ORESKABAND]]
| {{center|121–131}}
|-
! 12.
| &quot;[[Daidai (pjesma)|橙]]&quot; (&quot;Daidai&quot;)
| [[chatmonchy]]
| {{center|131–143}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 7.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Afutā Dāku|アフターダーク]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Afutā Dāku&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[ASIAN KUNG-FU GENERATION]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|{{center|144–167}}}}
! 13. 
| &quot;[[Tane wo Maku Hibi|種をまく日々]]&quot; (&quot;Tane wo Maku Hibi&quot;)
| [[Kōsuke Atari]]
| {{center|144–154}}
|-
! 14.
| &quot;[[Kansha|感謝。]]&quot; (&quot;Kansha&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|155–167}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 8.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[CHU-BURA]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[KELUN]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|168–189}}
! 15. 
| &quot;[[Orenji (pjesma, Lil'B)|オレンジ]]&quot; (&quot;Orenji&quot;)
| [[Lil'B]]
| {{center|168–179}}
|-
! 16.
| &quot;[[Gyaroppu|ギャロップ]]&quot; (&quot;Gyaroppu&quot;)
| [[pe'zmoku]]
| {{center|180–189}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 9.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Velonica]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|190–214}}
! 17. 
| &quot;[[Hitohira no Hanabira|ヒトヒラのハナビラ]]&quot; (&quot;Hitohira no Hanabira&quot;)
| [[STEREOPONY]]
| {{center|190–201}}
|-
! 18.
| {{nowrap|&quot;[[Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~|Sky chord 〜大人になる君へ〜]]&quot; (&quot;Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~&quot;)}}
| [[Shion Tsuji]]
| {{center|202–214}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 10.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Shōjo S|少女S]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Shōjo S&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|215–242}}
! 19. 
| &quot;[[Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite |君を守って君を愛して]]&quot; (&quot;Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite&quot;)
| [[Sambomaster]]
| {{center|215–229}}
|-
! 20.
| &quot;[[Mad Surfer]]&quot;
| [[Ken'ichi Asai]]
| {{center|230–242}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 11.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Anima Rossa|アニマロッサ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Anima Rossa&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Porno Graffitti]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|243–265}}
! 21. 
| &quot;[[Sakurabito|さくらびと]]&quot; (&quot;Sakurabito&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|243–255}}
|-
! 22.
| &quot;[[Tabidatsu Kimi e|旅立つキミへ]]&quot; (&quot;Tabidatsu Kimi e&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|256–265}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 12.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[chAngE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[miwa]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|266–291}}
! 23. 
| &quot;[[STAY BEAUTIFUL (pjesma, Diggy-MO')|STAY BEAUTIFUL]]&quot;
| [[Diggy-MO']]
| {{center|266–278}}
|-
! 24.
| &quot;[[echoes (pjesma, universe)|echoes]]&quot;
| [[universe (japanski bend)|universe]]
| {{center|279–291}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 13.
| rowspan=&quot;2&quot;|{{nowrap|&quot;[[Ranbu no Merodi|乱舞のメロディ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ranbu no Merodi&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SID (bend)|SID]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|292–316}}
! 25. 
| &quot;[[Last Moment (pjesma, SPYAIR)|Last Moment]]&quot;
| [[SPYAIR]]
| {{center|292–303}}
|-
! 26.
| &quot;[[Song for...]]&quot;
| {{nowrap|[[ROOKiEZ is PUNK'D]]}}
| {{nowrap|{{center|304–316}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 14.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[BLUE (pjesma, ViViD)|BLUE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ViViD (bend)|ViViD]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|317–342}}
! 27. 
| &quot;[[Aoi Tori (pjesma, fumika)|アオイトリ]]&quot; (&quot;Aoi Tori&quot;)
| [[fumika]]
| {{center|317–329}}
|-
! 28.
| &quot;[[Haruka Kanata (pjesma, UNLIMITS)|ハルカカナタ]]&quot; (&quot;Haruka Kanata&quot;)
| {{nowrap|[[UNLIMITS]]}}
| {{nowrap|{{center|330–342}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 15.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[HARUKAZE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|343–366}}
! 29. 
| &quot;[[Re:pray]]&quot;
| [[Aimer]]
| {{center|343–354}}
|-
! 30.
| &quot;[[MASK (pjesma, Aqua Timez)|MASK]]&quot;
| {{nowrap|[[Aqua Timez]]}}
| {{nowrap|{{center|355–366}}}}
|-
! width=&quot;1&quot; colspan=&quot;14&quot; |
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 16.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;{{efn|name=TK|Pjesma &quot;[[Sukā|スカー]]&quot; bila je službeni OP prvog ''coura'' 17. sezone, ali nije korištena u 367. epizodi, gdje je jedina korištena pjesma bio posebni ED &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot; istog izvođača. Istovremeno, glavni ED za taj ''cour'' bila je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;, koju izvodi [[SennaRin]].}}&lt;br&gt;(&quot;Sukā&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Tatsuya Kitani]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|368–379}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! SP
| &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot;{{efn|name=TK}}
| [[Tatsuya Kitani]]
| {{center|367}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|&quot;[[Eien (pjesma, Tatsuya Kitani)|永遠]]&quot; (&quot;Eien&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[Tatsuya Kitani]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1}}
|-
! 31. 
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot; (&quot;Saihate&quot;){{efn|name=TK}}{{efn|Prilikom izvornog emitiranja, u epizodi 379 je tijekom odjavne špice bila pjesma &quot;Number One&quot;, koja je službeni dio [[soundtrack]]a, a izvodi ju [[Hazel Fernandes]]. Na Blu-ray izdanju korištena je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;.}}
| [[SennaRin]]
| {{center|368–379}}
|-
! 17.
| &quot;[[STARS (pjesma, w.o.d.)|STARS]]&quot;
| [[w.o.d.]]
| {{center|380–392}}
! 32. 
| &quot;[[Endroll]]&quot;
| [[Yō Kamiyama]]
| {{center|380–392}}
! 2.
| &quot;[[Reaper (pjesma, SennaRin)|Reaper]]&quot;
| [[SennaRin]]
| {{center|2}}
|-
! 18.
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Kotoba ni Sezu tomo&quot;)
| [[SIX LOUNGE]]
| {{center|393–406}}
! 33. 
| &quot;[[MONOCHROME (pjesma, Suisō)|MONOCHROME]]&quot;
| [[Suisō|水槽]]
| {{center|393–406}}
! 3.
| &quot;[[OLDROSE]]&quot;
| [[Aqua Timez]]
| {{center|3}}
|-
! 19.
| &quot;[[I-BULL]]&quot;
| [[jo0ji]]
| {{center|407–416}}
! 34. 
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot; (&quot;Rasen&quot;)
| [[9Lana]]
| {{center|407–416}}
! 4.
| colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
| {{center|4}}
|}

== Emitiranje i distribucija ==

''Bleach'' je započeo emitiranje [[5. listopada]] [[2004.]] godine na [[TV Tokyo|TV Tokyu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|title=List of Bleach episode titles (1-13)|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=January 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306142417/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|archive-date=March 6, 2009}}&lt;/ref&gt; Sukladno praksi tog vremena, ''Bleach'' je bio cjelogodišnji anime uz neznatne pauze među epizodama, što je dovelo do produkcije ''filler'' epizoda i sezona, kojima je popunjavano vrijeme do dolaska novih poglavlja mange. Anime je emitiran neprekidno kroz period od osam godina, a emitiranje je zaključeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine nakon emitiranja 366. epizode.&lt;ref name=&quot;Bleach TV Anime Ending on March 27&quot;&gt;{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 23, 2019|date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Inicijalno je to najavljeno kao pauza, međutim ispostavilo se da je anime zapravo otkazan. Kada se anime vratio [[2022.]] godine, nove su epizode opet emitirane na [[TV Tokyo|TV Tokyu]] te na filijalama [[TX Network]]a, počevši s [[11. listopada|11. listopadom]] [[2022.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル&amp;PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Pineda|first1=Rafael|last2=Hodgkins|first2=Crystalyn|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot;&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」森田成一が掲げた黒崎一護のテーマは&quot;任せる&quot;|url=https://natalie.mu/comic/news/493280|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=September 11, 2022|language=ja|date=September 11, 2022|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924062431/https://natalie.mu/comic/news/493280|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ta sedamnaesta sezona podijeljena je na četiri ''coura'', uz pauze između njih,&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 11, 2022|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Unveils 2nd Video, More Cast, Song Artists, Split 4-Cours Length, October 10 Debut|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|access-date=September 24, 2022|website=[[Anime News Network]]|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924083447/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a emitiranje je zaključeno [[27. listopada]] [[2026.]] godine, nakon što su posljednje dvije epizode posljednjeg ''coura'' emitirane s mjesec dana pauze kako bi animacija bila dovoljno kvalitetna.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt; S tih dodatnih 50 epizoda sedamnaeste sezone, ''Bleach'' je završio adaptaciju mange s ukupno 416 epizoda.

Anime je emitiran diljem svijeta, pri čemu su neke države dobile vlastite sinkronizacije, a druge su gledale originalnu verziju s titlovima. [[Viz Media]] je [[15. ožujka]] [[2006.]] godine otkupio prava za globalnu distribuciju, kućna izdanja i promotivne materijale od TV Tokya i [[Shueisha|Shueishe]],&lt;ref name=&quot;Viz license&quot;&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=April 1, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=May 4, 2007}}&lt;/ref&gt; nakon čega je svoja individualna prava za promotivne materijela dalje izdala različitim kompanijama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|website=[[Anime News Network]]|access-date=March 24, 2007|archive-date=March 26, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Anime je dostupan i na ''streaming'' servisima. Isprva je globalna prava imao [[Crunchyroll]], ali kada su [[Hulu]] i [[Disney+]] otkupili prava za emitiranje sedamnaeste sezone izvan Japana,&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Crystalyn|last=Hodgkins|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Streams on Hulu in U.S., Disney+ Internationally|website=[[Anime News Network]]|date=October 3, 2022|access-date=October 3, 2022|archive-date=October 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003161524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|url-status=live}}&lt;/ref&gt; licenca i za stare epizode prešla je na njih pa je anime uklonjen s Crunchyrolla, koji nikada nije prikazao 17. sezonu.

Anime je u originalu s titlovima prikazivan na [[Happy TV]]-u na području [[Srbija|Srbije]] od [[3. ožujka]] [[2009.]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2|title=BLEACH (Happy TV)|date=|accessdate=7. 9. 2014|work=[[Хепи ТВ|Happy TV]]|archivedate=13. 12. 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091213140739/http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2#bleach}}&lt;/ref&gt; dok u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[BiH|Bosni i Hercegovini]] te [[Crna Gora|Crnoj Gori]] nikada nije prikazan na televiziji. Danas je anime u svim zemljama dostupan preko ''streaminga''.

=== Kućna izdanja ===

Cijela anime serija dobila je i kućna izdanja u [[Japan]]u. [[Aniplex]] je izdao cijelu seriju na ukupno 88 DVD kompilacija,{{efn|
*''The Substitute''; 5 diskova&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [死神代行篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619194604/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界・潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Soul Society: The Rescue''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･救出篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022719/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Bount''; 7 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [バウント篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022723/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Assault''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･強襲篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022658/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･出現篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022707/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･虚圏潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･激闘篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022716/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The New Captain Shūsuke Amagai''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [新隊長天貝繍助篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022711/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 4: Arrancar vs Soul Reaper''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･VS.死神篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022736/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Past''; 2 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [過去篇 上]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022738/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・空座決戦篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Zanpakutō: The Alternate Tale''; 9 diskova&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [斬魄刀異聞篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022702/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 6: Fall of the Arrancar''; 12 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022714/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Gotei 13 Invading Army''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Lost Agent''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=jBLEACH [死神代行消失篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620212336/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}} a izdavana su i razna posebna izdanja te zasebna kompilacijska izdanja. Serija je kasnije reizdana i na [[blu-ray]]u. Sedamnaesta sezona izdana je samo na [[blu-ray]]u, pri čemu je svaki ''cour'' podijeljen na dva diska. Kućna izdanja izdavana su i na drugim tržištima, ali ne i na [[srpskohrvatski|srpskohrvatskom]] govornom području.

== Ostali materijali ==

Popularnost animea rezultirala je produkcijom dodatnih animiranih sadržaja te sadržaja povezanih s anime serijom, koji su dodatno popularizirali cijeli serijal. Uobičajeno tadašnjoj praksi, producirani su dugometražni anime filmovi, ukupno njih četiri, koji su prikazivani u kinima i koji su dodatno proširili priču iz animea. Iako su svi filmovi imali originalne priče koje nisu dio službenog narativnog kanona, produkcija filmova bila je zanimljiva po tome što je [[Tite Kubo]] radio na dizajnu originalnih likova, što je bilo suprotno uobičajenoj praksi, jer autori često nisu imali nikakvu ulogu u produkciji nekanonskih filmova.&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Bleach: The DiamondDust Rebellion|title-link=Bleach: The DiamondDust Rebellion|year=2008|last=Abe|first=Noriyuki|publisher=[[Toho]]|location=Japan|language=ja}}&lt;/ref&gt; Sve filmove režirao je [[Noriyuki Abe]], a producirana su ukupno četiri filma. Uz to, [[2026.]] godine u kinima se pojavio i ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]'', posebni uvodni film koji je najavljivao posljednji ''cour'' 17. sezone, a prikazao je prve tri epizode animea te sadržavao dodatni intervju s redateljima i Titeom Kuboom. Filmovi su:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; width=&quot;100%&quot;
! Film
! Premijera
! Redatelj(i)
! Scenarist(i)
! Zarada
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''
| [[16. prosinca]] [[2006.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2006|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211001113/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|title=First Bleach Film to Run in U.S. Theaters June 11–12|website=[[Anime News Network]]|date=April 17, 2008|access-date=July 21, 2009|archive-date=March 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330123104/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Noriyuki Abe]]
| [[Masashi Sogo]] i [[Natsuko Takahashi]]
| ¥660,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2008|script-title = ja:2007年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2008年（平成20年）2月下旬号 |page = 164 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]''
| [[22. prosinca]] [[2007.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2007|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211000824/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Michiko Yokote]] i [[Masahiro Ōkubo]]

| ¥800,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal|year = 2009|script-title = ja:2008年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2009年（平成21年）2月下旬号 |page = 172 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Fade to Black]]''
| [[13. prosinca]] [[2008.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Natsuko Takahashi]] i [[Masahiro Ōkubo]]
| ¥700,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2010 |script-title = ja:2009年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2010年（平成22年）2月下旬号 |page = 173 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Hell Verse]]''
| [[4. prosinca]] [[2010.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|title=December's Bleach: Jigoku-Hen Film Overseen by Kubo|access-date=July 13, 2010|archive-date=April 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122305/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| ¥610,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2012 |title = 2012年2月下旬決算特別号 206頁 |journal = [[Kinema Junpo]] |page = 206 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]''
| [[26. lipnja]] [[2026.]]
| [[Hikaru Murata]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| [[Masaki Hiramatsu]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| $5,036,105 (svijet)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BLEACH: Thousand-Year Blood War - The Calamity (2026) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt43383343/credits/?ref_=bo_tt_tab#tabs |url-status=live |access-date=2026-10-18 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|}

U ožujku [[2010.]] godine, kompanija [[Warner Bros. Pictures]] potvrdila je da su u tijeku razgovoru za snimanje igrane adaptacije ''Bleacha''. [[Peter Segal]] i [[Michael Ewing]] angažirani su kao producenti na budućem filmu,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|title=Warner Brothers in Film Talks for Bleach Manga|website=[[Anime News Network]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=March 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331102248/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a [[2012.]] godine projektu su se pridružili [[Dan Mazeau]] kao scenarist i [[Masi Oka]] kao još jedan producent.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|title=Warner Develops Live-Action Film of Tite Kubo's Bleach Manga|work=[[Anime News Network]]|access-date=October 20, 2014|archive-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018205151/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon godina pauze, [[Bleach (film, 2018)|istoimeni igrani film]] izašao je [[20. srpnja]] [[2018.]] godine&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|title=Live-action Bleach movie in development at Warner Bros.|last=Alexander|first=Julia|date=2016-08-19|website=Polygon|language=en-US|access-date=2016-08-20|archive-date=April 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401030747/https://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|url-status=live}}&lt;/ref&gt; u režiji [[Shinsuke Satō|Shinsukea Satōa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|title= Bleach Manga Gets Live-Action Film in 2018 Starring Sōta Fukushi|date= August 18, 2016|access-date= August 18, 2016|work= [[Anime News Network]]|archive-date= August 18, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160818214244/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Glavne uloge u filmu tumačili su [[Sōta Fukushi]] i [[Hana Sugisaki]].

Uz ovo, Aniplex je izdao i 13 [[CD drama]] koje su snimili originalni glasovni glumci iz animea. Ti su CD-ovi bili dostupni samo u sklopu DVD izdanja animea.&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;/&gt; 

Popularnost animea&lt;ref name=&quot;autogenerated11&quot;&gt;{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=Jun 29, 2011|pages=11–12}}&lt;/ref&gt; dovela je i do toga da su studio Pierrot i Nelke Planning producirali i serijal [[rock mjuzikl|rock mjuzikala]]. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji su pokrili Substitute Shinigami i Soul Society ''henove'', kao i tri dodatne izvedbe pod nazivom ''Live Bankai Shows'', koje nisu adaptirale priče iz mange. Premijerne izvedbe bile su od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u [[Shinjuku]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|title=Studio Pierrot's official Bleach musical site|access-date=September 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208123618/http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|archive-date=December 8, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=December 30, 2011|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20070321152651/http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|archive-date=March 21, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|website=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=September 16, 2008|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Režirao ih je [[Takuya Hiramitsu]], dok je adaptacije napisao [[Naoshi Okumura]], uz glazbu [[Shoichi Tama|Shoichija Tame]]. Sve su pjesme bile potpuno originalne i nisu preuzete iz animea. Glavne uloge igrali su [[Tatsuya Isaka]] kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]] kao [[Rukia Kuchiki]] te [[Eiji Moriyama]] kao [[Renji Abarai]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien – Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=July 21, 2009|archive-date=April 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429211046/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359}}&lt;/ref&gt;

== Prijem ==

=== Gledanost i prodaja ===

''Bleach'' je izvorno bio jedan od najgledanijih animea u [[Japan]]u te je u više navrata bio unutar top 10 najgledanijih programa;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 16–22|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|website=[[Anime News Network]]|date=April 27, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=April 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410041043/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|title=Japanese Animation DVD Ranking, June 20–July 17 (2007)|website=[[Anime News Network]]|date=20 July 2007|access-date=6 October 2013|archive-date=September 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925095111/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako podaci za povratničku 17. sezonu nisu javno objavljeni, ona je također bila iznimno popularna, a svaki je ''cour'' bio smatran jednim od anime događaja sezone. Prodaja kućnih izdanja također je bila visoka, kako u Japanu (gdje je anime redovito bio na vrhu lista prodaje),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Animation DVD Ranking, February 27–March 4|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|website=[[Anime News Network]]|date=March 6, 2008|access-date=July 23, 2009|archive-date=January 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105053453/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime DVD Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; tako i globalno. 

[[TV Asahi]] je [[2005.]] godine pokrenuo internetsku anketu na kojoj je ''Bleach'' zauzeo 27. mjesto na listi najpopularnijih anime serija,&lt;ref&gt;{{cite web|work=[[Anime News Network]]|title=TV Asahi Top 100 Anime|date=September 23, 2005|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|access-date=March 25, 2024|archive-date=February 8, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208114940/https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; da bi sljedeće godine skočio na sedmo mjesto.&lt;ref name=&quot;Asashi 2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime|title=Japan's Favorite TV Anime|website=[[Anime News Network]]|date=October 13, 2006|access-date=December 14, 2006|archive-date=July 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724155143/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009.]], bio je deveti najpopularniji anime na streaming platformi [[Hulu]].&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Anime News Network]]|title=Naruto was #20 Show on Hulu, #1 on Joost in February|date=September 23, 2005|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|access-date=July 23, 2009|archive-date=November 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114200642/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kritike ===

==== Originalna serija ====

Izvorna serija inicijalno je dobila prilično dobre kritike te je uživala globalnu popularnost. Pišući za [[Anime News Network]], Carlo Santos pohvalio je adaptaciju kao &quot;... jedan nevjerojatno zabavan anime koji će vas zgrabiti i neće vas htjeti pustiti&quot;.&lt;ref name=&quot;ANNReview&quot;&gt;{{Cite web|last=Santos|first=Carlos|title=Bleach Review|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|website=[[Anime News Network]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114094029/https://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|archive-date=November 14, 2019|date=August 21, 2005|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Maria Lin s portala Animefringe napisala je kako su joj se svidjeli raznovrsni i specifični likovi, odnosno kako se nose s odgovornošću koja dolazi s većim moćima. Pohvalila je seriju i zbog posvećenosti detaljima, dobro tempiranog scenarija te balansa između ozbiljnosti i humora. Sumarno, rekla je kako &quot;anime ''Bleach'' zaslužuje svoju popularnost. Ima nešto ta svakoga: nadnaravno, komediju, akciju i malo romantike, a sve je to povezano sjajnom animacijom i skupinom glasovnih glumaca koji zvuče jako entuzijastično&quot;.&lt;ref name=&quot;animefringe&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|title=Ghostbusters with Class|journal=Animefringe|date=April 2005|last=Lin|first=Maria|volume=2005|issue=4|page=4|access-date=December 13, 2008|issn=1705-3692|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217121654/http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Adam Arseneau (DVD Verdict) smatrao je da je ''Bleach'' &quot;serija koja s godinama postaje samo boljom&quot; te da je &quot;iznenađujuće dobro zaokružena i primamljiva cjelina&quot; s dobro razvijenim likovima i tempom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|title=Bleach: Volume 5|date=September 4, 2007|publisher=DVD Verdict|last=Arseneau|first=Adam|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217164217/http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

Pišući za Active Anime, Holly Ellingwood pohvalila je anime jer je savršeno prikazao &quot;uzbuđenje, dovitljivi humor i nadnaravne intrige&quot; izvorne mange.&lt;ref name=&quot;activeanime2&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/ &lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/140/57/ --&gt;|title=Bleach (Vol. 2) (Advance Review)|date=January 23, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231042319/http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Smatrala je kako serija &quot;sjajno gradi vlastiti kontinuitet kako bi pružila slojevite epizode s rastućim intenzitetom koje ne uključuju samo Ichiga i Rukiju, već i sporedne likove&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|title=Bleach (Vol. 5) (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=July 12, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231051733/http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1287/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; Pohvalila je seriju i za sjajne specijalne efekte, intrigantnu priču te &quot;briljantni spoj akcije i nepredvidive komedije&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|title=Bleach (Vol. 3) (Advance Review)|date=March 15, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231053107/http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/475/57/ --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DVD Box Set&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|title=Bleach Season One DVD Box Set (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=October 8, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231054757/http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1880/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; U kritici za DVD Talk, Don Houston je napisao kako likovi nadilaze tipične anime likove te kako mu se svidio &quot;spoj mračnijeg materijala s humorom&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|title=Bleach: The Substitute|date=November 28, 2006|publisher=DVD Talk|last=Houston|first=Don|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073843/http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; John Sinnott je smatrao kako serija započinje kao dosadni &quot;''monster-of-the-week'' program&quot;, ali postaje veća kako se priče izgrađuju, a likovi razotkrivaju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|title=Bleach&amp;nbsp;— Season One Box Set|date=October 30, 2007|publisher=DVD Talk|last=Sinnott|first=John|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073802/http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Pišući za [[Otaku USA]], Joseph Luster napisao je da su &quot;priče konzistentno dramatične, ali bez previše pretjerivanja, likovi uspijevaju biti duhoviti, ali ne i naporni kako biste očekivali, a akcija (u formi klasičnih borilačkih serija) s godinama je postajala sve blesavija; na dobar način, naravno&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Luster|first=Joseph|url=http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|title=Bleach, Volume 22 Review|work=Otaku USA|publisher=Sovereign Media|date=February 27, 2008|access-date=December 30, 2011|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231045750/http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Chris Beveridge (Mania.com) opisao je seriju kao &quot;solidan naslov iz ''Shōnen Jumpove'' ponude, koji je vrlo očita preporuka ako tražite nešto u ovom žanru&quot;.&lt;ref name=&quot;maniacom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|title=Bleach Box Set 1|date=November 7, 2007|publisher=Mania.com|last=Beveridge|first=Chris|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124204/http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|archive-date=December 16, 2008}}&lt;/ref&gt; Njegov kolega s portala, Bryce Coulter, pohvalio je seriju zbog radnje te &quot;neobičnih i zabavnih likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|title=Bleach Vol. #11|date=August 12, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144039/http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|title=Bleach Vol. #12|date=December 11, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144043/http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

U svom radu, Von Feigenblatt navodi da &quot;po pitanju ciljane demografije, ''Bleach'' ima manji obuhvat međunarodne publike od ''[[Naruto|Naruta]]'' zbog kompleksnije radne i religijskih aspekata priče&quot;.&lt;ref name=Feigenblatt&gt;von Feigenblatt, Otto F., Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity (August 2, 2012). Journal of History &amp; Social Sciences, 2(2), pp. 1-14, July–December 2012. Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2195562 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200903192455/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2195562|date=September 3, 2020}}&lt;/ref&gt; CBR-ov Louis Kemner rekao je da anime ima &quot;jedan od najzanimljivijih i najfleksibilnijih sustava borbe&quot; te dodao kako to donosi neke &quot;zapanjujuće akcijske scene&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 5 Characters Captain Soi Fon Can Beat (&amp; 5 She'd Lose To)|url=https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|website=[[Comic Book Resources|CBR]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412122604/https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|archive-date=April 12, 2020|date=April 8, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Također je dodao da anime ima i &quot;široku te šarenu lepezu likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 10 Essential Facts About Yoruichi Shihoin|url=https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630033441/https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|archive-date=June 30, 2020|date=February 3, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

Ipak, unatoč generalno pozitivnom prijemu, ''Bleach'' je imao i svojih kritičara. Najveći problem odnosio se na produkciju ''filler'' sezona, koje su često bile preduge i oduzimale su fokus s glavne radnje. Tako Anthony Gramuglia u tekstu za CBR piše da &quot;nakon Soul Society ''hena'' ubrzo slijedi Bount ''hen'', ''filler'' sezona koja u cijelosti sumanjuje tenziju ranijeg otkrića [Aizenova izdaja]. Dok trenutka kada se Aizenovi Arrancari pojave da siju kaos, publika je provela gotovo jednako vremena s Bountima koliko je provela u spašavanju Rukije.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Gramuglia |first=Anthony |date=2020-02-01 |title=Bleach Is the Worst of the Best Shonen Anime |url=https://www.cbr.com/bleach-worst-of-the-best-shonen-anime/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; Iako je Kubo kasnije iskoristio neke elemente iz nekih ''filler'' sezona u mangi, čime su one postale kanon, ''filleri'' se generalno smatraju najslabijim dijelom animea,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Brown |first=Raphael |date=2025-01-26 |title=10 Major Ways the Bleach Franchise is Problematic Today |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-manga-franchise-problematic/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; što je kritika koja se često susreće i kada su drugi animei iz tog perioda u pitanju, poput ''[[Naruto|Naruta]]''. Gramuglia i njegov kolega s portala Raphael Brown također su istaknuli prevelik broj likova kao problem, posebno kako je priča napredovala.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

==== Thousand-Year Blood War ''hen'' ====

Sedamnaesta sezona animea dobila je univerzalne pohvale kritičara, a individualne epizode konzistentno su dobivale visoke ocjene publike na portailima poput [[IMDb]]-a, gdje je od svih 50 epizoda sedamnaeste sezone najniže ocijenjena epizoda imala visoku ocjenu 8.0/10.&lt;ref&gt;{{IMDb naslov|14986406|title=Bleach: Sennen Kessen-hen}}&lt;/ref&gt; Just Lunning s [[IGN]]-a dao je prvom ''couru'' ocjenu 8/10 (&quot;Sjajno&quot;), zaključivši kako &quot;''Bleach'' nikada nije izgledao bolje&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Lunning |first=Just |date=2022-10-16 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Premiere Review |url=https://www.ign.com/articles/bleach-thousand-year-blood-war-premiere-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Pohvalio je &quot;impresivnu transformaciju serije&quot;, zaključivši kako novi anime &quot;blista u adaptaciji koja se ne boji proširiti izvorni materijal&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Istog je mišljenja bila i Brittany Vincent, koja je zaključila da je nova sezona &quot;najbolji povratak formi kojemu su se fanovi originalne serije mogli nadati&quot;.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2022-10-13 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand Year Blood War’ on Hulu, The Action-Packed, Blood-Soaked Sequel Fans Have Been Waiting For |url=https://decider.com/2022/10/13/bleach-thousand-year-blood-war-hulu-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Pohvalila je animaciju i dizajn likova te istaknula da se vidi da je u povratak uloženo puno truda, pri čemu je novi anime jednako gledljiv i za stare i za nove fanove.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Panos Kotzathanasis (Asian Movie Pulse) pozitivno je ocijenio povratničku sezonu,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-04-26 |title=Anime Review: Bleach: Thousand-Year Blood War (2022) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/04/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-2022-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; a pozitivno je pisao i o drugom&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-12-28 |title=Anime Review: Bleach: Thousand Year Blood War – The Separation (2023) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/12/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-the-separation-2023-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; i trećem ''couru'' animea.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2025-01-08 |title=Anime Review: Bleach Thousand Years Blood War Season 3 (2024) by Taito Kubo |url=https://asianmoviepulse.com/2025/01/anime-review-bleach-thousand-years-blood-war-season-3-2024-by-taito-kubo/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; Louis Kemner je za CBR također pohvalio prvi ''cour'', napisavši da je novi anime konačno dobio produkcijsku kvalitetu kakvu je ''Bleach'' zaslužio, odnosno da je ovo anime &quot;o kojem su fanovi oduvijek sanjali&quot;.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-04-02 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Cour 1 Review |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-cour-1-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Posebno je pohvalio animaciju, razvoj priče i razradu likova, iako je bio kritičan prema humoru i komičnim dijalozima, koje je smatrao slabima.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

Pišući o drugom ''couru'', Brittany Vincent ponovo se pohvalno osvrnula na anime, naglasivši kako je &quot;ovo sezona koju ne smijete propustiti&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2023-07-10 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand-Year Blood War’ Season 1, Part 2 on Hulu, a Strong Yet Somber Shonen Adventure |url=https://decider.com/2023/07/10/bleach-thousand-year-blood-war-tybw-part-2-hulu-review-stream-it-or-skip-it/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Kemner je također imao pohvale za drugi ''cour'', ističući kako je fokus na druge likove osim Ichiga bio sjajan te kako je anime sjajno pripremio priču za nastavak.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-04-07 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Cour 2 Review |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-cour-2-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Iako je napomenuo da borbi ima puno, naglasio je da su one sjajno animirane i da je anime u ovom ''couru'' ponudio neke od najboljih borbi u cijelom serijalu.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; 

Treći i četvrti ''cour'' također su dobili iznimno pozitivne kritike. Treći je ''cour'' na portalu Anime Ignite dobio visoku ocjenu od 9.5/10, uz pohvale na račun proširenja priče i razvoja likova te kritiku na račun nekonzistentne animacije u pojedinim epizodama.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Okami |date=2024-12-28 |title=Bleach TYBW Part 3 Review – Simply Awesome |url=https://animeignite.com/bleach-tybw-part-3-review-simply-awesome/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Anime Ignite}}&lt;/ref&gt; Angelo Delos Trinos je na CBR-u sezonu nazvao epskom, naglašavajući kako su finalne epizode podigle već dobru sezonu na još višu razinu, pri čemu je posebno pohvalio animaciju, postavljanje priče za posljednji ''cour'' te odnos između Ishide i Ichiga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Delos Trinos |first=Angelo |date=2024-12-28 |title=Bleach TYBW Part 3's Finale Is an Explosive Ending to an Epic Season |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-part-3-finale-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Portal Anime Oshi nazvao je četvrti ''cour'' remek-djelom,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Bleach TYBW: The Calamity Review — A Masterpiece Is Back! |url=https://www.animeoshi.com/reviews/bleach-tybw-the-calamity-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Anime Oshi}}&lt;/ref&gt; dok je Ryan Epps s portala Polygon istaknuo da je Pierrot s posljednjom sezonom uspio dovesti ''Bleach'' do statusa prestiža, pri čemu potpuno ravnopravno stoji uz serijale ''[[Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba]]'' i ''[[Jujutsu Kaisen]]'', koji se smatraju predvodnicima &quot;nove Velike trojke&quot;.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Epps |first=Ryan |date=2026-08-14 |title=Bleach’s final season is Studio Pierrot’s answer to Demon Slayer and Jujutsu Kaisen |url=https://www.polygon.com/bleach-thousand-year-blood-war-bests-demon-slayer-jujutsu-kaisen/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Polygon}}&lt;/ref&gt; Epps je također pohvalio porast u kvaliteti animacije u odnosu na originalni anime.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== Nagrade ===
{{Small|'''Napomena:''' Popis nagrada i nominacija moguće nije potpun.}}
{{sticky header}}
{| class=&quot;wikitable sticky-header&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! Godina
! Nagrada
! Kategorija
! Ishod
! Primatelj(i)
! width=&quot;30%&quot;|Bilješke
! Ref.
|-
! [[2005.]]
| 28. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|4. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;twentyeight&quot;&gt;{{cite web |url=http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html |title= 第28回アニメグランプリ ［2006年6月号］ |publisher=[[Tokuma Shoten]] |archivedate=October 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101019030248/http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! [[2006.]]
| 29. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |title=第29回アニメGP |url=http://www.chikimato.net/maniacs/gp/gp29.htm |access-date=2022-10-25 |website=www.chikimato.net}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2007.]]
| rowspan=&quot;5&quot;| [[American Anime Awards]]
| Najbolji glumac
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
| {{small|Nominiran još i za ''[[Akira (film)|Akiru]]'' i ''[[Eureka 7|Eureku 7]]''.}}
| rowspan=&quot;5&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|title= Finalists for the American Anime Awards|publisher= icv2.com|date= February 8, 2007|access-date= May 30, 2009|archive-date= July 7, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090707033210/http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|title= American Anime Award Winners|publisher= icv2.com|date= February 26, 2007|access-date= February 13, 2008|archive-date= April 26, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130426085819/http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glumica
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruf]]
| {{small|Nominirana još i za rad na serijalu ''[[Lupin III]]''.}}
|-
| Najbolji dizajn omota DVD-a
| {{Nom}}
| ''Bleach'' vol. 1
|
|-
| Najbolja pjesma
| {{Nom}}
| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[ORANGE RANGE]].}}
|-
| Najbolja manga
| {{Nom}}
| [[Tite Kubo]]
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| 1. [[Seiyū Awards]]
| Najbolji glavni glumac
| {{Nom}}
| [[Masakazu Morita]]
|
| rowspan=&quot;4&quot; | {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miller |first=Evan |date=2007-03-05 |title=Results of Japan's First Ever Seiyuu Awards Announced |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-03-05/results-of-japan%27s-first-ever-seiyuu-awards-announced |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji sporedni glumac
| {{Nom}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{small|Za film ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''.}}
|-
| Najbolja sporedna glumica
| {{Nom}}
| [[Yuki Matsuoka]]
|
|-
| Najbolji debitantski glumac
| {{Won}}
| [[Masakazu Morita]]
| {{small|Nagradu je dobio i [[Tetsuya Kakihara]].}} 
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| [[2013.]]
| rowspan=&quot;10&quot;| [[Behind the Voice Actors Awards]]
| rowspan=&quot;2&quot;| Najbolja sporedna muška uloga
| {{Nom}}
| [[Tony Oliver]]
| {{small|Za ulogu [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorre Cifera]].}}
| rowspan=&quot;10&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0434665/awards/?ref_=tt_awd ''Bleach'' – Nagrade i nominacije (IMDb)]&lt;/ref&gt;}}
|-
| {{Nom}}
| [[Keith Silverstein]]
| {{small|Za ulogu [[Coyote Starrk|Coyotea Starrka]].}}
|-
| Najbolja sporedna ženska uloga
| {{Nom}}
| [[Megan Hollingshead]]
| {{small|Za ulogu [[Rangiku Matsumoto]].}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2014.]]
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Kyle Hebert]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Sousuke Aizen|Sousukea Aizena]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku sporednu ulogu
| {{Won}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot;| [[2015.]]
| Najbolja muška glavna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Johnny Yong Bosch]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku glavnu ulogu
| {{Won}}
|-
| Najbolja ženska glavna uloga
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruff]]
| {{small|Za ulogu [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]].}}
|-
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| [[Dan Woren]]
| {{small|Za ulogu [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]].}}
|-
| Najbolji vokalni ansambl
| {{Nom}}
| 
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2022.]]
| rowspan=&quot;8&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Anime sezone
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;8&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/awards/seasonal/posts/XA82A69 AniTrendz – Jesen 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji muški lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
|-
| Najbolji muški sporedni lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Kenpachi Zaraki]]
|
|-
| Najbolji par ili ''ship''
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki|Ichigo]]×[[Orihime Inoue|Orihime]]
|
|-
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|8. mjesto}}
| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[Tatsuya Kitani]].}}
|-
| Najbolja ED pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[SennaRin]].}}
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| 
|-
! rowspan=&quot;7&quot;| [[2023.]]
| 7. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolja glasovna izvedba (arapski)
| {{Nom}}
| Nadži Makhul
| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| 17. [[Seiyū Awards]]
| Najbolja sporedna uloga
| {{Won}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{Small|Nominran i za anime ''[[Ya Boy Kongming!]]''. Nagradu su dobili i [[Shūichi Ikeda]] te [[Atsumi Tanezaki]].}}
| {{center|&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-03-11/chika-anzai-takuya-eguchi-atsumi-tanezaki-win-17th-annual-seiyu-awards/.195827|title=Chika Anzai, Takuya Eguchi, Atsumi Tanezaki Win 17th Annual Seiyū Awards|date= March 11, 2023|accessdate= March 17, 2023|website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji ''storyboard''
| {{Nom}}
| [[Tomohisa Taguchi]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Canhisares |first=Pedro Henrique Ribeiro and Mariana |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2023-vencedores |title=Bocchi the Rock! faz a limpa no Anime Awards Brasil 2023; veja os vencedores |date=2023-06-11 |access-date=2024-08-08 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2023-votacao-indicados |title=Anime Awards Brasil 2023 abre votação; veja lista de indicados |access-date=2024-08-08 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2023/04/24/confira-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023/ |title=Confira os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2023-04-24 |access-date=2024-08-08 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Queiroz |first=Talles |url=https://www.crunchyroll.com/pt-pt/news/latest/2023/4/24/esto-abertas-as-votaes-confira-todos-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023 |title=Está aberta a votação! Confira todos os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2024-04-23 |access-date=2024-08-08 |website=Crunchyroll |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Muški lik godine
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|13. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2023 AniTrendz – 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna uloga – muška
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Masakazu Morita]]
|
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2024.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|8. [[Crunchyroll Anime Awards]]}}
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| {{small|Za ''Bleach: Thousand Year Blood War — The Separation''.}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2024|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|website=[[Anime News Network]]|date=March 2, 2024|access-date=March 2, 2024|archive-date=March 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302162325/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna izvedba (engleski)
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
|
|-
| [[Tōkyō Anime Awards]]
| Nagrada fanova za najbolji anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Award-winning works|url=https://animefestival.jp/ja/award/aoy/archive/ |website=animefestival.jp|access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024 |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fiore |first=Matheus |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2024 |title=Frieren é principal destaque no Anime Awards Brasil 2024; veja os vencedores |date=2024-06-07 |access-date=2024-08-10 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-abre-formulario-para-categorias-de-dublagem |title=Anime Awards Brasil 2024 abre formulário para categorias de dublagem |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2024/01/24/anime-awards-brasil-2024-apresenta-novidades/ |title=Anime Awards Brasil 2024 apresenta novidades |date=2024-01-24 |access-date=2024-08-10 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://melhordocinema.com.br/noticia/anime-manga/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024-com-novas-categorias/ |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |date=2024-01-28 |access-date=2024-08-10 |website=Melhor do Cinema |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/05/10/anime-awards-brasil-inicia-a-votacao-para-edicao-de-2024.htm |title=Anime Awards Brasil inicia a votação para os melhores do ano |date=2024-05-10 |access-date=2024-08-10 |website=UOL |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=ANMTV |url=https://anmtv.com.br/anime-awards-brasil-2024-nao-realizara-live-apresentando-os-vencedores/ |title=Anime Awards Brasil 2024 não realizará live apresentando os vencedores |date=2024-06-05 |access-date=2024-08-10 |website=ANMTV |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-anuncia-vencedores-veja-lista |title=Anime Awards Brasil anuncia vencedores da edição 2024; veja lista |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nastavak
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolji ljetni anime
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolji dizajn likova
| {{Nom}}
| [[Masashi Kudō]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2024 AniTrendz – 2024.]&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2025.]]
| rowspan=&quot;3&quot;| 9. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolji serijal u nastavcima
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ''Bleach: Thousand-Year Blood War – The Conflict''.}}
| rowspan=&quot;3&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2025|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|website=[[Anime News Network]]|date=May 25, 2025|access-date=May 25, 2025|archive-date=May 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250525114635/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|17. mjesto}}
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;
| {{small|Izvode ju [[SIX LOUNGE]].}}
| rowspan=&quot;6&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2025 AniTrendz – 2025.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji adaptirani scenarij
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
|
|-
| Najbolja animacija
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Michio Hasegawa]]|[[Kumiko Takayanagi]]|[[Masashi Kudō]]|[[Kiyoshi Komatsubara]]}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
| 
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #bf8970;&quot;| {{center|3. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2026.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Najbolja ED Pjesma
| {{Won}}
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[9Lana]].}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/p/DeRUxTJAGL8/?img_index=20 AniTrendz – Ljeto 2026.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| {{Won}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|}

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Bleach]]
[[Kategorija:Anime serije]]
[[Kategorija:TV serije započete 2004.]]</text>
      <sha1>aosi1j8mng5f7lgf2ef098q0m7tv4eo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714770</id>
      <parentid>42714769</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Produkcija */</comment>
      <origin>42714770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135980" sha1="75kml0kb1wwpbcaxpsq0dym6zkt3tbl" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = BLEACH
 |slika           = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]]
 |opis_slike      = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone
 |izvorno_ime     = ''Burīchi''
 |izvorno_pismo   = ブリーチ
 |žanr            = [[Pustolovni film|pustolovni]],&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;/&gt; [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]&lt;ref name=&quot;VizOfficial&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = 
 |redatelj             = [[Noriyuki Abe]]
 |producent            = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[5. listopada]] [[2004.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. ožujka]] [[2012.]]
 |epizode              = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Anime
 |Tv-film              = 
 |naslov               = Bleach: Thousand-Year Blood War
 |redatelj             = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}}
 |producent            = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}}
 |scenarist            = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
 |skladatelj           = [[Shirō Sagisu]]
 |studio               = [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
 |licenca              = 
 |mreža                = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]]
 |mreža_hrv            = 
 |ostale_mreže         = 
 |početak_emitiranja   = [[11. listopada]] [[2022.]]
 |kraj_emitiranja      = [[27. listopada]] [[2026.]]
 |epizode              = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]])
 |trajanje             = 24 minute
 |emitiranje           =
 }}
{{Infookvir animanga/Ostalo
|naslov = Anime filmovi
|sadržaj =
* ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006)
* {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}}
* ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008)
* ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}
'''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. 

Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi.

Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od &quot;Velike trojke&quot; anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji.

== Sinopsis ==

=== Agent of the Shinigami ''hen'' ===
[[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]]
Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. &quot;Bog smrti&quot;) i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. &quot;Šupljina&quot;) kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. &quot;Zajednica duša&quot;), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa.

Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. &quot;Lažno tijelo&quot;), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i &quot;[[Yasutora Sado|Chad]]&quot;, ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. &quot;Redovnik uništenja&quot;) [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji.

=== Soul Society ''hen'' ===

Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. &quot;Dvor čistih duša&quot;), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. &quot;Zapovjednik jedinice&quot;) Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. &quot;Trinaest carskih zaštitnika&quot;) smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. &quot;Finalno oslobađanje&quot;) kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. 

{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = left
 | direction         = vertical
 | background color  = 
 | total_width       = 350px
 | caption_align     = 
 | image1            = Ep34AizenFakesDeath.webp
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje).

}}
Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. &quot;Raspadajuća kugla&quot;) - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika.

=== Arrancar ''hen'' ===

Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. &quot;Puknuta maska&quot;, prev. &quot;otkinuti&quot;), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje.

Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. &quot;pomoćni zapovjednik jedinice&quot;) koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri.

Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. 

=== Fullbringer ''hen'' ===
[[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]]
Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. &quot;Umjetnik potpune manifestacije&quot;), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama.

=== Thousand-Year Blood War ''hen'' ===

Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. &quot;Nevidljivo cartvo&quot;, prev. &quot;Zidinama opasano carstvo&quot;). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. &quot;Kralju podređena tajna služba&quot;), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. &quot;Mač za sječu duša&quot;). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. 

Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha.
[[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]]
Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog &quot;sina&quot; da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. 

Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. &quot;Stvarni svijet&quot;). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. 

Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. &quot;Ropstvo&quot;) i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. 
[[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]]
Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu.

[[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. 

Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. 

Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. 

Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans.

== Likovi ==
{{main|Lista likova iz serijala Bleach}}
{| class=&quot;wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
|-
! class=&quot;unsortable&quot; |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class=&quot;unsortable&quot; |Glas posudio 
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Glavni likovi
|-
|[[Ichigo Kurosaki]]
|[[Masakazu Morita]]
|-
|[[Rukia Kuchiki]]
|[[Fumiko Orikasa]]
|-
|[[Uryū Ishida]]
|[[Noriaki Sugiyama]]
|-
|[[Orihime Inoue]]
|[[Yuki Matsuoka]]
|-
|[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]]
|[[Hiroki Yasumoto]]
|-
|[[Kisuke Urahara]]
|[[Shin'ichirō Miki]]
|-
|[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}}
|[[Satsuki Yukino]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Shinigamiji
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]]
|[[Masaaki Tsukada]]
|-
|[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}}
|-
|[[Chōjirō Sasakibe]]
|[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Soi Fon]]
|[[Tomoko Kawakami]]
|-
|[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Marechiyo Ōmaeda]]
|[[Shōto Kashii]]
|-
|[[Gin Ichimaru]]
|[[Kōji Yusa]]
|-
|[[Izuru Kira]]
|[[Takahiro Sakurai]]
|-
|[[Rōjūrō Ōtoribashi]]
|[[Shōto Kashii]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Shūsuke Amagai]]
|[[Ken'yū Horiuchi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Makoto Kibune]]
|[[Hikaru Midorikawa]]
|-
|[[Retsu Unohana]]
|[[Aya Hisakawa]]
|-
|[[Isane Kotetsu]]
|[[Yukana]]
|-
|[[Hanatarō Yamada]]
|[[Kōki Miyata]]
|-
|[[Sousuke Aizen]]
|[[Shō Hayami]]
|-
|[[Shinji Hirako]]
|[[Masaya Onosaka]]
|-
|[[Momo Hinamori]]
|[[Kumi Sakuma]]
|-
|[[Byakuya Kuchiki]]
|[[Ryōtarō Okiayu]]
|-
|[[Renji Abarai]]
|[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}}
|-
|[[Sajin Komamura]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Tetsuzaemon Iba]]
|[[Rintarō Nishi]]
|-
|[[Love Aikawa]]
|[[Tetsu Inada]]
|-
|[[Shunsui Kyōraku]]
|[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}}
|-
|[[Nanao Ise]]
|[[Hitomi Nabatame]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Lisa Yadōmaru]]
|[[Kanako Hattori]]
|-
|[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}}
|-
|[[Kaname Tōsen]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Shūhei Hisagi]]
|[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}}
|-
|[[Kensei Muguruma]]
|[[Tomokazu Sugita]]
|-
|[[Mashiro Kuna]]
|[[Akemi Kanda]]
|-
|[[Tōshirō Hitsugaya]]
|[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}}
|-
|[[Rangiku Matsumoto]]
|[[Kaya Matsutani]]
|-
|[[Kenpachi Zaraki]]
|[[Fumihiko Tachiki]]
|-
|[[Yachiru Kusajishi]]
|[[Hisayo Mochizuki]]
|-
|[[Ikkaku Madarame]]
|[[Nobuyuki Hiyama]]
|-
|[[Yumichika Ayasegawa]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Mayuri Kurotsuchi]]
|[[Ryūsei Nakao]]
|-
|[[Nemu Kurotsuchi]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Akon (Bleach)|Akon]]
|[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}}
|-
|[[Jūshirō Ukitake]]
|[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}}
|-
|[[Kaien Shiba]]
|[[Toshihiko Seki]]
|-
|[[Ichibe'e Hyōsube]]
|[[Naomi Kusumi]]
|-
|[[Tenjirō Kirinji]]
|[[Senjumaru Shutara]]
|-
|[[Kirio Hikifune]]
|[[Ayumi Tsunematsu]]
|-
|[[Ōetsu Nimaiya]]
|[[Yōji Ueda]]
|-
|[[Senjumaru Shutara]]
|[[Rina Satō]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Hollowi
|-
| [[Grand Fisher]]
| [[Chafūrin]]
|-
| [[Yammy Llargo]]
| [[Kenji Nomura]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Aaroniero Arruruerie]]
| [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas)
|-
| [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas)
|-
| [[Szayelaporro Granz]]
| [[Kōsuke Toriumi]]
|-
| [[Zommari Rureaux]]
| [[Taiten Kusunoki]]
|-
| [[Grimmjow Jaegerjaquez]]
| [[Jun'ichi Suwabe]]
|-
| [[Luppi Antenor]]
| [[Daisuke Kishio]]
|-
| [[Nnoitra Gilga]]
| [[Nobutoshi Kanna]]
|-
| [[Ulquiorra Cifer]]
| [[Daisuke Namikawa]]
|-
| [[Tier Harribel]]
| [[Megumi Ogata]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Nelliel Tu Odelschwanck]]
| [[Tomoko Kaneda]]
|-
| [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Baraggan Louisenbairn]]
| [[Shōzō Iizuka]]
|-
| [[Coyote Starrk]]
| [[Rikiya Koyama]]
|-
| [[Lilynette Gingerbuck]]
| [[Kiyomi Asai]]
|-
| [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]]
| [[Kōji Ishii]]
|-
| [[Cirucci Sanderwicci]]
| [[Hōko Kuwashima]]
|-
| [[Gantenbainne Mosqueda]]
| [[Masato Funaki]]
|-
| [[Wonderweiss Margela]]
| [[Hisayoshi Suganuma]]
|-
| [[Rudbornn Chelute]]
| [[Taro Yamaguchi]]
|-
| [[Pesche Guatiche]]
| [[Takehito Koyasu]]
|-
| [[Dondochakka Birstanne]]
| [[Daisuke Gōri]]
|-
| [[Bawabawa]]
| [[Hiroki Yasumoto]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Fullbringeri
|-
|[[Kūgo Ginjō]]
|[[Hiroki Tōchi]]
|-
|[[Shūkurō Tsukishima]]
|[[Daisuke Ono]]
|-
|[[Riruka Dokugamine]]
|[[Megumi Toyoguchi]]
|-
|[[Yukio Hans Vorarlberna]]
|[[Mitsuhiro Ichiki]]
|-
|[[Jackie Tristan]]
|[[Atsuko Yuya]]
|-
|[[Giriko Kutsuzawa]]
|[[Atsushi Ono]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Quincyji
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Sōken Ishida]]
| [[Eiji Maruyama]]
|-
| [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}}
|-
| [[Yhwach]]
| [[Takayuki Sugō]]
|-
| [[Jugram Haschwalth]]
| [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}}
|-
| [[Lille Barro]]
| [[Satoshi Hino]]
|-
| [[Pernida Parnkgjas]]
| [[Bin Shimada]]
|-
| [[Askin Nakk Le Vaar]]
| [[Shunsuke Takeuchi]]
|-
| [[Gerard Valkyrie]]
| [[Tsuyoshi Koyama]]
|-
| [[Quilge Opie]]
| [[Kō'ichi Yamadera]]
|-
| [[Äs Nödt]]
| [[Yoshitsugu Matsuoka]]
|-
| [[Bazz-B]]
| [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}}
|-
| [[Gremmy Thoumeaux]]
| [[Natsuki Hanae]]
|-
|[[Liltotto Lamperd]]
|[[Aoi Yūki]]
|-
|[[Giselle Gewelle]]
|[[Nao Tōyama]]
|-
|[[Bambietta Basterbine]]
|[[Ayana Taketatsu]]
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Ostali likovi
|-
|[[Kon (Bleach)|Kon]]
|[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi &quot;[[memories in the rain]]&quot;, glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}}
|-
|[[Isshin Kurosaki]]
|[[Toshiyuki Morikawa]]
|-
|[[Masaki Kurosaki]]
|[[Sayaka Ōhara]]
|-
|[[Yuzu Kurosaki]]
|[[Ayumi Sena]]
|-
|[[Karin Kurosaki]]
|[[Rie Kugimiya]]
|-
|[[Ryūken Ishida]]
|[[Ken Narita]]
|-
|[[Tatsuki Arisawa]]
|[[Junko Noda]]
|-
|[[Keigo Asano]]
|[[Katsuyuki Konishi]]
|-
|[[Mizuiro Kojima]]
|[[Jun Fukuyama]]
|-
|[[Ikumi Unagiya]]
|[[Yūko Kaida]]
|-
|[[Tessai Tsukabishi]]
|[[Kiyoyuki Yanada]]
|-
|[[Hachigen Ushōda]]
|[[Takashi Nagasako]]
|-
|[[Jinta Hanakari]]
|[[Takako Honda]]
|-
|[[Ururu Tsumugiya]]
|[[Noriko Shitaya]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Ririn]]
|[[Yumi Kakazu]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Nozomi Kujō]]
|[[Hisako Kanemoto]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Kagerōza Inaba]]
|[[Toshio Furukawa]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Jin Kariya]]
|[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}}
|-
|[[Kūkaku Shiba]]
|[[Akiko Hiramatsu]]
|-
|[[Ganju Shiba]]
|[[Wataru Takagi]]
|- style=&quot;background:#FFD;&quot;
|[[Rurichiyo Kasumiōji]]
|[[Reiko Takagi]]
|}

=== Sinkronizacije ===

S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]].

== Produkcija ==

Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. &quot;Velike trojke&quot; (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju.
Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}&lt;/ref&gt; što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. 
[[Datoteka:Taguchi Tomohisa from &quot;The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes&quot; at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.|lijevo]]
Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju.

Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}&lt;/ref&gt; Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. 
[[Datoteka:Bleach TYBW.jpg|thumb|375x375пиксел|Promotivni poster za Thousand-Year Blood War ''hen'', koji se emitirao od [[2022.]] do [[2026.]] godine u četiri dijela.|right]]
I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.&lt;ref&gt;{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.&lt;ref&gt;{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik &quot;prevođenja&quot;, ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;&gt;{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.&lt;ref name=&quot;HiramatsuInterview&quot;/&gt; Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. 

Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot;&gt;{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.&lt;ref&gt;{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.&lt;ref name=&quot;Part2Production&quot; /&gt; 

U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で&quot;黒崎一護の姿&quot;を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.&lt;ref&gt;{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.&lt;ref&gt;{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff &amp; Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yasin |first=Abu Bakar |last2=de Souza |first2=Naomi |date=2026-10-26 |title=Fans praise 'perfect' ending as anime series Bleach officially ends |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8p3g73ep520o |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;

== Epizode ==
{{main|Lista epizoda animea Bleach}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Muzika ==
{{main|Lista soundtrackova animea Bleach}}
=== Soundtrack ===
[[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]]Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}&lt;/ref&gt; Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. 

Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i  Byakuya.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; 

Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach &quot;B&quot; Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.&lt;ref&gt;{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH &quot;B&quot; STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH &quot;B&quot; STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH&quot;B&quot;STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&amp;ima=2825&amp;cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt; Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''.

=== OP i ED pjesme ===

Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 &quot;redovne&quot; i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]], [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]], [[RSP (bend)|RSP]] , [[SunSet Swish]] i [[Tatsuya Kitani]] (svi po dva) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone osim posljednjeg dobio je po jednu, iako je izdan AMV, samo bez posebne pjesme, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. 

==== Popis ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | OP pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | ED pjesme
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;32&quot; |
! colspan=&quot;4&quot; | AMV pjesme
|-
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!Epizode
!{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}}
!Pjesma
!Izvođač
!''Cour''
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ORANGE RANGE]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1–25}}
! 1. 
| &quot;[[Life is Like a Boat]]&quot;
| [[Rie fu]]
| {{center|1–13}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;30&quot; {{N/A}}
|-
! 2.
| &quot;[[Sankyū!!|サンキュー!!]]&quot; (&quot;Sankyū!!&quot;)
| [[HOME MADE 家族]]
| {{center|14–25}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 2.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[D-tecnoLife]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[UVERworld]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|26–51}}
! 3. 
| &quot;[[Hōkiboshi|ほうき星]]&quot; (&quot;Hōkiboshi&quot;)
| [[Younha]]
| {{center|26–38}}
|-
! 4.
| &quot;[[happypeople]]&quot;
| {{nowrap|[[Skoop On Somebody]]}}
| {{center|39–51}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 3.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Ichirin no Hana|一輪の花]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ichirin no Hana&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;|[[HIGH and MIGHTY COLOR]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|52–74}}
! 5. 
| &quot;[[LIFE (pjesma, YUI)|LIFE]]&quot;
| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| {{center|52–63}}
|-
! 6.
| &quot;[[Mai Pēsu|マイペース]]&quot; (&quot;Mai Pēsu&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|64–74}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 4.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[TONIGHT,TONIGHT,TONIGHT]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|[[BEAT CRUSADERS]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|75–97}}
! 7. 
| &quot;[[Hanabi (pjesma, Ikimonogakari)|花火]]&quot; (&quot;Hanabi&quot;)
| [[Ikimonogakari]]
| {{center|75–86}}
|-
! 8.
| &quot;[[MOVIN!!]]&quot;
| [[Takacha]]
| {{center|87–97}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 5.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Rolling star]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[YUI (pjevačica)|YUI]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|98–120}}
! 9. 
| &quot;[[Baby It's You (pjesma, JUNE)|Baby It's You]]&quot;
| [[JUNE (pjevač)|JUNE]]
| {{center|98–109}}
|-
! 10.
| &quot;[[Sakura Biyori|桜日和]]&quot; (&quot;Sakura Biyori&quot;)
| [[Mai Hoshimura]]
| {{center|110–120}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 6.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[ALONES]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|121–143}}
! 11. 
| &quot;[[Tsumasaki|爪先]]&quot; (&quot;Tsumasaki&quot;)
| [[ORESKABAND]]
| {{center|121–131}}
|-
! 12.
| &quot;[[Daidai (pjesma)|橙]]&quot; (&quot;Daidai&quot;)
| [[chatmonchy]]
| {{center|131–143}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 7.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Afutā Dāku|アフターダーク]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Afutā Dāku&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[ASIAN KUNG-FU GENERATION]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|{{center|144–167}}}}
! 13. 
| &quot;[[Tane wo Maku Hibi|種をまく日々]]&quot; (&quot;Tane wo Maku Hibi&quot;)
| [[Kōsuke Atari]]
| {{center|144–154}}
|-
! 14.
| &quot;[[Kansha|感謝。]]&quot; (&quot;Kansha&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|155–167}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 8.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[CHU-BURA]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[KELUN]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|168–189}}
! 15. 
| &quot;[[Orenji (pjesma, Lil'B)|オレンジ]]&quot; (&quot;Orenji&quot;)
| [[Lil'B]]
| {{center|168–179}}
|-
! 16.
| &quot;[[Gyaroppu|ギャロップ]]&quot; (&quot;Gyaroppu&quot;)
| [[pe'zmoku]]
| {{center|180–189}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 9.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Velonica]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Aqua Timez]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|190–214}}
! 17. 
| &quot;[[Hitohira no Hanabira|ヒトヒラのハナビラ]]&quot; (&quot;Hitohira no Hanabira&quot;)
| [[STEREOPONY]]
| {{center|190–201}}
|-
! 18.
| {{nowrap|&quot;[[Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~|Sky chord 〜大人になる君へ〜]]&quot; (&quot;Sky chord ~Otona ni Naru Kimi e~&quot;)}}
| [[Shion Tsuji]]
| {{center|202–214}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 10.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Shōjo S|少女S]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Shōjo S&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|215–242}}
! 19. 
| &quot;[[Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite |君を守って君を愛して]]&quot; (&quot;Kimi wo Mamotte, Kimi wo Aishite&quot;)
| [[Sambomaster]]
| {{center|215–229}}
|-
! 20.
| &quot;[[Mad Surfer]]&quot;
| [[Ken'ichi Asai]]
| {{center|230–242}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 11.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[Anima Rossa|アニマロッサ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Anima Rossa&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Porno Graffitti]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|243–265}}
! 21. 
| &quot;[[Sakurabito|さくらびと]]&quot; (&quot;Sakurabito&quot;)
| [[SunSet Swish]]
| {{center|243–255}}
|-
! 22.
| &quot;[[Tabidatsu Kimi e|旅立つキミへ]]&quot; (&quot;Tabidatsu Kimi e&quot;)
| [[RSP (bend)|RSP]]
| {{center|256–265}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 12.
| rowspan=&quot;2&quot;|&quot;[[chAngE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[miwa]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|266–291}}
! 23. 
| &quot;[[STAY BEAUTIFUL (pjesma, Diggy-MO')|STAY BEAUTIFUL]]&quot;
| [[Diggy-MO']]
| {{center|266–278}}
|-
! 24.
| &quot;[[echoes (pjesma, universe)|echoes]]&quot;
| [[universe (japanski bend)|universe]]
| {{center|279–291}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 13.
| rowspan=&quot;2&quot;|{{nowrap|&quot;[[Ranbu no Merodi|乱舞のメロディ]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Ranbu no Merodi&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SID (bend)|SID]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|292–316}}
! 25. 
| &quot;[[Last Moment (pjesma, SPYAIR)|Last Moment]]&quot;
| [[SPYAIR]]
| {{center|292–303}}
|-
! 26.
| &quot;[[Song for...]]&quot;
| {{nowrap|[[ROOKiEZ is PUNK'D]]}}
| {{nowrap|{{center|304–316}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 14.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[BLUE (pjesma, ViViD)|BLUE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ViViD (bend)|ViViD]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|317–342}}
! 27. 
| &quot;[[Aoi Tori (pjesma, fumika)|アオイトリ]]&quot; (&quot;Aoi Tori&quot;)
| [[fumika]]
| {{center|317–329}}
|-
! 28.
| &quot;[[Haruka Kanata (pjesma, UNLIMITS)|ハルカカナタ]]&quot; (&quot;Haruka Kanata&quot;)
| {{nowrap|[[UNLIMITS]]}}
| {{nowrap|{{center|330–342}}}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 15.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[HARUKAZE]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| [[SCANDAL (japanski bend)|SCANDAL]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{center|343–366}}
! 29. 
| &quot;[[Re:pray]]&quot;
| [[Aimer]]
| {{center|343–354}}
|-
! 30.
| &quot;[[MASK (pjesma, Aqua Timez)|MASK]]&quot;
| {{nowrap|[[Aqua Timez]]}}
| {{nowrap|{{center|355–366}}}}
|-
! width=&quot;1&quot; colspan=&quot;14&quot; |
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 16.
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;{{efn|name=TK|Pjesma &quot;[[Sukā|スカー]]&quot; bila je službeni OP prvog ''coura'' 17. sezone, ali nije korištena u 367. epizodi, gdje je jedina korištena pjesma bio posebni ED &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot; istog izvođača. Istovremeno, glavni ED za taj ''cour'' bila je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;, koju izvodi [[SennaRin]].}}&lt;br&gt;(&quot;Sukā&quot;)
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Tatsuya Kitani]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|368–379}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! SP
| &quot;[[Rapport (pjesma, Tatsuya Kitani)|Rapport]]&quot;{{efn|name=TK}}
| [[Tatsuya Kitani]]
| {{center|367}}
! width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot;| 1.
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|&quot;[[Eien (pjesma, Tatsuya Kitani)|永遠]]&quot; (&quot;Eien&quot;)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|[[Tatsuya Kitani]]}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|1}}
|-
! 31. 
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot; (&quot;Saihate&quot;){{efn|name=TK}}{{efn|Prilikom izvornog emitiranja, u epizodi 379 je tijekom odjavne špice bila pjesma &quot;Number One&quot;, koja je službeni dio [[soundtrack]]a, a izvodi ju [[Hazel Fernandes]]. Na Blu-ray izdanju korištena je pjesma &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;.}}
| [[SennaRin]]
| {{center|368–379}}
|-
! 17.
| &quot;[[STARS (pjesma, w.o.d.)|STARS]]&quot;
| [[w.o.d.]]
| {{center|380–392}}
! 32. 
| &quot;[[Endroll]]&quot;
| [[Yō Kamiyama]]
| {{center|380–392}}
! 2.
| &quot;[[Reaper (pjesma, SennaRin)|Reaper]]&quot;
| [[SennaRin]]
| {{center|2}}
|-
! 18.
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;&lt;br&gt;(&quot;Kotoba ni Sezu tomo&quot;)
| [[SIX LOUNGE]]
| {{center|393–406}}
! 33. 
| &quot;[[MONOCHROME (pjesma, Suisō)|MONOCHROME]]&quot;
| [[Suisō|水槽]]
| {{center|393–406}}
! 3.
| &quot;[[OLDROSE]]&quot;
| [[Aqua Timez]]
| {{center|3}}
|-
! 19.
| &quot;[[I-BULL]]&quot;
| [[jo0ji]]
| {{center|407–416}}
! 34. 
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot; (&quot;Rasen&quot;)
| [[9Lana]]
| {{center|407–416}}
! 4.
| colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
| {{center|4}}
|}

== Emitiranje i distribucija ==

''Bleach'' je započeo emitiranje [[5. listopada]] [[2004.]] godine na [[TV Tokyo|TV Tokyu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|title=List of Bleach episode titles (1-13)|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=January 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306142417/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/archive.html|archive-date=March 6, 2009}}&lt;/ref&gt; Sukladno praksi tog vremena, ''Bleach'' je bio cjelogodišnji anime uz neznatne pauze među epizodama, što je dovelo do produkcije ''filler'' epizoda i sezona, kojima je popunjavano vrijeme do dolaska novih poglavlja mange. Anime je emitiran neprekidno kroz period od osam godina, a emitiranje je zaključeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine nakon emitiranja 366. epizode.&lt;ref name=&quot;Bleach TV Anime Ending on March 27&quot;&gt;{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 23, 2019|date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Inicijalno je to najavljeno kao pauza, međutim ispostavilo se da je anime zapravo otkazan. Kada se anime vratio [[2022.]] godine, nove su epizode opet emitirane na [[TV Tokyo|TV Tokyu]] te na filijalama [[TX Network]]a, počevši s [[11. listopada|11. listopadom]] [[2022.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル&amp;PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Pineda|first1=Rafael|last2=Hodgkins|first2=Crystalyn|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot;&gt;{{Cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」森田成一が掲げた黒崎一護のテーマは&quot;任せる&quot;|url=https://natalie.mu/comic/news/493280|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=September 11, 2022|language=ja|date=September 11, 2022|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924062431/https://natalie.mu/comic/news/493280|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ta sedamnaesta sezona podijeljena je na četiri ''coura'', uz pauze između njih,&lt;ref name=&quot;Natalie-debut&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 11, 2022|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Unveils 2nd Video, More Cast, Song Artists, Split 4-Cours Length, October 10 Debut|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|access-date=September 24, 2022|website=[[Anime News Network]]|archive-date=September 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924083447/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-09-11/bleach-thousand-year-blood-war-anime-unveils-2nd-video-more-cast-song-artists-split-4-cours-length-/.189566|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a emitiranje je zaključeno [[27. listopada]] [[2026.]] godine, nakon što su posljednje dvije epizode posljednjeg ''coura'' emitirane s mjesec dana pauze kako bi animacija bila dovoljno kvalitetna.&lt;ref name=&quot;49-50&quot;&gt;{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}&lt;/ref&gt; S tih dodatnih 50 epizoda sedamnaeste sezone, ''Bleach'' je završio adaptaciju mange s ukupno 416 epizoda.

Anime je emitiran diljem svijeta, pri čemu su neke države dobile vlastite sinkronizacije, a druge su gledale originalnu verziju s titlovima. [[Viz Media]] je [[15. ožujka]] [[2006.]] godine otkupio prava za globalnu distribuciju, kućna izdanja i promotivne materijale od TV Tokya i [[Shueisha|Shueishe]],&lt;ref name=&quot;Viz license&quot;&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=April 1, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=May 4, 2007}}&lt;/ref&gt; nakon čega je svoja individualna prava za promotivne materijela dalje izdala različitim kompanijama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|website=[[Anime News Network]]|access-date=March 24, 2007|archive-date=March 26, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Anime je dostupan i na ''streaming'' servisima. Isprva je globalna prava imao [[Crunchyroll]], ali kada su [[Hulu]] i [[Disney+]] otkupili prava za emitiranje sedamnaeste sezone izvan Japana,&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Crystalyn|last=Hodgkins|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|title=Bleach: Thousand-Year Blood War Anime Streams on Hulu in U.S., Disney+ Internationally|website=[[Anime News Network]]|date=October 3, 2022|access-date=October 3, 2022|archive-date=October 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003161524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-03/bleach-thousand-year-blood-war-anime-streams-on-hulu-in-u.s-disney-internationally/.187306|url-status=live}}&lt;/ref&gt; licenca i za stare epizode prešla je na njih pa je anime uklonjen s Crunchyrolla, koji nikada nije prikazao 17. sezonu.

Anime je u originalu s titlovima prikazivan na [[Happy TV]]-u na području [[Srbija|Srbije]] od [[3. ožujka]] [[2009.]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2|title=BLEACH (Happy TV)|date=|accessdate=7. 9. 2014|work=[[Хепи ТВ|Happy TV]]|archivedate=13. 12. 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091213140739/http://www.happytv.tv/marketing.php?page=hocu_ja2#bleach}}&lt;/ref&gt; dok u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[BiH|Bosni i Hercegovini]] te [[Crna Gora|Crnoj Gori]] nikada nije prikazan na televiziji. Danas je anime u svim zemljama dostupan preko ''streaminga''.

=== Kućna izdanja ===

Cijela anime serija dobila je i kućna izdanja u [[Japan]]u. [[Aniplex]] je izdao cijelu seriju na ukupno 88 DVD kompilacija,{{efn|
*''The Substitute''; 5 diskova&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [死神代行篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619194604/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd01.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界・潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd02.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Soul Society: The Rescue''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･救出篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022719/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd03.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Bount''; 7 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [バウント篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022723/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd04.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Assault''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [尸魂界･強襲篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022658/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd05.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･出現篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022707/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd06.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･虚圏潜入篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･激闘篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022716/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd08.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The New Captain Shūsuke Amagai''; 5 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [新隊長天貝繍助篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022711/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd09.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 4: Arrancar vs Soul Reaper''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面･VS.死神篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022736/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd10.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Past''; 2 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [過去篇 上]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022738/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd11.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura''; 4 diska&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・空座決戦篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022724/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd12.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Zanpakutō: The Alternate Tale''; 9 diskova&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;&gt;{{cite web|title=BLEACH [斬魄刀異聞篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022702/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Arrancar Part 6: Fall of the Arrancar''; 12 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022714/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd14.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''Gotei 13 Invading Army''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=BLEACH [破面・滅亡篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227022710/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd15.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*''The Lost Agent''; 6 diskova&lt;ref&gt;{{cite web|title=jBLEACH [死神代行消失篇]|url=https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|publisher=[[Aniplex]]|access-date=May 19, 2020|language=ja|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620212336/https://www.aniplex.co.jp/bleach/dvd/dvd16.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}} a izdavana su i razna posebna izdanja te zasebna kompilacijska izdanja. Serija je kasnije reizdana i na [[blu-ray]]u. Sedamnaesta sezona izdana je samo na [[blu-ray]]u, pri čemu je svaki ''cour'' podijeljen na dva diska. Kućna izdanja izdavana su i na drugim tržištima, ali ne i na [[srpskohrvatski|srpskohrvatskom]] govornom području.

== Ostali materijali ==

Popularnost animea rezultirala je produkcijom dodatnih animiranih sadržaja te sadržaja povezanih s anime serijom, koji su dodatno popularizirali cijeli serijal. Uobičajeno tadašnjoj praksi, producirani su dugometražni anime filmovi, ukupno njih četiri, koji su prikazivani u kinima i koji su dodatno proširili priču iz animea. Iako su svi filmovi imali originalne priče koje nisu dio službenog narativnog kanona, produkcija filmova bila je zanimljiva po tome što je [[Tite Kubo]] radio na dizajnu originalnih likova, što je bilo suprotno uobičajenoj praksi, jer autori često nisu imali nikakvu ulogu u produkciji nekanonskih filmova.&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Bleach: The DiamondDust Rebellion|title-link=Bleach: The DiamondDust Rebellion|year=2008|last=Abe|first=Noriyuki|publisher=[[Toho]]|location=Japan|language=ja}}&lt;/ref&gt; Sve filmove režirao je [[Noriyuki Abe]], a producirana su ukupno četiri filma. Uz to, [[2026.]] godine u kinima se pojavio i ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]'', posebni uvodni film koji je najavljivao posljednji ''cour'' 17. sezone, a prikazao je prve tri epizode animea te sadržavao dodatni intervju s redateljima i Titeom Kuboom. Filmovi su:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; width=&quot;100%&quot;
! Film
! Premijera
! Redatelj(i)
! Scenarist(i)
! Zarada
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''
| [[16. prosinca]] [[2006.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2006|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211001113/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2006&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|title=First Bleach Film to Run in U.S. Theaters June 11–12|website=[[Anime News Network]]|date=April 17, 2008|access-date=July 21, 2009|archive-date=March 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330123104/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-04-17/first-bleach-film-to-run-in-u.s-theaters-june-11-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Noriyuki Abe]]
| [[Masashi Sogo]] i [[Natsuko Takahashi]]
| ¥660,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2008|script-title = ja:2007年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2008年（平成20年）2月下旬号 |page = 164 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]''
| [[22. prosinca]] [[2007.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|title=Japan Box Yearly Box Office 2007|access-date=July 3, 2009|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211000824/http://www.boxofficemojo.com/intl/japan/yearly/?yr=2007&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Michiko Yokote]] i [[Masahiro Ōkubo]]

| ¥800,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal|year = 2009|script-title = ja:2008年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2009年（平成21年）2月下旬号 |page = 172 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Fade to Black]]''
| [[13. prosinca]] [[2008.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Natsuko Takahashi]] i [[Masahiro Ōkubo]]
| ¥700,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2010 |script-title = ja:2009年 日本映画・外国映画 業界総決算 経営/製作/配給/興行のすべて |journal = [[Kinema Junpo]] |issue = 2010年（平成22年）2月下旬号 |page = 173 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Hell Verse]]''
| [[4. prosinca]] [[2010.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|title=December's Bleach: Jigoku-Hen Film Overseen by Kubo|access-date=July 13, 2010|archive-date=April 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122305/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-07-12/december-bleach/jigoku-hen-film-overseen-by-kubo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| ¥610,000,000&lt;ref&gt;{{Cite journal |year = 2012 |title = 2012年2月下旬決算特別号 206頁 |journal = [[Kinema Junpo]] |page = 206 |publisher = Kinema Junposha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity]]''
| [[26. lipnja]] [[2026.]]
| [[Hikaru Murata]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| [[Masaki Hiramatsu]] i [[Tomohisa Taguchi]]
| $5,036,105 (svijet)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BLEACH: Thousand-Year Blood War - The Calamity (2026) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt43383343/credits/?ref_=bo_tt_tab#tabs |url-status=live |access-date=2026-10-18 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
|}

U ožujku [[2010.]] godine, kompanija [[Warner Bros. Pictures]] potvrdila je da su u tijeku razgovoru za snimanje igrane adaptacije ''Bleacha''. [[Peter Segal]] i [[Michael Ewing]] angažirani su kao producenti na budućem filmu,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|title=Warner Brothers in Film Talks for Bleach Manga|website=[[Anime News Network]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=March 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331102248/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-03-22/warner-brothers-in-talks-for-live-action-bleach-film|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a [[2012.]] godine projektu su se pridružili [[Dan Mazeau]] kao scenarist i [[Masi Oka]] kao još jedan producent.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|title=Warner Develops Live-Action Film of Tite Kubo's Bleach Manga|work=[[Anime News Network]]|access-date=October 20, 2014|archive-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018205151/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-22/warner-develops-live-action-film-of-tite-kubo-bleach-manga|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon godina pauze, [[Bleach (film, 2018)|istoimeni igrani film]] izašao je [[20. srpnja]] [[2018.]] godine&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|title=Live-action Bleach movie in development at Warner Bros.|last=Alexander|first=Julia|date=2016-08-19|website=Polygon|language=en-US|access-date=2016-08-20|archive-date=April 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401030747/https://www.polygon.com/2016/8/19/12555420/live-action-bleach-movie-in-development-at-warner-bros|url-status=live}}&lt;/ref&gt; u režiji [[Shinsuke Satō|Shinsukea Satōa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|title= Bleach Manga Gets Live-Action Film in 2018 Starring Sōta Fukushi|date= August 18, 2016|access-date= August 18, 2016|work= [[Anime News Network]]|archive-date= August 18, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160818214244/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-18/bleach-manga-gets-live-action-film-in-2018-starring-sota-fukushi/.105510|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Glavne uloge u filmu tumačili su [[Sōta Fukushi]] i [[Hana Sugisaki]].

Uz ovo, Aniplex je izdao i 13 [[CD drama]] koje su snimili originalni glasovni glumci iz animea. Ti su CD-ovi bili dostupni samo u sklopu DVD izdanja animea.&lt;ref name=&quot;DVD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DVD13&quot;/&gt; 

Popularnost animea&lt;ref name=&quot;autogenerated11&quot;&gt;{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=Jun 29, 2011|pages=11–12}}&lt;/ref&gt; dovela je i do toga da su studio Pierrot i Nelke Planning producirali i serijal [[rock mjuzikl|rock mjuzikala]]. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji su pokrili Substitute Shinigami i Soul Society ''henove'', kao i tri dodatne izvedbe pod nazivom ''Live Bankai Shows'', koje nisu adaptirale priče iz mange. Premijerne izvedbe bile su od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u [[Shinjuku]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|title=Studio Pierrot's official Bleach musical site|access-date=September 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208123618/http://pierrot.jp/title/bleach/musical/|archive-date=December 8, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=December 30, 2011|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20070321152651/http://www.nelke.co.jp/flier/BLEACH/musical.html|archive-date=March 21, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|website=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=September 16, 2008|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Režirao ih je [[Takuya Hiramitsu]], dok je adaptacije napisao [[Naoshi Okumura]], uz glazbu [[Shoichi Tama|Shoichija Tame]]. Sve su pjesme bile potpuno originalne i nisu preuzete iz animea. Glavne uloge igrali su [[Tatsuya Isaka]] kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]] kao [[Rukia Kuchiki]] te [[Eiji Moriyama]] kao [[Renji Abarai]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien – Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=July 21, 2009|archive-date=April 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429211046/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7359}}&lt;/ref&gt;

== Prijem ==

=== Gledanost i prodaja ===

''Bleach'' je izvorno bio jedan od najgledanijih animea u [[Japan]]u te je u više navrata bio unutar top 10 najgledanijih programa;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 16–22|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|website=[[Anime News Network]]|date=April 27, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=April 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410041043/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-27/japanese-anime-tv-ranking-april-16-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime TV Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|title=Japanese Animation DVD Ranking, June 20–July 17 (2007)|website=[[Anime News Network]]|date=20 July 2007|access-date=6 October 2013|archive-date=September 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925095111/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-20/japanese-animation-dvd-ranking-june-20-july-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako podaci za povratničku 17. sezonu nisu javno objavljeni, ona je također bila iznimno popularna, a svaki je ''cour'' bio smatran jednim od anime događaja sezone. Prodaja kućnih izdanja također je bila visoka, kako u Japanu (gdje je anime redovito bio na vrhu lista prodaje),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Animation DVD Ranking, February 27–March 4|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|website=[[Anime News Network]]|date=March 6, 2008|access-date=July 23, 2009|archive-date=January 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105053453/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-06/japanese-animation-dvd-ranking-february-27-march-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Japanese Anime DVD Ranking, April 25-May 1|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|website=[[Anime News Network]]|date=May 3, 2007|access-date=July 23, 2009|archive-date=July 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721030209/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-03/japanese-anime-dvd-ranking-april-25-may-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; tako i globalno. 

[[TV Asahi]] je [[2005.]] godine pokrenuo internetsku anketu na kojoj je ''Bleach'' zauzeo 27. mjesto na listi najpopularnijih anime serija,&lt;ref&gt;{{cite web|work=[[Anime News Network]]|title=TV Asahi Top 100 Anime|date=September 23, 2005|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|access-date=March 25, 2024|archive-date=February 8, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208114940/https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; da bi sljedeće godine skočio na sedmo mjesto.&lt;ref name=&quot;Asashi 2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime|title=Japan's Favorite TV Anime|website=[[Anime News Network]]|date=October 13, 2006|access-date=December 14, 2006|archive-date=July 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724155143/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009.]], bio je deveti najpopularniji anime na streaming platformi [[Hulu]].&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Anime News Network]]|title=Naruto was #20 Show on Hulu, #1 on Joost in February|date=September 23, 2005|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|access-date=July 23, 2009|archive-date=November 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114200642/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-27/naruto-was-no.20-show-on-hulu-no.1-on-joost-in-february|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kritike ===

==== Originalna serija ====

Izvorna serija inicijalno je dobila prilično dobre kritike te je uživala globalnu popularnost. Pišući za [[Anime News Network]], Carlo Santos pohvalio je adaptaciju kao &quot;... jedan nevjerojatno zabavan anime koji će vas zgrabiti i neće vas htjeti pustiti&quot;.&lt;ref name=&quot;ANNReview&quot;&gt;{{Cite web|last=Santos|first=Carlos|title=Bleach Review|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|website=[[Anime News Network]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114094029/https://www.animenewsnetwork.com/review/bleach|archive-date=November 14, 2019|date=August 21, 2005|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Maria Lin s portala Animefringe napisala je kako su joj se svidjeli raznovrsni i specifični likovi, odnosno kako se nose s odgovornošću koja dolazi s većim moćima. Pohvalila je seriju i zbog posvećenosti detaljima, dobro tempiranog scenarija te balansa između ozbiljnosti i humora. Sumarno, rekla je kako &quot;anime ''Bleach'' zaslužuje svoju popularnost. Ima nešto ta svakoga: nadnaravno, komediju, akciju i malo romantike, a sve je to povezano sjajnom animacijom i skupinom glasovnih glumaca koji zvuče jako entuzijastično&quot;.&lt;ref name=&quot;animefringe&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|title=Ghostbusters with Class|journal=Animefringe|date=April 2005|last=Lin|first=Maria|volume=2005|issue=4|page=4|access-date=December 13, 2008|issn=1705-3692|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217121654/http://www.animefringe.com/magazine/2005/04/feature/02.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Adam Arseneau (DVD Verdict) smatrao je da je ''Bleach'' &quot;serija koja s godinama postaje samo boljom&quot; te da je &quot;iznenađujuće dobro zaokružena i primamljiva cjelina&quot; s dobro razvijenim likovima i tempom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|title=Bleach: Volume 5|date=September 4, 2007|publisher=DVD Verdict|last=Arseneau|first=Adam|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217164217/http://www.dvdverdict.com/reviews/bleachvol5.php|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

Pišući za Active Anime, Holly Ellingwood pohvalila je anime jer je savršeno prikazao &quot;uzbuđenje, dovitljivi humor i nadnaravne intrige&quot; izvorne mange.&lt;ref name=&quot;activeanime2&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/ &lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/140/57/ --&gt;|title=Bleach (Vol. 2) (Advance Review)|date=January 23, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231042319/http://activeanime.com/html/2007/01/23/bleach-vol-2-advance-review/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Smatrala je kako serija &quot;sjajno gradi vlastiti kontinuitet kako bi pružila slojevite epizode s rastućim intenzitetom koje ne uključuju samo Ichiga i Rukiju, već i sporedne likove&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|title=Bleach (Vol. 5) (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=July 12, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231051733/http://activeanime.com/html/2007/07/13/bleach-vol-5-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1287/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; Pohvalila je seriju i za sjajne specijalne efekte, intrigantnu priču te &quot;briljantni spoj akcije i nepredvidive komedije&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|title=Bleach (Vol. 3) (Advance Review)|date=March 15, 2007|first=Holly|last=Ellingwood|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231053107/http://activeanime.com/html/2007/03/15/bleach-vol-3-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/475/57/ --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DVD Box Set&quot;&gt;{{cite web|url=http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|title=Bleach Season One DVD Box Set (Advance Review)|first=Holly|last=Ellingwood|date=October 8, 2007|work=Active Anime|access-date=December 13, 2008|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231054757/http://activeanime.com/html/2007/10/08/bleach-season-one-dvd-box-set-advance-review/|url-status=live}}&lt;!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1880/57/ --&gt;&lt;/ref&gt; U kritici za DVD Talk, Don Houston je napisao kako likovi nadilaze tipične anime likove te kako mu se svidio &quot;spoj mračnijeg materijala s humorom&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|title=Bleach: The Substitute|date=November 28, 2006|publisher=DVD Talk|last=Houston|first=Don|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073843/http://www.dvdtalk.com/reviews/25786/bleach-the-substitute/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; John Sinnott je smatrao kako serija započinje kao dosadni &quot;''monster-of-the-week'' program&quot;, ali postaje veća kako se priče izgrađuju, a likovi razotkrivaju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|title=Bleach&amp;nbsp;— Season One Box Set|date=October 30, 2007|publisher=DVD Talk|last=Sinnott|first=John|access-date=December 11, 2008|archive-date=December 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217073802/http://www.dvdtalk.com/reviews/31468/bleach-season-one-box-set/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Pišući za [[Otaku USA]], Joseph Luster napisao je da su &quot;priče konzistentno dramatične, ali bez previše pretjerivanja, likovi uspijevaju biti duhoviti, ali ne i naporni kako biste očekivali, a akcija (u formi klasičnih borilačkih serija) s godinama je postajala sve blesavija; na dobar način, naravno&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Luster|first=Joseph|url=http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|title=Bleach, Volume 22 Review|work=Otaku USA|publisher=Sovereign Media|date=February 27, 2008|access-date=December 30, 2011|archive-date=December 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111231045750/http://www.otakuusamagazine.com/SearchAudience/News1/Bleach_Volume_22_Review_1067.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Chris Beveridge (Mania.com) opisao je seriju kao &quot;solidan naslov iz ''Shōnen Jumpove'' ponude, koji je vrlo očita preporuka ako tražite nešto u ovom žanru&quot;.&lt;ref name=&quot;maniacom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|title=Bleach Box Set 1|date=November 7, 2007|publisher=Mania.com|last=Beveridge|first=Chris|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124204/http://www.mania.com/bleach-box-set-1_article_79620.html|archive-date=December 16, 2008}}&lt;/ref&gt; Njegov kolega s portala, Bryce Coulter, pohvalio je seriju zbog radnje te &quot;neobičnih i zabavnih likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|title=Bleach Vol. #11|date=August 12, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144039/http://www.mania.com/bleach-vol-11_article_80361.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|title=Bleach Vol. #12|date=December 11, 2008|publisher=Mania.com|last=Coulter|first=Bryce|access-date=December 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217144043/http://www.mania.com/bleach-vol-12_article_80445.html|archive-date=December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

U svom radu, Von Feigenblatt navodi da &quot;po pitanju ciljane demografije, ''Bleach'' ima manji obuhvat međunarodne publike od ''[[Naruto|Naruta]]'' zbog kompleksnije radne i religijskih aspekata priče&quot;.&lt;ref name=Feigenblatt&gt;von Feigenblatt, Otto F., Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity (August 2, 2012). Journal of History &amp; Social Sciences, 2(2), pp. 1-14, July–December 2012. Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2195562 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200903192455/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2195562|date=September 3, 2020}}&lt;/ref&gt; CBR-ov Louis Kemner rekao je da anime ima &quot;jedan od najzanimljivijih i najfleksibilnijih sustava borbe&quot; te dodao kako to donosi neke &quot;zapanjujuće akcijske scene&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 5 Characters Captain Soi Fon Can Beat (&amp; 5 She'd Lose To)|url=https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|website=[[Comic Book Resources|CBR]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412122604/https://www.cbr.com/bleach-captain-soi-characters-win-lose-fight/|archive-date=April 12, 2020|date=April 8, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Također je dodao da anime ima i &quot;široku te šarenu lepezu likova&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kemner|first=Louis|title=Bleach: 10 Essential Facts About Yoruichi Shihoin|url=https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=February 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630033441/https://www.cbr.com/bleach-yoruichi-shihoin-facts-trivia/|archive-date=June 30, 2020|date=February 3, 2020|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

Ipak, unatoč generalno pozitivnom prijemu, ''Bleach'' je imao i svojih kritičara. Najveći problem odnosio se na produkciju ''filler'' sezona, koje su često bile preduge i oduzimale su fokus s glavne radnje. Tako Anthony Gramuglia u tekstu za CBR piše da &quot;nakon Soul Society ''hena'' ubrzo slijedi Bount ''hen'', ''filler'' sezona koja u cijelosti sumanjuje tenziju ranijeg otkrića [Aizenova izdaja]. Dok trenutka kada se Aizenovi Arrancari pojave da siju kaos, publika je provela gotovo jednako vremena s Bountima koliko je provela u spašavanju Rukije.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Gramuglia |first=Anthony |date=2020-02-01 |title=Bleach Is the Worst of the Best Shonen Anime |url=https://www.cbr.com/bleach-worst-of-the-best-shonen-anime/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; Iako je Kubo kasnije iskoristio neke elemente iz nekih ''filler'' sezona u mangi, čime su one postale kanon, ''filleri'' se generalno smatraju najslabijim dijelom animea,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Brown |first=Raphael |date=2025-01-26 |title=10 Major Ways the Bleach Franchise is Problematic Today |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-manga-franchise-problematic/ |url-status=live |access-date=2026-10-29 |website=CBR.com}}&lt;/ref&gt; što je kritika koja se često susreće i kada su drugi animei iz tog perioda u pitanju, poput ''[[Naruto|Naruta]]''. Gramuglia i njegov kolega s portala Raphael Brown također su istaknuli prevelik broj likova kao problem, posebno kako je priča napredovala.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

==== Thousand-Year Blood War ''hen'' ====

Sedamnaesta sezona animea dobila je univerzalne pohvale kritičara, a individualne epizode konzistentno su dobivale visoke ocjene publike na portailima poput [[IMDb]]-a, gdje je od svih 50 epizoda sedamnaeste sezone najniže ocijenjena epizoda imala visoku ocjenu 8.0/10.&lt;ref&gt;{{IMDb naslov|14986406|title=Bleach: Sennen Kessen-hen}}&lt;/ref&gt; Just Lunning s [[IGN]]-a dao je prvom ''couru'' ocjenu 8/10 (&quot;Sjajno&quot;), zaključivši kako &quot;''Bleach'' nikada nije izgledao bolje&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Lunning |first=Just |date=2022-10-16 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Premiere Review |url=https://www.ign.com/articles/bleach-thousand-year-blood-war-premiere-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Pohvalio je &quot;impresivnu transformaciju serije&quot;, zaključivši kako novi anime &quot;blista u adaptaciji koja se ne boji proširiti izvorni materijal&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Istog je mišljenja bila i Brittany Vincent, koja je zaključila da je nova sezona &quot;najbolji povratak formi kojemu su se fanovi originalne serije mogli nadati&quot;.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2022-10-13 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand Year Blood War’ on Hulu, The Action-Packed, Blood-Soaked Sequel Fans Have Been Waiting For |url=https://decider.com/2022/10/13/bleach-thousand-year-blood-war-hulu-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Pohvalila je animaciju i dizajn likova te istaknula da se vidi da je u povratak uloženo puno truda, pri čemu je novi anime jednako gledljiv i za stare i za nove fanove.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Panos Kotzathanasis (Asian Movie Pulse) pozitivno je ocijenio povratničku sezonu,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-04-26 |title=Anime Review: Bleach: Thousand-Year Blood War (2022) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/04/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-2022-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; a pozitivno je pisao i o drugom&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-12-28 |title=Anime Review: Bleach: Thousand Year Blood War – The Separation (2023) by Tomohisa Taguchi |url=https://asianmoviepulse.com/2023/12/anime-review-bleach-thousand-year-blood-war-the-separation-2023-by-tomohisa-taguchi/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; i trećem ''couru'' animea.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2025-01-08 |title=Anime Review: Bleach Thousand Years Blood War Season 3 (2024) by Taito Kubo |url=https://asianmoviepulse.com/2025/01/anime-review-bleach-thousand-years-blood-war-season-3-2024-by-taito-kubo/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Asian Movie Pulse}}&lt;/ref&gt; Louis Kemner je za CBR također pohvalio prvi ''cour'', napisavši da je novi anime konačno dobio produkcijsku kvalitetu kakvu je ''Bleach'' zaslužio, odnosno da je ovo anime &quot;o kojem su fanovi oduvijek sanjali&quot;.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-04-02 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Cour 1 Review |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-cour-1-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Posebno je pohvalio animaciju, razvoj priče i razradu likova, iako je bio kritičan prema humoru i komičnim dijalozima, koje je smatrao slabima.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

Pišući o drugom ''couru'', Brittany Vincent ponovo se pohvalno osvrnula na anime, naglasivši kako je &quot;ovo sezona koju ne smijete propustiti&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vincent |first=Brittany |date=2023-07-10 |title=Stream It Or Skip It: ‘Bleach: Thousand-Year Blood War’ Season 1, Part 2 on Hulu, a Strong Yet Somber Shonen Adventure |url=https://decider.com/2023/07/10/bleach-thousand-year-blood-war-tybw-part-2-hulu-review-stream-it-or-skip-it/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Decider}}&lt;/ref&gt; Kemner je također imao pohvale za drugi ''cour'', ističući kako je fokus na druge likove osim Ichiga bio sjajan te kako je anime sjajno pripremio priču za nastavak.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-04-07 |title=Bleach: Thousand-Year Blood War Cour 2 Review |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-cour-2-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Iako je napomenuo da borbi ima puno, naglasio je da su one sjajno animirane i da je anime u ovom ''couru'' ponudio neke od najboljih borbi u cijelom serijalu.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; 

Treći i četvrti ''cour'' također su dobili iznimno pozitivne kritike. Treći je ''cour'' na portalu Anime Ignite dobio visoku ocjenu od 9.5/10, uz pohvale na račun proširenja priče i razvoja likova te kritiku na račun nekonzistentne animacije u pojedinim epizodama.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Okami |date=2024-12-28 |title=Bleach TYBW Part 3 Review – Simply Awesome |url=https://animeignite.com/bleach-tybw-part-3-review-simply-awesome/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Anime Ignite}}&lt;/ref&gt; Angelo Delos Trinos je na CBR-u sezonu nazvao epskom, naglašavajući kako su finalne epizode podigle već dobru sezonu na još višu razinu, pri čemu je posebno pohvalio animaciju, postavljanje priče za posljednji ''cour'' te odnos između Ishide i Ichiga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Delos Trinos |first=Angelo |date=2024-12-28 |title=Bleach TYBW Part 3's Finale Is an Explosive Ending to an Epic Season |url=https://www.cbr.com/bleach-thousand-year-blood-war-part-3-finale-review/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=CBR}}&lt;/ref&gt; Portal Anime Oshi nazvao je četvrti ''cour'' remek-djelom,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Bleach TYBW: The Calamity Review — A Masterpiece Is Back! |url=https://www.animeoshi.com/reviews/bleach-tybw-the-calamity-review |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Anime Oshi}}&lt;/ref&gt; dok je Ryan Epps s portala Polygon istaknuo da je Pierrot s posljednjom sezonom uspio dovesti ''Bleach'' do statusa prestiža, pri čemu potpuno ravnopravno stoji uz serijale ''[[Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba]]'' i ''[[Jujutsu Kaisen]]'', koji se smatraju predvodnicima &quot;nove Velike trojke&quot;.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Epps |first=Ryan |date=2026-08-14 |title=Bleach’s final season is Studio Pierrot’s answer to Demon Slayer and Jujutsu Kaisen |url=https://www.polygon.com/bleach-thousand-year-blood-war-bests-demon-slayer-jujutsu-kaisen/ |url-status=live |access-date=2026-10-30 |website=Polygon}}&lt;/ref&gt; Epps je također pohvalio porast u kvaliteti animacije u odnosu na originalni anime.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== Nagrade ===
{{Small|'''Napomena:''' Popis nagrada i nominacija moguće nije potpun.}}
{{sticky header}}
{| class=&quot;wikitable sticky-header&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! Godina
! Nagrada
! Kategorija
! Ishod
! Primatelj(i)
! width=&quot;30%&quot;|Bilješke
! Ref.
|-
! [[2005.]]
| 28. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|4. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;twentyeight&quot;&gt;{{cite web |url=http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html |title= 第28回アニメグランプリ ［2006年6月号］ |publisher=[[Tokuma Shoten]] |archivedate=October 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101019030248/http://animage.jp/gp_new/gpx_2006.html}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! [[2006.]]
| 29. [[Anime Grand Prix]]
| Najbolji naslov
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |title=第29回アニメGP |url=http://www.chikimato.net/maniacs/gp/gp29.htm |access-date=2022-10-25 |website=www.chikimato.net}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2007.]]
| rowspan=&quot;5&quot;| [[American Anime Awards]]
| Najbolji glumac
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
| {{small|Nominiran još i za ''[[Akira (film)|Akiru]]'' i ''[[Eureka 7|Eureku 7]]''.}}
| rowspan=&quot;5&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|title= Finalists for the American Anime Awards|publisher= icv2.com|date= February 8, 2007|access-date= May 30, 2009|archive-date= July 7, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090707033210/http://www.icv2.com/articles/news/10043.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|title= American Anime Award Winners|publisher= icv2.com|date= February 26, 2007|access-date= February 13, 2008|archive-date= April 26, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130426085819/http://www.icv2.com/articles/news/10138.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glumica
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruf]]
| {{small|Nominirana još i za rad na serijalu ''[[Lupin III]]''.}}
|-
| Najbolji dizajn omota DVD-a
| {{Nom}}
| ''Bleach'' vol. 1
|
|-
| Najbolja pjesma
| {{Nom}}
| &quot;[[*~Asterisk~]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[ORANGE RANGE]].}}
|-
| Najbolja manga
| {{Nom}}
| [[Tite Kubo]]
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| 1. [[Seiyū Awards]]
| Najbolji glavni glumac
| {{Nom}}
| [[Masakazu Morita]]
|
| rowspan=&quot;4&quot; | {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miller |first=Evan |date=2007-03-05 |title=Results of Japan's First Ever Seiyuu Awards Announced |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-03-05/results-of-japan%27s-first-ever-seiyuu-awards-announced |website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji sporedni glumac
| {{Nom}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{small|Za film ''[[Bleach: Memories of Nobody]]''.}}
|-
| Najbolja sporedna glumica
| {{Nom}}
| [[Yuki Matsuoka]]
|
|-
| Najbolji debitantski glumac
| {{Won}}
| [[Masakazu Morita]]
| {{small|Nagradu je dobio i [[Tetsuya Kakihara]].}} 
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| [[2013.]]
| rowspan=&quot;10&quot;| [[Behind the Voice Actors Awards]]
| rowspan=&quot;2&quot;| Najbolja sporedna muška uloga
| {{Nom}}
| [[Tony Oliver]]
| {{small|Za ulogu [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorre Cifera]].}}
| rowspan=&quot;10&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0434665/awards/?ref_=tt_awd ''Bleach'' – Nagrade i nominacije (IMDb)]&lt;/ref&gt;}}
|-
| {{Nom}}
| [[Keith Silverstein]]
| {{small|Za ulogu [[Coyote Starrk|Coyotea Starrka]].}}
|-
| Najbolja sporedna ženska uloga
| {{Nom}}
| [[Megan Hollingshead]]
| {{small|Za ulogu [[Rangiku Matsumoto]].}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2014.]]
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Kyle Hebert]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Sousuke Aizen|Sousukea Aizena]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku sporednu ulogu
| {{Won}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot;| [[2015.]]
| Najbolja muška glavna uloga
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Johnny Yong Bosch]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| People's Choice nagrada za najbolju mušku glavnu ulogu
| {{Won}}
|-
| Najbolja ženska glavna uloga
| {{Nom}}
| [[Michelle Ruff]]
| {{small|Za ulogu [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]].}}
|-
| Najbolja muška sporedna uloga
| {{Nom}}
| [[Dan Woren]]
| {{small|Za ulogu [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]].}}
|-
| Najbolji vokalni ansambl
| {{Nom}}
| 
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2022.]]
| rowspan=&quot;8&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Anime sezone
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;8&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/awards/seasonal/posts/XA82A69 AniTrendz – Jesen 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji muški lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
|-
| Najbolji muški sporedni lik
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| [[Kenpachi Zaraki]]
|
|-
| Najbolji par ili ''ship''
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki|Ichigo]]×[[Orihime Inoue|Orihime]]
|
|-
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|8. mjesto}}
| &quot;[[Sukā|スカー]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[Tatsuya Kitani]].}}
|-
| Najbolja ED pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
| &quot;[[Saihate|最果て]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[SennaRin]].}}
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: silver;&quot;| {{center|2. mjesto}}
| 
|-
! rowspan=&quot;7&quot;| [[2023.]]
| 7. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolja glasovna izvedba (arapski)
| {{Nom}}
| Nadži Makhul
| {{small|Za ulogu [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]].}}
|-
| 17. [[Seiyū Awards]]
| Najbolja sporedna uloga
| {{Won}}
| [[Ryōtarō Okiayu]]
| {{Small|Nominran i za anime ''[[Ya Boy Kongming!]]''. Nagradu su dobili i [[Shūichi Ikeda]] te [[Atsumi Tanezaki]].}}
| {{center|&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-03-11/chika-anzai-takuya-eguchi-atsumi-tanezaki-win-17th-annual-seiyu-awards/.195827|title=Chika Anzai, Takuya Eguchi, Atsumi Tanezaki Win 17th Annual Seiyū Awards|date= March 11, 2023|accessdate= March 17, 2023|website=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji ''storyboard''
| {{Nom}}
| [[Tomohisa Taguchi]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Canhisares |first=Pedro Henrique Ribeiro and Mariana |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2023-vencedores |title=Bocchi the Rock! faz a limpa no Anime Awards Brasil 2023; veja os vencedores |date=2023-06-11 |access-date=2024-08-08 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2023-votacao-indicados |title=Anime Awards Brasil 2023 abre votação; veja lista de indicados |access-date=2024-08-08 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2023/04/24/confira-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023/ |title=Confira os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2023-04-24 |access-date=2024-08-08 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Queiroz |first=Talles |url=https://www.crunchyroll.com/pt-pt/news/latest/2023/4/24/esto-abertas-as-votaes-confira-todos-os-indicados-ao-anime-awards-brasil-2023 |title=Está aberta a votação! Confira todos os indicados ao Anime Awards Brasil 2023 |date=2024-04-23 |access-date=2024-08-08 |website=Crunchyroll |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Muški lik godine
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|13. mjesto}}
| [[Ichigo Kurosaki]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2023 AniTrendz – 2023.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna uloga – muška
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| [[Masakazu Morita]]
|
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|7. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|6. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| [[2024.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{nowrap|8. [[Crunchyroll Anime Awards]]}}
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| {{small|Za ''Bleach: Thousand Year Blood War — The Separation''.}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2024|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|website=[[Anime News Network]]|date=March 2, 2024|access-date=March 2, 2024|archive-date=March 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302162325/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2024-03-02/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2024/.208219|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolja glasovna izvedba (engleski)
| {{Nom}}
| [[Johnny Yong Bosch]]
|
|-
| [[Tōkyō Anime Awards]]
| Nagrada fanova za najbolji anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Award-winning works|url=https://animefestival.jp/ja/award/aoy/archive/ |website=animefestival.jp|access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| [[Anime Awards Brasil]]
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
| rowspan=&quot;4&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024 |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fiore |first=Matheus |url=https://www.omelete.com.br/mangas-animes/anime-awards-brasil-2024 |title=Frieren é principal destaque no Anime Awards Brasil 2024; veja os vencedores |date=2024-06-07 |access-date=2024-08-10 |website=Omelete |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-abre-formulario-para-categorias-de-dublagem |title=Anime Awards Brasil 2024 abre formulário para categorias de dublagem |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jbox.com.br/2024/01/24/anime-awards-brasil-2024-apresenta-novidades/ |title=Anime Awards Brasil 2024 apresenta novidades |date=2024-01-24 |access-date=2024-08-10 |website=JBox |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://melhordocinema.com.br/noticia/anime-manga/anime-awards-brasil-anuncia-edicao-2024-com-novas-categorias/ |title=Anime Awards Brasil anuncia edição 2024 com novas categorias |date=2024-01-28 |access-date=2024-08-10 |website=Melhor do Cinema |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/05/10/anime-awards-brasil-inicia-a-votacao-para-edicao-de-2024.htm |title=Anime Awards Brasil inicia a votação para os melhores do ano |date=2024-05-10 |access-date=2024-08-10 |website=UOL |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=ANMTV |url=https://anmtv.com.br/anime-awards-brasil-2024-nao-realizara-live-apresentando-os-vencedores/ |title=Anime Awards Brasil 2024 não realizará live apresentando os vencedores |date=2024-06-05 |access-date=2024-08-10 |website=ANMTV |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jovemnerd.com.br/noticias/animes-e-mangas/anime-awards-brasil-2024-anuncia-vencedores-veja-lista |title=Anime Awards Brasil anuncia vencedores da edição 2024; veja lista |access-date=2024-08-10 |website=Jovem Nerd |language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nastavak
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolji ljetni anime
| {{Nom}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolji dizajn likova
| {{Nom}}
| [[Masashi Kudō]]
|
| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2024 AniTrendz – 2024.]&lt;/ref&gt;}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot;| [[2025.]]
| rowspan=&quot;3&quot;| 9. [[Crunchyroll Anime Awards]]
| Najbolji serijal u nastavcima
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
| rowspan=&quot;2&quot;| {{small|Za ''Bleach: Thousand-Year Blood War – The Conflict''.}}
| rowspan=&quot;3&quot;| {{center|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=All the Winners of the Crunchyroll Anime Awards 2025|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|website=[[Anime News Network]]|date=May 25, 2025|access-date=May 25, 2025|archive-date=May 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250525114635/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-05-25/all-the-winners-of-the-crunchyroll-anime-awards-2025/.224777|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji akcijski anime
| {{Nom}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(godišnje nagrade)
| Najbolja OP pjesma
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|17. mjesto}}
| &quot;[[Kotoba ni Sezu tomo|言葉にせずとも]]&quot;
| {{small|Izvode ju [[SIX LOUNGE]].}}
| rowspan=&quot;6&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anitrendz.com/ata/winners/2025 AniTrendz – 2025.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji adaptirani scenarij
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}}
|
|-
| Najbolja animacija
| {{Nom}}
| {{ubl|[[Michio Hasegawa]]|[[Kumiko Takayanagi]]|[[Masashi Kudō]]|[[Kiyoshi Komatsubara]]}}
|
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| [[Shirō Sagisu]]
| 
|-
| Najbolji akcijski ili avanturistički anime
| style=&quot;background: #DFF;&quot;| {{center|5. mjesto}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| style=&quot;background: #bf8970;&quot;| {{center|3. mjesto}}
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[2026.]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Anime Trending Awards]]&lt;br&gt;(sezonske nagrade)
| Najbolja ED Pjesma
| {{Won}}
| &quot;[[Rasen|螺旋]]&quot;
| {{small|Izvodi ju [[9Lana]].}}
| rowspan=&quot;2&quot;| {{center|&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/p/DeRUxTJAGL8/?img_index=20 AniTrendz – Ljeto 2026.]&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji nadnaravni anime
| {{Won}}
| [[Pierrot (studio)|Pierrot]]
|
|}

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Bleach]]
[[Kategorija:Anime serije]]
[[Kategorija:TV serije započete 2004.]]</text>
      <sha1>75kml0kb1wwpbcaxpsq0dym6zkt3tbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caacupé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4690207</id>
    <revision>
      <id>42714772</id>
      <parentid>42346438</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>42714772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4938" sha1="mif5sda5af8bkzuj4katddm6h84cnge" xml:space="preserve">{{Infokutija naselje
| ime=Caacupé
| drugo_ime =
| službeno_ime=
| izvorno_ime =
| tip_naselja  = [[grad]]
| transkripcija_jezik1        = 
| transkripcija_jezik1_vrsta  = 
| transkripcija_jezik1_info   = 
| slika_horizont =Basílica_de_Caacupé.jpg
| slika_veličina = 280px
| slika_alt= 
| opis_slike=[[Neobarok]]na [[bazilika]]
| marker_mapa = Paragvaj
| marker_mapa_alt = 
| marker_mapa_opis = Caacupé na karti Paragvaja
| marker_mapa_veličina        =
| marker_oznaka_pozicija = 
| marker_reljef= 
| koordinate= {{Coord|25|23|10|S|57|08|27|W|type:adm1st_region:XK|display=inline,title}}
| podjela_vrsta= 
| podjela_ime=
| podjela_vrsta = Država
| podjela_ime  = {{flag|Paragvaj}}
| podjela_vrsta1= [[Paragvajski departmani|Departman]]
| podjela_ime1= [[Cordillera (departman)|Cordillera]]
| podjela_vrsta2=Distrikt
| podjela_ime2 =Caacupé
| osnivanje_naslov =Osnovan
| osnivanje_datum=[[1770]].&lt;ref name=city/&gt;
| osnivač =
| vlada_vrsta  = 
| vladajuće_tijelo = 
| vođa_stranka =
| vođa_titula = [[Gradonačelnik|Intendente municipal]]
| vođa_ime =️ Diego Riveros
| nadmorska_visina=179&lt;ref name=city/&gt;
| površina_ukupno =17,0
| površina_napomena  = 
| stanovništvo_datum = [[2020]].
| stanovništvo_ukupno =19131
| stanovništvo_urban =
| stanovništvo_rural  = 
| stanovništvo_metro=
| stanovništvo_blank1= 
| stanovništvo_blank2 = 
| stanovništvo_napomena = 
| stanovništvo_demonim        = 
| stanovništvo_napomene       = 
| vremenska_zona = [[UTC-4]]
| vremenska_zona_DST=
| utc_pomak = 
| utc_pomak_DST=
| poštanski_broj  =3000&lt;ref name=city/&gt;
| registarska_oznaka =
| pozivni_broj =
| veb-sajt  = 
| napomene = 
}}
'''Caacupé''' je [[grad]] u centru [[Paragvaj]]a, od 19,131 [[Stanovništvo|stanovnika]]&lt;ref name=city&gt;{{cite web
| url =https://www.citypopulation.de/en/paraguay/cities/?cityid=10544
| title =Caacupé in Cordillera
| accessdate =10.06.2024.
| language=engleski
| publisher=City Population}}&lt;/ref&gt;, koji se nalazi u [[Cordillera (departman)|Departmanu Cordillera]] u kom je [[administrativni centar]].&lt;ref name=his/&gt;

On je i [[administrativni centar]] istoimenog [[okrug|distrikta]] koji ima 57,682 stan.&lt;ref name=cita&gt;{{cite web
| url =https://www.citypopulation.de/en/paraguay/admin/cordillera/0301__caacup%C3%A9/
| title =Caacupé, District in Paraguay
| accessdate =09.06.2024.
| language=engleski
| publisher=City Population}}&lt;/ref&gt;

== Geografija ==

Grad se prostire u [[kotlina|kotilni]] [[Altos (masiv)|Masiva Altos]]&lt;ref name=brit/&gt;, udaljen 54 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Asunción]]a.&lt;ref name=his/&gt;

== Historija ==

Osnovan je za [[Vicekraljevstvo Peru|Vicekraljevstva Peru]]  [[14. april]]a [[1770]]. od strane tadašnjeg [[guverner]]a Paragvaja - Carlosa Morphia.&lt;ref name=es&gt;{{cite web
| url =https://visitaparaguay.com.py/ciudad/caacupe/arte-cultura-e-historia
| title =Información general
| accessdate =10.06.2024.
| language =španjolski
| publisher =Visita Paraguay
| archive-url =https://web.archive.org/web/20240611200437/https://visitaparaguay.com.py/ciudad/caacupe/arte-cultura-e-historia
| archive-date =2024-06-11
| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

Ime Caacupé dobio je od riječi ''caaguycupé'' što na [[Guaraní|Jeziku Guaraní]] znači ''Druga strana planine''.&lt;ref name=brit/&gt;

Odkad je [[1765]]. podignuta [[neobarok]]na [[katedrala]], postao je mjesto [[hodočašće|hodočašća]]&lt;ref name=ba&gt;{{cite web
| url =http://es.catholic.net/op/articulos/60421/cat/99/caacupe-el-santuario-la-leyenda-y-la-imagen-de-la-patrona-de-paraguay.html#modal
| title =Caacupé: el santuario...
| accessdate =10.06.2024.
| language=španjolski
| publisher=Catholic Net}}&lt;/ref&gt; i neformalna [[religija|religijska]] prijestolnica zemlje.&lt;ref name=his&gt;{{cite web
| url =https://visitaparaguay.com.py/lugar/318/fundacion-de-caacupe
| title =Vista general
| accessdate =10.06.2024.
| language =španjolski
| publisher =Visita Paraguay
| archive-url =https://web.archive.org/web/20240611200437/https://visitaparaguay.com.py/lugar/318/fundacion-de-caacupe
| archive-date =2024-06-11
| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

== Pripreda i transport ==
Okolica je [[ratarstvo|ratarski]] kraj u kom se uzgaja [[duhan]], [[šećerna trska]] i [[naranča|naranče]], koje se prerađuju u gradskim [[tvornica]]ma.
Od [[1943]]. u njemu djeluje ''Nacionalni agronomski institut'', koji ima i veliku [[eksperiment]]lnu [[farma|farmu]] za istraživanje.
&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
| url =https://www.britannica.com/place/Caacupe
| title =Caacupé, Paraguay
| accessdate =10.06.2024.
| language=engleski
| publisher=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

[[Autoput]]om PY02 povezan je sa Asunciónom, tako da je zbog [[šuma]] i omiljeno izletište građana toga grada.

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Caacupé}}
* [https://www.caacupe.gov.py/ ''Municipalidad de Caacupé'' (službene stranice)] {{es icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Paragvaju]]</text>
      <sha1>mif5sda5af8bkzuj4katddm6h84cnge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stojanka, majka Knežopoljka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4690733</id>
    <revision>
      <id>42714873</id>
      <parentid>42711323</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T10:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chipmunkdavis</username>
        <id>99189</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Izbeglice sa Kozare jula 1942. godine - majka Milica Tepić sa sinom i ćerkom.jpg]] → [[File:Izbeglice sa Kozare januara 1944. godine - majka Milica Tepić sa sinom i ćerkom.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · per detailed description and link therein</comment>
      <origin>42714873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2426" sha1="4l6bguy3npge15osusahga530fr1vkm" xml:space="preserve">{{Infobox Song
| Cover          = Izbeglice sa Kozare januara 1944. godine - majka Milica Tepić sa sinom i ćerkom.jpg
| Caption        = Izbjeglice sa Kozare, fotografija [[Žorž Skrigin|Žorža Skrigina]] poznata kao &quot;Majka Knežopoljka&quot;
| Writer         = [[Skender Kulenović]] 
| Released       = [[1942]].
| genre = [[tužbalica]]
}}
'''Stojanka majka Knežopoljka''' je poema [[Skender Kulenović|Skendera Kulenovića]] nastala [[1942]]. godine. Nastala je kao pesničko svedočanstvo užasa [[Ustaše|ustaškog]] klanja nad [[Srbi|srpskim]] civilima na [[Kozara|Kozari]].&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/106_9.htm&lt;/ref&gt;

Poema je jezički oblikovana po formi narodne [[tužbalica|tužbalice]]. Ali ona je više poziv na osvetu, slavljenje slobode i života, nego jadikovka majke što je izgubila tri sina (Srđana, Mrđana i Mlađena), u neprijateljskoj ofanzivi.

U potkozarskom selu [[Knežica (Kozarska Dubica)|Knežici]] po pesmi je imenovana [[OŠ „Majka Knežopoljka” Knežica|Osnovna škola „Majka Knežopoljka“]].

== Izvođenje ==

19. 8. 1942. godine na Paležu kod [[Prijedor]]a održano je savetovanje i smotra svih jedinica 2. krajiškog partizanskog odreda. Na smotri je književnik Skender Kulenović prvi put recitovao svoju, tim povodom napisanu, poemu &quot;Stojanka, majka Knežpoljka&quot;.&lt;ref&gt;https://znaci.org/dogadjaj.php?br=12608&lt;/ref&gt;

Još u toku rata, partizani su scenski izvodili ovo delo:

{{citiranje|Scenski postavljamo »Stojanku, majku Knežopoljku«. Prvo: recitator — govorni zbor, kasnije, nadopunjavana muzikom i pjevačkim zborom, postaje centralnom točkom naših programa. Mira ju je izvanredno, ponekad upravo potresno, interpretirala.&lt;ref&gt;Muzika i muzičari u NOB, zbornik sećanja (str. 53), Beograd 1982.&lt;/ref&gt;|[[Silvije Bombardelli]]}}

== Povezano ==
[[Datoteka:Spomen ploca Stojanci majka Knezpoljka.jpg|mini|Spomen ploča u [[Kozarska Dubica|Kozarskoj Dubici]]]]

* [[Knešpolje]]
* [[Na Kordunu grob do groba]]
* [[Majka pravoslavna]]
* [[Partizanske pesme]]

== Vanjske veze ==
* {{cite web
| title = Stojanka majka Knežopoljka
| website = Projekat Rastko
| url = http://www.rastko.rs/knjizevnost/umetnicka/poezija/skulenovic-stojanka_c.html
| archive-url = https://web.archive.org/web/20231030080309/http://www.rastko.rs/knjizevnost/umetnicka/poezija/skulenovic-stojanka_c.html
| archive-date = 30. 10. 2023.
| url-status = live
}}

[[Kategorija:Partizanske pjesme]]</text>
      <sha1>4l6bguy3npge15osusahga530fr1vkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4690746</id>
    <revision>
      <id>42714867</id>
      <parentid>42712024</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52047-51</username>
        <id>396422</id>
      </contributor>
      <origin>42714867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105335" sha1="7etq14h1twy8lvntebzrk5yoz0qhhi5" xml:space="preserve">{{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}}
[[File:Četnici italijanskim vozovima.jpg|thumb|Četnici uoči ukrcavanja u vozove kojim ih Italijani prebacuju na front.]]
'''Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom''' odvijala se tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]], od [[Ustanak u Jugoslaviji 1941.|partizanskog ustanka]] 1941. do [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] 1943. godine. Četničko-talijanska saradnja predstavlja bitan segment [[Suradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svjetskom ratu|kolaboracije četnika sa silama Osovine tokom Drugog svjetskog rata]].

Iako su četnici [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, četnički odredi na teritoriji italijanske okupacione zone (Hercegovina, Crna Gora, Lika, Dalmacija...) bili su legalizovani kod Talijana, dobijajući hranu, oružje i municiju, a ponekad i novčana primanja.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]&lt;/ref&gt; Legalizovane četničke jedinice Italijani su službeno nazvali [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|Dobrovoljačkom antikomunističkom milicijom]] ({{jez-it|[[Milizia Volontaria Anti-Comunista]]}}, skraćeno MVAC), čija je osnovna svrha bila borba protiv partizanskog otpora. General [[Edmund Glaise-Horstenau]], njemački opunomoćeni komandant u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]], ističe blisku četničku kolaboraciju sa Italijanima. Kako bi ilustrovao do kog je stupnja ova saradnja uzela maha, on u više navrata za četničke formacije u službi Kraljevine Italije koristi [[Sintagma (lingvistika)|sintagmu]] »italijanski četnici«.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 231—232.&lt;/ref&gt;

Na teritoriji Jugoslavije koju su okupirali Italijani, bilo je oko 35.000 Mihailovićevih četnika koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}&lt;/ref&gt; Oni su učestvovali u mnogim osovinskim operacijama u Jugoslaviji, od kojih je najveća [[Bitka na Neretvi]] u februaru [[1943]], gde su četnici iz Crne Gore dopremljeni željeznicom do [[Mostar]]a, na hercegovački front.

Stavljanje [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu fašističke Italije jedan je od glavnih razloga savezničkog napuštanja [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] i njihovog okretanja partizanima. Zbog kolaboracije sa italijanskim okupatorom, mnogim četničkim vođama, uključujući samog Mihailovića, komandantu JVuO i drugim četničkim prvacima je suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima.

== Italijanska politika prema Jugoslaviji ==
{{main|Divide et impera}}
[[Datoteka:Map of the Axis occupation of Yugoslavia.svg|thumb|[[Okupaciona podela Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]]]

Italijanska politika prema Jugoslaviji se svodila na staru devizu: »zavadi pa vladaj« (lat. ''[[divide et impera]]''). Pre rata su podržavali i obučavali hrvatske ustaše radi rušenja Kraljevine Jugoslavije, a tokom rata su podržavali srpske četnike radi destabilisanja [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Razlog tome je bio [[Jadran]]ska obala. Talijanska obavještajna služba iz Zadra ovako definiše njihove interese: 
{{izdvojeni citat|Jedna velika Hrvatska, naklonjena ili prijateljski raspoložena prema Italiji, nemoguća je; Hrvati su istorijski bili i jesu naši neprijatelji. Razlog: Jadransko more. Naši interesi za ovo more su u čistoj suprotnosti i mi ne možemo u jednoj velikoj Hrvatskoj da oživimo i, još gore, da uspostavimo staru Austriju. S druge strane, Hrvatska nikad nije bila sposobna da živi a da se na nekog ne oslanja, pa pošto se neće oslanjati na Italiju, znači, ukoliko bude veća, utoliko će biti opasnija po nas. Stoga bi bilo poželjno da se stvori takva Hrvatska koja bi, prema svojim prirodnim mogućnostima, bila mala.

Uspostavljanje Srbije može nam koristiti ako ta Srbija bude ograničena na svoje prirodne granice; jedna velika Srbija lansirala bi refren o Jadranskom moru, a tu se naši interesi sudaraju, kao što je rečeno za veliku Hrvatsku. Međutim, najveće zlo svakako predstavlja formiranje jedne velike Jugoslavije (po zamislima i po planovima Londona). S njom ne samo da Jadransko more ostaje i postaje opasnije, već se rađa i problem iredentizma u odnosu na Dalmaciju, Istru, Albaniju, Julijsku krajinu, itd.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, Vojnoistorijski institut, tom XIII, knj. 3, str. 461.&lt;/ref&gt;}}

O italijanskoj strategiji podupiranja neprijateljstava između Hrvata i Srba, kao i paralelnog pružanja podrške vlastima NDH i Mihailovićevim četnicima, svjedoči i general [[Edmund Glaise von Horstenau]] u svom referisanju generalu [[Alexander Löhr|Alexandru Löhru]], komandantu Jugoistoka, od 31. oktobra 1942:
{{izdvojeni citat|Karakteristično je političko držanje Italijana. Južno od demarkacione linije koju oni drže postoje četničke jedinice koje su naoružane od Italijana. Oni u svakom pogledu pružaju podršku četnicima koji ubijaju Hrvate. Severno od demarkacione linije, koja je pod nemačkom kontrolom, Italijani održavaju vezu sa Eugenom Kvaternikom čija garda učestvuje u istrebljenju Srba. Dakle, u tom genocidu nad Srbima učestvuju Hrvati.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 164, fus. 28.&lt;/ref&gt;|[[Edmund Glaise von Horstenau]], njemački opunomoćeni general u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj}}

Ambivalentna politika vojnih vlasti Kraljevine Italije na okupiranim i anektiranim područjima današnje [[Republika Hrvatska|Hrvatske]] najprije je bila uočena od strane njezine saveznice NDH, čiji su se dužnosnici smatrali ugroženim ovakvim povlađivanjem četnicima, a nauštrb ustaških interesa. Pretposljednjeg dana decembra 1941. godine, u [[Split]]u je održan sastanak između vojvode [[Dobroslav Jevđević|Dobroslava Jevđevića]] i logornika [[Sinj]]a Ivanka Poljaka, atašea pri Glavnom ustaškom stanu u Zagrebu te izaslanika Ante Pavelića, i to u Jevđevićevu stanu. Tim povodom, pripadnici italijanske vojno-obavještajne službe su postavili prislušne uređaje, kako bi u potpunosti bili upoznati sa sadržajem razgovora; oni bivaju zabilježeni na deset traka. General [[Vittorio Ambrosio]], stavljajući svojim nadređenim na uvid kompletan transkript razgovora, notira o četničkom vojvodi Jevđeviću sljedeće: »Dr Jevđević, naš konfident nastanjen u Splitu«. Logornik Poljak dao je tada, između ostalog, svoje viđenje italijanske okupacione strategije:
{{izdvojeni citat|Mi imamo dokaze da je italijanska vlada pružila pomoć četnicima u oružju i municiji... Italijanske trupe koje okupiraju hrvatsku teritoriju ogromno koštaju Hrvate, jer mi smo ti koji snosimo troškove okupacije. Hrvatska zbog duhovnih, političkih i privrednih razloga, a nadasve zbog vojnih razloga, ne može da ostane bez Dalmacije. Italijanima je u interesu da se Srbi i Hrvati međusobno uništavaju i da ginu: eto zbog čega su s jedne strane naši saveznici, a sa druge strane vas snabdevaju oružjem, da biste se borili. To je stara priča »podeli pa vladaj«.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4.php?vol=13&amp;bk=2 Izveštaj Komande 2. armije od 3. januara 1942. Generalštabu kopnene vojske o pregovorima između četničkog predstavnika Dobroslava Jevđevića i izaslanika vlade NDH logornika Poljaka], u Zbornik NOR-a, tom XIII, knjiga 2: Dokumenti Kraljevine Italije 1942, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1972, dokument br. 2, str. 12—18.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 208—209.&lt;/ref&gt;}}

Iako su upravo italijanski fašisti doveli na vlast Pavelića, nakon srpskog ustanka će se predstavljati kao zaštitnici Srba od ustaškog [[genocid]]a. U skladu sa ovom politikom, oni će [[1942]]. započeti regrutovanje srpskih četnika u jedinice [[Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]].

== Hronologija ==

=== Saradnja četnika sa Italijanima 1941. ===
[[File:Pavle Đurišić and Pirzio Biroli speech.jpg|thumb|upright=1.3|Kapetan [[Pavle Đurišić]] i general [[Alessandro Pirzio Biroli|Pirzio Biroli]], italijanski okupacioni guverner Crne Gore.]]

Za razliku od odnosa sa [[Treći Reich|Njemačkim Reichom]] i [[NDH]], saradnja četnika sa italijanskom okupacionom upravom odvijala se prilično glatko, bila je vrlo razvijena i neskrivena, svuda gdje su bili Italijani, u polovici NDH, [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Sandžak]]u i [[Slovenija|Sloveniji]].

U komandi [[divizija Sassari|divizije »Sassari«]] u [[Knin]]u 29. oktobra 1941. godine [[Momčilo Đujić]] je s Talijanima potpisao sporazum o organizovanju četničkih jedinica:

{{izdvojeni citat|
1. Četničke jedinice formiraće se isključivo u srpskim selima na principu dobrovoljnosti, s tim, što će postojeće jedinice imati samo lako naoružanje.

2. Četničke jedinice će se uzdržati od bilo kakve akcije protiv oružanih snaga Nezavisne Države Hrvatske i talijanske vojske.

3. U okolnim selima, koja će se nalaziti pod četničkom kontrolom, ustaška vlast će i dalje normalno postojati. Četnici ne mogu hapsiti ili bilo kako progoniti stanovništvo katoličke vjere, već će sve sumnjive i po javni poredak nepoželjne elemente predavati nadležnim organima Nezavisne Države Hrvatske.
[...]
6. Između talijanskih vojnih vlasti, vođa četničkih odreda i starešina srpskih sela (kapetana) uspostaviće se tesna saradnja.&lt;ref&gt;AVII, 479, 3-14/2.&lt;/ref&gt;}}

Sličnu izjavu odanosti Italiji dao je i komandant Višegradskog četničkog odreda 1. novembra 1941. godine:

{{izdvojeni citat|
1. Želimo ostati u najboljim odnosima sa okupatorskim italijanskim vlastima. 
2. Mi se borimo samo za proterivanje ustaša, koji su toliko zločina počinili nad srpskim narodom.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_19.htm Izveštaj komandanta Višegradskog četničkog odreda od 1. novembra 1941. majoru Bošku Todoroviću o pregovorima sa komandantom italijanskih okupacionih jedinica u Višegradu]&lt;/ref&gt;|Izveštaj komandanta Višegradskog četničkog odreda o pregovorima sa komandantom italijanskih okupacionih jedinica u Višegradu (1. novembra 1941.)}}

Prvi javno sklopljeni sporazum četničkih jedinicâ i italijanskih okupacionih vlasti iza koga je ostao pisani trag postignut je 30. novembra 1941. godine u [[Goražde|Goraždu]]. Dokument je, sa četničke strane, potpisao tadašnji najviši Mihailovićev predstavnik u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni i Hercegovini]] major [[Boško Todorović]], dok je sa italijanske strane potpisnik bio potpukovnik Pietro Castagnero, komandant okupacijskog garnizona u Goraždu. Prethodno, major Todorović se 11. novembra 1941. sastao sa komandantom 11. alpinskog puka u [[Višegrad]]u, sklopivši sa njim sporazum (očigledno usmeni) o preuzimanju vlasti kako u goraždanskom, tako i u [[Foča|fočanskom]] srezu.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 231, reg. br. 10/5.&lt;/ref&gt; U sporazumu Todorović—Castagnero od 30. XI stoji:
{{izdvojeni citat|Četnici će otpočeti sa pokretom prema lijevom djelu varoši [[Goražde]] tek od 20,15 časova po italijanskom vremenu (19,15).

Sutradan, italijanske trupe moći će na miru da prikupe svoj materijal koji je ostao na lijevoj obali [[Drina|Drine]] — materijal i životne namirnice. —

Drina će biti granica za obje strane.

Četnici će obezbijediti našoj komori slobodan prolaz drumom i željeznicom Goražde—[[Foča]] i obratno.

Nijedna strana nije prihvatila nikakve druge obaveze, i one će po završenoj evakuaciji preuzeti potpunu slobodu akcije.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_31.htm Sporazum od 30. novembra 1941. između komandanta četničkih jedinica istočne Bosne i Hercegovine i komandanta italijanskog garnizona u Goraždu o obezbeđenju evakuacije italijanskih trupa i predaji vlasti četnicima]&lt;/ref&gt;}}

Italijanske trupe su se, u skladu sa potpisanim, povukle iz grada i okoline, čime su vlast de facto prepustile četnicima. Ovo je imalo dalekosežne implikacije za više stranâ u sukobu.

Još tijekom prve godine okupacije, Talijani su zastupali taktiku pregovaranja s pojedinim četničkim grupama radi njihova izvlačenja iz ustaničkog tabora a zatim i angažiranja protiv NOP-a. Budući da su u četnicima našli važan oslonac u politici pacifikacije teritorije koju su okupirali, težili su oni ustrajati na provođenju toga kursa. Kako je tekao taj proces, može se doznati i iz elaborata obavještajnog oficira kod komande talijanskog Šestog korpusa kapetana Angela de Mateisa, koji je sudjelovao u pregovorima s četnicima.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Italijanski fond, kutija 322, registarski broj 6/1. Elaborat Angela de Mateisa, 5 - I 1943, upućen komandi Superslode.&lt;/ref&gt; Osvrćući se na situaciju na prijelazu 1941/1942. godine, kapetan de Mateis piše sljedeće: 
{{izdvojeni citat|Dakle, u jednoj teškoj borbi protiv boljševizma nismo bili sami. Jedan dio četnika indirektno je sarađivao sa nama u borbi protiv partizana, no to u početku nije bilo opšteg karaktera, a mi nismo razumeli te odnose, jer nismo znali da postoje dve suprotne struje, već smo mislili da je to rezultat ličnih stavova pojedinaca u borbi za prevlast, ali pažljivim praćenjem situacije brzo smo uvideli da postoje dve suprotne struje jedna prema drugoj, i to nacionalistička, i druga, internacionalistička. Logično proizlazi iz toga da smo nastojali da sa jednom stranom sklopimo prijateljstvo, i to baš sa nacionalistima, tim pre jer nam je sve govorilo da će savez biti tim lakše sklopiti, jer su oni svakim danom bili sve nemoćniji u borbi protiv partizana, čiji je pokret naglo rastao.}}

Kao »najistaknutije ličnosti« iz četničkog tabora a koje su prihvatile suradnju s Talijanima, kapetan Angelo de Mateis ističe vojvode [[Dobroslav Jevđević|Dobroslava Jevđevića]] i [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliju Trifunovića-Birčanina]], za koje navodi 
da »ne samo što istupaju na nacionalnoj osnovi protiv internacionalnog boljševizma, već su odlučno ustali protiv bilo kakve saradnje sa partizanima sa vrlo jakom propagandnom aktivnošću u kojoj iznose svoje protuteze«.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/41_9.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, glava U SAVEZU S TALIJANSKIM OKUPATOROM I USTAŠKIM REŽIMOM PROTIV NARODNOOSLOBODILAČKOG POKRETA, poglavlje MJESTO I ULOGA ČETNIKA U DALJNJOJ STRATEGIJI BORBE TALIJANSKOG OKUPATORA PROTIV NOP-A]&lt;/ref&gt;

=== Saradnja četnika sa Italijanima 1942. ===
{{main|Dinarska četnička divizija|Dobrovoljačka antikomunistička milicija}}
[[Datoteka:Bajo Stanišić, Pirzio Biroli and Joanikije Lipovac.jpg|thumb|desno|Četnički pukovnik [[Bajo Stanišić]], italijanski guverner Crne Gore general [[Pirzio Biroli]] i [[Joanikije Lipovac]], mitropolit [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]].]]

Kada se u narodu počelo pričati o kolaboraciji i [[Peta kolona|petokolonaštvu]], bosanski četnici su februara 1942. morali izdati saopštenje u kojem izjavljuju da je cilj pregovora &quot;da se očuva srpsko stanovništvo&quot;, da &quot;u zamjenu Italijani traže samo red i mir&quot;, da &quot;nema opasnosti da će Italijani zvati naše mladiće u svoju vojsku&quot; niti &quot;da će se četnici pod njihovom komandom boriti protiv svoje braće Srba iz partizanskih jedinica.&quot;&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_53.htm Obaveštenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine početkom februara 1942. o cilju i toku pregovora o saradnji četnika i italijanskog okupatora&lt;/ref&gt; Ubrzo se pokazalo da to neće biti slučaj, budući da su legalizovane četničke jedinice Italijani službeno nazvali ''Dobrovoljačkom antikomunističkom milicijom'' ({{jez-it|[[Milizia Volontaria Anti-Comunista]]}}), čija je osnovna svrha bila borba protiv partizanskog pokreta otpora.

Dok je politika Italije prema [[NDH]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]]ma bila vrlo dobro definirana, general [[Mario Roatta]], glavnokomandujući italijanskih okupacionih trupa u Jugoslaviji, imao je od svojih nadređenih u [[Rim]]u odriješene ruke da sam odredi svoju politiku prema četnicima. Kako je upotrijebio tu slobodu pokazuje njegov izvještaj o četnicima, koji je 6. marta 1942. podnio Generalštabu kopnene vojske. Njegova politika zasnivala se na četiri točke:
{{izdvojeni citat|Poduprijeti četnike u dovoljnoj mjeri da se bore protiv komunista, ali ne toliko da bi im to dopustilo preveliku širinu akcije; zahtijevati i osigurati da se četnici ne bore protiv hrvatskih snaga i vlasti; dopustiti im da protiv komunista operiraju na svoj račun (tako da »pokolju jedni druge«); i konačno, dopustiti četničkim grupama da djeluju paralelno s talijanskim i njemačkim snagama, kao što rade nacionalističke grupe (četnici i separatisti) u Crnoj Gori.&lt;ref&gt;Mikrofilm br. T-820, rola 53, kadar 1068.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;automatski generisano3&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.znaci.org/00001/40_48.htm |title=Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 |access-date=30. 09. 2022 |archive-date=10. 07. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710041903/http://www.znaci.org/00001/40_48.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}

Na konferenciji održanoj 29. marta 1942. u [[Ljubljana|Ljubljani]], radi dogovora o izvođenju [[Operacija Trio|operacije Trio]], general Mario Roatta je izložio plan o instrumentalizaciji četnika u cilju eliminacije partizanskih snaga. Konferenciji su, između ostalih, prisustvovali i komandujući general i zapovjednik u Srbiji [[Paul Bader]], kao i general [[Vladimir Laxa]], načelnik štaba [[Hrvatsko domobranstvo|Hrvatskog domobranstva]]. General Roatta je smatrao da su četnici „neprijatelji Hrvata, ali ne neprijatelji Osovine“,&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1942, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, str. 1103.&lt;/ref&gt; te da bi privlačenje četnika na stranu Italijana i Njemaca bila najbolja prevencija stvaranja mogućeg zajedničkog antiokupatorskog fronta:
{{izdvojeni citat|»Saglasni smo da se četnici bore protiv komunista a i mi hoćemo, u krajnjoj liniji, da suzbijemo komuniste. Da li je onda celishodno, umesto da iskoristimo tu situaciju, da se borimo jednovremeno protiv komunista i četnika? Ovim načinom teramo prinudno obe strane u zajednički tabor. Izgleda mi celishodnije da najpre likvidiramo komunističku opasnost, jer, kad je jednom ova opasnost uklonjena, može se u jednoj drugoj fazi bliže prići pitanju četnika. Da docnije i ovi moraju biti uklonjeni razumljivo je samo po sebi; bilo bi nerazumno stvarati sebi sada 10000, možda 20000, neprijatelja. U prvoj fazi »suzbijanja komunista« moglo bi se računati na pomoć četnika a u najmanju ruku izolovati ih od borbe«.}}

[[Datoteka:Četničko ostrvo slobode.jpg|thumb|Kolaboracija u Crnoj Gori predstavljena kao &quot;'''Mihailovićevo ostrvo slobode'''&quot; u magazinu &quot;[[Time (časopis)|Time]]&quot; 25 maja 1942. &quot;''U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom''.&quot;&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]&lt;/ref&gt; ([[Duane Hudson|Bil Hadson]])]]

Nakon neuspeha da postigne dogovor sa Nemcima u Srbiji, Mihailović je na proleće 1942. godine prešao u Crnu Goru, gde su četnici uspostavili saradnju sa Italijanima.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]&lt;/ref&gt; U sklopu [[Treća neprijateljska ofanziva|italijanske antipartizanske ofanzive]] u Crnoj Gori, pokrenute aprila 1942. godine, učestvovale su četničke jedinice [[Rade Korda|Radeta Korde]], [[Petar Baćović|Petra Baćevića]] i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]].&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt; U izvještaju koji je krajem maja 1942. major [[Petar Baćović]] poslao generalu Mihailoviću o saradnji četnika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u sa Italijanima, kao i sa [[Legalizovani četnici|četničkim odredima legalizovanim kod kvislinških vlasti]]  u borbi protiv Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, navedeno je, između ostalog, sljedeće:
{{izdvojeni citat|Po obaveštenjima koje sam dobio od pouzdanih ljudi, stvari sa formiranjem četničkih odreda na ovoj strani stoje ovako: &lt;br /&gt; Kapetan [[Pavle Đurišić]] raspolaže sad sa 2000 stalnih četnika i dva puta toliko rezervnih trupa. Njegovi stalni četnici dobro su naoružani i dobro snabdeveni. Pored velikog broja automatskog oružja imaju veći broj bacača i četiri brdska topa. Naoružanje je Đurišić dobio od italijanskih vojnih vlasti. Pored naoružanja njegovi stalni četnički odredi dobijaju od talijanskih vlasti hranu u naturi i stalnu novčanu nagradu. '''O uslovima pod kojim je kapetan Đurišić dobio sve ovo od italijanskih vojnih vlasti, ne mogu ništa pozitivno reći'''.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

O borbenom savezništvu četničkih odreda u Crnoj Gori i italijanskih okupacionih vlasti, može se doznati i na osnovu izvještaja koji su [[5. maj]]a 1943. godine sačinili oficiri iz [[Ured za strateške usluge|Ureda za strateške usluge]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]:
{{izdvojeni citat|U proleće 1942. godine, Italijani su uspeli da postignu ''modus vivendi'' sa jednom grupom crnogorskih izdajnika. Osnovana je nova organizacija »nacionalističkih četnika« i preduzeta hitna akcija protiv antifašističkih snaga. [[Bajo Stanišić]], potčinjen Draži Mihailoviću i [[Blažo Đukanović|Đukanović]], crnogorski separatist [netačno; general Blažo Đukanović je bio, upravo obrnuto, Mihailovićev pristaša i velikosrpski nacionalist — prim.], stavili su se na čelo ove nove organizacije koja je od samog početka bila pod kontrolom neprijatelja i koja je već nanela ozbiljne gubitke onim snagama u Jugoslaviji koje se bore. Italijani su poverili ovim »nacionalističkim četnicima« dužnost da čuvaju železničku prugu [[Nikšić]]—[[Dubrovnik]], da vrše policijsku ulogu u neposrednoj blizini mesta gde su Italijani imali svoje garnizone i da pomažu italijanskim kaznenim ekspedicijama protiv jugoslovenskih antifašističkih boraca.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1017.&lt;/ref&gt;}}
[[Datoteka:Bajo Stanišić with occupational governor Pirzio Biroli.jpg|minijatura|Pukovnik [[Bajo Stanišić]] (lijevo, okrenut leđima) sa okupacionim guvernerom Crne Gore generalom [[Alessandro Pirzio Biroli|Alessandrom Pirziom Birolijem]] (drugi zdesna).]]

Mihailovićev opunomoćenik vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] stanovao je u okupiranom [[Split]]u, i javno se sastajao sa italijanskim visokim oficirima. U okupiranim gradovima — u [[Opatija|Opatiji]], [[Rijeka|Rijeci]], [[Knin]]u, [[Split]]u, [[Cetinje|Cetinju]], [[Podgorica|Podgorici]], [[Nikšić]]u, [[Pljevlja|Pljevljima]] — stanovali su oficiri [[JVuO]], a povremeno su bile smeštene i cele jedinice. Četničke jedinice opremane su i snabdevane od italijanskih štabova. Veći broj oficira Italijani su pustili iz zarobljeništva da bi bili angažovani u četničkim jedinicama pod njihovom komandom.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;/&gt; Oni su dugovali lojalnost Italijanima, pa se [[Jakov Jovović]] morao pravdati guverneru Crne Gore zbog uzvika &quot;živio Kralj Petar&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru od 29. maja 1942.&lt;/ref&gt;

U desetodnevnom izvještaju koji je 20. juna 1942. godine sačinio komandujući general i komandant u Srbiji [[Paul Bader]], konstatovano je sa stanovitom zebnjom da je u Crnoj Gori na snazi koalicija tamošnjih četnika i talijanske okupacione sile.&lt;ref&gt;AVII, NAV—T-501, rolna 248, snimci 319—324.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha (1. januar — 31. decembar 1942), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 93, strane 494—495.&lt;/ref&gt; General Bader zapaža da su četnici u potpunosti opremljeni od strane Italijana za borbu protiv NOVJ:
{{izdvojeni citat|Na području Crne Gore je zbijanjem redova crnogorskih četnika — nacionalista stvoren faktor sile koju treba uzeti ozbiljno. Njih u formiranju, naoružanju i opremi, kao i u angažovanju, velikodušno pomažu Italijani. Radi se o dobro naoružanoj borbenoj grupi od nekoliko hiljada ljudi koje predvode bivši oficiri. Izgleda da je, uglavnom, postignut njen prvi cilj — razbijanje proleterske brigade na području Crne Gore. Po svojim političkim stavovima crnogorski četnici — nacionalisti su pobornici [[Velika Srbija|velikosrpske ideje]]. Treba pretpostavljati da su povezani s Mihailovićem, koga široki krugovi kao i ranije smatraju pravim vođom Srbije.|Desetodnevni izveštaj komandujućeg generala i komandanta u Srbiji od 20. juna 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o vojno-političkoj situaciji, aktivnosti partizana, sopstvenim protivmerama i obostranim gubicima u Hrvatskoj, Srbiji i Bosni i o operaciji protiv partizana na Kozari}}

16. jula 1942. godine, major Petar Baćović informiše generala Dražu Mihailovića o razmjerama četničke kolaboracije sa italijanskim okupacionim snagama:
{{izdvojeni citat|Svi četnički odredi na teritoriji Hercegovine legalizovani su kod Talijana, dobijaju hranu, oružje i municiju. Platu ne primaju samo im se po neki put u vidu pomoći dodeljuju manje svote novca. Brojno stanje organizovanih četnika na teritoriji Hercegovine iznosi od 6 do 7 hiljada. Naoružanje pušaka oko 6000 kom. sa dosta automatskog oružja. Disciplina i duh dosta dobri.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]&lt;/ref&gt;}}

U svojstvu predsjednika Crnogorskog nacionalnog pokreta, general [[Blažo Đukanović]] je 24. jula 1942. godine na [[Cetinje|Cetinju]] zaključio pisani sporazum sa armijskim generalom Alesandrom Pirciom Birolijem, italijanskim guvernerom Crne Gore. Sporazumom su se dvije strane obavezale da će „sarađivati na povraćaju reda, mira i javne sigurnosti u zemlji”:
{{izdvojeni citat|1) Njegova Ekselencija Guverner Crne Gore, prima preuzetu obavezu, spram italijanskih vlasti, od strane crnogorskih nacionalista [tj. četnika i [[Lovćenska brigada|zelenaša]] — prim.], zastupanih od potpisnika ovog dokumenta, a koji izjavljuju, uz časno obećanje i lojalno osjećanje spram Italijana, sljedeće:

a) nastaviti i do kraja povesti beskrompromisnu borbu protivu komunizma i komunista u Crnoj Gori;

2) Crnogorski nacionalisti izriču Nj. E. Guverneru svoju beskrajnu zahvalnost prema svima italijanskim vlastima u Crnoj Gori za pomoć koju su do sada ukazale crnogorskom narodu i uvjeravaju da će se sa vječnim poštovanjem sjećati hrabrih italijanskih vojnika, koji su dali svoj život u zajedničkoj borbi protiv komunizma. 

3) Njegova Ekselencija Guverner primajući izjavu tih osjećanja izjavljuje svoje zadovoljstvo za borbu koju su crnogorski nacionalisti do sada preduzeli i poveli uz bok sa italijanskim vojnicima i izražava svoje saučešće povodom smrti crnogorskih nacionalista poginulih za dobro njihove zemlje. [...]

5) Radi dobrog završetka srećno otpočete akcije protiv komunista i da bi se spriječio bilo kakav njihov povratak, ustanoviće se u Crnoj Gori formacije dobrovoljaca zvane 'Leteći odredi' sastavljene od odabranih i oprobanih crnogorskih nacionalista. [...]

6) General Đukanović i komandanti gornjih formacija moći će predlagati akcije Nj. E. Guverneru ili Komandantu Trupa ili komandantima divizija onih teritorija gdje su formacije smještene, ali nikakva akcija ne može biti izvedena, ako nije odobrena od strane italijanskih vojnih komandanata, koji takođe zadržavaju za sebe pravo izdavanja uputa za izvođenje samih akcija.

General Đukanović i komandanti gornjih formacija obavezuju se da će dati svoju saradnju svaki put kad bude tražena od Nj. E. Guvernera, od Komandanta Trupa ili od komandanata divizija, uvijek u okviru borbe protiv komunista koji djeluju u Crnoj Gori. [...]

11) Pokret Nacionalista Crne Gore a za njega Odbor Nacionalista Crne Gore isključuje kategorički da ima ciljeva ili tendencija političkih, težeći samo da svojim djelom pripomogne razaranju i uništenju komunizma i da očuva svojim radom red, mir i blagostanje Crne Gore, i to u potpunoj slozi sa italijanskim vlastima.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom III, Borbe u Crnoj Gori 1941-1942, knj. 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1953, dok. br. 219, str. 527—530.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_24.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje HAJKA NA PRIPADNIKE NARODNOOSLOBODILAČKOG POKRETA]&lt;/ref&gt;}}

Kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«) informiše 28. jula 1942. Dražu Mihailovića kako je saradnja četnika s Talijanima u [[Hercegovina|Hercegovini]] potpuna:
{{izdvojeni citat|Glavna veza sa Italijanima ide preko [[Dobroslav Jevđević|Jevđevića]], kome do sada u svemu izlaze u susret. Tvrdi da može nabaviti iz Italije veću količinu namirnica, žita, konzervi kao i štofa ako bi imao na raspoloženju novaca. 12. jula sastali smo se sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Vojvodom Birčaninom]] u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

4. septembra 1942. godine, vojvoda Dobroslav Jevđević je održao sastanak sa predstavnicima [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. divizije Wehrmachta]]. U divizijskom izvještaju je tada navedeno da je razgovor održan na Jevđevićev zahtjev, koji je smatrao da je potrebno razjasniti „neka pitanja u vezi sa stavom nemačkog Vermahta prema delatnosti njegove grupe”, ali i da bi se „izbegao ma kakav konflikt s nemačkim oružanim snagama”. S obzirom da nije imao nikakav vojni čin u hijerarhiji JVuO, Jevđević je nazvan „političkim komesarom četnikâ iz italijanske interesne oblasti” od strane njemačkih obavještajnih oficira koji su sačinili zabilješku s ovog sastanka:
{{izdvojeni citat|U zoni koju su mu dodelili Italijani, između Crne Gore i granice između nemačke i italijanske interesne zone, on [vojvoda Jevđević — prim.] raspolaže sa 12.000 ljudi, naoružanih italijanskim oružjem i municijom, koji se staraju za red i mir. U toj oblasti nema više nijednog partizana. U toku akcije čišćenja grupa je pobila oko 6.500 komunista, pretežno Srba. Njen cilj je da se ponovo uspostavi i održi red i mir na celoj teritoriji Bosne i Hercegovine. [...] Jevđeviću je naglašeno da bi prelazak njegovih četničkih odreda preko demarkacione linije morao dovesti do oružane intervencije nemačkih jedinica. Obećano mu je da će biti obavešten u slučaju da partizanske bande pod pritiskom nemačkih ili hrvatskih jedinica pokušaju da se povuku na jug u italijansku interesnu zonu a dato mu je do znanja da se očekuju obaveštenja i u obrnutom slučaju. Jevđević je izložio spremnost u tom pogledu i predložio za dati slučaj radio-vezu. Nije osporio da izvršava direktive Draže Mihailovića.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 145, str. 718—720.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=461&amp;rec=315&amp;roll=2270 NARA, T315, Roll 2270, frames no. 000456—000458.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Jeftevic hatte um diese Unterredung gebeten, weil ihm, wie er sagte, eine Klärung mancher Fragen bezüglich der Stellungsnahme der Deutschen Wehrmacht zur Tätigkeit seiner Gruppe notwendig erschien, um jeden Konflikt mit der Deutschen Wehrmacht zu vermeiden. &lt;br /&gt; In einer Breitenzone, die ihm von den Italienern zwischen Montenegro und deutsch–italienischer Interessengrenze zugeweisen sei, habe er 12.000 Bewaffnete stehen, die, mit italienischen Waffen und italienischer Munition versehen, für Ordnung und Ruhe Sorge trügen. In diesem Gebiet befinde sich kein Partisane mehr. Die Gruppe habe im Verlaufe der Säuberungsaktion 6.500 Kommunisten, und zwar meist Serben, erschossen. Sein Ziel sei die Wiederherstellung und Aufrechterhaltung der Ruhe und Ordnung im Raume ganz Bosniens und der Herzegovina. &lt;br /&gt; Jeftevic wurde bedeutet, daß ein Überschreiten der Demarkationslinie durch seine Cetnikverbände zwangsläufig zum bewaffneten Einschreiten deutscher Truppen führen müßte. Es wurde ihm Verständigung für den Fall zugesagt, daß Partisanenbanden unter dem Druck der deutschen oder kroatischen Truppen nach Süden in das italienische Interessengebiet zu entweichen versuchen und der Erwartung einer Benachrichtigung für den umgekehrten Fall Ausdruck gegeben. Jeftevic erklärte sich hierzu bereit und gegebenenfalls Funkverbindung vor. Im übrigen bestritt er nicht, den Weisungen des Drage [sic!] Mihajlovic Folge zu leisten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj 718. pešadijske divizije od 5. septembra 1942. o rezultatima razgovora nemačkih predstavnika s političkim delegatom četničke Vrhovne komande Dobroslavom Jevđevićem 4. septembra 1942. u Dobrom polju}}
[[File:Pop Djujić with chetniks and Italians.jpg|thumb|left|upright=1.2|Vojvoda Momčilo Đujić i pripadnici Dinarske divizije JVuO u društvu italijanskih oficira 1942/43.]]

Vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je otišao u [[Opatija|Opatiju]], gdje će 10, 11. i 12. septembra 1942. razgovarati sa komandantom 2. italijanske armije generalom [[Mario Roatta|Mariom Roattom]]. Petar Baćović je 17. septembra izvijestio Dražu Mihailovića da je preko vojvode [[Dobroslav Jevđević|Dobroslava Jevđevića]] vojvoda Trifunović-Birčanin »putem Šeste armije« uputio sljedeće upozorenje:
{{izdvojeni citat|Nalazim se u komandi Druge italijanske armije, gde sam stigao u Fijumi. Kad sam saznao za vašu nameru da hoćete da napadnete neka muslimanska naselja, saopštavam vam i Baćoviću da sam apsolutno protivan takvoj akciji jer će ona baciti u novu katastrofu srpski narod u toj zoni. Ona će značiti puni prekid saradnje sa italijanskom vojskom čime počinjavamo sa naše strane pravi zločin protiv srpskog naroda. Obustavite odmah sve pripreme i da u budućnosti se nipošto ne počnu slične akcije bez mog pristanka.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 48—49.&lt;/ref&gt;}}

U depešama koje je Vrhovnoj komandi JVuO 18. i 19. septembra 1942. poslao major Baćović, eksplicitno se traži dozvola za kolaboraciju s Italijanima:
{{izdvojeni citat|
''18. IX 1942.''

Birčanin saopštava da Talijani u Splitu nude platu oficirima po rešenju talijanskog ministarstva rata. Pita šta da radi. Mišljenja je da se ne prima. Od vašeg rastanka sa njim do 4. IX [[Dinarska divizija JVuO|dinarska grupa]] dobila 1.900 pušaka od Talijana.

''19. IX 1942.''

Od komunista nam preti velika opasnost, trebalo bi što pre preduzeti akcije protivu njih. Da li možemo takvu akciju izvršiti u sporazumu sa Talijanima. Sa talijanskim komandantom armije nisam se sastao iako je to tražio od mene dva puta jer nisam imao dozvolu od vas.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 49.&lt;/ref&gt;}}

25. septembra 1942, uslijedio je nedvosmislen odgovor generala Mihailovića iz koga postaje očevidno da je komandant JVuO bio ne samo upoznat sa saradnjom svojih podređenih s italijanskim snagama na terenu, već ju je i naređivao:
{{izdvojeni citat|Izvucite od Talijana što više oružja, municije, hrane i obuće. Gledajte na svaki način da dobijete brdske topove i bacače sa našom poslugom. Brdski topovi i bacači imaće presudnu ulogu i cela stvar biće svršena jednom za svagda. Neka [[Dobroslav Jevđević|Jevđa]] upotrebi svu veštinu za ovo dobijanje kao što je [[Pavle Đurišić|Pavle]] proletos dobio.&lt;ref&gt;AVII, Ča, 2/1—9, 302 a.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 296—297.&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}
[[File:Italians and chetniks against the partisans.jpg|thumb|Italijani i četnici u zajedničkom pohodu protiv partizana, na [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu polju]] kod [[Knin]]a, ljeto 1942. godine]]

26. septembra 1942. komandant italijanske 2. armije general [[Mario Roatta]] poslao je izvještaj Vrhovnoj komandi u [[Rim]]u o rezultatima razgovora sa vojvodama [[Ilija Trifunović-Birčanin|Trifunovićem-Birčaninom]] i [[Dobroslav Jevđević|Jevđevićem]]:

{{izdvojeni citat|Jevđević je smatrao celishodnim da — u jednom memorijalu — iznese svoju iskrenu saradnju sa nama, zapisavši između ostalog — doslovno:

»Saradnja sa Italijanima vratila je našem narodu mogućnost da živi u miru, da radi i da se posveti porodici. Saradnja sa Italijom je od presudnog interesa za srpski narod i nikad Srbin neće ustati protiv italijanske vojske jer bi takav postupak, pored toga što bi predstavljao nezahvalnost i zločin, bio takođe i velika ludost. Bez obzira na ishod rata, bratstvo u oružju i zajednički prolivena krv (četnici su u borbi protiv komunista izgubili preko 600 ljudi) cementiraće srdačno prijateljstvo sa Italijom. Nikakva londonska Vlada ni bilo koji drugi faktor neće nas skrenuti od ovog puta i ove politike, jer jedino to prijateljstvo je u stanju da omogući ostacima srpskog naroda da prežive«.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 1: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 888.&lt;/ref&gt;|Izvještaj komandanta italijanske 2. armije generala [[Mario Roatta|Maria Roatte]] od 26. septembra 1942. Vrhovnoj komandi u [[Rim]]u o rezultatima razgovora sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilijom Birčaninom]] i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavom Jevđevićem]]}}

Glas o četničko-italijanskoj saradnji širio se i van italijanske okupacione zone. Tako je major [[Žarko Todorović]], komandant Beograda JVuO, 29. oktobra 1942. javio Mihailoviću da je »potrebno korigovati rad Jevđevića i Birčanina«. Major Todorović još navodi:
{{izdvojeni citat|Stižu neprekidno žalbe da njihovi ljudi u vaše [tj. Mihailovićevo] ime ubijaju nevino stanovništvo i da se je prešla svaka dopuštena granica saradnje sa Italijanima. Poznato vam je da na toj teritoriji ima saradnje čak i sa ustašama. Ovo sve daje za pravo komunistima i separatistima...&lt;ref&gt;AVII, Ča, 2/1–21, 302 a.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 299.&lt;/ref&gt;}}
[[Datoteka:Ilija Trifunović-Birčanin and Italian collaboration.jpg|thumb|Izvještaj generalštabnog kapetana Radovana Ivaniševića iz Splita o kolaboraciji vojvode Ilije Trifunovića-Birčanina sa italijanskim okupatorom.]]

Na sastanku koji je 12. i 13. oktobra 1942. godine održan u [[Split]]u, razmatrana je situacija u vezi sa izvođenjem [[Operacija Dinara|operacije »Dinara«]]. General Mario Roatta je tada iznio podatak da jedinice MVAC na teritoriji dva talijanska okupaciona korpusa broje oko 15.000 četnikâ, kao i da su organizirane kao pomoćne trupe: 
{{izdvojeni citat|''Formacije M.V.A.C. koje su dva arm. korpusa dosad organizovala'' &lt;br /&gt; a) — ''VI arm. korpus'': &lt;br /&gt; sada raspolaže sa oko 15 bataljona s prosečnom jačinom od 400 ljudi; &lt;br /&gt; smatra da može računati ukupno na 6000—7000 sigurnih četnika i 3000—4000 nezavisnih četnika; &lt;br /&gt; razdelio je ukupno 1500 pušaka i 10 puškomitraljeza; &lt;br /&gt; smatra da njemu podređene četničke formacije raspolažu ukupno sa 10000—12000 pušaka (zato smo im mi ustupili samo mali broj ovih); [...] &lt;br /&gt; b) — ''XVIII arm. korp.'': &lt;br /&gt; raspolaže samo četničkim formacijama (Srbi, pravoslavne vere); raspoložive formacije dostižu ukupno 5100 naoružanih ljudi (koji raspolažu takođe i sa 13 mitraljeza); &lt;br /&gt; smatra da je na teritoriji div. »Sasari« već izvršen najveći napor za regrutovanje;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_13_2.htm Zbornik, tom XIII (ital. dokumenti), knj. 2], dokument 100, strana 781.&lt;/ref&gt;|Zapisnik sa sastanka komandanta Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« s komandantima 6. i 18. armijskog korpusa održanog 12. i 13. oktobra 1942. u Splitu radi analize operacije »Dinara« i drugih aktuelnih pitanja}}

U telegramu koji je 9. novembra 1942. uputio Menegelo Dinčić, otpravnik poslova ambasade [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] u [[Bern]]u, jasno je istaknuto da su jugoslovenski partizani jedini borci protiv okupatora, dok četnički pokret pod Mihailovićevom komandom, makar u oblastima posjednutim od strane Talijana, nedvojbeno ima kvislinški karakter:
{{izdvojeni citat|Borbu sa Talijanima vode danas isključivo partizanski odredi u planinskim delovima Dalmacije. Ti odredi u kojima podjednako učestvuju Hrvati i Srbi bez kompromisa istupaju protiv Talijana i protiv ustaša. Stanovništvo njih podjednako pomaže u energičnom stavu prema Italiji i prema Nezavisnoj Državi Hrvatskoj.

S druge strane četnici u Dalmaciji i Hercegovini — isključivo Srbi — sarađuju sa Italijanima u borbi protiv partizana i ne istupaju više protiv ustaša. Talijani njih pomažu sa oružjem, municijom i novcem. Njihovu akciju u Hercegovini vodi Jevđević, a u Dalmaciji pop Đujić i Niko Novaković.

Oni stalno i javno govore da rade isključivo po naređenju đenerala Mihailovića. Koristeći na taj način autoritet ministra vojnog Kraljevske vlade, oni vrše presiju na oficire koji se sklonili u Dalmaciju da im se pridruže. Istu presiju vrše na te oficire i Talijani pozivajući ih u borbu protiv boljševizma po primeru đenerala Nedića i Mihailovića a kao prijatelje Talijana. Ovo je vrlo štetno i može imati teške posledice. Neophodno je potrebno da Kraljevska vlada u ovom pitanju zauzme energičan stav, da spreči bratoubilački rascep koji uzima sve više maha.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_234.htm Izveštaj otpravnika poslova izbegličke jugoslovenske vlade u Bernu od 9. novembra 1942. Ministarstvu spoljnih poslova o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv partizana u Hercegovini i Dalmaciji]&lt;/ref&gt;}}

Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] posećivao je komandu talijanske Druge armije u Sušaku i ugovarao zajedničke operacije. Tokom oktobra [[1942]]. izvedene su zajedničke operacije [[Operacija Alfa|Alfa]] i [[Operacija Beta|Beta]], u kojoj su učestvovale i snage [[NDH]]. Za jednu od takvih operacija Italijani su decembra [[1942]]. brodovima prevezli 3000 četnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] iz [[Metković]]a u [[Split]], a zatim kamionima u [[Knin]].

U izvještaju koji je 18. novembra 1942. godine sastavio i potpisao general [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, povoljnim se ocjenjuje potpisivanje [[Suradnja četnika sa NDH|četničko-ustaških ugovora]] (najprije zbog pacifikacije velikih dijelova NDH), ali i osjeća njemački zazor od snage i uticaja koje su jedinice MVAC stekle kao integralni dio četničkog pokreta:
{{izdvojeni citat|Između hrvatskih nadleštava i četnika su, kao što se vidi iz priloženog, zaključeni dalekosežni sporazumi koji se i poštuju. Na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. divizije]] situacija je ipak zategnuta. Italijanski antikomunistički odredi i blizina Srbije uliva četničkim vođama nadu i pouzdanje da će izdržati. Razbijanje italijanskih antikomunističkih odreda (kao i razbijanje D. M. — organizacije) u velikoj meri bi oslabilo moral i otpornu snagu ostalih četničkih grupa.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 54.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=362&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000357—000358: Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj - „Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji“ (18. novembar 1942.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zwischen kroat. Dienststellen und Cetniks sind weitgehend Verträge entspr. Anlage abgeschlossen, die auch i.a. gehalten werden. Im Bereich der 718.Div. ist die Lage trotzdem gespannter. Die ital. Antikommunisten–Verbände und Nähe Serbiens, geben den Cetnik–Führern Hoffnung und Zuversicht, zum Durchhalten. Die Zerschlagung die ital. Antikommunisten–Verbände /sowie die Zerschlagung der D.M.–Organisation/ würde Moral und Widerstandswille der übrigen Cetnikgruppen stark lähmen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942).}}

General [[Alexander Löhr]] je sačinio zapis na 180 stranica (čekajući u istražnom zatvoru u [[Beograd]]u na početak sudskog procesa), u kome se prisjeća događaja iz vremena okupacije. O snazi i brojnosti četničkih jedinica na teritoriji italijanske okupacione zone, Alexander Löhr je ostavio sljedeće podatke:
{{izdvojeni citat|Kad sam primio [[Armijska grupa E|XII armiju]] (avgusta 1942) doznao sam da se u [[Zapadna Hrvatska|zapadnoj Hrvatskoj]], [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]] nalaze mnogobrojni Mihailovićevi četnici – bilo ih je navedeno, mislim 35.000, koje su Italijani podržavali. No oni su sve ovo odricali. U novembru 1942. [[Adolf Hitler|Firer]] je doneo odluku da se sve ukloni što ne pripada regularnoj italijanskoj ili hrvatskoj vojsci. [...] &lt;br /&gt; Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj – prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}&lt;/ref&gt;|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}}

Tokom 1942. godine, vlada [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], a preko nje u velikoj mjeri i [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslavenska emigrantska vlada]], stekle su prilično jasnu sliku o tome što se zbiva na teritoriju okupirane Jugoslavije, uključujući tu i činjenicu da četnici Draže Mihailovića na područjima pod talijanskom kontrolom kolaboriraju s Talijanima protiv partizana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_57.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SPORNO PITANJE KOLABORACIJE]&lt;/ref&gt; Britanski major Piter Boj ({{jez-engl|Peter Boughey}}), oficir [[Uprava za specijalne operacije|Uprave za specijalne operacije]] ({{jez-engl|Special Operations Executive}}, SOE), prezentirao je 29. decembra 1942. na brutalan način majoru Radoju Kneževiću, šefu vojnog kabineta predsjednika vlade [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] [[Slobodan Jovanović|Slobodana Jovanovića]], svoja saznanja o razmjerama kolaboracije Mihailovićevih četnika sa italijanskim okupatorom, kao i o nemogućnosti da se ona sakrije:
{{izdvojeni citat|2. — Đeneral Mihailović otvoreno sarađuje sa [[Italijani]]ma i njegovi odredi potpuno naoružani prebacuju se italijanskim kamionima u [[Zapadna Bosna|zapadnu Bosnu]] za borbu protiv partizana i to u zajednici sa italijanskim trupama. Kaže da se baš danas vodi bitka severno od [[Mostar]]a između jednog Dražinog odreda od 2.400 ljudi iz Crne Gore u zajednici sa Italijanima protivu partizana.

3. — Major Boj je rekao: Draža Mihailović je kvisling isto kao [[Milan Nedić|Nedić]], jer Nedić sarađuje sa Nemcima a Draža sa Italijanima.

Odredi đenerala Mihailovića uopšte sada ne vode borbu, a nama [[Englezi]]ma potrebno je da baš sada stupe u borbu, a ne kroz dva ili četiri meseca. Kada se savezničke trupe budu iskrcale na [[Balkan]]u, onda je nama sve jedno da li će nam prići Nedić, [[Ion Antonescu|Antonesku]] ili đeneral Mihailović. Onda će biti sve dockan.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 27, str. 56.&lt;/ref&gt;}}
[[Datoteka:Operation Alfa 1942.jpg|minijatura|Hercegovački četnici (Nevesinjski korpus JVuO; komandant: kapetan [[Milorad Popović]]) zajedno sa italijanskim oficirima. Fotografija načinjena u vrijeme izvođenja [[Operacija Alfa|operacije Alfa]] ([[Prozor]], oktobar 1942)]]

Kada je riječ o odnosu spram četnika tokom 1942. godine, okupirana Jugoslavija predstavlja ratnu pozornicu na kojoj dolazi do razmimoilaženja dvaju saveznika — [[Kraljevina Italija|Kraljevine Italije]] i [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]]. Naime, Vrhovna komanda Wehrmachta je italijansko protežiranje četnika smatrala pripremom terena za promjenu strane, tj. okretanje Italije [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]:

{{izdvojeni citat|Godina 1942, što se tiče saradnje nemačke i italijanske armije, bila je zadovoljavajuća. Jedini izuzetak bio je prostor Jugoslavije, gde je došlo do otvorenog sukoba između nemačkih i italijanskih vojnih vlasti. Za Nemce, problem je pre svega bio u stavu italijanske 2. armije, koja je lokalnu vlast u delovima Dalmaciji i istočne Hercegovine predala četnicima. Ovo se posredno odnosi na komandanta italijanske 2. armije, generala Roatu ([[Mario Roatta|Roatta]]), koga [[Adolf Hitler|Hitler]] nije voleo. General Roata je, sredinom 1942. godine, naoružao četničke jedinice i to u istočnoj Hercegovini, Crnoj Gori, zapadnoj Bosni i Dalmaciji. Ovaj potez generala Roate mnogo je razbesneo hrvatske i nemačke vojne vlasti. Četnički je pokret, godine 1942, bio priznat od Saveznika kao antifašistički pokret otpora, a general [Roatta] je preko te akcije pripremao teren da Italija pređe na stranu Saveznika.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2023-05-17 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Nemačka i njeni saveznici)}}

Tokom 1942. i 1943. godine, Draža Mihailović je boravio u Crnoj Gori, gdje je pod zaštitom Italijana i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] organizovao svoj štab u blizini [[Kolašin]]a. Italijani su četnike snabdijevali oružjem, municijom, ostalom vojnom opremom, davali im plate po osnovu prijavljenog broja ljudstva i formirali zajedničke taktičke sklopove za borbu protiv partizana, uglavnom od četničke pješadije i italijanske artiljerije. Krajem 1942. i početkom 1943. godine, četnici su predstavljali najsnažniju kolaboracionističku grupaciju u Crnoj Gori, i prema pouzdanim podacima, imali su oko 20.300 ljudi pod oružjem. Od tog broja, nešto više od 15.000 bilo je pod komandom Pavla Đurišića, dok je pod komandom Baja Stanišića bilo oko 5.000 boraca.&lt;ref&gt;Др Живко Андријашевић, Историја Црне Горе, Вукотић медиа, Београд, 2016, стр. 302—303.&lt;/ref&gt;

Također, tijekom druge i treće godine okupacije Jugoslavije najveći je dio četničkih snaga u onim dijelovima hrvatske marionetske države koje su okupirali Talijani služio kao talijanske pomoćne trupe, i to u formi Dobrovoljačke antikomunističke milicije (Milizia Volontaria Anti-Comunista ili MVAC). Prema generalu [[Giacomu Zanussiju]], koji je još kao pukovnik bio pomoćnik načelnika štaba Roattine Druge armije, u talijanskim dijelovima marionetske Hrvatske bilo je 19.000 — 20.000 četnika organiziranih u MVAC, a Talijani su ih opskrbili znatnom količinom opreme: 30.000 pušaka, 500 mitraljeza, 100 bacača, 15 artiljerijskih oruđa, 250.000 ručnih bombi, 7,000.000 metaka, 7.000-8.000 pari obuće. U ovaj spisak vjerojatno nije uračunato oružje, municija i oprema koja je četnicima isporučena za vrijeme sve tri faze [[Operacija Weiss|operacije Weiss]] (tzv. četvrte neprijateljske ofenzive), zimi 1942/1943, čije su količine morale biti velike.&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_48.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]&lt;/ref&gt;

=== Saradnja četnika sa Italijanima 1943. ===
{{main|Operacija Weiss|Bitka na Neretvi}}
[[File:Jevdjevic and Italians.jpg|thumb|Hercegovački četnički vojvoda Dobroslav Jevđević u prisustvu italijanskih oficira, poziva narod u borbu protiv partizana.]]

[[Datoteka:Italijani i četnici u Jablanici 1943.jpg|minijatura|Italijani i četnici u Jablanici 1943.]]

S ovlašćenjem maršala [[Ugo Cavalero|Uga Kavalera]], general [[Mario Roatta]] je na sastanku održanom u Rimu 3. januara 1943. godine iznio pred generala [[Alexander Löhr|Löhr]]a prijedlog o razoružavanju četnika po okončanju [[Operacija Weiss|operacije Weiss]]:
{{izdvojeni citat| 
'''Izveštaj za Nj. Eksel. generala Lera'''

1) — Pod italijanskom komandom ima 19.000 »četnika« grupisanih u bande. Od ovih: &lt;br /&gt; — 3.000 duž žel. pruge Ogulin — Vrhovine, &lt;br /&gt; — 8.000 između Gračac i Knin, &lt;br /&gt; — 8.000 u Hercegovini. &lt;br /&gt; 2) — Severna grupa, koja je mala, ne izaziva naročitu zabrinutost, ali ne sme da bude razoružana u prisustvu drugih grupa zato da bi se izbeglo prerano alarmiranje ovih. &lt;br /&gt; 3) — Što se tiče razoružavanja ostalih dveju grupa preporučuje se poseban metod. Ako ostavimo ove grupe u oblastima u kojima se sada nalaze i odjednom im naredimo da polože oružje, u tom slučaju možemo biti sigurni da će masu, koja složno bude pružila otpor potpomoći mesno pravoslavno stanovništvo i da će se ona pridružiti partizanima.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1039.&lt;/ref&gt;|Predlog generala Roate od 3. januara 1943. generalu Leru o razoružanju četnika i njihovom broju pod italijanskom komandom}}

Stoga, general Roatta predlaže da četnici budu prvo maksimalno iskorišteni od strane sila Osovine u borbi protiv partizana, prije nego ih se stavi pred svršen čin (»nameru o razoružanju četnika treba kriti do kraja«):

{{izdvojeni citat|5) — Tokom druge operacije, tj. kad se nemačke i italijanske trupe budu podelile, može se četnicima govoriti približno ovako: &lt;br /&gt; »Sada je čitava teritorija oslobođena ili skoro oslobođena od partizana. Nošenje oružja od strane civilnih bandi nema više svrhe, pa prema tome ne može se više tolerisati: stoga položite oružje«.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1039—1040.&lt;/ref&gt;}}

Njemački opunomoćeni general u [[NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] podnio je 13. januara 1943. Glavnom komandantu jugoistočne Evrope izvještaj, a koji se tiče posjeta generala Roatte Zagrebu, kratko prije njegovog premještaja sa položaja komandanta Superslode. Izvještaj sadrži veoma zanimljive informacije o intenzitetu saradnje Italijana i četnika:
{{izdvojeni citat|S obzirom na problem četnika koji je pokrenuo [[Ante Pavelić|Pavelić]], ispalo je da Roatta pod svojom zastavom ima 3.000 četnika oko Plaškog i Vrhovina, 8.000 oko Knina od kojih su 3.000 iz Hercegovine i još 8.000 u Hercegovini — što ukupno iznosi 19.000 četnika. Da ti četnici ne čine ni koraka bez istovremenih naređenja DM (Draže Mihailovića) poznato nam je iz neosporivih dokumenata. 7.000 tih četnika naoružavaju, snabdijevaju i plaćaju Talijani. [...] Roatta je rekao Paveliću da bi moglo doći vrijeme kad će za pacifikaciju Hercegovine biti potrebno pozvati i onih 20.000 četnika koji su smješteni u Crnoj Gori, a služe Talijanima. Također je planirano povećanje tog kontigenta za daljnjih 10.000 ljudi. Uzme li se u obzir sve to, Roatta sigurno ne razmišlja o razoružanju svojih četnika...&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_48.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mikrofilm br. T-501, rola 264, snimci 568-569.&lt;/ref&gt;}}

U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta, u vrijeme priprema za izvođenje operacije »Weiss«, pominje se identična cifra u procjeni brojnosti četničkih jedinicâ u službi italijanskog okupatora:
{{izdvojeni citat|''4. februar'' &lt;br /&gt; Sastanak nemačkih i italijanskih komandanata u vezi operacije “[[Operacija Weiss|Vajs 1]]”. Obe strane slažu se, da Hrvati nisu sposobni da sami održavaju red u svojoj državi. Italijanski general [[Mario Roatta|Roata]] usprotivio se nemačkom predlogu da Italijani razoružaju četnike, koji imaju oko 19.000 boraca.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2023-05-17 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (od 1. januara 1943. do 31. decembra 1943)}}

Njemački oficiri zaduženi za vođenje dnevnika konstatiraju koliko je bilo teško prekinuti saradnju četnika i Talijana, nominujući generala Maria Roattu kao najodgovornijeg za održavanje ove konekcije:
{{izdvojeni citat|''27. januar'' &lt;br /&gt; Nemački poslanik u [[Zagreb]]u, [[Siegfried Kasche|Kasche]] izrazio je svoju zabrinutost zbog stanja na području rudnika boksita, kod [[Mostar]]a i upozorio je na četničku opasnost. Naš oficir za vezu, međutim, tvrdi da je stanje kod Mostara sasvim mirno i da tamo ne preti opasnost od komunista, pošto to područje pripada interesnoj sferi četnika. Naša komanda za Jugoistok predlaže, da se u pogledu četnika, malo sačeka, jer je general Roata emocionalno jako vezan za četnike i tek kada dođe na njegovo mesto neki drugi general, može da se očekuje odlučnija akcija Italijana protiv četnika.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2023-05-17 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (od 1. januara 1943. do 31. decembra 1943)}}

Karta koju je pripremio Glavni stožer [[Hrvatsko domobranstvo|Hrvatskog domobranstva]] i koja je datirana 17. januara 1943. godine, dijeli četnike na teritoriju Nezavisne Države Hrvatske u tri grupe: talijanske četnike, koncentrirane na području Otočca u Lici, na području Knina u sjevernoj Dalmaciji i u istočnoj Hercegovini; četnike usredotočene u centralnom dijelu Bosne i dijelovima istočne Bosne u blizini istoimene rijeke, a koji kolaboriraju s NDH; te pobunjene četnike koji drže omanje predjele u sjeveroistočnoj Bosni i na području istočno od Sarajeva.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_50.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje KOLABORACIJA S USTAŠKOM DRŽAVOM]&lt;/ref&gt;

U Vrhovnu komandu JVuO je 21. januara 1943. stigla depeša, poslata tri dana ranije od strane vojvode Dobroslava Jevđevića (pseudonim »Ištvan«), u kojoj se u optimističkom tonu najavljuje početak operacije:

{{izdvojeni citat|Danas stiglo odobrenje iz Rima da Crnogorci idu preko Hercegovine. Našim trupama odobren pokret kad Crnogorci krenu od Prozora. Naš pravac Grahovo — Glamoč. Talijani daju hranu, osoblje radio-stanica, snabdevanje i sanitet. Bjelajca zadržavaju za posebnu akciju koju oni vrše sa njim za čišćenje Like. Nemci i Italijani zatvaraju ostupne pravce. Za naše ljudstvo daju 100 metaka vojniku, 1.000 puškomitraljescu, 10 teških bacača sa 3.000 granata. Komandant armije [general Roatta — prim.] izjavio je da se divi našoj vojsci i daje joj sve. Organizaciju oslobođene zone prepuštaju nama. Putujem danas u Hercegovinu. Regulisao sam pasoš i vodim sa sobom radio telegrafistu sa podmornice. Jevđević.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Prvog dana februara 1943. godine, četnički komandant je uputio svojim pretpostavljenim sljedeći telegram: „Verujem da ćemo Tetkiće [četnički naziv za Italijane — prim.] moći koristiti protivu [[Ustaše|ustaša]] i Nemaca na slučaj njihove želje da uđu u italijansku zonu. Interesantan je izveštaj o govoru talijanskog pukovnika u [[Nevesinje|Nevesinju]]. Ponovite vašu depešu br. 171.“ Naime, 31. januara u štab su Draže Mihailovića pristigle dvije depeše koje se odnose se na govor koji je održao neimenovani italijanski pukovnik, nakon što je izvršio smotru i inspekciju četničkih jedinica. Tom prilikom, ovaj visoki oficir je navodno izjavio: „Braćo Srbi četnici, i mi ćemo svi biti četnici. Mi ćemo se boriti zajednički za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]] i Veliku Italiju.“&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 293, reg. br. 1/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 19. februara 1943. godine]&lt;/ref&gt;

Posljednjeg dana februara 1943, u cilju koordinacije četničko-okupatorskih djejstava tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], major [[Zaharije Ostojić]] naređuje vojvodi [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavu Jevđeviću]] da učini sve kako bi od Italijana (»broj 22«) i Nijemaca (»broj 11«) obezbijedio snabdijevanje snaga JVuO hranom, oružjem i streljivom, kao i da ugovori sektore na kojima bi četnici, neuznemiravani od strane njemačkih trupâ, mogli preduzeti učinkovito »čišćenje od boljševika«:

{{izdvojeni citat|Da se sa brojem 11 i brojem 22 sporazumeš da se četnicima dade za čišćenje od boljševika zona: Rama—Prozor—Šujica—Livno—Makarska—Morska obala do ušća Neretve — desna obala Neretve—Rama, s tim da broj 11 na ovu zonu ne prelazi već očisti ostalu zonu severno.

Da broj 22 dade municiju, hranu i automatska oruđa za 20.000 četnika za ove operacije. Sa Baćovićem mi ćemo imati ustvari oko 15.000, a onih pet pravo je da dignemo. Da obezbede davanje topova i bacača i pomoć avijacije za bombardovanje i izviđanje.

Da broj 22 da svojih pet hiljada ljudi i obezbedi prevozna sredstva za prebacivanje naših snaga prema operativnim potrebama, da za svaku kolonu da radio stanice i telefonski materijal.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_57.htm Naređenje komandanta Istaknutog dela Štaba Draže Mihailovića od 28. februara 1943. vojvodi Dobrosavu Jevđeviću da se sporazume sa italijanskim i nemačkim okupatorima o podeli operacijskih zona između njih i četnika za borbu protiv jedinica NOVJ u dolini Neretve]&lt;/ref&gt;}}

U vrijeme [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], iz komande Jugoistoka poslato je uputstvo generalu [[Rudolf Lüters|Rudolfu Lütersu]], komandantu njemačkih trupa u [[NDH]], kojim se podsjeća da četnici predstavljaju pomoćne trupe koje se bore pod komandom italijanskih oficira, i preporučuje da bi ih zato na frontu trebalo držati odvojeno od njemačkih jedinicâ i snagâ NDH:

{{izdvojeni citat|21.2.43: Uputstvo komande Jugoistoka Komandantu njemačkih trupa u Hrvatskoj o odnosu prema četnicima pod italijanskom komandom. Sve naoružane formacije koje ne pripadaju italijanskoj armiji ili oružanim snagama NDH imaju se smatrati neprijateljima i tako se prema njima i odnositi; Italijanskoj komandi 2. armije je upućena molba, da pomoćne četničke jedinice drži dalje od njemačkih trupa.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=440 National Archive Washington, T311, Roll 175, frame no. 000435.]&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugoistoka za februar 1943 (28. februar 1943.).}}

Italijani su veoma cijenili doprinos četnika zajedničkim ratnim naporima u antipartizanskim operacijama na teritoriji okupirane Jugoslavije. U dopisu načelnika štaba komande zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda kapetana [[Radovana Ivaniševića]] od 28. februara 1943. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], navode se djelovi govora italijanskog generala [[Umberta Spiga]]:
{{izdvojeni citat|General Spigo, komandant XVIII Italijanskog Armiskog korpusa, u prisustvu majora Baćovića i njegovog načelnika štaba, zatim majora Paloševića, Dr. Svilokosa i dva đenerala sa dva pukovnika italijanske vojske, između ostalog izjavio je danas sledeće: &lt;br /&gt; 1.— Četničke jedinice u Crnoj Gori, Hercegovini, Gornjoj Lici, pa čak i u Slovenačkoj, vrlo su dobro organizovane i rade požrtvovano, složno i disciplinovano i na opšte zadovoljstvo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_61.htm Obaveštenje načelnika Štaba Komande zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 28. februara 1943. komandantu Dinarske oblasti o razgovoru sa generalom Spigom]&lt;/ref&gt;}}

26. februara 1943. godine, na sastanku održanom u Rimu između [[Benito Mussolini|Benita Mussolini]]ja i [[Joachim von Ribbentrop|Joachima von Ribbentropa]], upravo u trenutku dok se vode najteže borbe na Neretvi između JVuO i NOVJ, bilo je riječi o balkanskom ratištu. Prethodno, [[Adolf Hitler|Hitler]] je Mussoliniju uputio pismo u kome je poručio da „nema nikakve razlike između partizana i četnika, jer su i jedni i drugi jednaki u mržnji protiv Nemačke i Italije“, založivši se za prekid naoružavanja četnika od strane okupatora i njihovo razoružavanje. General [[Vittorio Ambrosio]], načelnik Glavnog generalštaba italijanske vojske, koji je prisustvovao sastanku, složio se da četnike treba razoružati u budućnosti, ali je istakao da treba priznati da su se „četničke formacije dobro borile, da su pretrpele velike gubitke i da su partizanima zadale velike gubitke“, kao i da je u tom trenutku „celishodno da se bore za nas s obzirom da nemamo dovoljno jedinica i da neke čak moramo izvući.“ Na sastanku, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duče]] je iznova naglasio strateški značaj upotrebe četničkih jedinica u italijansku korist:
{{izdvojeni citat|Ovo je gerila u kojoj 8.000 četnika iz Hercegovine pruža veću pomoć nego 2-3 [italijanske] divizije, upravo zbog toga što su se specijalizovali za takvu vrstu rata.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, XIII/3, Beograd, 1976, str. 118-121: Zabeleška Vrhovne komande o sastanku nemačkih i italijanskih predstavnika, održanom 26. februara 1943. u Rimu, povodom nastavljanja operacije „Vajs“.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;|[[Benito Mussolini]]}}

Na kraju, Mussolini je ipak popustio pod Hitlerovim pritiskom, što je konstatovano i u ratnom dnevniku Vrhovne komande njemačkih oružanih snaga:
{{izdvojeni citat|''9. mart'' &lt;br /&gt; Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2023-05-17 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (od 1. januara 1943. do 31. decembra 1943)}}

[[File:144 Draza Mihajlovic.jpg|thumb|„Sve dok Italijani budu naš jedini pravi izvor pomoći i opšte podrške, saveznici neće uopšte moći uticati na mene da izmenim svoj stav prema njima. Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.“ ([[Draža Mihailović]])]]

U to vreme, glavni štab četničkog vođe generala [[Draža Mihailović|Mihailovića]] se nalazio u okupiranoj Crnoj Gori, uz dozvolu Italijana. Draža Mihailović je u govoru četnicima u Lipovu kod Kolašina, [[28. februar]]a 1943, u prisustvu šefa britanske vojne misije, pukovnika S. W. Baileya, napao Britance i govorio da su mu Italijani jedini izvor pomoći.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 |title=Antifašizam i kolaboracija |publisher=Danas.rs |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/15_15.htm |title=Jovo Popović: Pop izdaje |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt; Između ostalog je rekao:

{{izdvojeni citat|„Sve dok Italijani budu naš jedini pravi izvor pomoći i opšte podrške, saveznici neće uopšte moći uticati na mene da izmenim svoj stav prema njima. Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.“|[[Dragoljub Mihailović]]}}

Zbog stavljanja Jugoslovenske vojske u otadžbini u službu fašističke Italije, [[28. mart]]a 1943. [[Vinston Čerčil]] protestuje kod predsjednika [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]] [[Slobodan Jovanović|Slobodana Jovanovića]]:

{{izdvojeni citat|Izveštaji koje je vlada Njegovog veličanstva dobila od oficira za vezu s generalom Mihailovićem, i iz drugih izvora, ne ostavljaju sumnju da se između snaga generala Mihailovića i četnika, s jedne strane, i drugih jedinica otpora, s druge strane, vodi stvarno građanski rat i da se u toj borbi i sam general Mihailović povezao, direktno ili indirektno, s italijanskom okupacionom vojskom... Vi ćete shvatiti da vlada Njegovog veličanstva ne može preći preko ovog napada niti prihvatiti politiku koja je u celosti suprotna njenoj. Ona ne bi nikad mogla opravdati pred britanskom javnošću ili svojim saveznicima svoju dalju pomoć pokretu čiji vođa ne okleva javno izjaviti da su njegovi neprijatelji njegovi saveznici — i da njegovi neprijatelji nisu Nemci i Italijani, nego njegovi sugrađani [[Jugosloveni]], a na prvom mestu među njima ljudi koji se u ovom času bore i daju svoje živote da oslobode svoju zemlju od jarma stranaca.|[[Vinston Čerčil]]}}

Originalno tumačenje italijansko-četničkih odnosa koje vjerno odslikava stav najviših italijanskih instanci prema pokretu Draže Mihailovića, formulisao je zapovjednik italijanske II armate general [[Mario Robotti]] na savjetovanju kod Benita Mussolinija, održanom 3. marta 1943. u Rimu povodom početka [[Operacija Weiss|operacije Weiss]] i njemačkog zahtjeva za razoružanjem četničkih odreda u službi Italijana (MVAC).&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIII, knjiga 3 (Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Kraljevine Italije: 1. januar 1943 — septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dok. 39, str. 127—131.&lt;/ref&gt; Pored Mussolinija i Robottija, sastanku su prisustvovali i načelnik italijanskog Generalštaba general [[Vittorio Ambrosio]] i general [[Alessandro Pirzio Biroli]]. General Robotti je na sastanku izjavio sljedeće:

{{izdvojeni citat|Svaki četnik koga razoružamo znači gubitak dva čoveka: gubi se jedan saveznik i stvara se jedan neprijatelj.|Zapovjednik italijanske II armate general [[Mario Robotti]]}}

General Mario Robotti je sačinio službenu zabilješku nakon sastanka kod Mussolinija. General Robotti prenosi Dučeove poglede na odnose sa Nijemcima u vezi sa pitanjem Mihailovićevih četnika. Šef italijanske fašističke vlade bio je sasvim saglasan sa svojim zapovjednicima u okupiranoj Jugoslaviji da treba vješto izigrati njemačkog saveznika, tj. očuvati četničke jedinice u ulozi pomoćnih snagâ italijanske vojske, sve do »bar približnog okončanja borbe protiv partizana«. U zabilješci Robotti citira i riječi generala Ambrosija: „Ni u kom slučaju ne bi smelo doći do razoružavanja četnika, a ukoliko se već ide na to onda je potrebna krajnja obazrivost, jer četnici su se hrabro borili i još uvek se bore s nama protiv partizana i stoga zaslužuju priznanje za svoje odvažno držanje i naše poverenje... Po mojoj oceni, to znači 50.000 neprijatelja više; naime, 25.000 saveznika koje ćemo izgubiti i 25.000 saveznika koje će dobiti partizani.“ General Mario Robotti navodi kako su se i on i general Pirzio Biroli, pored generala Ambrosija, dosljedno zauzimali za nastavak vojne saradnje sa četničkim odredima Draže Mihailovića:
{{izdvojeni citat|U 20 časova bili smo dovedeni kod šefa vlade, i to Ambrozio, Pircio Biroli i ja.

Duče je počeo s tim što nas je upoznao sa jednim dužim Hitlerovim pismom. U pismu se iznose poznati razlozi u prilog razoružanju četnika. Hitler je opsednut strahom od eventualnog engleskog upada na Balkan i izražava uverenje da bi se »'''naši četnici'''« u slučaju takvog upada takođe našli na strani neprijatelja, a oni ionako ne kriju svoju privrženost Draži Mihailoviću.

Pircio Biroli i ja nismo isključivali takvu mogućnost. Jedino smo tražili da se razmotri: '''sve dok iskrcavanje ne bude stvarnost, četnici se bore s nama protiv partizana, a najveća opasnost preti zasad od komunista. Bolje je da četnike do kraja iskoristimo nego da ih odjednom razoružamo i time ih pošaljemo u zagrljaj neprijatelja'''. Mi navodimo poznate činjenice koje se ne mogu osporiti o njihovoj lojalnosti prema nama i o našem uverenju da bi bila gruba greška njih sada baciti u more.&lt;ref&gt;NAW, T—821, Roll 252, frames 319—323.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 32, str. 65—66.&lt;/ref&gt;}} 

Javna i sveobuhvatna saradnja četnika sa italijanskom vojskom, kao i njihova potčinjenost okupatoru, nije predstavljala nepoznanicu ni za [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] vojne i obavještajne organe. U izvještaju koji je [[5. maj]]a 1943. godine sastavio [[Ured za strateške usluge]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], četnička je kolaboracija s neprijateljem podrobno istražena:

{{izdvojeni citat|Italijani su takođe uspeli da stvore svoju antigerilsku koaliciju četnika u Hercegovini. U stvari, četnici u ovom području su bolje organizovani i bolje opremljeni nego u bilo kojem drugom kraju. Oni su stacionirani zajedno sa italijanskim i hrvatskim regularnim trupama i ustašama u gotovo svakom gradu u Hercegovini i Južnoj Bosni. Izgleda da vojni talenat generala Draže Mihailovića ima najviše zasluga za odličnu organizaciju hercegovačkih fašističkih četnika. Ovi četnički odredi koje nadziru Italijani i koji su stacionirani u gradovima u kojima se nalaze i italijanski garnizoni, dobili su trostruku dužnost:

a) da aktivno vode operacije protiv jugoslovenske oslobodilačke armije;

b) da šire antisavezničku propagandu među stanovništvom

c) da vrše pomoćnu policijsku ulogu među lokalnim stanovništvom.

Ovi četnički odredi opremljeni su od strane Italijana, ali imaju i nešto ratnog materijala koje su im dali Britanci.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1017-1018.&lt;/ref&gt;}}

Pošto je, prema proceni komandanta Jugoistoka [[Alexander Löhr|Aleksandera fon Lera]], operacijama „Vajs“ i „Mostar“ definitivno trebalo da budu uništene glavnina NOVJ i „[[Bihaćka Republika|Titova država]]“, on je nakon toga predviđao preduzimanje operacije za razoružanje četnika Draže Mihailovića. U tom smislu, Ler 14. marta 1943. predlaže Vrhovnoj komandi Vermahta da naredi izvođenje operacije „[[Operacija Crno|Švarc]]“, čiji je cilj razoružanje četnika Draže Mihailovića na prostoru istočne Hercegovine, Sandžaka i Crne Gore.&lt;ref&gt;AVII, NAV—T-78, r. 344, s. 6301544—7.&lt;/ref&gt; U naređenju [[Adolf Hitler|Hitler]]ovog glavnog štaba za izvođenje operacije piše:
{{izdvojeni citat|Nakon uništenja Titove komunističke države, treba pristupiti uništenju organizacije i oružanih snaga nacionalnog Srpstva pod komandom Draže Mihailovića, da bi se obezbedila pozadina u slučaju neprijateljskog iskrcavanja na Balkanu. Borbena dejstva izvoditi brzo i bezobzirno. &lt;br /&gt; Vreme početka operacije „Švarc“ javiti što pre. &lt;br /&gt; 2) S obzirom na uske veze komandanata D. M. sa italijanskim vlastima, Fireru je naročito stalo da se akcija drži u strogoj tajnosti, kako u vezi njenog cilja tako i sve pripreme za akciju. &lt;br /&gt; Komandant Jugoistoka će izvestiti gde i kada će se, zbog neophodnih taktičkih razloga ili zbog priprema u vezi snabdevanja, održati neophodna pripremna savetovanja, dajući podatke o tome koje italijanske vlasti učestvuju u tome. Vrhovna komanda zadržava sebi pravo da o tome donese odluku.&lt;ref&gt;AVII, NAV—T-78, r. 344, s. 6301543.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 42, str. 190—191, fus. 3.&lt;/ref&gt;}}

Čak i nakon Mussolinijeva popuštanja pod Hitlerovim pritiskom, vođa Trećeg Reicha je gajio apsolutno nepovjerenje spram svog glavnog saveznika u [[Evropa|Evropi]] u vezi razoružavanja četnikâ, što postaje vidljivo i iz ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a:
{{izdvojeni citat|Vrhovna komanda javlja komandi za Jugoistok da je Hitler odobrio operaciju “Švarc”. Važno je da se, nakon uništenja Tita, uništi i Mihailovićev pokret. Pošto se zna za bliske veze Mihailovića s italijanskim vojnim snagama, Hitler posebno naglašava da se najoštrije pazi na to da se nemačke prave namere prema četnicima skrivaju [od Talijana].&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande njemačkih oružanih snaga od 26. marta 1943. godine}}

Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] Edmund Glaise von Horstenau piše u svom ratnom dnevniku o brojnom stanju četničkih snagâ u Crnoj Gori i NDH pred početak [[Operacija Crno|operacije »Schwarz«]]:

{{izdvojeni citat|Četnici, naoružani srpski nacionalisti, službeno se dele u dve grupe. Jedna grupa deluje u italijanskoj zoni odgovornosti i njih ima oko 40.000. Italijani ih snabdevaju i naoružavaju. Protiv te grupe uperena je glavnina naših snaga kako bi se opet uspostavio „mir i red“ na toj teritoriji. Italijanska 2. armija (komanda se nalazi u [[Sušak]]u, pored [[Rijeka|Rijeke]]) uvek okleva kada treba da krene u akciju protiv četnika. Druga grupa četnika su čisti revolucionari. Na čelu im se nalazi jugoslovenski „ministar rata i vrhovni komandant“ Draža Mihailović. On se u to vreme sa svojim štabom nalazio u [[Kolašin]]u, u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. S njim je bilo i nekoliko engleskih oficira. Njihova brojnost nije poznata. Između četnika Draže Mihailovića i italijanskih četnika postoji bliska saradnja. Vojvoda [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] je svojevremeno bio bosanski, a kasnije i jugoslovenski poslanik. On je neka vrsta oficira za vezu između Mihailovića i pojedinih komandanata italijanske 2. armije ([[Vittorio Ambrosio|Ambrozio]], [[Mario Roatta|Roata]], [[Mario Robotti|Roboti]]).&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 230–231.&lt;/ref&gt;|[[Edmund Glaise von Horstenau]], njemački opunomoćeni general u NDH}}

Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga registruje početkom maja 1943. kako Italijani i četnici pokušavaju, uz velike napore, zaustaviti prodor jedinicâ NOVJ na hercegovačko-crnogorskoj granici:
{{izdvojeni citat|''3. maj'' Italijansko-četničke jedinice, nakon što je slomljen otpor neprijatelja, ušle su u [[Gacko]]. &lt;/br&gt; ''4. maj'' Italijanska okupaciona zona: borbe na potezu Gacko—[[Nevesinje]] između četnika i komunista i dalje traju. Crna Gora: borbe između četnika i komunista. Italijanska artiljerija daje podršku četnicima.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;}}

Četnici su Italijanima igrali ogromnu ulogu u borbi protiv ustanka. Međutim, usled očekivane opasnosti od iskrcavanja Saveznika, u Crnu Goru je [[14. maj]]a [[1943]]. umarširala nemačka 1. brdska divizija i razoružala i pohapsila Đurišićeve četnike u Kolašinu. Četnici nisu pružali otpor. Zarobljeni su i Đurišićev načelnik štaba [[Rajo Popović]] i ađutant kapetan [[Mitar Bukumir]]. Oko hvatanja Pavla Đurišića je izbio ozbiljan sukob između Nemaca i Italijana, koji to nisu dopustili. Italijani su opkolili zgradu gde se nalazio štab nemačke divizije sa Đurišićem, te na položaje postavili mitraljeze i jaku pešadiju. Njemački izvještaj svjedoči o brizi koje su za četnike ispoljavali italijanski fašisti:
{{izdvojeni citat|Pri divizijskom komandnom mestu u Andrijevici, događaji su se odigravali ovako: odmah po privođenju Đurišića, italijanski komandant mesta pojavio se kod načelnika 1. divizije, i zatražio izručenje Đurišića. On ima striktno naređenje da Đurišića po svaku cenu dobije u svoje ruke. Mesto je u to vreme bilo od Italijana sa svih strana zaprečeno i opkoljeno. Izručenje je bilo odbijeno sa pozivom na jasno naređenje pretpostavljene komande. Situacija u Andrijevici ličila je vanrednom stanju koje su objavili Italijani.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_1._%D0%B1%D1%80%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B5_%D0%BE%D0%B4_14.5.1943. Izveštaj komandanta 1. brdske divizije od 14.5.1943.]&lt;/ref&gt;|Izveštaj komandanta 1. brdske divizije [[Walter Stettner|fon Štetnera]] od 14.5.1943.}}

Nakon toga je general [[Walter Stettner|Valter Štetner]], komandant Prve brdske divizije Vermahta, lično zahtijevao od generala [[Ercole Roncaglia|Erkolea Ronkalje]], komandanta XIV korpusa italijanske vojske, da četnici budu razoružani. Ronkalja je odgovorio da za područje [[Kolašin]]a ne treba da brinu i da bez naređenja italijanskog guvernera Crne Gore &quot;ne sme ni jedan četnik da bude razoružan&quot;.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Razgovor između general-majora fon Štetnera i ekselencije Ronkalje 14.5.1943. |url=http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80_%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%92%D1%83_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D0%B0%D1%98%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%A8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B8_%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B5_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%99%D0%B5_14.5.1943. |access-date=2012-07-13 |archivedate=2010-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130133836/http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80_%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%92%D1%83_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D0%B0%D1%98%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%A8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B8_%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B5_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%99%D0%B5_14.5.1943. |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Nakon što je Štetner nastavio da insistira: &quot;Ja imam izričito naređenje mojih pretpostavljenih službenih instanci da četnike smesta razoružam&quot;, Ronkalja je odgovorio da guverner [[Pircio Biroli]] neće to bez ni pod kojim uslovima odobriti. Ako uprkos tome Nemci budu i dalje razoružavali četnike, akcija će predstavljati povredu italijanskih suverenih prava. Ronkalja je žučno naredio:

{{izdvojeni citat|Ja komandujem u području Crne Gore. Ako se razoružavanje smesta ne obustavi, znaću da vas silom oružja sprečim. Guverner Crne Gore je naredio da Đurišić, koji je već u nemačkim rukama, smesta bude oslobođen i četnici opet naoružani. Bude li se nemačka akcija i nadalje izvodila, smatraću to direktnom akcijom protiv Italije.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;/&gt;}}

[[Datoteka:Momčilo Đujić with an Italian officer.jpg|thumb|Vojvoda [[Momčilo Đujić]] sa italijanskim oficirom Bernardijem. (Fototeka [[Vojni muzej Beograd|Vojnog muzeja Beograd]])]]

Pukovnik Tomazo Grinjoli radio je u Štabu italijanske 2. armije, gde je bio zadužen za rad sa četnicima u Lici, Dalmaciji i Gorskom kotaru. Posle kapitulacije Italije priključio se nemačkim trupama u Rijeci i dalje je ostao da radi na četničkom pitanju, pokušavajući da obnovi i ojača četničke organizacije, naročito u Lici. Bio je lični prijatelj vojvode Momčila Đujića i mnogih drugih četničkih komandanata u jugozapadnoj Hrvatskoj. Ostao je uz četnike do kraja i sa vojvodom Đujićem se 1945. povukao u Italiju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vre menu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;

Navodi iz pisma koje je [[Momčilo Đujić]] uputio 22. juna 1943. potpukovniku Mladenu Žujoviću (nakon što su ga Italijani uhapsili i internirali), jasno upućuju na zaključak da je komandant Dinarske divizije JVuO italijanskog pukovnika smatrao bliskim prijateljem, a odnose s okupacionim vlastima najboljim mogućim:
{{izdvojeni citat|Na moju intervenciju danas je došao kod mene u Dinaru sa Sušaka gospodin pukovnik Grinjoli, inače osvedočeni prijatelj Srpskog naroda. Interesovao sam se za sudbinu Vašu i onih koji su odvedeni sa Vama. Izručio mi je pozdrave od brata vojvode Jevđevića i svih ostalih. Rekao mi je da će pporučnika Žarka Božovića i poručnika Milu Babića da mi dopremi ovamo i stavi na raspoloženje. To isto rekao mi je i za Vas da će učiniti, u koliko se Vi stim složite, napominjući da ste Vi izjavili želju da se vratite za Srbiju. Ja Vas molim da odustanete od Vaše namere, da dođete ovamo i da me pomognete u teškoj borbi protiv komunizma u Dinarskoj Oblasti. Ako dođe do toga zamolite našeg zajedničkog prijatelja pukovnika Grinjola da Vas prebaci sa avionom do Zadra, a iz Zadra — pošto me obavestite — poslaću Vam naš auto koji će Vas prebaciti k nama u Dinaru. Ovo je sve što sam mogao za sada da učinim. Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda. [...] Nadam se da ćemo se uskoro videti, a u koliko to nebi bilo ma iz kojih razloga — ušto ne verujem, molim Vas da mi pišete preko našeg zajedničkog prijatelja gospodina pukovnika Grinjola.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 76—77.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798—799.&lt;/ref&gt;}}

Vrhovna komanda JVuO na čelu sa generalom Dražom Mihailovićem je bila upoznata sa široko rasprostranjenom praksom kolaboracije četnikâ s okupatorom počev od jeseni 1941. godine, sve do povlačenja italijanskih trupa u oktobru 1943. Potpukovnik [[Mladen Žujović]], komandant svih četničkih jedinica u Zapadnoj Bosni, Lici, Dalmaciji i Hercegovini (Žujović je na toj poziciji naslijedio vojvodu Iliju Trifunovića-Birčanina), u pismu poslatom 6. avgusta 1943. na negativan način karakteriše ulogu vojvode Momčila Đujića i [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]], čiji je Đujić zapovjednik bio, kao i majora [[Slavko Bjelajac|Slavka Bjelajca]]. Mladen Žujović zapaža da je „u prečanskim krajevima četništvo sinonim skoro razbojničke bande“, kao i da je u potpunosti bilo stavljeno u službu okupatora:
{{izdvojeni citat|Vojska je u glavnom sedela u žicama i samo povremeno odlazila u tz. akciju čišćenja terena. Krvavi experimenti ponavljali su se dosta često ali niko nije iskorišćavao bolna iskustva svake od tih akcija. Poslije svakog čišćenja trupe su vraćane u žicu a partizani se vraćali na stara mesta. I kaogod što su Italijani pogrešno radili, držali se žice a teritoriju napuštali partizanima, tako su radili i naši s tom samo razlikom što su povremeno izlazili iz žica i vodili borbe sa partizanima u kojim je akcijama često puta učestvovala i talijanska vojska. Kako je svaka od tih akcija bila propraćena pljačkom pa i zločinima to je svet i iz tog razloga smatrao četnike običnim zločincima i tuđinskim plaćenicima. Na ličkom sektoru imalo je više discipline i reda i u vojničkom pogledu situacija je bila mnogo bolja. Ali suvišna podčinjenost italijanskoj politici navela je Bjelajca na neopravdano napuštanje Like i on sada drži jedan uzan sektor, kao što znate, koji se može smatrati kao zastor ili mostobran čija je dužnost zaštita italijanskog garnizona na Rijeci i Sušaku.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 888—889.&lt;/ref&gt;|Potpukovnik [[Mladen Žujović]]}}

U pismu poslatom početkom septembra 1943, vojvoda Momčilo Đujić, komandant Dinarske divizije JVuO, upućuje zapovjedniku sektora [[Knin]] generalu Francescu Giangrecu izraze »iskrenog prijateljstva«:
{{izdvojeni citat|Od 1. jula 1941. godine rame uz rame sa Italijanskom vojskom borim se protivu zajedničkog neprijatelja–komunista u oblasti Dinare. Za sve ovo vreme objektivna i pravedna ocena mojeg ličnog držanja, mojeg vojničkog i političkog rada ne može mi se prebaciti da sam i najmanjim svojim gestom pokazao akt neprijateljstva ili sumnje prema italijanskoj vojsci i Italijanskom narodu, jer mi to ne bi dozvolili moja čast i moj Srpski ponos, pošto bi to bilo suprotno mojem stavu iskrenog prijateljstva i saradnje sa italijanskim narodom — stavu kojeg sam zauzeo od prvoga dana pa do danas, a kojega želim da i dalje nastavim na suprot svega onoga što mi se podmeće sa raznih strana i sa tendencijom da se naši prijateljski odnosi raskinu na štetu i jednih i drugih a na korist onih trećih kojima prijateljstvo Srba i Italijana ometa njihove političke kombinacije.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 160, reg. br. 14/2 (H–X–240).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 205, str. 952.&lt;/ref&gt;}}

U dvonedjeljnom izvještaju o situaciji u italijanskoj okupacionoj zoni iz sredine avgusta 1943. godine, sastavljenom od strane njemačkog štaba za vezu pri II italijanskoj armati, uobličen je jezgrovit sud o četnicima i [[Ideologija četnika|njihovoj ideologiji]], kao i o povodu za upuštanje u kolaboraciju s vojskom Kraljevine Italije:
{{izdvojeni citat|Nacionalistički četnici, koji svoj glavni zadatak vide u uništenju komunističkog banditskog pokreta, a u cilju stvaranja velikosrpske države pod [[Kralj Petar II Karađorđević|kraljem Petrom]], tražili su i našli su kontakt sa Italijanima i borili su se zajedno sa njima protiv komunističkog ustaničkog pokreta, koji se sve više širio i koji je i u vojnom i u političkom pogledu dobro rukovođen. Četnici su trpeli najveće gubitke, pa je demoralizacija bivala sve jača, što je delom dovodilo do prelaska u redove komunista, jer su četnici od strane Italijana bili nedovoljno naoružavani i hranjeni.&lt;ref&gt;AVII, NAV-T-313, r. 193, s. 7453136—43.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, str. 492—493.&lt;/ref&gt;|Petnaestodnevni izveštaj Nemačkog štaba za vezu pri Italijanskoj 2. armiji od 14. avgusta 1943. o vojno-političkoj situaciji, diverzijama i obostranim gubicima na italijanskom okupacionom području}}

[[Kapitulacija Italije]] 8. septembra 1943. godine i odlazak talijanskih jedinica iz njihove okupacione zone u Jugoslaviji, nije za četnike značio samo gubitak dragocjenog izvora snabdijevanja; to je također značilo gubitak vlasti nad velikim dijelom seoskih područja u Crnoj Gori, [[Hercegovina|Hercegovini]], sjevernoj [[Dalmacija|Dalmaciji]], [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]] i [[Lika|Lici]], gdje su oko godinu i pol četnici vršili tu vlast uz talijanski pristanak.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_60.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, GLAVA DEVETA: Od sloma Italije do bitke za Srbiju]&lt;/ref&gt;

== Tumačenja ==

{{izdvojeni citat|Nemačko nastojanje da se krene u temeljno i sistematsko uništavanje četničkog pokreta bilo je od samog početka teško, pošto su one četničke jedinice, koje su se nalazile na terenu italijanske okupacione zone, imale odlične veze sa najvišim italijanskim vojnim vlastima.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2023-05-17 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}}
[[File:Italijanski oficir u društvu četnika.jpg|thumb|Italijanski oficir u društvu četnika]]

Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]], oficiri iz Vrhovne komande njemačkog Wehrmachta zaduženi za vođenje ratnog dnevnika analiziraju „veoma komplikovanu situaciju“ u kojoj su se nalazile zaraćene strane u okupiranoj Jugoslaviji, koja je dodatno usložnjena saradnjom Mihailovićevih četnika sa italijanskim okupatorom:
{{izdvojeni citat|Prvi koji se digao protiv nas bio je [[Draža Mihailović]]. Borba protiv njega bila je za nas otežana činjenicom da su italijanske okupacione snage podržavale njega i njegove ljude – i to više ili manje sasvim otvoreno, a sve je to otežavalo proces stabilizacije mlade hrvatske države. Polako, ali nezadrživo prvenstvo u ustaničkom pokretu od strane četnika prešlo je iz ruku četnika na stranu komunističkog pokreta, koga je vodio “Tito” (pravo ime mu je [[Josip Broz]]). U prvo vreme Tita su podržavali Sovjeti, a Mihailovića Angloamerikanci, tako da smo imali po tom pitanju veoma komplikovanu situaciju: Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2023-05-17 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}}

[[Walter Roberts]], koji je početkom [[1960]]-ih radio kao službenik [[Sjedinjene Američke Države|američkog]] [[Državni sekretarijat SAD|State Departmenta]] u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], u svojoj knjizi ''Tito, Mihailovic and the Allies, 1941–1945'' (“Tito, Mihailović i saveznici 1941–1945“) potvrđuje da je italijansko-četnička saradnja obuhvaćala krupne dijelove teritorije okupirane Jugoslavije te da je uspostavljena još 1941. godine:

{{izdvojeni citat|Bilo je, kao što smo videli, ubedljivih dokaza da je „saradnja“ Italijana i crnogorskih četnika nastala još početkom jeseni 1941. kada je Mihailović još uvek bio u Srbiji. Godine 1942, ova „saradnja“ je porasla do takvih razmera da su italijanske i četničke trupe nastupale kao združene snage tokom [[Treća neprijateljska ofanziva|Treće ofanzive]] protiv partizana u Crnoj Gori. Isto tako, u drugim delovima zemlje koju su okupirali Italijani, posebno u Dalmaciji i Hercegovini, koje su činile sastavni deo Nezavisne Države Hrvatske, dolazilo je do sklapanja dogovora između lokalnih četničkih komandanata i italijanske vojske. Dva četnika koja su imala posebnu ulogu bili su [[Dobrosav Jevđević]] u Hercegovini i Pop [[Momčilo Đujić]], severnije. Koliko je Mihailović zaista imao kontrole nad njima nije dovoljno jasno. To da su oni postigli sporazume sa italijanskim zapovednicima tokom 1942. sami, bez prethodnog znanja Mihailovića, veoma je izvesno. Zapravo, postojanje ovih sporazuma koji su omogućavali lokalnim četničkim jedinicama italijansko oružje, odeću i hranu, pod uslovima da ih četnici ne napadaju, Mihailović je kasnije negirao. Posebno se razbesneo kada je saznao da je Jevđević početkom januara 1943. učestvovao na vojnoj konferenciji Osovine [u Rimu — prim.] pre početka [[Operacija Weiss|Četvrte ofanzive]] protiv partizana.&lt;ref&gt;Valter Roberts, Tito, Mihailović i saveznici 1941–1945, Čigoja štampa, Beograd, 2013, str. 94.&lt;/ref&gt;}}

U poslijeratim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“), general [[Mario Roatta]], zapovjednik svih italijanskih okupacionih trupa u Jugoslaviji, opisuje proces približavanja Italijana četnicima, ali i podozrenja koje je ovaj savez izazivao kod [[Nacistička Nemačka|Nijemaca]] i [[NDH|hrvatskih kvislinških vlasti]]:

{{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od »četnika« stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi. Tek u posljednjim danima italijanske okupacije, popuštajući njemačkom pritisku, italijanska komanda se postepeno odrekla njihove [četničke] saradnje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177. &lt;br /&gt; ({{jez-ita|&quot;L'etichetta politica dei «Cetnizi», le loro relazioni indirette con gli «Alleati» ed il loro programma futuro non interessavano detto comandante, che li «ignorava», e che constatava e sfruttava unicamente il fatto contingente, ossia che nel territorio di sua giurisdizione i «Cetnizi» agivano a nostro favore. Tanto peggio per croati e tedeschi se nelle altre regioni non volevano o non sapevano farsi — anch'essi — di detti «Cetnizi» degli alleati. Cosi, malgrado le proteste di Berlino e di Zagabria, e le sollecitazioni del Governo di Roma (che su tale argomento mutò spesso di opinione, per poi adottare la tesi tedesca), si continuò da parte nostra a servirsi della collaborazione «cetnica». Le formazioni in parola erano state rifornite di armi ecc., e quasi regolarizzate (come, del resto, le altre formazioni volontarie), 
sino a raggiungere la forza complessiva di circa 30.000 uomini. È solo negli ultimi tempi della occupazione italiana, che, cedendo alle pressioni germaniche, il Comando italiano rinunciò gradatamente alla loro collaborazione.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Sâm četnički vođa [[Dragoljub Mihailović]] je 31. I 1943. svojim potčinjenim komandantima ovako objasnio rezon kolaboracije sa »Tetkićima«, tj. Italijanima:

{{izdvojeni citat|U pogledu varijante za razoružanje Tetkića moramo još biti strpljivi. Oni nam još mogu poslužiti za borbu protiv komunista a isto tako vrlo lako nam mogu poslužiti i za borbu protiv ustaša i Nemaca. Tetkići ljubomorno čuvaju zarobljenu teritoriju Pavelićeve Hrvatske pa ćemo ih lako koristiti i protivu Nemaca i protivu Hrvata utoliko pre što Nemcima sve slabije ide na istočnom frontu pa je i jaz između njih i Tetkića sve dublji. U pogledu savezničke pomoći za ostvarivanje varijante nisam mogao dobiti ništa niti smo im nešto naročito predlagali. Iskustvo nas uči use i u svoje kljuse. Ali bi naravno u takvom slučaju tražio hitnu pomoć. Glavno je za naše odluke da imamo što pre jačinu i situaciju Nemaca i ustaša, kao i šta rade. Posle toga možemo tek donositi odluke. Mislim samo da nam u ostvarivanju ciljeva još Tetkići mogu poslužiti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

== Reference ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Suradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svjetskom ratu]]
* [[Milizia Volontaria Anti Comunista]]
* [[Dinarska četnička divizija]]
* [[Momčilo Đujić]]
* [[Bajo Stanišić]]

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}}
* [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)]

{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]]</text>
      <sha1>7etq14h1twy8lvntebzrk5yoz0qhhi5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolaboracija četnika s Trećim Reichom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4690760</id>
    <revision>
      <id>42714861</id>
      <parentid>42714305</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52047-51</username>
        <id>396422</id>
      </contributor>
      <origin>42714861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409696" sha1="otlv64xxjwa45y2ytbb2qw3vyvo5lky" xml:space="preserve">{{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}}
[[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]]
[[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]]

{{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}}
'''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti.

Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.&lt;ref&gt;https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.&lt;/ref&gt; Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.&lt;/ref&gt;

U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]&lt;/ref&gt; Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&amp;rec=314&amp;roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]&lt;/ref&gt;

Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]&lt;/ref&gt;

Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima.

Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]].

== Nemačka politika prema četnicima ==

Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]:

{{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.&lt;ref&gt;AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.&lt;/ref&gt;}}

Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“:
{{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE&lt;/ref&gt; U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om.

== Hronologija ==

=== Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) ===
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}}
{{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]&lt;/ref&gt;|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}}

{{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}}
{{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}}
{{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}}

Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta  krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše:
{{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima:

– KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO?

Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu...

Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.&lt;ref&gt;[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.&lt;/ref&gt;|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}}

1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine:
{{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. &lt;br /&gt; 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. &lt;br /&gt; 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. &lt;br /&gt; Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. &lt;br /&gt; 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. &lt;br /&gt; 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. &lt;br /&gt; 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“&lt;ref&gt;BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.&lt;/ref&gt; Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.&lt;ref&gt;AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]&lt;/ref&gt;}}

No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno:

{{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera &quot;da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava&quot;. Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer:

1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i

2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}}

Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga &quot;nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta&quot;.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]&lt;/ref&gt; U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku:

{{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt;}}

Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,&lt;ref&gt;„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”&lt;/ref&gt; tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt; Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.&lt;ref&gt;„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”&lt;/ref&gt; Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt; Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni:

{{izdvojeni citat|Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio bandi D. Mihailovića iskreno želi da se bori protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Angebot des Oberstlt Mihailowitsch, seine Banden zum gemeinsamen Kampf gegen die Kommunisten zur Verfügung zu stellen, wurde abgelehnt und bedingungslose Kapitulation gefortdert[sic!]. Mihailowitsch hat geantwortet, er müsse erst seine Unterführer fragen. Mihailowitsch verlangte Waffen zur Bekämpfung der Kommunisten! Ein Spiel mit den Waffen, Kampf um die Futtergrippe[sic!] zwischen den einzelnen Banden! Immerhin scheint da einen Teil der Mihailowitsch–Banden mit dem Kampf gegen die Kommunisten ernst zu sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za septembar 1941 (30. 9. 1941.).}}

Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [tj. general Franz Böhme — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”:
{{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.&lt;ref&gt;NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.&lt;/ref&gt;}}

Iako su iz [[Berlin]]a bili jasno upozoreni da pregovori s »banditima« ne dolaze u obzir, njemački komandanti u okupiranoj Srbiji jasno prepoznaju potencijal&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt; za razbijanje jedinstva u ustaničkom pokretu u trenutku kada je, inicirano s Mihailovićeve strane, nastupilo otvoreno neprijateljstvo između četnika i partizana:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Mihailović, komandant ustaničkih četničkih grupa, koji se do sada nalazio u iščekivanju u planinama između Čačka i Valjeva, pod prinudom i pritiskom prilika, saopštio je tokom poslednjih dana da je on sada odlučio da napadne komuniste... Dejstvo našeg zahteva o bezuslovnoj kapitulaciji njegovih jedinica mora se sačekati. Međutim, u svakom slučaju, zauzimanje stava protiv komunista od strane Mihailovića, znači slabljenje ustanika.|Izveštaj načelnika štaba Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. novembra 1941, feldkomandanturama i krajskomandanturama o proceni vojno-političke situacije kod ustanika u Srbiji od 30. oktobra do 8. novembra 1941.}}

Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u Berlinu koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]:
{{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.&lt;/ref&gt;|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}}

Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: 
{{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve:

1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu.

2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage.

3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: &lt;br /&gt; — 20.000 pušaka; &lt;br /&gt; — 200 mitraljeza; &lt;br /&gt; — 2.000 puškomitraljeza; &lt;br /&gt; — 100 lakih bacača; &lt;br /&gt; — 100.000 ručnih bombi; &lt;br /&gt; — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. &lt;br /&gt; Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. &lt;br /&gt; — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi &lt;br /&gt; — 20.000 pari vojničkih cipela. [...]

Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.&lt;/ref&gt;}}

Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu.

=== Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) ===
{{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}}
[[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]]
Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine.

Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]&lt;/ref&gt; Kosjeriću,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]&lt;/ref&gt; Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]].

Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]&lt;/ref&gt; Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]&lt;/ref&gt;

=== Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) ===
{{main|Legalizovani četnici}}
[[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]]

Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;

Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.&lt;ref&gt;[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove.

Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu:

{{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi:

1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca;

2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade;

3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji;

4) da poziva na borbu protiv komunista.

Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]&lt;/ref&gt;}}

Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].&lt;ref&gt;NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]]

U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem.

U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine &quot;ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori.&quot;&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]&lt;/ref&gt;

Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem &quot;smrdljivih bombi&quot;, &quot;svrabećih praškova&quot;, &quot;praškova za kijanje&quot;, upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...&lt;ref name=&quot;Kosta Nikolić 2004&quot;/&gt; Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da &quot;Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji&quot;, da su &quot;u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani&quot; te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj &quot;Srbo-Sloveniji i Dalmaciji&quot;. Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: 
{{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;/&gt;|Britanski kapetan Bil Hadson}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]]

27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće:
{{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista.

Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost...

Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. 

Krajina im služi kao glavno uporište.

Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu...

Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]&lt;/ref&gt;}}

Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: 
{{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=490&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}}

U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.&lt;ref&gt;BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler &amp; Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće:
{{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&amp;rec=314&amp;roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. &lt;br /&gt; Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}}

=== Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) ===
{{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}}
[[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]]

Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.&lt;ref&gt;Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K.&quot;}})&lt;/ref&gt; Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}}

Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]:
{{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti.

Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.—

Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.—

Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]&lt;/ref&gt;}}

Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]:
{{izdvojeni citat|
NEMCI

Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.

HRVATI

Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]&lt;/ref&gt;}}

Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]:
{{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=315&amp;roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}}

O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]:
{{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}&lt;/ref&gt;|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}}

Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine:
{{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): &lt;br /&gt; 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&amp;rec=315&amp;roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;12.3.1943. 00,30 Uhr &lt;br /&gt; Meldungen der Div. Einheiten &lt;br /&gt; Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: &lt;br /&gt; 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. &lt;br /&gt; 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. &lt;br /&gt; 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}}

Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike:
{{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]&lt;/ref&gt;}}

O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u:
{{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Munition für die Cetniks: &lt;br /&gt; An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}}
[[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]]

9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],&lt;ref&gt;''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.&lt;/ref&gt; vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima:
{{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}}

O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga:
{{izdvojeni citat|''9. mart'' &lt;br /&gt; Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}}

Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.&lt;/ref&gt;

General [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, Lüters navodi:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im &quot;Weiss II&quot;–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna:
{{izdvojeni citat|
II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA

Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II.) FEINDLAGE: &lt;/br&gt; Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. &lt;/br&gt; Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U iscrpnom izvještaju&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.&lt;/ref&gt; koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«:
{{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}}

=== Četnički teror u Srbiji (1943) ===
{{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}}
Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za &quot;planirani narodni ustanak&quot;. Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.&lt;ref&gt;NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).&lt;/ref&gt; Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i &quot;odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama&quot;.&lt;ref&gt;Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.&lt;/ref&gt;

12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«:

{{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: &lt;br /&gt; U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm  Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]&lt;/ref&gt;}}

Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom:

{{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm  Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]&lt;/ref&gt;}}

I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već &quot;samo po našem spisku&quot;, partizanske, i samo će se partizani ubijati:

{{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2,  Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]]

Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova:

{{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.&lt;ref&gt;http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html&lt;/ref&gt;|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}}

Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere:

{{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti.

4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica.

5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen.

6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa.

7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]&lt;/ref&gt;|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}}

Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: &quot;Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana&quot;.&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;/&gt;

=== Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području Nezavisne Države Hrvatske (1943) ===
{{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}}
[[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]]

U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše:

{{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“&lt;ref&gt;NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).&lt;/ref&gt;|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}}

U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt; konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji:
{{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića:

U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista.

Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: &lt;br /&gt; In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. &lt;br /&gt; Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: &quot;Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!&quot; Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu:

{{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.&lt;ref name=&quot;Kosta Nikolić 2004&quot;&gt;Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.&lt;/ref&gt;|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}}

1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način analizira djelovanje Mihailovićevih četnika (većinom onih koji su bili obuhvaćeni [[Saradnja četnika s Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: 
{{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&amp;rec=314&amp;roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}}

Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću:
{{izdvojeni citat|NAREĐUJEM
1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja.

2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir.

3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma.

Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.&lt;/ref&gt;}}

18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira:
{{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&amp;rec=313&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]&lt;/ref&gt;}}
[[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).&lt;ref&gt;[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]&lt;/ref&gt;]]

Četnički odredi u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] kooperiraju s njemačkim okupatorom, između ostalog, i na taj način što navode njegovu [[Avijacija|avijaciju]] kako bi ova preciznije tukla po položajima partizanskih jedinicâ:
{{izdvojeni citat|Izviđački izvještaj — 14,50 h: &lt;/br&gt; Četnici napuštaju kotu 366 (16 km ji. od [[Banja Luka|Banje Luke]]) i povlače se na kotu 346 (1 km z-jz. od kote 366). Prema instrukcijama četnikâ, po šumi ist. od kote 366 dejstvovano je bombama i mitraljeskom vatrom iz letjelica. &lt;/br&gt; Uočeni pojedinačni partizani u blizini kote 471 (2 km ist. od kote 366). Vatra sa zemlje dolazi iz šume duž željez. pruge (Banja Luka — Kotor Varoš).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=258&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000255.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Aufklärungsmeldung 14.50 Uhr: &lt;/br&gt; Cetniks verlassen Höhe 366 (16 km SO Banja Luka) und ziehen sich auf Höhe 346 (1 km WSW Höhe 366) zurück. Der Wald ostwärts Höhe 366 wurde auf Weisung der Cetniks mit Bomben und Bordwaffen bekämpft. &lt;/br&gt; Bei Punkt 471 (2 Ost Punkt 366) einzelne Partisanen. Aus Wald an Bahnlinie (Banja Luka – Kotos Varos) Erdbeschuss.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram Komande avijacije /Hrvatska/ (19. IX 1943.).}}

Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. godine, sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.&lt;ref&gt;Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.&lt;/ref&gt; Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku &quot;po svaku cenu&quot; i nesukobljavanje sa Nemcima &quot;po svaku cenu&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]&lt;/ref&gt;

Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili:
{{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]&lt;/ref&gt;}}

U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe, i kojim se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. &lt;br /&gt; Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt.&quot;}})&lt;/ref&gt; U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig.&quot;}})&lt;/ref&gt;
[[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]]

U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih:

{{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu:
{{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&amp;rec=313&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}}

{{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=483&amp;broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}}

{{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&amp;rec=314&amp;roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;b.) Cetniks: &lt;br /&gt; Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}}

U odlomku iz mjesečnog izvješća [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije »Prinz Eugen«]], inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: 
{{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.&lt;ref&gt;Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler &amp; Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}}

U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje:
{{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). &lt;br /&gt; U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. &lt;br /&gt; Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. &lt;br /&gt; Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). &lt;br /&gt; Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju 7. SS brdske divizije »Prinz Eugen« od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica:
{{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kao karakteristično za odnošenje prema četnicima na području NDH (u konkretnom slučaju, riječ je o odredu sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozren]]a), može se uzeti telegram komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj od 30. septembra 1943, proslijeđen od strane [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], uz napomenu da se o bilo kakvim pregovorima mora obavezno dojaviti višoj instanci:
{{izdvojeni citat|''Predmet: Sporazumi sa četnicima'' &lt;/br&gt; 1. U lokalnim vanrednim prilikama, komandanti divizija i vođe samostalnih borbenih grupa mogu se naći u situaciji da, kao izuzetak, moraju sklopiti vremenski i prostorno ograničene sporazume sa četničkim grupama, u svrhu zajedničkog nastupanja protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=566&amp;broj=685 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000681.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr. Abmachungen mit Cetniks &lt;/br&gt; Bez. Pz.A.O.K.2, Ic/AO, Nr. 293/43 geh. &lt;/br&gt; 1. Bei örtlichen Notlagen können die Div.Kdre. und Führer selbstständiger Kampfgruppen in die Lage kommen, ausnahmweise zeitlich und örtlich begrenzte Abmachungen mit Cetnik–Banden zum gemeinsamen Vorgehen gegen Kommunisten treffen zu müssen. &lt;/br&gt; 2. Derartige Abmachungen sind umgehend an XV. (Geb.) A. K., Ic, zu melden. &lt;/br&gt; 3. Politische Verhandlungen sind grundsätzlich verboten. Wird deren Aufnahme für zweckentsprechend gehalten, ist dies zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Njemačkom štabu za osiguranje željeznica u Hrvatskoj, 30.09.43.}}

Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X:
{{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=560&amp;broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. &lt;br /&gt; 2.) Cetniks &lt;br /&gt; Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. &lt;br /&gt; Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. &lt;br /&gt; Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}}

Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: &lt;br /&gt; Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. &lt;br /&gt; Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. &lt;br /&gt; Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg.&quot;}})&lt;/ref&gt; U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren.&quot;}})&lt;/ref&gt; U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar.&quot;}})&lt;/ref&gt;

19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu &quot;da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm&lt;/ref&gt; 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja:

{{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm&lt;/ref&gt;|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}}

Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima:
{{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II&lt;/ref&gt;}}

=== Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) ===
{{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}}
[[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]]

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju &quot;zbog raspoloženja naroda&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga&lt;/ref&gt; Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je:
{{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}}
{{izdvojeni citat|
2)  Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista.

4)  Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom.

5)  Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht.

6)  Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima.

8)  Razmena štabova za vezu.

9)  Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama.

10)  Sporazum se mora držati u tajnosti.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}}

21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi:
{{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]&lt;/ref&gt;}}

27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt; U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji.

{{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture  Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}}

Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka:
{{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=639&amp;roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) Serbien: &lt;br /&gt; Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}}

30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu:
{{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.&lt;/ref&gt;}}

Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića:

{{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista.

U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}}

Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu &quot;sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih&quot;). Fon Vajhs upozorava da se &quot;lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti&quot;, jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali &quot;propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti&quot;, do daljnjeg.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268&lt;/ref&gt; Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt; Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da &quot;četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu&quot; za borbu protiv partizanskog pokreta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]&lt;/ref&gt; Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja &quot;danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}}

Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ:
{{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.&lt;/ref&gt;}}

I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: 
{{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]&lt;/ref&gt;}}

Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO:
{{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&amp;broj=80&amp;roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;LAGE &quot;KUGELBLITZ&quot; UND &quot;ZIETHEN&quot; STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR &lt;br /&gt; &quot;KUGELBLITZ&quot; &lt;br /&gt; 1. GEB. DIV. &lt;br /&gt; ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. &lt;br /&gt; MIL. BFH. SUEDOST: &lt;br /&gt; 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}}

14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;

U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom:

{{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije:

{{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: 
{{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...]

Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće:

1)  Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti.

2)  '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''.

3)  U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]&lt;/ref&gt;|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}}

Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio  specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu:
{{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.&lt;ref&gt;Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.&lt;/ref&gt;}}

Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.&lt;ref&gt;Cripps, John (2001). &quot;Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose&quot;. {{ISBN|0593 049101}}&lt;/ref&gt;

No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]].

=== Borbe pod nemačkom komandom (1943) ===
{{main|Operacija Kugelblic}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]]

[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]]

{{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]&lt;/ref&gt;|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}}

Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke:
{{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=196&amp;broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: &lt;br /&gt; Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}}

U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]:
{{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&amp;rec=314&amp;roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. &lt;br /&gt; Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}}

U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&amp;roll=1295&amp;broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. &lt;br /&gt; Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}}

Već 11. novembra, obavještajni oficiri 114. divizije javljaju kako su četnički odredi bili ekspeditivni u izvršavanju ove naredbe njemačkih okupacionih vlasti:
{{izdvojeni citat|Zahtjev da civilno stanovništvo — a posebice naoružane skupine, uključujući četnike — posjeduje identifikacijske isprave, kako je to naredila divizija, nije polučio očekivane rezultate sve dok nisu primijenjene mjere prisile. Glavni razlog tomu bila je sporost u radu hrvatskih upravnih tijelâ. S druge strane, četničke postrojbe promptno su postupile prema zapovijedima; danas su one bolje opskrbljene identifikacijskim ispravama nego hrvatsko civilno stanovništvo. &lt;/br&gt; Odnosi s četničkim postrojbama su dobri; međutim, unutar [[Hrvatsko domobranstvo|hrvatskih oružanih snagâ]] i [[Ustaše|ustaških postrojbi]] često je potrebno poduzeti odlučne mjere kako bi se riješio problem nedostatka odgovarajućeg nadzora i raširenog osjećaja ravnodušnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=555&amp;broj=752 NARA, T314, Roll 555, frame no. 000746.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die von der Division befohlene Ausweispflicht für die Zivilbevölkerung und insbesondere für die bewaffnete Verbände einschliessl. der Cetniks, führte nicht die früher zu dem erwarteten Erfolg, als bis mit Zwangsmassnahmen durchgegriffen wurde. Schuld ist in erster Linie der schleppenden Geschäftsgang der kroat. Verwaltungsdienststellen. Dagegen haben die Cetnikverbände sich schnell die Befehlen gefügt, und sind heute besser mit Ausweisen aufgestattet, als die kroat. Zivilbevölkerung. &lt;/br&gt; Das Verhältnis zu den Cetnikverbände ist gut, bei der kroat. Wehrmacht und den Ustaschaverbänden must oft gegen mangelnde Dienstaufsicht und Gleichgültigkeit durchgegriffen werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije 114. lovačke divizije (11. XI 1943. godine)}}

U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. &lt;br /&gt; a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; &lt;br /&gt; Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein.&quot;}})&lt;/ref&gt; Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom):
{{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: &lt;br /&gt; 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&amp;rec=315&amp;roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Verpflegung der Cetniks: &lt;br /&gt; Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: &lt;br /&gt; 1 Brotportion, &lt;br /&gt; 1 Gemüseportion, &lt;br /&gt; 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), &lt;br /&gt; 1 Salzportion, &lt;br /&gt; 2 Getränkeportionen, &lt;br /&gt; 1 Tabakportion.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}}

Snabdijevanje četnikâ hranom i municijom bilo je pod konstantnim nadzorom nadležnih njemačkih službi:
{{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}}

U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika:

{{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. &lt;br /&gt; Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. &lt;br /&gt; Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}}

{{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=554&amp;broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“:

{{izdvojeni citat|Predmet: &lt;br /&gt; Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: &lt;br /&gt; Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=560&amp;broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}}

Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: 
{{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&amp;rec=314&amp;roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}}

Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]:
{{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&amp;broj=89&amp;roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}}

Dnevni izvještaj 114. lovačke divizije Wehrmachta od 6. prosinca 1943. godine ilustruje u kojoj mjeri su četničke jedinice pod komandom vojvode Momčila Đujića bile integrisane sa okupacionim trupama:
{{izdvojeni citat|U noći s 5. na 6. decembar i tokom jutarnjih časova, neprijatelj je više puta napadao [[Obrovac|obrovački]] mostobran sa jugoistoka, istoka, sjevera i sjeverozapada. Napadačke snage sastojale su se od manjih do srednje velikih neregularnih skupina, podržane teškim pješadijskim naoružanjem — prvenstveno minobacačima srednjeg kalibra. Ustaše su napustile svoje položaje na mostobranu. U poslijepodnevnim časovima situacija je razriješena protivudarima naših snaga, uz podršku tenkova, u pravcu ji. i z.-sjz. &lt;/br&gt; Neprijateljski gubici: 18 poginulih, 2 zarobljena, 4 prebjega. &lt;/br&gt; Vlastiti gubici: 6 palih četnika, 11 ranjenih, 7 nestalih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=840&amp;rec=315&amp;roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000834.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic Beitrag zur Tagesmeldung. &lt;/br&gt; Feind vor Brückenkopf Obrovac griff während Nacht zum 6.12. und in Vormittagsstunden Brückenkopf wiederholt mit schwächeren und mittleren Banden aus SO, O, N und NW Richtung mit Unterstützung schwerer Inf. Waffen, besonders mittlerer Gr. Werfer, an. Ustaschen flüchteten aus Brückenkopfstellung. In Nachmittagsstunden gelang Entlastung durch eigene Vorstösse mit Panzerunterstützung in SO und WNW Richtung wenden. &lt;/br&gt; Feindverluste: 18 Tote, 2 Gefangene, 4 Überläufer. &lt;/br&gt; Eigene Verluste: 6 Cetniks gefallen, 11 verwundet, 7 vermisst.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Obavještajno odjeljenje (Ic), dodatak dnevnom izvještaju za 6. XII 1943.}}

=== Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) ===
{{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}}
[[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]]

Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf&lt;/ref&gt; Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf&lt;/ref&gt; U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.&lt;/ref&gt; delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: 
{{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}}

Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«):
{{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće &quot;žandarmima&quot; — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta [[Cetinje|cetinjskog]] bataljona major Zdravko Kasalović. Za [[Nikšić|nikšićki]] bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez [[Šavnik|šavnički]]. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 7/1-35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.&lt;/ref&gt;}}

[[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku:
{{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden.&quot;}})&lt;/ref&gt; Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut:
{{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}}

Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano:
{{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada).

2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice.

3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi.

4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka.

5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps &lt;br /&gt; Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. &lt;br /&gt; F.K. 610 &lt;br /&gt; 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) &lt;br /&gt; 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. &lt;br /&gt; 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. &lt;br /&gt; 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. &lt;br /&gt; 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]]

Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima:
{{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica.

2.) Jedinice koje su učestvovale:

4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...]

5.) Sprovođenje:

U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom.

6.) Gubici neprijatelja:

32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena.

Plen:

2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana.

Sopstveni gubici:

20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih.

7.) Iskustva:

a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja...

e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;broj=72&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An Pz.AOK.2 &lt;br /&gt; 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen &quot;Bora&quot;: &lt;br /&gt; Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen &quot;Bora&quot; unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. &lt;br /&gt; 2.) Beteiligte Truppen: &lt;br /&gt; 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. &lt;br /&gt; Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. &lt;br /&gt; 3.) Leitung: &lt;br /&gt; Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje &lt;br /&gt; 4.) Führung: &lt;br /&gt; Platzkdt. Podgorica &lt;br /&gt; 5.) Durchführung: &lt;br /&gt; In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. &lt;br /&gt; 6.) Feindverluste: &lt;br /&gt; 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. &lt;br /&gt; Beute: &lt;br /&gt; 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. &lt;br /&gt; Eigene Verluste: &lt;br /&gt; 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. &lt;br /&gt; 7.) Erfahrungen: &lt;br /&gt; a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. &lt;br /&gt; b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. &lt;br /&gt; c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. &lt;br /&gt; d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. &lt;br /&gt; e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch  schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}}

Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni:
{{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=663&amp;broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 16.3.44. &lt;br /&gt; 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. &lt;br /&gt; Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. &lt;br /&gt; Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. &lt;br /&gt; Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija &quot;Frilingservahen&quot; (april-maj 1944)|operaciju &quot;Frilingservahen&quot;]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći:
{{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''':

Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac.

Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin.

Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac.

'''Nemačke snage''':

1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja.

1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja.

Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz.

Početak napada: 10. 4. 44.

[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe &quot;Jug&quot; (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe &quot;Nikšić&quot;.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&amp;rec=314&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An 181.Inf.Div. &lt;br /&gt; Betr.: Unternehmen &quot;Frühlingserwachen&quot;. &lt;br /&gt; 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens &quot;Frühlingserwachen&quot; zur Kenntnis: &lt;br /&gt; Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). &lt;br /&gt; Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. &lt;br /&gt; Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. &lt;br /&gt; Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. &lt;br /&gt; Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. &lt;br /&gt; 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. &lt;br /&gt; Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. &lt;br /&gt; Angriffsbeginn: 10.4.44. &lt;br /&gt; 2.) 181.Inf.Div stellt  entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. &lt;br /&gt; Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.&lt;/ref&gt;}}

U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je:
{{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

=== Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) ===
[[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).&lt;ref&gt;[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division &quot;Prinz Eugen&quot;]&lt;/ref&gt;]]

Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]&lt;/ref&gt; zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]&lt;/ref&gt; S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]&lt;/ref&gt;

Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje:
{{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=17&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. &quot;Grünen Kaders&quot; in Kampf gegen die Roten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}}

U mjesečnom izvještaju za januar 1944. godine, koji je štabu [[LXVIIII rezervnog korpusa]] Wehrmachta poslao 12. februara Viši SS i policijski vođa u Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]'' [[Konstantin Kammerhofer]], ujedno i predstavnik ''[[Reichsführer]]a'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] za Hrvatsku, podvučena je stalno prisutna politička tenzija među saveznicima (tj. [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] i [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]), usljed njemačkog protežiranja četnikâ:
{{izdvojeni citat|Često se ističe kako je njemački Wehrmacht stekao sve veći upliv na angažiranje četničkih jedinica protiv odmetništva. Ovakav razvoj događaja ne posmatra se [od strane ustašâ — prim.] kao vojna nužnost, već kao zahtjev diktiran srpskim interesima — zahtjev koji je u suprotnosti s interesima [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. [...] Na poticaj njemačkih vlasti, zabilježeni su čak i slučajevi u kojima su četnici i lokalne milicije (sastavljene prvenstveno od [[Bošnjaci|Muslimana]]) udružili snage kako bi zaštitili svoja sela od „crvenih” (npr. [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]]). Četnici su od strane [[V SS brdskog korpusa]] sve više korišteni za suzbijanje partizana, kao i za zaštitu određenih područja naseljenih [[Pravoslavlje|pravoslavnim]] stanovništvom, pri čemu su se oni, u okviru svojih mogućnosti, dobro pokazali.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=1548&amp;broj=179 NARA, T314, Roll 1548, frames no. 000173—00179.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Immer wieder stark empfunden wird, daß die deutsche Wehrmacht mehr und mehr Einfluß auf den Einsatz von Cetnikverbänden gegen das Bandentum gewonnen hat. Diese Tatsache wird nicht als militärische Notwendigkeit, sondern immer wieder als gegen die Interessen des Unabhängigen Staates Kroatien gerichtete Forderung des Serbentum gewertet. &lt;/br&gt; Auf deutsche Anregung ist es in einzelfällen sogar schon dazu gekommen, daß sich die Cetniks mit den örtlichen Milizen (meist Muselmanen) zum gemeinsamen Schutz ihrer Dörfer gegen die Roten zusammen gefunden haben (z.B. Trnovo). &lt;/br&gt; Die Cetniks waren seitens des SS–Ge. Korps in vermehrten Umfange bei den Bekämpfung der Partisanen und zun Schutz bestimmter pravoslavischer Wohngebiete eingesetzt und haben sich im Rahmen ihrer Möglichkeit bewährt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ:
{{izdvojeni citat|
Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«:

1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju.

2.) Gubici:

A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo.

B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig.

C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&amp;rec=314&amp;roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: &lt;br /&gt; 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. &lt;br /&gt; 2.) VERLUSTE: &lt;br /&gt; A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. &lt;br /&gt; B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. &lt;br /&gt; C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}
[[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].&lt;ref&gt;[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]&lt;/ref&gt;]]

Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom:
{{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića:
{{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]&lt;/ref&gt;}}

Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe &quot;Konrad&quot; protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]&lt;/ref&gt; U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće:
{{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' 

Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur.

Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. &lt;br /&gt; In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division &quot;Dinara&quot; zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. &lt;br /&gt; Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}}

Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich.&quot;}})&lt;/ref&gt;
[[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]]

U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''Gruppenführera'' Konstantina Kammerhofera za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ:
{{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] &lt;br /&gt; Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&amp;rec=314&amp;roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Polizeigebiet II (Sarajevo): &lt;br /&gt; Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}}

Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.&lt;/ref&gt;

Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]&lt;/ref&gt; dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi:
{{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&amp;rec=314&amp;roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. &lt;br /&gt; Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}}

U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena:
{{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&amp;rec=314&amp;roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&amp;rec=314&amp;roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]&lt;/ref&gt;

Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima:
{{izdvojeni citat|14. 7. 1944: &lt;br /&gt; ''SS-brdska divizija »Handžar«'': &lt;br /&gt; Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;W–SS–Geb.Div. Handschar: &lt;br /&gt; Zum Unternehmen &quot;Fliegenfänger&quot; Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića):
{{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.&lt;ref&gt;George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. &lt;br /&gt; ({{jez-eng|&quot;With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. &quot;The cooperation between the division and the Četniks was very loose,&quot; wrote one critical SS officer. &quot;Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition.&quot; Sauberzweig was more optimistic: &quot;After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.&quot;&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji:

{{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=195&amp;broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. &lt;br /&gt; In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}}

Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića:
{{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=195&amp;broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. &lt;br /&gt; Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. &quot;Kroatische Kampfgemeinschaft&quot; bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. &lt;br /&gt; Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. &lt;br /&gt; Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. &lt;br /&gt; Von Invasion sprechen Cetniks kaum. &lt;br /&gt; Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. &lt;br /&gt; Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: &quot;Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen.&quot; &lt;br /&gt; Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]:
{{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! &quot;Kroatische Kampfgemeinschaft&quot; steht nur auf dem Papier.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}}

U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je:
{{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=192&amp;broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}}

Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).&lt;ref&gt;[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]&lt;/ref&gt;

O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]&lt;/ref&gt; Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni:
{{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}}

Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.&lt;/ref&gt;

I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]:
{{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]&lt;/ref&gt;}}

=== Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) ===
{{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}}
Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt; generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]):

{{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}}

Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1–23.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.&lt;/ref&gt;

11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO:
{{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;}}

Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice:
{{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;}}

Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.&lt;/ref&gt;

Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad:
{{izdvojeni citat|
''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)''

Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez:
{{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija &quot;E&quot; Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

=== Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) ===
{{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}}
[[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]]

{{Quote box
 | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen.&quot;}})&lt;/ref&gt;
 | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944.
 | width = 40%
 | align = right}}
{{Quote box
 | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;
 | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944.
 | width = 40%
 | align = right}}

Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu:
{{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]],  nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]&lt;/ref&gt;

Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa četničke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]&lt;/ref&gt; U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju:
{{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}}

Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]&lt;/ref&gt; Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944:
{{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}}

Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]:
{{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]&lt;/ref&gt;}}

U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]:
{{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=514&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: &lt;br /&gt; F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}}

Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu:
{{izdvojeni citat|
SRBIJA:

Operacija »Kamerjeger«:

2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih.

Kao protivmere otpočeto je: 

1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice.

2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra.

Ovoj su potčinjeni:

4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica.

Spremaju se za dovlačenje:

2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat.

Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=361&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 27.3.1944 &lt;/br&gt; Serbien. &lt;/br&gt; Unternehmen &quot;Kamerjägger&quot;: &lt;/br&gt; 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. &lt;/br&gt; Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: &lt;/br&gt; 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. &lt;/br&gt; 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: &lt;/br&gt; das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK &lt;/br&gt; die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie &lt;/br&gt; Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. &lt;/br&gt; In Zuführung begriffen: &lt;/br&gt; 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) &lt;/br&gt; Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. &lt;/br&gt; Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u:
{{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=462&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.&lt;/ref&gt;|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}}

Hermann Neubacher se i ovom prilikom očitovao kao entuzijastični zagovornik sveobuhvatne saradnje sa JVuO, budući da u prvom pasusu zapisnika stoji: {{izdvojeni citat|Poslanik Nojbaher smatra da je jačanje nacionalnih srpskih snagâ apsolutno neophodno. On traži mišljenje Vojnoupravnog komandanta o tome da li treba nastaviti pregovore sa DM-om. DM je navodno dobio ultimatum od [[Englezi|Engleza]], koji su zahtevali njegovo potpuno svrstavanje uz njih. DM je to odbio. Nojbaheru je — preko [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]], jednog od najbližih saradnika DM-a — stavljeno do znanja da se DM mora udružiti sa Nemcima. Trifunović je tvrdio da bi, ukoliko dođe do sporazuma, DM bio u stanju da mobiliše čak 50.000 ljudi protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=462&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Gesandter Neubacher hält eine Verstärkung der nationalen serbischen Kräfte für unbedingt geboten. Er holt die Auffassung des Oberbefehlshaber ein, ob mit DM. weiter Verhandlungen gepflegt werden sollen. DM habe angeblich eine ultimative Forderung der Engländer erhalten, die von ihm restloses Mitgehen forderte. DM. habe diese abgelehnt. Ihm, Neubacher, sei durch Trifunovic (nächster Mitarbeiter DM's.) nahegebracht worden, dass DM. mit den Deutschen zusammengehen müsse. Er habe behauptet, dass bei einer zu Stande kommenden Vereinbarung, DM in der Lage sei, gegen Kommunisten glatt 50 000 Mann zu mobilisieren.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji:
{{izdvojeni citat|Srbija: &lt;br /&gt; Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}}

12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: 
{{izdvojeni citat|OBJAVA

Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]&lt;/ref&gt;}}

1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ:
{{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: &lt;br /&gt; Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] &lt;br /&gt; Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. Eigene Lage. &lt;br /&gt; B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. &lt;br /&gt; F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.&lt;/ref&gt;

U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=677&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet.&quot;}})&lt;/ref&gt; sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]:
{{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}}

U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]:
{{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}}

Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije:
{{izdvojeni citat|
I. Sopstvene snage

A) Grupa “Holman”

696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova.

B) Grupa “Vajel”

Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva.

C) 24. bug. div.

I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen.

D) Grupa “Tatalović”

Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. II. Eigene Lage. &lt;br /&gt; A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. &lt;br /&gt; B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. &lt;br /&gt; C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. &lt;br /&gt; D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: 
{{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger &quot;beschmutzen&quot; wolle.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: 
{{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: &lt;br /&gt; f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}}

Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše:

{{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;}}

18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira:

{{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]&lt;/ref&gt;}}

U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću:

{{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.&lt;/ref&gt;}}

U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije
[[Brandenburger|''Brandenburg'']].&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt;
[[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]]

Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je:
{{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: &lt;br /&gt; A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 28.4.1944. &lt;br /&gt; Serbien. &lt;br /&gt; I. Feindlage. &lt;br /&gt; A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje:
{{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Übriges Serbien: &lt;br /&gt; Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe:
{{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.&lt;ref&gt;AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.&lt;/ref&gt;}}

U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam [sa] Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.&lt;/ref&gt;

U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;

11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju:
{{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt; Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.&lt;/ref&gt; koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: 
{{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}}

General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind.&quot;}})&lt;/ref&gt; Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića:

{{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike.

Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka.

Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]&lt;/ref&gt;}}

Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti:
{{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja &lt;br /&gt; a) Srbija &lt;br /&gt; Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II. Feindlage. &lt;br /&gt; a) Serbien &lt;br /&gt; Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}}

Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima:
{{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}}

U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora:
{{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}}

General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće:
{{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.&lt;/ref&gt;}}

U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića:
{{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen &quot;Trumpf&quot; mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. &lt;br /&gt; Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. &lt;br /&gt; Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}}

Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikfrage: &lt;br /&gt; Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. &lt;br /&gt; D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}}

Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Neue Kampfgruppe Major Weyel.&quot;}})&lt;/ref&gt;) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben.&quot;}})&lt;/ref&gt; navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi:
{{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': &lt;br /&gt; Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}}

U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ:
{{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: &lt;br /&gt; Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK  KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}}

Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis:
{{izdvojeni citat|Srbija: &lt;br /&gt; Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: &lt;br /&gt; Abschlussmeldung &quot;Kehraus&quot;: Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}}

27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|3.) SERBIEN &lt;br /&gt; MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})&lt;/ref&gt; Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt; Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. 

Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 

29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) SERBIEN: &lt;br /&gt; BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. &lt;br /&gt; KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.&lt;br /&gt; 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})&lt;/ref&gt;}}

Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: &lt;br /&gt; Nachsäuberung &quot;Kehraus&quot; Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. &lt;br /&gt; Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div.&quot;}})&lt;/ref&gt; u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje:
{{izdvojeni citat|Srbija:

Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik.

Operacija »Keraus« je završena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. &lt;br /&gt; ”KEHRAUS” BEENDET.}})&lt;/ref&gt;}}

Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]:
{{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. &lt;br /&gt; CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. &lt;br /&gt; ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}}

Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija &quot;Trumpf&quot;|&quot;Trumpf&quot;]] i [[Operacija &quot;Halali&quot;|&quot;Hallali&quot;]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944.

{{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: &quot;Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!&quot; loyal verhalten hätten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}}

Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.&lt;ref&gt;Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.&lt;/ref&gt; Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt;

=== Desant na Drvar (1944) ===
{{main|Desant na Drvar}}
Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]&lt;/ref&gt; Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba:

{{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314,  Roll 564, frame no. 000455.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj obavještajnog  odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}}

U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji:
{{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' 
Tiče se: »Reselšprunga« [...] 

7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314,  Roll 563, frames no. 000715—000716.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An PzAOK 2 &lt;br /&gt; Betr. Rösselsprung &lt;br /&gt; 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«:
{{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša.

2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara.

Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. 

Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...]

d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo.

3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314,  Roll 563, frame no. 000690.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. &lt;br /&gt; 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen &quot;RÖSSELSPRUNG&quot; ausgeschaltet werden. &lt;br /&gt; Führung &quot;RÖSSELSPRUNG&quot;: XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. &lt;br /&gt; Zu &quot;RÖSSELSPRUNG&quot; treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: &lt;br /&gt; d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. &lt;br /&gt; 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO:
{{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici &quot;neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa&quot;.&lt;ref&gt;NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).&lt;/ref&gt;

=== Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) ===
{{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}}
[[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;]]
Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]&lt;/ref&gt; Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt; Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka:

{{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način:
{{izdvojeni citat|
1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor.

2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga.

3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom.

4. DM moli da sam ostane u ilegali.

5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.

6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.&lt;ref name=&quot;B0_11 1944&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. &lt;br /&gt; 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. &lt;br /&gt; 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. &lt;br /&gt; 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können &lt;br /&gt; 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. &lt;br /&gt; 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi:
{{izdvojeni citat|
''Saradnja sa četničkim bandama''

Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|&quot;Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«:
{{izdvojeni citat|
Srbija:

Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311,  Roll 190, frame no. 000948.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi:

{{izdvojeni citat|
a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.

b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji.

c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista.

d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa.

e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.

f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika.

g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama.

h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: &lt;br /&gt; a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. &lt;br /&gt; b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. &lt;br /&gt; c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. &lt;br /&gt; d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. &lt;br /&gt; e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. &lt;br /&gt; f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. &lt;br /&gt; g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. &lt;br /&gt; h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Jedan iskaz&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|&quot;Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist.&quot;}})&lt;/ref&gt; sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande:
{{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]&lt;/ref&gt;|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}}

U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]&lt;/ref&gt; Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog:
{{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše:
{{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.&lt;ref&gt;AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;}}

Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,&lt;ref&gt;Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.&lt;/ref&gt; stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima:
{{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...]

d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima,

e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa.

f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...]

Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike...

Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;}}

Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on &quot;da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom&quot;.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er &lt;br /&gt; 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und &lt;br /&gt; 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. &lt;br /&gt; Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat.&quot;}})&lt;/ref&gt; Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on

a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM,

b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er &lt;br /&gt; a) gegen &quot;kleine taktische Manöver&quot; mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, &lt;br /&gt; b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}}

Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! &lt;br /&gt; Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung.&quot;}})&lt;/ref&gt; Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]&lt;/ref&gt;

=== Bitka za Srbiju (1944) ===
{{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}}
[[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]]
U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji:

{{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|&quot;Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}&lt;/ref&gt; Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče.

Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage:
{{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«, 

1.) Snage koje učestvuju:

a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«,

b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka,

c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus),

d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III),

e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova,

f) Grupa »Krempler«,

g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr.: Plannung &quot;Rübezahl&quot;. &lt;br /&gt; 1.) Beteiligte Kräfte: &lt;br /&gt; a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. &lt;br /&gt; b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 &lt;br /&gt; c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). &lt;br /&gt; d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). &lt;br /&gt; e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. &lt;br /&gt; f) Gruppe Krempler. &lt;br /&gt; g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.&lt;/ref&gt;}}

[[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112&lt;/ref&gt; kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju:
{{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]&lt;/ref&gt;}}

Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]:
{{izdvojeni citat|
''Naređenje komandanta Jugoistoka''

Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311,  Roll 191, frame no. 000007.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Befehle OB.Südost &lt;br /&gt; Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije:

{{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja:

7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, &lt;br /&gt; 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, &lt;br /&gt; 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka.

Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: &lt;br /&gt; 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, &lt;br /&gt; 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, &lt;br /&gt; 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. &lt;br /&gt; Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]&lt;/ref&gt;|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}}

U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]:
{{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike:

a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a,

b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka,

c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima,

d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu,

e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: &lt;br /&gt; a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, &lt;br /&gt; b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, &lt;br /&gt; c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, &lt;br /&gt; d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, &lt;br /&gt; e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista:

{{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}}

U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima:
{{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben.&quot;}})&lt;/ref&gt;|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}}

Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: 
{{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}}

Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ:
{{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;West– und Mittel– Serbien: &lt;br /&gt; Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}}

Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine:
{{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}}

Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu:
{{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]&lt;/ref&gt;}}

Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;NW–Serbien: &lt;br /&gt; Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}}

U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji:
{{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}}

Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo:
{{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]&lt;/ref&gt;}}

Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]&lt;/ref&gt; Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta:

{{izdvojeni citat|Početak &quot;Cirkusa&quot; 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od  Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Beginn &quot;Zirkus&quot; 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}}

1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran:
{{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe:

—  Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik.

—  Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću.

—  Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić.

Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra.

NAREĐUJEM:

1.  — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno.

2.  — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno.

3.  — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi.

Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]&lt;/ref&gt;}}

U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe &quot;Srbija&quot; od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168&lt;/ref&gt; U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom:

{{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=101&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. &lt;br /&gt; Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}}

{{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}}

Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]:
{{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|&quot;Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}}

=== Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) ===
{{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}}
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]]

Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.&lt;/ref&gt;
{{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}}

O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić:
{{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. &lt;br /&gt; Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. &lt;br /&gt; Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}}

U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke:
{{izdvojeni citat|Istočni front: &lt;br /&gt; Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. &lt;br /&gt; Ostfront: &lt;br /&gt; Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). &lt;br /&gt; Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste:
{{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen.

Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore.

Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske.

Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO:
{{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. &lt;br /&gt; Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. &lt;br /&gt; Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].
{{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija &quot;E&quot; Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}}
{{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|&quot;D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}

Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji:
{{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|&quot;Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}}

Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]:
{{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|&quot;Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}

Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu:
{{izdvojeni citat|
''Za Kondora — ultra urgent''

Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]&lt;/ref&gt;}}

Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe &quot;E&quot; iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe &quot;E&quot; iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe &quot;E&quot; i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova.

U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],&lt;ref&gt;NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.&lt;/ref&gt; odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]:
{{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća.

Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka.

Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}}

Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe &quot;E&quot;|Armijske grupe &quot;E&quot;]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever.

U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;I. Deutsche und verbündete Truppen. &lt;br /&gt; Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)&quot;}})&lt;/ref&gt;

Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]&lt;/ref&gt; dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se &quot;drže u senci Vermahta&quot;. Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj:
{{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. &lt;br /&gt; Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. &lt;br /&gt; 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: 
{{izdvojeni citat|
''Borbenoj grupi pukovnika Bemera &lt;br /&gt; Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 

1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 

2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima.

3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni.

4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: &lt;br /&gt; Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) &lt;br /&gt; 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. &lt;br /&gt; 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. &lt;br /&gt; 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. &lt;br /&gt; 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]:
{{izdvojeni citat|Srpski četnici: &lt;br /&gt; Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: &lt;br /&gt; 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; &lt;br /&gt; 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; &lt;br /&gt; 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; &lt;br /&gt; 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; &lt;br /&gt; 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; &lt;br /&gt; Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&amp;sta2=D.M&amp;idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die serbischen Cetniks. &lt;br /&gt; Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. &lt;br /&gt; Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. &lt;br /&gt; Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: &lt;br /&gt; 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. &lt;br /&gt; 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. &lt;br /&gt; 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. &lt;br /&gt; 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. &lt;br /&gt; 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. &lt;br /&gt; Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}}

=== Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) ===
{{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}}
[[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]&lt;/ref&gt; Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|&quot;10.000 Montenegriner&quot;}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]]

Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove (&quot;[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]&quot;), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe &quot;E&quot;]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica:
{{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&amp;rec=314&amp;roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. &lt;br /&gt; M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija &quot;E&quot; od 23. septembra 1944. godine}}

O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]:
{{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]]}}

=== Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) ===
{{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}}
[[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine&lt;ref&gt;[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]&lt;/ref&gt;]]

[[Armijska grupa &quot;E&quot;]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je:
{{izdvojeni citat|
Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«:

1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj.

2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica.

3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi.

4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311,  Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| &lt;br /&gt; &quot;1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. &lt;br /&gt; 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist &quot;Mitrovica&quot;. &lt;br /&gt; 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. &lt;br /&gt; 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]&lt;/ref&gt; navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ:

{{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&amp;rec=311&amp;roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}}

Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad.

Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)&lt;/ref&gt; [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF &amp; EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.&lt;/ref&gt;

[[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]&lt;/ref&gt;

[[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: 
{{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi.

2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...]

6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. &lt;br /&gt; Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. &lt;br /&gt; Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.&lt;/ref&gt;|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}}

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak:
{{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu 
Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.&lt;/ref&gt;}}

General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

== Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO ==
[[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]]

{{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}}

Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]&lt;/ref&gt;:

{{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}}

Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće:
{{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.&lt;ref&gt;http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|&quot;MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks.

''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim:
{{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...&lt;ref&gt;Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. &lt;br/ &gt; ({{jez-eng|&quot;Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more...&quot;}})&lt;/ref&gt;|[[Maximilian von Weichs]]}}

Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu:

{{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.&lt;/ref&gt;}}

Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima,  general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva:

{{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=235&amp;roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}}

General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora:
{{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division &quot;Prinz Eugen&quot;] str. 52. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]:

{{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.&lt;ref&gt;Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

== Reference ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]]
* [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]]

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}}
* [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)]

{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]]</text>
      <sha1>otlv64xxjwa45y2ytbb2qw3vyvo5lky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714862</id>
      <parentid>42714861</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52047-51</username>
        <id>396422</id>
      </contributor>
      <origin>42714862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409686" sha1="h2seuiscofkbef31eqhtfcr95c8mb2b" xml:space="preserve">{{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}}
[[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]]
[[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]]

{{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}}
'''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti.

Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.&lt;ref&gt;https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.&lt;/ref&gt; Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.&lt;/ref&gt;

U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]&lt;/ref&gt; Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&amp;rec=314&amp;roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]&lt;/ref&gt;

Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]&lt;/ref&gt;

Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima.

Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]].

== Nemačka politika prema četnicima ==

Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]:

{{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.&lt;ref&gt;AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.&lt;/ref&gt;}}

Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“:
{{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE&lt;/ref&gt; U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om.

== Hronologija ==

=== Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) ===
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}}
{{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]&lt;/ref&gt;|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}}

{{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}}
{{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}}
{{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}}

Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta  krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše:
{{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima:

– KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO?

Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu...

Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.&lt;ref&gt;[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.&lt;/ref&gt;|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}}

1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine:
{{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. &lt;br /&gt; 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. &lt;br /&gt; 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. &lt;br /&gt; Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. &lt;br /&gt; 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. &lt;br /&gt; 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. &lt;br /&gt; 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“&lt;ref&gt;BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.&lt;/ref&gt; Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.&lt;ref&gt;AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]&lt;/ref&gt;}}

No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno:

{{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera &quot;da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava&quot;. Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer:

1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i

2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}}

Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga &quot;nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta&quot;.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]&lt;/ref&gt; U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku:

{{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt;}}

Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,&lt;ref&gt;„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”&lt;/ref&gt; tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt; Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.&lt;ref&gt;„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”&lt;/ref&gt; Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt; Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni:

{{izdvojeni citat|Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio bandi D. Mihailovića iskreno želi da se bori protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Angebot des Oberstlt Mihailowitsch, seine Banden zum gemeinsamen Kampf gegen die Kommunisten zur Verfügung zu stellen, wurde abgelehnt und bedingungslose Kapitulation gefortdert[sic!]. Mihailowitsch hat geantwortet, er müsse erst seine Unterführer fragen. Mihailowitsch verlangte Waffen zur Bekämpfung der Kommunisten! Ein Spiel mit den Waffen, Kampf um die Futtergrippe[sic!] zwischen den einzelnen Banden! Immerhin scheint da einen Teil der Mihailowitsch–Banden mit dem Kampf gegen die Kommunisten ernst zu sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za septembar 1941 (30. 9. 1941.).}}

Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [tj. general Franz Böhme — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”:
{{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.&lt;ref&gt;NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.&lt;/ref&gt;}}

Iako su iz [[Berlin]]a bili jasno upozoreni da pregovori s »banditima« ne dolaze u obzir, njemački komandanti u okupiranoj Srbiji jasno prepoznaju potencijal&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt; za razbijanje jedinstva u ustaničkom pokretu u trenutku kada je, inicirano s Mihailovićeve strane, nastupilo otvoreno neprijateljstvo između četnika i partizana:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Mihailović, komandant ustaničkih četničkih grupa, koji se do sada nalazio u iščekivanju u planinama između Čačka i Valjeva, pod prinudom i pritiskom prilika, saopštio je tokom poslednjih dana da je on sada odlučio da napadne komuniste... Dejstvo našeg zahteva o bezuslovnoj kapitulaciji njegovih jedinica mora se sačekati. Međutim, u svakom slučaju, zauzimanje stava protiv komunista od strane Mihailovića, znači slabljenje ustanika.|Izveštaj načelnika štaba Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. novembra 1941, feldkomandanturama i krajskomandanturama o proceni vojno-političke situacije kod ustanika u Srbiji od 30. oktobra do 8. novembra 1941.}}

Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u Berlinu koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]:
{{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.&lt;/ref&gt;|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}}

Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: 
{{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve:

1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu.

2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage.

3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: &lt;br /&gt; — 20.000 pušaka; &lt;br /&gt; — 200 mitraljeza; &lt;br /&gt; — 2.000 puškomitraljeza; &lt;br /&gt; — 100 lakih bacača; &lt;br /&gt; — 100.000 ručnih bombi; &lt;br /&gt; — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. &lt;br /&gt; Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. &lt;br /&gt; — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi &lt;br /&gt; — 20.000 pari vojničkih cipela. [...]

Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.&lt;/ref&gt;}}

Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu.

=== Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) ===
{{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}}
[[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]]
Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine.

Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]&lt;/ref&gt; Kosjeriću,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]&lt;/ref&gt; Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]].

Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]&lt;/ref&gt; Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]&lt;/ref&gt;

=== Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) ===
{{main|Legalizovani četnici}}
[[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]]

Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;

Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.&lt;ref&gt;[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove.

Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu:

{{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi:

1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca;

2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade;

3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji;

4) da poziva na borbu protiv komunista.

Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]&lt;/ref&gt;}}

Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].&lt;ref&gt;NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]]

U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem.

U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine &quot;ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori.&quot;&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]&lt;/ref&gt;

Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem &quot;smrdljivih bombi&quot;, &quot;svrabećih praškova&quot;, &quot;praškova za kijanje&quot;, upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...&lt;ref name=&quot;Kosta Nikolić 2004&quot;/&gt; Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da &quot;Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji&quot;, da su &quot;u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani&quot; te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj &quot;Srbo-Sloveniji i Dalmaciji&quot;. Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: 
{{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;/&gt;|Britanski kapetan Bil Hadson}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]]

27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće:
{{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista.

Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost...

Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. 

Krajina im služi kao glavno uporište.

Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu...

Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]&lt;/ref&gt;}}

Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: 
{{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=490&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}}

U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.&lt;ref&gt;BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler &amp; Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće:
{{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&amp;rec=314&amp;roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. &lt;br /&gt; Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}}

=== Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) ===
{{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}}
[[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]]

Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.&lt;ref&gt;Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K.&quot;}})&lt;/ref&gt; Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}}

Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]:
{{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti.

Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.—

Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.—

Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]&lt;/ref&gt;}}

Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]:
{{izdvojeni citat|
NEMCI

Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.

HRVATI

Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]&lt;/ref&gt;}}

Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]:
{{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=315&amp;roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}}

O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]:
{{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}&lt;/ref&gt;|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}}

Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine:
{{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): &lt;br /&gt; 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&amp;rec=315&amp;roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;12.3.1943. 00,30 Uhr &lt;br /&gt; Meldungen der Div. Einheiten &lt;br /&gt; Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: &lt;br /&gt; 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. &lt;br /&gt; 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. &lt;br /&gt; 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}}

Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike:
{{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]&lt;/ref&gt;}}

O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u:
{{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Munition für die Cetniks: &lt;br /&gt; An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}}
[[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]]

9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],&lt;ref&gt;''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.&lt;/ref&gt; vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima:
{{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}}

O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga:
{{izdvojeni citat|''9. mart'' &lt;br /&gt; Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}}

Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.&lt;/ref&gt;

General [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, Lüters navodi:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im &quot;Weiss II&quot;–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna:
{{izdvojeni citat|
II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA

Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II.) FEINDLAGE: &lt;/br&gt; Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. &lt;/br&gt; Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U iscrpnom izvještaju&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.&lt;/ref&gt; koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«:
{{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}}

=== Četnički teror u Srbiji (1943) ===
{{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}}
Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za &quot;planirani narodni ustanak&quot;. Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.&lt;ref&gt;NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).&lt;/ref&gt; Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i &quot;odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama&quot;.&lt;ref&gt;Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.&lt;/ref&gt;

12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«:

{{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: &lt;br /&gt; U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm  Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]&lt;/ref&gt;}}

Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom:

{{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm  Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]&lt;/ref&gt;}}

I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već &quot;samo po našem spisku&quot;, partizanske, i samo će se partizani ubijati:

{{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2,  Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]]

Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova:

{{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.&lt;ref&gt;http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html&lt;/ref&gt;|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}}

Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere:

{{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti.

4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica.

5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen.

6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa.

7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]&lt;/ref&gt;|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}}

Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: &quot;Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana&quot;.&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;/&gt;

=== Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području Nezavisne Države Hrvatske (1943) ===
{{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}}
[[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]]

U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše:

{{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“&lt;ref&gt;NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).&lt;/ref&gt;|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}}

U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt; konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji:
{{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića:

U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista.

Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: &lt;br /&gt; In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. &lt;br /&gt; Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: &quot;Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!&quot; Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu:

{{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.&lt;ref name=&quot;Kosta Nikolić 2004&quot;&gt;Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.&lt;/ref&gt;|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}}

1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način analizira djelovanje Mihailovićevih četnika (većinom onih koji su bili obuhvaćeni [[Saradnja četnika s Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: 
{{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&amp;rec=314&amp;roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}}

Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću:
{{izdvojeni citat|NAREĐUJEM
1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja.

2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir.

3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma.

Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.&lt;/ref&gt;}}

18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira:
{{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&amp;rec=313&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]&lt;/ref&gt;}}
[[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).&lt;ref&gt;[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]&lt;/ref&gt;]]

Četnički odredi u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] kooperiraju s njemačkim okupatorom, između ostalog, i na taj način što navode njegovu [[Avijacija|avijaciju]] kako bi ova preciznije tukla po položajima partizanskih jedinicâ:
{{izdvojeni citat|Izviđački izvještaj — 14,50 h: &lt;/br&gt; Četnici napuštaju kotu 366 (16 km ji. od [[Banja Luka|Banje Luke]]) i povlače se na kotu 346 (1 km z-jz. od kote 366). Prema instrukcijama četnikâ, po šumi ist. od kote 366 dejstvovano je bombama i mitraljeskom vatrom iz letjelica. &lt;/br&gt; Uočeni pojedinačni partizani u blizini kote 471 (2 km ist. od kote 366). Vatra sa zemlje dolazi iz šume duž željez. pruge (Banja Luka — Kotor Varoš).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=258&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000255.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Aufklärungsmeldung 14.50 Uhr: &lt;/br&gt; Cetniks verlassen Höhe 366 (16 km SO Banja Luka) und ziehen sich auf Höhe 346 (1 km WSW Höhe 366) zurück. Der Wald ostwärts Höhe 366 wurde auf Weisung der Cetniks mit Bomben und Bordwaffen bekämpft. &lt;/br&gt; Bei Punkt 471 (2 Ost Punkt 366) einzelne Partisanen. Aus Wald an Bahnlinie (Banja Luka – Kotos Varos) Erdbeschuss.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram Komande avijacije /Hrvatska/ (19. IX 1943.).}}

Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. godine, sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.&lt;ref&gt;Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.&lt;/ref&gt; Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku &quot;po svaku cenu&quot; i nesukobljavanje sa Nemcima &quot;po svaku cenu&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]&lt;/ref&gt;

Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili:
{{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]&lt;/ref&gt;}}

U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe, i kojim se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. &lt;br /&gt; Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt.&quot;}})&lt;/ref&gt; U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig.&quot;}})&lt;/ref&gt;
[[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]]

U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih:

{{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu:
{{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&amp;rec=313&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}}

{{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=483&amp;broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}}

{{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&amp;rec=314&amp;roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;b.) Cetniks: &lt;br /&gt; Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}}

U odlomku iz mjesečnog izvješća [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije »Prinz Eugen«]], inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: 
{{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.&lt;ref&gt;Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler &amp; Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}}

U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje:
{{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). &lt;br /&gt; U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. &lt;br /&gt; Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. &lt;br /&gt; Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). &lt;br /&gt; Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju 7. SS brdske divizije »Prinz Eugen« od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica:
{{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kao karakteristično za odnošenje prema četnicima na području NDH (u konkretnom slučaju, riječ je o odredu sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozren]]a), može se uzeti telegram komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj od 30. septembra 1943, proslijeđen od strane [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], uz napomenu da se o bilo kakvim pregovorima mora obavezno dojaviti višoj instanci:
{{izdvojeni citat|''Predmet: Sporazumi sa četnicima'' &lt;/br&gt; 1. U lokalnim vanrednim prilikama, komandanti divizija i vođe samostalnih borbenih grupa mogu se naći u situaciji da, kao izuzetak, moraju sklopiti vremenski i prostorno ograničene sporazume sa četničkim grupama, u svrhu zajedničkog nastupanja protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=566&amp;broj=685 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000681.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr. Abmachungen mit Cetniks &lt;/br&gt; Bez. Pz.A.O.K.2, Ic/AO, Nr. 293/43 geh. &lt;/br&gt; 1. Bei örtlichen Notlagen können die Div.Kdre. und Führer selbstständiger Kampfgruppen in die Lage kommen, ausnahmweise zeitlich und örtlich begrenzte Abmachungen mit Cetnik–Banden zum gemeinsamen Vorgehen gegen Kommunisten treffen zu müssen. &lt;/br&gt; 2. Derartige Abmachungen sind umgehend an XV. (Geb.) A. K., Ic, zu melden. &lt;/br&gt; 3. Politische Verhandlungen sind grundsätzlich verboten. Wird deren Aufnahme für zweckentsprechend gehalten, ist dies zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Njemačkom štabu za osiguranje željeznica u Hrvatskoj, 30.09.43.}}

Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X:
{{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=560&amp;broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. &lt;br /&gt; 2.) Cetniks &lt;br /&gt; Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. &lt;br /&gt; Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. &lt;br /&gt; Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}}

Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: &lt;br /&gt; Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. &lt;br /&gt; Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. &lt;br /&gt; Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg.&quot;}})&lt;/ref&gt; U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren.&quot;}})&lt;/ref&gt; U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar.&quot;}})&lt;/ref&gt;

19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu &quot;da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm&lt;/ref&gt; 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja:

{{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm&lt;/ref&gt;|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}}

Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima:
{{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II&lt;/ref&gt;}}

=== Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) ===
{{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}}
[[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]]

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju &quot;zbog raspoloženja naroda&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga&lt;/ref&gt; Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je:
{{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}}
{{izdvojeni citat|
2)  Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista.

4)  Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom.

5)  Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht.

6)  Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima.

8)  Razmena štabova za vezu.

9)  Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama.

10)  Sporazum se mora držati u tajnosti.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}}

21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi:
{{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]&lt;/ref&gt;}}

27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt; U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji.

{{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture  Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}}

Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka:
{{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=639&amp;roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) Serbien: &lt;br /&gt; Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}}

30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu:
{{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.&lt;/ref&gt;}}

Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića:

{{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista.

U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}}

Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu &quot;sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih&quot;). Fon Vajhs upozorava da se &quot;lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti&quot;, jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali &quot;propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti&quot;, do daljnjeg.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268&lt;/ref&gt; Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt; Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da &quot;četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu&quot; za borbu protiv partizanskog pokreta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]&lt;/ref&gt; Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja &quot;danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}}

Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ:
{{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.&lt;/ref&gt;}}

I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: 
{{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]&lt;/ref&gt;}}

Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO:
{{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&amp;broj=80&amp;roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;LAGE &quot;KUGELBLITZ&quot; UND &quot;ZIETHEN&quot; STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR &lt;br /&gt; &quot;KUGELBLITZ&quot; &lt;br /&gt; 1. GEB. DIV. &lt;br /&gt; ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. &lt;br /&gt; MIL. BFH. SUEDOST: &lt;br /&gt; 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}}

14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;

U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom:

{{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije:

{{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: 
{{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...]

Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće:

1)  Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti.

2)  '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''.

3)  U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]&lt;/ref&gt;|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}}

Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio  specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu:
{{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.&lt;ref&gt;Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.&lt;/ref&gt;}}

Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.&lt;ref&gt;Cripps, John (2001). &quot;Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose&quot;. {{ISBN|0593 049101}}&lt;/ref&gt;

No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]].

=== Borbe pod nemačkom komandom (1943) ===
{{main|Operacija Kugelblic}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]]

[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]]

{{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]&lt;/ref&gt;|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}}

Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke:
{{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=196&amp;broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: &lt;br /&gt; Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}}

U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]:
{{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&amp;rec=314&amp;roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. &lt;br /&gt; Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}}

U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&amp;roll=1295&amp;broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. &lt;br /&gt; Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}}

Već 11. novembra, obavještajni oficiri 114. divizije javljaju kako su četnički odredi bili ekspeditivni u izvršavanju ove naredbe okupacijskih vlasti:
{{izdvojeni citat|Zahtjev da civilno stanovništvo — a posebice naoružane skupine, uključujući četnike — posjeduje identifikacijske isprave, kako je to naredila divizija, nije polučio očekivane rezultate sve dok nisu primijenjene mjere prisile. Glavni razlog tomu bila je sporost u radu hrvatskih upravnih tijelâ. S druge strane, četničke postrojbe promptno su postupile prema zapovijedima; danas su one bolje opskrbljene identifikacijskim ispravama nego hrvatsko civilno stanovništvo. &lt;/br&gt; Odnosi s četničkim postrojbama su dobri; međutim, unutar [[Hrvatsko domobranstvo|hrvatskih oružanih snagâ]] i [[Ustaše|ustaških postrojbi]] često je potrebno poduzeti odlučne mjere kako bi se riješio problem nedostatka odgovarajućeg nadzora i raširenog osjećaja ravnodušnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=555&amp;broj=752 NARA, T314, Roll 555, frame no. 000746.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die von der Division befohlene Ausweispflicht für die Zivilbevölkerung und insbesondere für die bewaffnete Verbände einschliessl. der Cetniks, führte nicht die früher zu dem erwarteten Erfolg, als bis mit Zwangsmassnahmen durchgegriffen wurde. Schuld ist in erster Linie der schleppenden Geschäftsgang der kroat. Verwaltungsdienststellen. Dagegen haben die Cetnikverbände sich schnell die Befehlen gefügt, und sind heute besser mit Ausweisen aufgestattet, als die kroat. Zivilbevölkerung. &lt;/br&gt; Das Verhältnis zu den Cetnikverbände ist gut, bei der kroat. Wehrmacht und den Ustaschaverbänden must oft gegen mangelnde Dienstaufsicht und Gleichgültigkeit durchgegriffen werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije 114. lovačke divizije (11. XI 1943. godine)}}

U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. &lt;br /&gt; a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; &lt;br /&gt; Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein.&quot;}})&lt;/ref&gt; Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom):
{{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: &lt;br /&gt; 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&amp;rec=315&amp;roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Verpflegung der Cetniks: &lt;br /&gt; Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: &lt;br /&gt; 1 Brotportion, &lt;br /&gt; 1 Gemüseportion, &lt;br /&gt; 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), &lt;br /&gt; 1 Salzportion, &lt;br /&gt; 2 Getränkeportionen, &lt;br /&gt; 1 Tabakportion.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}}

Snabdijevanje četnikâ hranom i municijom bilo je pod konstantnim nadzorom nadležnih njemačkih službi:
{{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}}

U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika:

{{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. &lt;br /&gt; Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. &lt;br /&gt; Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}}

{{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=554&amp;broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“:

{{izdvojeni citat|Predmet: &lt;br /&gt; Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: &lt;br /&gt; Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=560&amp;broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}}

Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: 
{{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&amp;rec=314&amp;roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}}

Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]:
{{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&amp;broj=89&amp;roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}}

Dnevni izvještaj 114. lovačke divizije Wehrmachta od 6. prosinca 1943. godine ilustruje u kojoj mjeri su četničke jedinice pod komandom vojvode Momčila Đujića bile integrisane sa okupacionim trupama:
{{izdvojeni citat|U noći s 5. na 6. decembar i tokom jutarnjih časova, neprijatelj je više puta napadao [[Obrovac|obrovački]] mostobran sa jugoistoka, istoka, sjevera i sjeverozapada. Napadačke snage sastojale su se od manjih do srednje velikih neregularnih skupina, podržane teškim pješadijskim naoružanjem — prvenstveno minobacačima srednjeg kalibra. Ustaše su napustile svoje položaje na mostobranu. U poslijepodnevnim časovima situacija je razriješena protivudarima naših snaga, uz podršku tenkova, u pravcu ji. i z.-sjz. &lt;/br&gt; Neprijateljski gubici: 18 poginulih, 2 zarobljena, 4 prebjega. &lt;/br&gt; Vlastiti gubici: 6 palih četnika, 11 ranjenih, 7 nestalih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=840&amp;rec=315&amp;roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000834.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic Beitrag zur Tagesmeldung. &lt;/br&gt; Feind vor Brückenkopf Obrovac griff während Nacht zum 6.12. und in Vormittagsstunden Brückenkopf wiederholt mit schwächeren und mittleren Banden aus SO, O, N und NW Richtung mit Unterstützung schwerer Inf. Waffen, besonders mittlerer Gr. Werfer, an. Ustaschen flüchteten aus Brückenkopfstellung. In Nachmittagsstunden gelang Entlastung durch eigene Vorstösse mit Panzerunterstützung in SO und WNW Richtung wenden. &lt;/br&gt; Feindverluste: 18 Tote, 2 Gefangene, 4 Überläufer. &lt;/br&gt; Eigene Verluste: 6 Cetniks gefallen, 11 verwundet, 7 vermisst.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Obavještajno odjeljenje (Ic), dodatak dnevnom izvještaju za 6. XII 1943.}}

=== Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) ===
{{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}}
[[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]]

Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf&lt;/ref&gt; Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf&lt;/ref&gt; U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.&lt;/ref&gt; delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: 
{{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}}

Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«):
{{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće &quot;žandarmima&quot; — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta [[Cetinje|cetinjskog]] bataljona major Zdravko Kasalović. Za [[Nikšić|nikšićki]] bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez [[Šavnik|šavnički]]. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 7/1-35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.&lt;/ref&gt;}}

[[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku:
{{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden.&quot;}})&lt;/ref&gt; Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut:
{{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}}

Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano:
{{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada).

2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice.

3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi.

4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka.

5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps &lt;br /&gt; Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. &lt;br /&gt; F.K. 610 &lt;br /&gt; 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) &lt;br /&gt; 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. &lt;br /&gt; 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. &lt;br /&gt; 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. &lt;br /&gt; 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]]

Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima:
{{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica.

2.) Jedinice koje su učestvovale:

4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...]

5.) Sprovođenje:

U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom.

6.) Gubici neprijatelja:

32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena.

Plen:

2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana.

Sopstveni gubici:

20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih.

7.) Iskustva:

a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja...

e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;broj=72&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An Pz.AOK.2 &lt;br /&gt; 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen &quot;Bora&quot;: &lt;br /&gt; Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen &quot;Bora&quot; unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. &lt;br /&gt; 2.) Beteiligte Truppen: &lt;br /&gt; 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. &lt;br /&gt; Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. &lt;br /&gt; 3.) Leitung: &lt;br /&gt; Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje &lt;br /&gt; 4.) Führung: &lt;br /&gt; Platzkdt. Podgorica &lt;br /&gt; 5.) Durchführung: &lt;br /&gt; In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. &lt;br /&gt; 6.) Feindverluste: &lt;br /&gt; 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. &lt;br /&gt; Beute: &lt;br /&gt; 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. &lt;br /&gt; Eigene Verluste: &lt;br /&gt; 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. &lt;br /&gt; 7.) Erfahrungen: &lt;br /&gt; a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. &lt;br /&gt; b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. &lt;br /&gt; c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. &lt;br /&gt; d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. &lt;br /&gt; e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch  schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}}

Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni:
{{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=663&amp;broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 16.3.44. &lt;br /&gt; 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. &lt;br /&gt; Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. &lt;br /&gt; Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. &lt;br /&gt; Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija &quot;Frilingservahen&quot; (april-maj 1944)|operaciju &quot;Frilingservahen&quot;]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći:
{{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''':

Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac.

Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin.

Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac.

'''Nemačke snage''':

1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja.

1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja.

Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz.

Početak napada: 10. 4. 44.

[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe &quot;Jug&quot; (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe &quot;Nikšić&quot;.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&amp;rec=314&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An 181.Inf.Div. &lt;br /&gt; Betr.: Unternehmen &quot;Frühlingserwachen&quot;. &lt;br /&gt; 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens &quot;Frühlingserwachen&quot; zur Kenntnis: &lt;br /&gt; Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). &lt;br /&gt; Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. &lt;br /&gt; Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. &lt;br /&gt; Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. &lt;br /&gt; Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. &lt;br /&gt; 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. &lt;br /&gt; Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. &lt;br /&gt; Angriffsbeginn: 10.4.44. &lt;br /&gt; 2.) 181.Inf.Div stellt  entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. &lt;br /&gt; Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.&lt;/ref&gt;}}

U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je:
{{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

=== Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) ===
[[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).&lt;ref&gt;[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division &quot;Prinz Eugen&quot;]&lt;/ref&gt;]]

Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]&lt;/ref&gt; zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]&lt;/ref&gt; S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]&lt;/ref&gt;

Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje:
{{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=17&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. &quot;Grünen Kaders&quot; in Kampf gegen die Roten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}}

U mjesečnom izvještaju za januar 1944. godine, koji je štabu [[LXVIIII rezervnog korpusa]] Wehrmachta poslao 12. februara Viši SS i policijski vođa u Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]'' [[Konstantin Kammerhofer]], ujedno i predstavnik ''[[Reichsführer]]a'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] za Hrvatsku, podvučena je stalno prisutna politička tenzija među saveznicima (tj. [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] i [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]), usljed njemačkog protežiranja četnikâ:
{{izdvojeni citat|Često se ističe kako je njemački Wehrmacht stekao sve veći upliv na angažiranje četničkih jedinica protiv odmetništva. Ovakav razvoj događaja ne posmatra se [od strane ustašâ — prim.] kao vojna nužnost, već kao zahtjev diktiran srpskim interesima — zahtjev koji je u suprotnosti s interesima [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. [...] Na poticaj njemačkih vlasti, zabilježeni su čak i slučajevi u kojima su četnici i lokalne milicije (sastavljene prvenstveno od [[Bošnjaci|Muslimana]]) udružili snage kako bi zaštitili svoja sela od „crvenih” (npr. [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]]). Četnici su od strane [[V SS brdskog korpusa]] sve više korišteni za suzbijanje partizana, kao i za zaštitu određenih područja naseljenih [[Pravoslavlje|pravoslavnim]] stanovništvom, pri čemu su se oni, u okviru svojih mogućnosti, dobro pokazali.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=1548&amp;broj=179 NARA, T314, Roll 1548, frames no. 000173—00179.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Immer wieder stark empfunden wird, daß die deutsche Wehrmacht mehr und mehr Einfluß auf den Einsatz von Cetnikverbänden gegen das Bandentum gewonnen hat. Diese Tatsache wird nicht als militärische Notwendigkeit, sondern immer wieder als gegen die Interessen des Unabhängigen Staates Kroatien gerichtete Forderung des Serbentum gewertet. &lt;/br&gt; Auf deutsche Anregung ist es in einzelfällen sogar schon dazu gekommen, daß sich die Cetniks mit den örtlichen Milizen (meist Muselmanen) zum gemeinsamen Schutz ihrer Dörfer gegen die Roten zusammen gefunden haben (z.B. Trnovo). &lt;/br&gt; Die Cetniks waren seitens des SS–Ge. Korps in vermehrten Umfange bei den Bekämpfung der Partisanen und zun Schutz bestimmter pravoslavischer Wohngebiete eingesetzt und haben sich im Rahmen ihrer Möglichkeit bewährt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ:
{{izdvojeni citat|
Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«:

1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju.

2.) Gubici:

A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo.

B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig.

C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&amp;rec=314&amp;roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: &lt;br /&gt; 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. &lt;br /&gt; 2.) VERLUSTE: &lt;br /&gt; A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. &lt;br /&gt; B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. &lt;br /&gt; C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}
[[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].&lt;ref&gt;[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]&lt;/ref&gt;]]

Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom:
{{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića:
{{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]&lt;/ref&gt;}}

Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe &quot;Konrad&quot; protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]&lt;/ref&gt; U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće:
{{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' 

Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur.

Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. &lt;br /&gt; In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division &quot;Dinara&quot; zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. &lt;br /&gt; Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}}

Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich.&quot;}})&lt;/ref&gt;
[[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]]

U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''Gruppenführera'' Konstantina Kammerhofera za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ:
{{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] &lt;br /&gt; Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&amp;rec=314&amp;roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Polizeigebiet II (Sarajevo): &lt;br /&gt; Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}}

Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.&lt;/ref&gt;

Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]&lt;/ref&gt; dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi:
{{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&amp;rec=314&amp;roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. &lt;br /&gt; Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}}

U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena:
{{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&amp;rec=314&amp;roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&amp;rec=314&amp;roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]&lt;/ref&gt;

Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima:
{{izdvojeni citat|14. 7. 1944: &lt;br /&gt; ''SS-brdska divizija »Handžar«'': &lt;br /&gt; Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;W–SS–Geb.Div. Handschar: &lt;br /&gt; Zum Unternehmen &quot;Fliegenfänger&quot; Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića):
{{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.&lt;ref&gt;George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. &lt;br /&gt; ({{jez-eng|&quot;With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. &quot;The cooperation between the division and the Četniks was very loose,&quot; wrote one critical SS officer. &quot;Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition.&quot; Sauberzweig was more optimistic: &quot;After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.&quot;&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji:

{{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=195&amp;broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. &lt;br /&gt; In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}}

Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića:
{{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=195&amp;broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. &lt;br /&gt; Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. &quot;Kroatische Kampfgemeinschaft&quot; bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. &lt;br /&gt; Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. &lt;br /&gt; Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. &lt;br /&gt; Von Invasion sprechen Cetniks kaum. &lt;br /&gt; Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. &lt;br /&gt; Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: &quot;Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen.&quot; &lt;br /&gt; Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]:
{{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! &quot;Kroatische Kampfgemeinschaft&quot; steht nur auf dem Papier.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}}

U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je:
{{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=192&amp;broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}}

Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).&lt;ref&gt;[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]&lt;/ref&gt;

O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]&lt;/ref&gt; Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni:
{{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}}

Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.&lt;/ref&gt;

I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]:
{{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]&lt;/ref&gt;}}

=== Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) ===
{{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}}
Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt; generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]):

{{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}}

Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1–23.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.&lt;/ref&gt;

11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO:
{{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;}}

Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice:
{{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;}}

Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.&lt;/ref&gt;

Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad:
{{izdvojeni citat|
''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)''

Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez:
{{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija &quot;E&quot; Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

=== Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) ===
{{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}}
[[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]]

{{Quote box
 | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen.&quot;}})&lt;/ref&gt;
 | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944.
 | width = 40%
 | align = right}}
{{Quote box
 | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;
 | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944.
 | width = 40%
 | align = right}}

Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu:
{{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]],  nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]&lt;/ref&gt;

Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa četničke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]&lt;/ref&gt; U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju:
{{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}}

Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]&lt;/ref&gt; Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944:
{{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}}

Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]:
{{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]&lt;/ref&gt;}}

U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]:
{{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=514&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: &lt;br /&gt; F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}}

Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu:
{{izdvojeni citat|
SRBIJA:

Operacija »Kamerjeger«:

2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih.

Kao protivmere otpočeto je: 

1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice.

2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra.

Ovoj su potčinjeni:

4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica.

Spremaju se za dovlačenje:

2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat.

Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=361&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 27.3.1944 &lt;/br&gt; Serbien. &lt;/br&gt; Unternehmen &quot;Kamerjägger&quot;: &lt;/br&gt; 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. &lt;/br&gt; Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: &lt;/br&gt; 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. &lt;/br&gt; 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: &lt;/br&gt; das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK &lt;/br&gt; die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie &lt;/br&gt; Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. &lt;/br&gt; In Zuführung begriffen: &lt;/br&gt; 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) &lt;/br&gt; Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. &lt;/br&gt; Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u:
{{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=462&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.&lt;/ref&gt;|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}}

Hermann Neubacher se i ovom prilikom očitovao kao entuzijastični zagovornik sveobuhvatne saradnje sa JVuO, budući da u prvom pasusu zapisnika stoji: {{izdvojeni citat|Poslanik Nojbaher smatra da je jačanje nacionalnih srpskih snagâ apsolutno neophodno. On traži mišljenje Vojnoupravnog komandanta o tome da li treba nastaviti pregovore sa DM-om. DM je navodno dobio ultimatum od [[Englezi|Engleza]], koji su zahtevali njegovo potpuno svrstavanje uz njih. DM je to odbio. Nojbaheru je — preko [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]], jednog od najbližih saradnika DM-a — stavljeno do znanja da se DM mora udružiti sa Nemcima. Trifunović je tvrdio da bi, ukoliko dođe do sporazuma, DM bio u stanju da mobiliše čak 50.000 ljudi protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=462&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Gesandter Neubacher hält eine Verstärkung der nationalen serbischen Kräfte für unbedingt geboten. Er holt die Auffassung des Oberbefehlshaber ein, ob mit DM. weiter Verhandlungen gepflegt werden sollen. DM habe angeblich eine ultimative Forderung der Engländer erhalten, die von ihm restloses Mitgehen forderte. DM. habe diese abgelehnt. Ihm, Neubacher, sei durch Trifunovic (nächster Mitarbeiter DM's.) nahegebracht worden, dass DM. mit den Deutschen zusammengehen müsse. Er habe behauptet, dass bei einer zu Stande kommenden Vereinbarung, DM in der Lage sei, gegen Kommunisten glatt 50 000 Mann zu mobilisieren.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji:
{{izdvojeni citat|Srbija: &lt;br /&gt; Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}}

12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: 
{{izdvojeni citat|OBJAVA

Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]&lt;/ref&gt;}}

1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ:
{{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: &lt;br /&gt; Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] &lt;br /&gt; Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. Eigene Lage. &lt;br /&gt; B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. &lt;br /&gt; F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.&lt;/ref&gt;

U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=677&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet.&quot;}})&lt;/ref&gt; sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]:
{{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}}

U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]:
{{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}}

Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije:
{{izdvojeni citat|
I. Sopstvene snage

A) Grupa “Holman”

696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova.

B) Grupa “Vajel”

Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva.

C) 24. bug. div.

I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen.

D) Grupa “Tatalović”

Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. II. Eigene Lage. &lt;br /&gt; A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. &lt;br /&gt; B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. &lt;br /&gt; C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. &lt;br /&gt; D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: 
{{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger &quot;beschmutzen&quot; wolle.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: 
{{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: &lt;br /&gt; f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}}

Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše:

{{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;}}

18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira:

{{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]&lt;/ref&gt;}}

U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću:

{{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.&lt;/ref&gt;}}

U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije
[[Brandenburger|''Brandenburg'']].&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt;
[[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]]

Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je:
{{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: &lt;br /&gt; A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 28.4.1944. &lt;br /&gt; Serbien. &lt;br /&gt; I. Feindlage. &lt;br /&gt; A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje:
{{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Übriges Serbien: &lt;br /&gt; Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe:
{{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.&lt;ref&gt;AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.&lt;/ref&gt;}}

U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam [sa] Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.&lt;/ref&gt;

U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;

11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju:
{{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt; Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.&lt;/ref&gt; koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: 
{{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}}

General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind.&quot;}})&lt;/ref&gt; Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića:

{{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike.

Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka.

Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]&lt;/ref&gt;}}

Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti:
{{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja &lt;br /&gt; a) Srbija &lt;br /&gt; Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II. Feindlage. &lt;br /&gt; a) Serbien &lt;br /&gt; Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}}

Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima:
{{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}}

U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora:
{{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}}

General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće:
{{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.&lt;/ref&gt;}}

U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića:
{{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen &quot;Trumpf&quot; mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. &lt;br /&gt; Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. &lt;br /&gt; Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}}

Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikfrage: &lt;br /&gt; Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. &lt;br /&gt; D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}}

Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Neue Kampfgruppe Major Weyel.&quot;}})&lt;/ref&gt;) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben.&quot;}})&lt;/ref&gt; navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi:
{{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': &lt;br /&gt; Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}}

U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ:
{{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: &lt;br /&gt; Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK  KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}}

Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis:
{{izdvojeni citat|Srbija: &lt;br /&gt; Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: &lt;br /&gt; Abschlussmeldung &quot;Kehraus&quot;: Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}}

27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|3.) SERBIEN &lt;br /&gt; MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})&lt;/ref&gt; Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt; Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. 

Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 

29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) SERBIEN: &lt;br /&gt; BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. &lt;br /&gt; KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.&lt;br /&gt; 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})&lt;/ref&gt;}}

Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: &lt;br /&gt; Nachsäuberung &quot;Kehraus&quot; Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. &lt;br /&gt; Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div.&quot;}})&lt;/ref&gt; u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje:
{{izdvojeni citat|Srbija:

Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik.

Operacija »Keraus« je završena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. &lt;br /&gt; ”KEHRAUS” BEENDET.}})&lt;/ref&gt;}}

Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]:
{{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. &lt;br /&gt; CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. &lt;br /&gt; ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}}

Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija &quot;Trumpf&quot;|&quot;Trumpf&quot;]] i [[Operacija &quot;Halali&quot;|&quot;Hallali&quot;]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944.

{{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: &quot;Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!&quot; loyal verhalten hätten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}}

Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.&lt;ref&gt;Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.&lt;/ref&gt; Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt;

=== Desant na Drvar (1944) ===
{{main|Desant na Drvar}}
Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]&lt;/ref&gt; Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba:

{{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314,  Roll 564, frame no. 000455.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj obavještajnog  odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}}

U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji:
{{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' 
Tiče se: »Reselšprunga« [...] 

7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314,  Roll 563, frames no. 000715—000716.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An PzAOK 2 &lt;br /&gt; Betr. Rösselsprung &lt;br /&gt; 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«:
{{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša.

2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara.

Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. 

Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...]

d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo.

3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314,  Roll 563, frame no. 000690.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. &lt;br /&gt; 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen &quot;RÖSSELSPRUNG&quot; ausgeschaltet werden. &lt;br /&gt; Führung &quot;RÖSSELSPRUNG&quot;: XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. &lt;br /&gt; Zu &quot;RÖSSELSPRUNG&quot; treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: &lt;br /&gt; d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. &lt;br /&gt; 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO:
{{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici &quot;neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa&quot;.&lt;ref&gt;NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).&lt;/ref&gt;

=== Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) ===
{{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}}
[[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;]]
Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]&lt;/ref&gt; Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt; Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka:

{{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način:
{{izdvojeni citat|
1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor.

2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga.

3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom.

4. DM moli da sam ostane u ilegali.

5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.

6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.&lt;ref name=&quot;B0_11 1944&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. &lt;br /&gt; 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. &lt;br /&gt; 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. &lt;br /&gt; 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können &lt;br /&gt; 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. &lt;br /&gt; 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi:
{{izdvojeni citat|
''Saradnja sa četničkim bandama''

Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|&quot;Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«:
{{izdvojeni citat|
Srbija:

Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311,  Roll 190, frame no. 000948.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi:

{{izdvojeni citat|
a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.

b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji.

c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista.

d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa.

e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.

f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika.

g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama.

h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: &lt;br /&gt; a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. &lt;br /&gt; b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. &lt;br /&gt; c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. &lt;br /&gt; d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. &lt;br /&gt; e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. &lt;br /&gt; f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. &lt;br /&gt; g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. &lt;br /&gt; h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Jedan iskaz&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|&quot;Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist.&quot;}})&lt;/ref&gt; sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande:
{{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]&lt;/ref&gt;|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}}

U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]&lt;/ref&gt; Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog:
{{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše:
{{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.&lt;ref&gt;AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;}}

Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,&lt;ref&gt;Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.&lt;/ref&gt; stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima:
{{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...]

d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima,

e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa.

f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...]

Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike...

Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;}}

Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on &quot;da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom&quot;.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er &lt;br /&gt; 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und &lt;br /&gt; 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. &lt;br /&gt; Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat.&quot;}})&lt;/ref&gt; Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on

a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM,

b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er &lt;br /&gt; a) gegen &quot;kleine taktische Manöver&quot; mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, &lt;br /&gt; b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}}

Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! &lt;br /&gt; Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung.&quot;}})&lt;/ref&gt; Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]&lt;/ref&gt;

=== Bitka za Srbiju (1944) ===
{{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}}
[[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]]
U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji:

{{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|&quot;Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}&lt;/ref&gt; Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče.

Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage:
{{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«, 

1.) Snage koje učestvuju:

a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«,

b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka,

c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus),

d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III),

e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova,

f) Grupa »Krempler«,

g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr.: Plannung &quot;Rübezahl&quot;. &lt;br /&gt; 1.) Beteiligte Kräfte: &lt;br /&gt; a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. &lt;br /&gt; b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 &lt;br /&gt; c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). &lt;br /&gt; d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). &lt;br /&gt; e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. &lt;br /&gt; f) Gruppe Krempler. &lt;br /&gt; g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.&lt;/ref&gt;}}

[[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112&lt;/ref&gt; kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju:
{{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]&lt;/ref&gt;}}

Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]:
{{izdvojeni citat|
''Naređenje komandanta Jugoistoka''

Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311,  Roll 191, frame no. 000007.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Befehle OB.Südost &lt;br /&gt; Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije:

{{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja:

7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, &lt;br /&gt; 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, &lt;br /&gt; 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka.

Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: &lt;br /&gt; 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, &lt;br /&gt; 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, &lt;br /&gt; 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. &lt;br /&gt; Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]&lt;/ref&gt;|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}}

U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]:
{{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike:

a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a,

b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka,

c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima,

d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu,

e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: &lt;br /&gt; a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, &lt;br /&gt; b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, &lt;br /&gt; c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, &lt;br /&gt; d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, &lt;br /&gt; e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista:

{{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}}

U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima:
{{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben.&quot;}})&lt;/ref&gt;|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}}

Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: 
{{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}}

Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ:
{{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;West– und Mittel– Serbien: &lt;br /&gt; Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}}

Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine:
{{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}}

Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu:
{{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]&lt;/ref&gt;}}

Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;NW–Serbien: &lt;br /&gt; Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}}

U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji:
{{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}}

Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo:
{{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]&lt;/ref&gt;}}

Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]&lt;/ref&gt; Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta:

{{izdvojeni citat|Početak &quot;Cirkusa&quot; 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od  Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Beginn &quot;Zirkus&quot; 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}}

1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran:
{{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe:

—  Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik.

—  Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću.

—  Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić.

Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra.

NAREĐUJEM:

1.  — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno.

2.  — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno.

3.  — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi.

Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]&lt;/ref&gt;}}

U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe &quot;Srbija&quot; od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168&lt;/ref&gt; U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom:

{{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=101&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. &lt;br /&gt; Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}}

{{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}}

Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]:
{{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|&quot;Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}}

=== Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) ===
{{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}}
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]]

Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.&lt;/ref&gt;
{{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}}

O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić:
{{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. &lt;br /&gt; Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. &lt;br /&gt; Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}}

U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke:
{{izdvojeni citat|Istočni front: &lt;br /&gt; Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. &lt;br /&gt; Ostfront: &lt;br /&gt; Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). &lt;br /&gt; Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste:
{{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen.

Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore.

Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske.

Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO:
{{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. &lt;br /&gt; Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. &lt;br /&gt; Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].
{{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija &quot;E&quot; Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}}
{{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|&quot;D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}

Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji:
{{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|&quot;Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}}

Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]:
{{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|&quot;Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}

Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu:
{{izdvojeni citat|
''Za Kondora — ultra urgent''

Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]&lt;/ref&gt;}}

Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe &quot;E&quot; iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe &quot;E&quot; iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe &quot;E&quot; i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova.

U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],&lt;ref&gt;NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.&lt;/ref&gt; odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]:
{{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća.

Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka.

Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}}

Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe &quot;E&quot;|Armijske grupe &quot;E&quot;]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever.

U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;I. Deutsche und verbündete Truppen. &lt;br /&gt; Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)&quot;}})&lt;/ref&gt;

Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]&lt;/ref&gt; dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se &quot;drže u senci Vermahta&quot;. Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj:
{{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. &lt;br /&gt; Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. &lt;br /&gt; 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: 
{{izdvojeni citat|
''Borbenoj grupi pukovnika Bemera &lt;br /&gt; Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 

1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 

2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima.

3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni.

4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: &lt;br /&gt; Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) &lt;br /&gt; 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. &lt;br /&gt; 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. &lt;br /&gt; 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. &lt;br /&gt; 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]:
{{izdvojeni citat|Srpski četnici: &lt;br /&gt; Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: &lt;br /&gt; 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; &lt;br /&gt; 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; &lt;br /&gt; 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; &lt;br /&gt; 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; &lt;br /&gt; 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; &lt;br /&gt; Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&amp;sta2=D.M&amp;idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die serbischen Cetniks. &lt;br /&gt; Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. &lt;br /&gt; Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. &lt;br /&gt; Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: &lt;br /&gt; 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. &lt;br /&gt; 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. &lt;br /&gt; 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. &lt;br /&gt; 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. &lt;br /&gt; 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. &lt;br /&gt; Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}}

=== Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) ===
{{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}}
[[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]&lt;/ref&gt; Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|&quot;10.000 Montenegriner&quot;}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]]

Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove (&quot;[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]&quot;), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe &quot;E&quot;]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica:
{{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&amp;rec=314&amp;roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. &lt;br /&gt; M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija &quot;E&quot; od 23. septembra 1944. godine}}

O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]:
{{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]]}}

=== Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) ===
{{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}}
[[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine&lt;ref&gt;[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]&lt;/ref&gt;]]

[[Armijska grupa &quot;E&quot;]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je:
{{izdvojeni citat|
Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«:

1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj.

2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica.

3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi.

4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311,  Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| &lt;br /&gt; &quot;1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. &lt;br /&gt; 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist &quot;Mitrovica&quot;. &lt;br /&gt; 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. &lt;br /&gt; 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]&lt;/ref&gt; navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ:

{{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&amp;rec=311&amp;roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}}

Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad.

Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)&lt;/ref&gt; [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF &amp; EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.&lt;/ref&gt;

[[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]&lt;/ref&gt;

[[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: 
{{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi.

2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...]

6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. &lt;br /&gt; Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. &lt;br /&gt; Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.&lt;/ref&gt;|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}}

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak:
{{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu 
Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.&lt;/ref&gt;}}

General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

== Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO ==
[[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]]

{{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}}

Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]&lt;/ref&gt;:

{{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}}

Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće:
{{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.&lt;ref&gt;http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|&quot;MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks.

''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim:
{{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...&lt;ref&gt;Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. &lt;br/ &gt; ({{jez-eng|&quot;Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more...&quot;}})&lt;/ref&gt;|[[Maximilian von Weichs]]}}

Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu:

{{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.&lt;/ref&gt;}}

Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima,  general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva:

{{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=235&amp;roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}}

General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora:
{{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division &quot;Prinz Eugen&quot;] str. 52. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]:

{{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.&lt;ref&gt;Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

== Reference ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]]
* [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]]

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}}
* [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)]

{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]]</text>
      <sha1>h2seuiscofkbef31eqhtfcr95c8mb2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714863</id>
      <parentid>42714862</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52047-51</username>
        <id>396422</id>
      </contributor>
      <origin>42714863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409687" sha1="qc8oz9qkpzghctc2ixj76j5plavjivq" xml:space="preserve">{{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}}
[[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]]
[[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]]

{{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}}
'''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti.

Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.&lt;ref&gt;https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.&lt;/ref&gt; Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.&lt;/ref&gt;

U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]&lt;/ref&gt; Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&amp;rec=314&amp;roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]&lt;/ref&gt;

Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]&lt;/ref&gt;

Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima.

Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]].

== Nemačka politika prema četnicima ==

Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]:

{{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.&lt;ref&gt;AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.&lt;/ref&gt;}}

Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“:
{{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE&lt;/ref&gt; U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om.

== Hronologija ==

=== Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) ===
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}}
{{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]&lt;/ref&gt;|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}}

{{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}}
{{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}}
{{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}}

Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta  krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše:
{{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima:

– KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO?

Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu...

Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.&lt;ref&gt;[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.&lt;/ref&gt;|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}}

1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine:
{{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. &lt;br /&gt; 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. &lt;br /&gt; 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. &lt;br /&gt; Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. &lt;br /&gt; 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. &lt;br /&gt; 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. &lt;br /&gt; 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“&lt;ref&gt;BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.&lt;/ref&gt; Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.&lt;ref&gt;AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]&lt;/ref&gt;}}

No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno:

{{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera &quot;da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava&quot;. Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer:

1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i

2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}}

Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga &quot;nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta&quot;.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]&lt;/ref&gt; U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku:

{{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt;}}

Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,&lt;ref&gt;„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”&lt;/ref&gt; tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt; Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.&lt;ref&gt;„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”&lt;/ref&gt; Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt; Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni:

{{izdvojeni citat|Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio bandi D. Mihailovića iskreno želi da se bori protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Angebot des Oberstlt Mihailowitsch, seine Banden zum gemeinsamen Kampf gegen die Kommunisten zur Verfügung zu stellen, wurde abgelehnt und bedingungslose Kapitulation gefortdert[sic!]. Mihailowitsch hat geantwortet, er müsse erst seine Unterführer fragen. Mihailowitsch verlangte Waffen zur Bekämpfung der Kommunisten! Ein Spiel mit den Waffen, Kampf um die Futtergrippe[sic!] zwischen den einzelnen Banden! Immerhin scheint da einen Teil der Mihailowitsch–Banden mit dem Kampf gegen die Kommunisten ernst zu sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za septembar 1941 (30. 9. 1941.).}}

Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [tj. general Franz Böhme — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”:
{{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.&lt;ref&gt;NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.&lt;/ref&gt;}}

Iako su iz [[Berlin]]a bili jasno upozoreni da pregovori s »banditima« ne dolaze u obzir, njemački komandanti u okupiranoj Srbiji jasno prepoznaju potencijal&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt; za razbijanje jedinstva u ustaničkom pokretu u trenutku kada je, inicirano s Mihailovićeve strane, nastupilo otvoreno neprijateljstvo između četnika i partizana:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Mihailović, komandant ustaničkih četničkih grupa, koji se do sada nalazio u iščekivanju u planinama između Čačka i Valjeva, pod prinudom i pritiskom prilika, saopštio je tokom poslednjih dana da je on sada odlučio da napadne komuniste... Dejstvo našeg zahteva o bezuslovnoj kapitulaciji njegovih jedinica mora se sačekati. Međutim, u svakom slučaju, zauzimanje stava protiv komunista od strane Mihailovića, znači slabljenje ustanika.|Izveštaj načelnika štaba Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. novembra 1941, feldkomandanturama i krajskomandanturama o proceni vojno-političke situacije kod ustanika u Srbiji od 30. oktobra do 8. novembra 1941.}}

Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u Berlinu koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]:
{{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.&lt;/ref&gt;|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}}

Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: 
{{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve:

1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu.

2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage.

3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: &lt;br /&gt; — 20.000 pušaka; &lt;br /&gt; — 200 mitraljeza; &lt;br /&gt; — 2.000 puškomitraljeza; &lt;br /&gt; — 100 lakih bacača; &lt;br /&gt; — 100.000 ručnih bombi; &lt;br /&gt; — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. &lt;br /&gt; Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. &lt;br /&gt; — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi &lt;br /&gt; — 20.000 pari vojničkih cipela. [...]

Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.&lt;/ref&gt;}}

Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu.

=== Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) ===
{{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}}
[[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]]
Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine.

Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]&lt;/ref&gt; Kosjeriću,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]&lt;/ref&gt; Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]].

Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]&lt;/ref&gt; Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]&lt;/ref&gt;

=== Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) ===
{{main|Legalizovani četnici}}
[[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]]

Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;

Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.&lt;ref&gt;[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove.

Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu:

{{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi:

1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca;

2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade;

3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji;

4) da poziva na borbu protiv komunista.

Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]&lt;/ref&gt;}}

Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].&lt;ref&gt;NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]]

U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem.

U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine &quot;ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori.&quot;&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]&lt;/ref&gt;

Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem &quot;smrdljivih bombi&quot;, &quot;svrabećih praškova&quot;, &quot;praškova za kijanje&quot;, upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...&lt;ref name=&quot;Kosta Nikolić 2004&quot;/&gt; Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da &quot;Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji&quot;, da su &quot;u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani&quot; te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj &quot;Srbo-Sloveniji i Dalmaciji&quot;. Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: 
{{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;/&gt;|Britanski kapetan Bil Hadson}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]]

27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće:
{{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista.

Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost...

Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. 

Krajina im služi kao glavno uporište.

Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu...

Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]&lt;/ref&gt;}}

Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: 
{{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=490&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}}

U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.&lt;ref&gt;BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler &amp; Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće:
{{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&amp;rec=314&amp;roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. &lt;br /&gt; Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}}

=== Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) ===
{{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}}
[[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]]

Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.&lt;ref&gt;Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K.&quot;}})&lt;/ref&gt; Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}}

Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]:
{{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti.

Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.—

Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.—

Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]&lt;/ref&gt;}}

Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]:
{{izdvojeni citat|
NEMCI

Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.

HRVATI

Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]&lt;/ref&gt;}}

Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]:
{{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=315&amp;roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}}

O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]:
{{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}&lt;/ref&gt;|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}}

Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine:
{{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): &lt;br /&gt; 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&amp;rec=315&amp;roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;12.3.1943. 00,30 Uhr &lt;br /&gt; Meldungen der Div. Einheiten &lt;br /&gt; Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: &lt;br /&gt; 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. &lt;br /&gt; 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. &lt;br /&gt; 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}}

Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike:
{{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]&lt;/ref&gt;}}

O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u:
{{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Munition für die Cetniks: &lt;br /&gt; An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}}
[[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]]

9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],&lt;ref&gt;''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.&lt;/ref&gt; vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima:
{{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}}

O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga:
{{izdvojeni citat|''9. mart'' &lt;br /&gt; Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}}

Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.&lt;/ref&gt;

General [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, Lüters navodi:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im &quot;Weiss II&quot;–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna:
{{izdvojeni citat|
II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA

Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II.) FEINDLAGE: &lt;/br&gt; Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. &lt;/br&gt; Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U iscrpnom izvještaju&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.&lt;/ref&gt; koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«:
{{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}}

=== Četnički teror u Srbiji (1943) ===
{{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}}
Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za &quot;planirani narodni ustanak&quot;. Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.&lt;ref&gt;NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).&lt;/ref&gt; Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i &quot;odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama&quot;.&lt;ref&gt;Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.&lt;/ref&gt;

12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«:

{{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: &lt;br /&gt; U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm  Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]&lt;/ref&gt;}}

Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom:

{{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm  Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]&lt;/ref&gt;}}

I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već &quot;samo po našem spisku&quot;, partizanske, i samo će se partizani ubijati:

{{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2,  Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]]

Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova:

{{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.&lt;ref&gt;http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html&lt;/ref&gt;|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}}

Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere:

{{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti.

4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica.

5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen.

6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa.

7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]&lt;/ref&gt;|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}}

Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: &quot;Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana&quot;.&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;/&gt;

=== Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području Nezavisne Države Hrvatske (1943) ===
{{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}}
[[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]]

U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše:

{{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“&lt;ref&gt;NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).&lt;/ref&gt;|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}}

U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt; konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji:
{{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića:

U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista.

Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: &lt;br /&gt; In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. &lt;br /&gt; Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: &quot;Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!&quot; Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu:

{{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.&lt;ref name=&quot;Kosta Nikolić 2004&quot;&gt;Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.&lt;/ref&gt;|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}}

1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način analizira djelovanje Mihailovićevih četnika (većinom onih koji su bili obuhvaćeni [[Saradnja četnika s Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: 
{{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&amp;rec=314&amp;roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}}

Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću:
{{izdvojeni citat|NAREĐUJEM
1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja.

2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir.

3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma.

Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.&lt;/ref&gt;}}

18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira:
{{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&amp;rec=313&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]&lt;/ref&gt;}}
[[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).&lt;ref&gt;[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]&lt;/ref&gt;]]

Četnički odredi u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] kooperiraju s njemačkim okupatorom, između ostalog, i na taj način što navode njegovu [[Avijacija|avijaciju]] kako bi ova preciznije tukla po položajima partizanskih jedinicâ:
{{izdvojeni citat|Izviđački izvještaj — 14,50 h: &lt;/br&gt; Četnici napuštaju kotu 366 (16 km ji. od [[Banja Luka|Banje Luke]]) i povlače se na kotu 346 (1 km z-jz. od kote 366). Prema instrukcijama četnikâ, po šumi ist. od kote 366 dejstvovano je bombama i mitraljeskom vatrom iz letjelica. &lt;/br&gt; Uočeni pojedinačni partizani u blizini kote 471 (2 km ist. od kote 366). Vatra sa zemlje dolazi iz šume duž željez. pruge (Banja Luka — Kotor Varoš).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=258&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000255.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Aufklärungsmeldung 14.50 Uhr: &lt;/br&gt; Cetniks verlassen Höhe 366 (16 km SO Banja Luka) und ziehen sich auf Höhe 346 (1 km WSW Höhe 366) zurück. Der Wald ostwärts Höhe 366 wurde auf Weisung der Cetniks mit Bomben und Bordwaffen bekämpft. &lt;/br&gt; Bei Punkt 471 (2 Ost Punkt 366) einzelne Partisanen. Aus Wald an Bahnlinie (Banja Luka – Kotos Varos) Erdbeschuss.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram Komande avijacije /Hrvatska/ (19. IX 1943.).}}

Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. godine, sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.&lt;ref&gt;Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.&lt;/ref&gt; Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku &quot;po svaku cenu&quot; i nesukobljavanje sa Nemcima &quot;po svaku cenu&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]&lt;/ref&gt;

Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili:
{{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]&lt;/ref&gt;}}

U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe, i kojim se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. &lt;br /&gt; Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt.&quot;}})&lt;/ref&gt; U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig.&quot;}})&lt;/ref&gt;
[[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]]

U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih:

{{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu:
{{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&amp;rec=313&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}}

{{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=483&amp;broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}}

{{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&amp;rec=314&amp;roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;b.) Cetniks: &lt;br /&gt; Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}}

U odlomku iz mjesečnog izvješća [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije »Prinz Eugen«]], inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: 
{{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.&lt;ref&gt;Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler &amp; Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}}

U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje:
{{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). &lt;br /&gt; U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. &lt;br /&gt; Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. &lt;br /&gt; Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). &lt;br /&gt; Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju 7. SS brdske divizije »Prinz Eugen« od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica:
{{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kao karakteristično za odnošenje prema četnicima na području NDH (u konkretnom slučaju, riječ je o odredu sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozren]]a), može se uzeti telegram komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj od 30. septembra 1943, proslijeđen od strane [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], uz napomenu da se o bilo kakvim pregovorima mora obavezno dojaviti višoj instanci:
{{izdvojeni citat|''Predmet: Sporazumi sa četnicima'' &lt;/br&gt; 1. U lokalnim vanrednim prilikama, komandanti divizija i vođe samostalnih borbenih grupa mogu se naći u situaciji da, kao izuzetak, moraju sklopiti vremenski i prostorno ograničene sporazume sa četničkim grupama, u svrhu zajedničkog nastupanja protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=566&amp;broj=685 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000681.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr. Abmachungen mit Cetniks &lt;/br&gt; Bez. Pz.A.O.K.2, Ic/AO, Nr. 293/43 geh. &lt;/br&gt; 1. Bei örtlichen Notlagen können die Div.Kdre. und Führer selbstständiger Kampfgruppen in die Lage kommen, ausnahmweise zeitlich und örtlich begrenzte Abmachungen mit Cetnik–Banden zum gemeinsamen Vorgehen gegen Kommunisten treffen zu müssen. &lt;/br&gt; 2. Derartige Abmachungen sind umgehend an XV. (Geb.) A. K., Ic, zu melden. &lt;/br&gt; 3. Politische Verhandlungen sind grundsätzlich verboten. Wird deren Aufnahme für zweckentsprechend gehalten, ist dies zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Njemačkom štabu za osiguranje željeznica u Hrvatskoj, 30.09.43.}}

Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X:
{{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=560&amp;broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. &lt;br /&gt; 2.) Cetniks &lt;br /&gt; Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. &lt;br /&gt; Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. &lt;br /&gt; Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}}

Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: &lt;br /&gt; Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. &lt;br /&gt; Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. &lt;br /&gt; Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg.&quot;}})&lt;/ref&gt; U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren.&quot;}})&lt;/ref&gt; U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar.&quot;}})&lt;/ref&gt;

19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu &quot;da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm&lt;/ref&gt; 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja:

{{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm&lt;/ref&gt;|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}}

Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima:
{{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II&lt;/ref&gt;}}

=== Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) ===
{{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}}
[[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]]

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju &quot;zbog raspoloženja naroda&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga&lt;/ref&gt; Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je:
{{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}}
{{izdvojeni citat|
2)  Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista.

4)  Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom.

5)  Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht.

6)  Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima.

8)  Razmena štabova za vezu.

9)  Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama.

10)  Sporazum se mora držati u tajnosti.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}}

21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi:
{{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]&lt;/ref&gt;}}

27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt; U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji.

{{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture  Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}}

Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka:
{{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=639&amp;roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) Serbien: &lt;br /&gt; Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}}

30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu:
{{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.&lt;/ref&gt;}}

Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića:

{{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista.

U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}}

Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu &quot;sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih&quot;). Fon Vajhs upozorava da se &quot;lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti&quot;, jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali &quot;propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti&quot;, do daljnjeg.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268&lt;/ref&gt; Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt; Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da &quot;četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu&quot; za borbu protiv partizanskog pokreta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]&lt;/ref&gt; Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja &quot;danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}}

Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ:
{{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.&lt;/ref&gt;}}

I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: 
{{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]&lt;/ref&gt;}}

Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO:
{{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&amp;broj=80&amp;roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;LAGE &quot;KUGELBLITZ&quot; UND &quot;ZIETHEN&quot; STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR &lt;br /&gt; &quot;KUGELBLITZ&quot; &lt;br /&gt; 1. GEB. DIV. &lt;br /&gt; ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. &lt;br /&gt; MIL. BFH. SUEDOST: &lt;br /&gt; 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}}

14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;

U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom:

{{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije:

{{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: 
{{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...]

Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće:

1)  Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti.

2)  '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''.

3)  U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]&lt;/ref&gt;|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}}

Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio  specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu:
{{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.&lt;ref&gt;Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.&lt;/ref&gt;}}

Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.&lt;ref&gt;Cripps, John (2001). &quot;Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose&quot;. {{ISBN|0593 049101}}&lt;/ref&gt;

No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]].

=== Borbe pod nemačkom komandom (1943) ===
{{main|Operacija Kugelblic}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]]

[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]]

{{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]&lt;/ref&gt;|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}}

Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke:
{{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=196&amp;broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: &lt;br /&gt; Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}}

U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]:
{{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&amp;rec=314&amp;roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. &lt;br /&gt; Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}}

U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&amp;roll=1295&amp;broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. &lt;br /&gt; Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}}

Već 11. novembra, obavještajni oficiri 114. divizije javljaju kako su četnički odredi bili ekspeditivni u izvršavanju ove naredbe okupacijskih vlasti:
{{izdvojeni citat|Zahtjev da civilno stanovništvo — a posebice naoružane skupine, uključujući četnike — posjeduje identifikacijske isprave, kako je to naredila divizija, nije polučio očekivane rezultate sve dok nisu primijenjene mjere prisile. Glavni razlog tomu bila je sporost u radu hrvatskih upravnih tijelâ. S druge strane, četničke postrojbe promptno su postupile prema zapovijedima; danas su one bolje opskrbljene identifikacijskim ispravama nego hrvatsko civilno stanovništvo. &lt;/br&gt; Odnosi s četničkim postrojbama su dobri; međutim, unutar [[Hrvatsko domobranstvo|hrvatskih oružanih snagâ]] i [[Ustaše|ustaških postrojbi]] često je potrebno poduzeti odlučne mjere kako bi se riješio problem nedostatka odgovarajućeg nadzora i raširenog osjećaja ravnodušnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=555&amp;broj=752 NARA, T314, Roll 555, frame no. 000746.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die von der Division befohlene Ausweispflicht für die Zivilbevölkerung und insbesondere für die bewaffnete Verbände einschliessl. der Cetniks, führte nicht die früher zu dem erwarteten Erfolg, als bis mit Zwangsmassnahmen durchgegriffen wurde. Schuld ist in erster Linie der schleppenden Geschäftsgang der kroat. Verwaltungsdienststellen. Dagegen haben die Cetnikverbände sich schnell die Befehlen gefügt, und sind heute besser mit Ausweisen aufgestattet, als die kroat. Zivilbevölkerung. &lt;/br&gt; Das Verhältnis zu den Cetnikverbände ist gut, bei der kroat. Wehrmacht und den Ustaschaverbänden must oft gegen mangelnde Dienstaufsicht und Gleichgültigkeit durchgegriffen werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije 114. lovačke divizije (11. XI 1943. godine)}}

U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. &lt;br /&gt; a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; &lt;br /&gt; Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein.&quot;}})&lt;/ref&gt; Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom):
{{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: &lt;br /&gt; 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&amp;rec=315&amp;roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Verpflegung der Cetniks: &lt;br /&gt; Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: &lt;br /&gt; 1 Brotportion, &lt;br /&gt; 1 Gemüseportion, &lt;br /&gt; 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), &lt;br /&gt; 1 Salzportion, &lt;br /&gt; 2 Getränkeportionen, &lt;br /&gt; 1 Tabakportion.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}}

Snabdijevanje četnikâ hranom i municijom bilo je pod konstantnim nadzorom nadležnih njemačkih službi:
{{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}}

U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika:

{{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. &lt;br /&gt; Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. &lt;br /&gt; Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}}

{{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=554&amp;broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“:

{{izdvojeni citat|Predmet: &lt;br /&gt; Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: &lt;br /&gt; Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=560&amp;broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}}

Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: 
{{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&amp;rec=314&amp;roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}}

Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]:
{{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&amp;broj=89&amp;roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}}

Dnevni izvještaj 114. lovačke divizije Wehrmachta od 6. prosinca 1943. godine ilustruje u kojoj mjeri su četničke jedinice pod komandom vojvode Momčila Đujića bile integrisane sa okupacionim trupama:
{{izdvojeni citat|U noći 5/6. decembra i tokom jutarnjih časova, neprijatelj je više puta napadao [[Obrovac|obrovački]] mostobran iz pravca jugoistoka, istoka, sjevera i sjeverozapada. Napadačke snage sastojale su se od manjih do srednje velikih odmetničkih skupina, podržane teškim pješadijskim naoružanjem — prvenstveno minobacačima srednjeg kalibra. Ustaše su napustile svoje položaje na mostobranu. U poslijepodnevnim časovima situacija je razriješena protivudarima naših snaga, uz podršku tenkova, u pravcu ji. i z.-sjz. &lt;/br&gt; Neprijateljski gubici: 18 poginulih, 2 zarobljena, 4 prebjega. &lt;/br&gt; Vlastiti gubici: 6 palih četnika, 11 ranjenih, 7 nestalih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=840&amp;rec=315&amp;roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000834.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic Beitrag zur Tagesmeldung. &lt;/br&gt; Feind vor Brückenkopf Obrovac griff während Nacht zum 6.12. und in Vormittagsstunden Brückenkopf wiederholt mit schwächeren und mittleren Banden aus SO, O, N und NW Richtung mit Unterstützung schwerer Inf. Waffen, besonders mittlerer Gr. Werfer, an. Ustaschen flüchteten aus Brückenkopfstellung. In Nachmittagsstunden gelang Entlastung durch eigene Vorstösse mit Panzerunterstützung in SO und WNW Richtung wenden. &lt;/br&gt; Feindverluste: 18 Tote, 2 Gefangene, 4 Überläufer. &lt;/br&gt; Eigene Verluste: 6 Cetniks gefallen, 11 verwundet, 7 vermisst.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Obavještajno odjeljenje (Ic), dodatak dnevnom izvještaju za 6. XII 1943.}}

=== Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) ===
{{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}}
[[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]]

Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf&lt;/ref&gt; Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf&lt;/ref&gt; U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.&lt;/ref&gt; delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: 
{{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}}

Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«):
{{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće &quot;žandarmima&quot; — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta [[Cetinje|cetinjskog]] bataljona major Zdravko Kasalović. Za [[Nikšić|nikšićki]] bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez [[Šavnik|šavnički]]. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 7/1-35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.&lt;/ref&gt;}}

[[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku:
{{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden.&quot;}})&lt;/ref&gt; Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut:
{{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}}

Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano:
{{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada).

2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice.

3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi.

4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka.

5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps &lt;br /&gt; Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. &lt;br /&gt; F.K. 610 &lt;br /&gt; 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) &lt;br /&gt; 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. &lt;br /&gt; 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. &lt;br /&gt; 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. &lt;br /&gt; 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]]

Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima:
{{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica.

2.) Jedinice koje su učestvovale:

4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...]

5.) Sprovođenje:

U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom.

6.) Gubici neprijatelja:

32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena.

Plen:

2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana.

Sopstveni gubici:

20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih.

7.) Iskustva:

a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja...

e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;broj=72&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An Pz.AOK.2 &lt;br /&gt; 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen &quot;Bora&quot;: &lt;br /&gt; Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen &quot;Bora&quot; unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. &lt;br /&gt; 2.) Beteiligte Truppen: &lt;br /&gt; 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. &lt;br /&gt; Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. &lt;br /&gt; 3.) Leitung: &lt;br /&gt; Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje &lt;br /&gt; 4.) Führung: &lt;br /&gt; Platzkdt. Podgorica &lt;br /&gt; 5.) Durchführung: &lt;br /&gt; In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. &lt;br /&gt; 6.) Feindverluste: &lt;br /&gt; 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. &lt;br /&gt; Beute: &lt;br /&gt; 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. &lt;br /&gt; Eigene Verluste: &lt;br /&gt; 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. &lt;br /&gt; 7.) Erfahrungen: &lt;br /&gt; a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. &lt;br /&gt; b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. &lt;br /&gt; c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. &lt;br /&gt; d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. &lt;br /&gt; e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch  schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}}

Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni:
{{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=663&amp;broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 16.3.44. &lt;br /&gt; 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. &lt;br /&gt; Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. &lt;br /&gt; Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. &lt;br /&gt; Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija &quot;Frilingservahen&quot; (april-maj 1944)|operaciju &quot;Frilingservahen&quot;]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći:
{{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''':

Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac.

Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin.

Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac.

'''Nemačke snage''':

1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja.

1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja.

Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz.

Početak napada: 10. 4. 44.

[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe &quot;Jug&quot; (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe &quot;Nikšić&quot;.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&amp;rec=314&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An 181.Inf.Div. &lt;br /&gt; Betr.: Unternehmen &quot;Frühlingserwachen&quot;. &lt;br /&gt; 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens &quot;Frühlingserwachen&quot; zur Kenntnis: &lt;br /&gt; Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). &lt;br /&gt; Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. &lt;br /&gt; Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. &lt;br /&gt; Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. &lt;br /&gt; Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. &lt;br /&gt; 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. &lt;br /&gt; Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. &lt;br /&gt; Angriffsbeginn: 10.4.44. &lt;br /&gt; 2.) 181.Inf.Div stellt  entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. &lt;br /&gt; Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.&lt;/ref&gt;}}

U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je:
{{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

=== Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) ===
[[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).&lt;ref&gt;[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division &quot;Prinz Eugen&quot;]&lt;/ref&gt;]]

Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]&lt;/ref&gt; zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]&lt;/ref&gt; S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]&lt;/ref&gt;

Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje:
{{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=17&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. &quot;Grünen Kaders&quot; in Kampf gegen die Roten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}}

U mjesečnom izvještaju za januar 1944. godine, koji je štabu [[LXVIIII rezervnog korpusa]] Wehrmachta poslao 12. februara Viši SS i policijski vođa u Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]'' [[Konstantin Kammerhofer]], ujedno i predstavnik ''[[Reichsführer]]a'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] za Hrvatsku, podvučena je stalno prisutna politička tenzija među saveznicima (tj. [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] i [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]), usljed njemačkog protežiranja četnikâ:
{{izdvojeni citat|Često se ističe kako je njemački Wehrmacht stekao sve veći upliv na angažiranje četničkih jedinica protiv odmetništva. Ovakav razvoj događaja ne posmatra se [od strane ustašâ — prim.] kao vojna nužnost, već kao zahtjev diktiran srpskim interesima — zahtjev koji je u suprotnosti s interesima [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. [...] Na poticaj njemačkih vlasti, zabilježeni su čak i slučajevi u kojima su četnici i lokalne milicije (sastavljene prvenstveno od [[Bošnjaci|Muslimana]]) udružili snage kako bi zaštitili svoja sela od „crvenih” (npr. [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]]). Četnici su od strane [[V SS brdskog korpusa]] sve više korišteni za suzbijanje partizana, kao i za zaštitu određenih područja naseljenih [[Pravoslavlje|pravoslavnim]] stanovništvom, pri čemu su se oni, u okviru svojih mogućnosti, dobro pokazali.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=1548&amp;broj=179 NARA, T314, Roll 1548, frames no. 000173—00179.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Immer wieder stark empfunden wird, daß die deutsche Wehrmacht mehr und mehr Einfluß auf den Einsatz von Cetnikverbänden gegen das Bandentum gewonnen hat. Diese Tatsache wird nicht als militärische Notwendigkeit, sondern immer wieder als gegen die Interessen des Unabhängigen Staates Kroatien gerichtete Forderung des Serbentum gewertet. &lt;/br&gt; Auf deutsche Anregung ist es in einzelfällen sogar schon dazu gekommen, daß sich die Cetniks mit den örtlichen Milizen (meist Muselmanen) zum gemeinsamen Schutz ihrer Dörfer gegen die Roten zusammen gefunden haben (z.B. Trnovo). &lt;/br&gt; Die Cetniks waren seitens des SS–Ge. Korps in vermehrten Umfange bei den Bekämpfung der Partisanen und zun Schutz bestimmter pravoslavischer Wohngebiete eingesetzt und haben sich im Rahmen ihrer Möglichkeit bewährt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ:
{{izdvojeni citat|
Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«:

1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju.

2.) Gubici:

A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo.

B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig.

C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&amp;rec=314&amp;roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: &lt;br /&gt; 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. &lt;br /&gt; 2.) VERLUSTE: &lt;br /&gt; A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. &lt;br /&gt; B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. &lt;br /&gt; C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}
[[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].&lt;ref&gt;[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]&lt;/ref&gt;]]

Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom:
{{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića:
{{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]&lt;/ref&gt;}}

Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe &quot;Konrad&quot; protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]&lt;/ref&gt; U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće:
{{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' 

Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur.

Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. &lt;br /&gt; In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division &quot;Dinara&quot; zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. &lt;br /&gt; Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}}

Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich.&quot;}})&lt;/ref&gt;
[[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]]

U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''Gruppenführera'' Konstantina Kammerhofera za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ:
{{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] &lt;br /&gt; Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&amp;rec=314&amp;roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Polizeigebiet II (Sarajevo): &lt;br /&gt; Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}}

Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.&lt;/ref&gt;

Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]&lt;/ref&gt; dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi:
{{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&amp;rec=314&amp;roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. &lt;br /&gt; Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}}

U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena:
{{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&amp;rec=314&amp;roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&amp;rec=314&amp;roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]&lt;/ref&gt;

Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima:
{{izdvojeni citat|14. 7. 1944: &lt;br /&gt; ''SS-brdska divizija »Handžar«'': &lt;br /&gt; Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;W–SS–Geb.Div. Handschar: &lt;br /&gt; Zum Unternehmen &quot;Fliegenfänger&quot; Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića):
{{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.&lt;ref&gt;George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. &lt;br /&gt; ({{jez-eng|&quot;With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. &quot;The cooperation between the division and the Četniks was very loose,&quot; wrote one critical SS officer. &quot;Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition.&quot; Sauberzweig was more optimistic: &quot;After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.&quot;&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji:

{{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=195&amp;broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. &lt;br /&gt; In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}}

Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića:
{{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=195&amp;broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. &lt;br /&gt; Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. &quot;Kroatische Kampfgemeinschaft&quot; bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. &lt;br /&gt; Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. &lt;br /&gt; Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. &lt;br /&gt; Von Invasion sprechen Cetniks kaum. &lt;br /&gt; Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. &lt;br /&gt; Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: &quot;Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen.&quot; &lt;br /&gt; Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]:
{{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! &quot;Kroatische Kampfgemeinschaft&quot; steht nur auf dem Papier.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}}

U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je:
{{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=192&amp;broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}}

Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).&lt;ref&gt;[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]&lt;/ref&gt;

O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]&lt;/ref&gt; Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni:
{{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}}

Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.&lt;/ref&gt;

I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]:
{{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]&lt;/ref&gt;}}

=== Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) ===
{{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}}
Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt; generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]):

{{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}}

Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1–23.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.&lt;/ref&gt;

11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO:
{{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;}}

Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice:
{{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;}}

Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.&lt;/ref&gt;

Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad:
{{izdvojeni citat|
''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)''

Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez:
{{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija &quot;E&quot; Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

=== Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) ===
{{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}}
[[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]]

{{Quote box
 | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen.&quot;}})&lt;/ref&gt;
 | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944.
 | width = 40%
 | align = right}}
{{Quote box
 | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;
 | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944.
 | width = 40%
 | align = right}}

Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu:
{{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]],  nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]&lt;/ref&gt;

Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa četničke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]&lt;/ref&gt; U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju:
{{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}}

Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]&lt;/ref&gt; Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944:
{{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}}

Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]:
{{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]&lt;/ref&gt;}}

U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]:
{{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=514&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: &lt;br /&gt; F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}}

Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu:
{{izdvojeni citat|
SRBIJA:

Operacija »Kamerjeger«:

2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih.

Kao protivmere otpočeto je: 

1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice.

2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra.

Ovoj su potčinjeni:

4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica.

Spremaju se za dovlačenje:

2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat.

Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=361&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 27.3.1944 &lt;/br&gt; Serbien. &lt;/br&gt; Unternehmen &quot;Kamerjägger&quot;: &lt;/br&gt; 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. &lt;/br&gt; Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: &lt;/br&gt; 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. &lt;/br&gt; 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: &lt;/br&gt; das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK &lt;/br&gt; die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie &lt;/br&gt; Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. &lt;/br&gt; In Zuführung begriffen: &lt;/br&gt; 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) &lt;/br&gt; Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. &lt;/br&gt; Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u:
{{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=462&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.&lt;/ref&gt;|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}}

Hermann Neubacher se i ovom prilikom očitovao kao entuzijastični zagovornik sveobuhvatne saradnje sa JVuO, budući da u prvom pasusu zapisnika stoji: {{izdvojeni citat|Poslanik Nojbaher smatra da je jačanje nacionalnih srpskih snagâ apsolutno neophodno. On traži mišljenje Vojnoupravnog komandanta o tome da li treba nastaviti pregovore sa DM-om. DM je navodno dobio ultimatum od [[Englezi|Engleza]], koji su zahtevali njegovo potpuno svrstavanje uz njih. DM je to odbio. Nojbaheru je — preko [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]], jednog od najbližih saradnika DM-a — stavljeno do znanja da se DM mora udružiti sa Nemcima. Trifunović je tvrdio da bi, ukoliko dođe do sporazuma, DM bio u stanju da mobiliše čak 50.000 ljudi protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=462&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Gesandter Neubacher hält eine Verstärkung der nationalen serbischen Kräfte für unbedingt geboten. Er holt die Auffassung des Oberbefehlshaber ein, ob mit DM. weiter Verhandlungen gepflegt werden sollen. DM habe angeblich eine ultimative Forderung der Engländer erhalten, die von ihm restloses Mitgehen forderte. DM. habe diese abgelehnt. Ihm, Neubacher, sei durch Trifunovic (nächster Mitarbeiter DM's.) nahegebracht worden, dass DM. mit den Deutschen zusammengehen müsse. Er habe behauptet, dass bei einer zu Stande kommenden Vereinbarung, DM in der Lage sei, gegen Kommunisten glatt 50 000 Mann zu mobilisieren.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji:
{{izdvojeni citat|Srbija: &lt;br /&gt; Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}}

12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: 
{{izdvojeni citat|OBJAVA

Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]&lt;/ref&gt;}}

1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ:
{{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: &lt;br /&gt; Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] &lt;br /&gt; Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. Eigene Lage. &lt;br /&gt; B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. &lt;br /&gt; F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.&lt;/ref&gt;

U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=677&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet.&quot;}})&lt;/ref&gt; sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]:
{{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}}

U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]:
{{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}}

Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije:
{{izdvojeni citat|
I. Sopstvene snage

A) Grupa “Holman”

696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova.

B) Grupa “Vajel”

Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva.

C) 24. bug. div.

I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen.

D) Grupa “Tatalović”

Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. II. Eigene Lage. &lt;br /&gt; A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. &lt;br /&gt; B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. &lt;br /&gt; C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. &lt;br /&gt; D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: 
{{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger &quot;beschmutzen&quot; wolle.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: 
{{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: &lt;br /&gt; f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}}

Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše:

{{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;}}

18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira:

{{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]&lt;/ref&gt;}}

U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću:

{{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.&lt;/ref&gt;}}

U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije
[[Brandenburger|''Brandenburg'']].&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt;
[[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]]

Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je:
{{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: &lt;br /&gt; A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 28.4.1944. &lt;br /&gt; Serbien. &lt;br /&gt; I. Feindlage. &lt;br /&gt; A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje:
{{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Übriges Serbien: &lt;br /&gt; Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe:
{{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.&lt;ref&gt;AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.&lt;/ref&gt;}}

U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam [sa] Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.&lt;/ref&gt;

U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;

11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju:
{{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt; Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.&lt;/ref&gt; koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: 
{{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}}

General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind.&quot;}})&lt;/ref&gt; Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića:

{{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike.

Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka.

Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]&lt;/ref&gt;}}

Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti:
{{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja &lt;br /&gt; a) Srbija &lt;br /&gt; Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II. Feindlage. &lt;br /&gt; a) Serbien &lt;br /&gt; Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}}

Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima:
{{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}}

U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora:
{{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}}

General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće:
{{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.&lt;/ref&gt;}}

U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića:
{{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen &quot;Trumpf&quot; mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. &lt;br /&gt; Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. &lt;br /&gt; Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}}

Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikfrage: &lt;br /&gt; Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. &lt;br /&gt; D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}}

Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Neue Kampfgruppe Major Weyel.&quot;}})&lt;/ref&gt;) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben.&quot;}})&lt;/ref&gt; navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi:
{{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': &lt;br /&gt; Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}}

U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ:
{{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: &lt;br /&gt; Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK  KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}}

Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis:
{{izdvojeni citat|Srbija: &lt;br /&gt; Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: &lt;br /&gt; Abschlussmeldung &quot;Kehraus&quot;: Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}}

27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|3.) SERBIEN &lt;br /&gt; MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})&lt;/ref&gt; Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt; Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. 

Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 

29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) SERBIEN: &lt;br /&gt; BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. &lt;br /&gt; KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.&lt;br /&gt; 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})&lt;/ref&gt;}}

Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: &lt;br /&gt; Nachsäuberung &quot;Kehraus&quot; Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. &lt;br /&gt; Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div.&quot;}})&lt;/ref&gt; u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje:
{{izdvojeni citat|Srbija:

Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik.

Operacija »Keraus« je završena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. &lt;br /&gt; ”KEHRAUS” BEENDET.}})&lt;/ref&gt;}}

Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]:
{{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. &lt;br /&gt; CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. &lt;br /&gt; ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}}

Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija &quot;Trumpf&quot;|&quot;Trumpf&quot;]] i [[Operacija &quot;Halali&quot;|&quot;Hallali&quot;]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944.

{{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: &quot;Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!&quot; loyal verhalten hätten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}}

Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.&lt;ref&gt;Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.&lt;/ref&gt; Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt;

=== Desant na Drvar (1944) ===
{{main|Desant na Drvar}}
Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]&lt;/ref&gt; Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba:

{{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314,  Roll 564, frame no. 000455.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj obavještajnog  odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}}

U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji:
{{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' 
Tiče se: »Reselšprunga« [...] 

7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314,  Roll 563, frames no. 000715—000716.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An PzAOK 2 &lt;br /&gt; Betr. Rösselsprung &lt;br /&gt; 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«:
{{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša.

2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara.

Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. 

Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...]

d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo.

3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314,  Roll 563, frame no. 000690.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. &lt;br /&gt; 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen &quot;RÖSSELSPRUNG&quot; ausgeschaltet werden. &lt;br /&gt; Führung &quot;RÖSSELSPRUNG&quot;: XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. &lt;br /&gt; Zu &quot;RÖSSELSPRUNG&quot; treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: &lt;br /&gt; d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. &lt;br /&gt; 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO:
{{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici &quot;neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa&quot;.&lt;ref&gt;NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).&lt;/ref&gt;

=== Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) ===
{{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}}
[[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;]]
Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]&lt;/ref&gt; Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt; Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka:

{{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način:
{{izdvojeni citat|
1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor.

2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga.

3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom.

4. DM moli da sam ostane u ilegali.

5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.

6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.&lt;ref name=&quot;B0_11 1944&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. &lt;br /&gt; 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. &lt;br /&gt; 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. &lt;br /&gt; 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können &lt;br /&gt; 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. &lt;br /&gt; 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi:
{{izdvojeni citat|
''Saradnja sa četničkim bandama''

Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|&quot;Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«:
{{izdvojeni citat|
Srbija:

Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311,  Roll 190, frame no. 000948.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi:

{{izdvojeni citat|
a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.

b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji.

c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista.

d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa.

e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.

f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika.

g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama.

h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: &lt;br /&gt; a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. &lt;br /&gt; b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. &lt;br /&gt; c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. &lt;br /&gt; d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. &lt;br /&gt; e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. &lt;br /&gt; f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. &lt;br /&gt; g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. &lt;br /&gt; h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Jedan iskaz&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|&quot;Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist.&quot;}})&lt;/ref&gt; sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande:
{{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]&lt;/ref&gt;|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}}

U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]&lt;/ref&gt; Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog:
{{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše:
{{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.&lt;ref&gt;AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;}}

Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,&lt;ref&gt;Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.&lt;/ref&gt; stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima:
{{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...]

d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima,

e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa.

f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...]

Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike...

Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;}}

Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on &quot;da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom&quot;.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er &lt;br /&gt; 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und &lt;br /&gt; 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. &lt;br /&gt; Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat.&quot;}})&lt;/ref&gt; Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on

a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM,

b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er &lt;br /&gt; a) gegen &quot;kleine taktische Manöver&quot; mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, &lt;br /&gt; b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}}

Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! &lt;br /&gt; Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung.&quot;}})&lt;/ref&gt; Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]&lt;/ref&gt;

=== Bitka za Srbiju (1944) ===
{{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}}
[[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]]
U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji:

{{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|&quot;Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}&lt;/ref&gt; Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče.

Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage:
{{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«, 

1.) Snage koje učestvuju:

a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«,

b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka,

c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus),

d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III),

e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova,

f) Grupa »Krempler«,

g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr.: Plannung &quot;Rübezahl&quot;. &lt;br /&gt; 1.) Beteiligte Kräfte: &lt;br /&gt; a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. &lt;br /&gt; b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 &lt;br /&gt; c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). &lt;br /&gt; d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). &lt;br /&gt; e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. &lt;br /&gt; f) Gruppe Krempler. &lt;br /&gt; g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.&lt;/ref&gt;}}

[[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112&lt;/ref&gt; kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju:
{{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]&lt;/ref&gt;}}

Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]:
{{izdvojeni citat|
''Naređenje komandanta Jugoistoka''

Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311,  Roll 191, frame no. 000007.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Befehle OB.Südost &lt;br /&gt; Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije:

{{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja:

7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, &lt;br /&gt; 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, &lt;br /&gt; 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka.

Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: &lt;br /&gt; 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, &lt;br /&gt; 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, &lt;br /&gt; 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. &lt;br /&gt; Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]&lt;/ref&gt;|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}}

U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]:
{{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike:

a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a,

b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka,

c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima,

d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu,

e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: &lt;br /&gt; a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, &lt;br /&gt; b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, &lt;br /&gt; c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, &lt;br /&gt; d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, &lt;br /&gt; e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista:

{{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}}

U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima:
{{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben.&quot;}})&lt;/ref&gt;|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}}

Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: 
{{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}}

Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ:
{{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;West– und Mittel– Serbien: &lt;br /&gt; Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}}

Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine:
{{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}}

Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu:
{{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]&lt;/ref&gt;}}

Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;NW–Serbien: &lt;br /&gt; Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}}

U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji:
{{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}}

Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo:
{{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]&lt;/ref&gt;}}

Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]&lt;/ref&gt; Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta:

{{izdvojeni citat|Početak &quot;Cirkusa&quot; 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od  Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Beginn &quot;Zirkus&quot; 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}}

1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran:
{{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe:

—  Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik.

—  Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću.

—  Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić.

Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra.

NAREĐUJEM:

1.  — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno.

2.  — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno.

3.  — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi.

Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]&lt;/ref&gt;}}

U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe &quot;Srbija&quot; od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168&lt;/ref&gt; U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom:

{{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=101&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. &lt;br /&gt; Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}}

{{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}}

Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]:
{{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|&quot;Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}}

=== Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) ===
{{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}}
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]]

Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.&lt;/ref&gt;
{{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}}

O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić:
{{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. &lt;br /&gt; Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. &lt;br /&gt; Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}}

U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke:
{{izdvojeni citat|Istočni front: &lt;br /&gt; Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. &lt;br /&gt; Ostfront: &lt;br /&gt; Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). &lt;br /&gt; Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste:
{{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen.

Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore.

Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske.

Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO:
{{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. &lt;br /&gt; Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. &lt;br /&gt; Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].
{{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija &quot;E&quot; Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}}
{{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|&quot;D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}

Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji:
{{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|&quot;Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}}

Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]:
{{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|&quot;Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}

Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu:
{{izdvojeni citat|
''Za Kondora — ultra urgent''

Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]&lt;/ref&gt;}}

Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe &quot;E&quot; iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe &quot;E&quot; iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe &quot;E&quot; i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova.

U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],&lt;ref&gt;NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.&lt;/ref&gt; odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]:
{{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća.

Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka.

Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}}

Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe &quot;E&quot;|Armijske grupe &quot;E&quot;]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever.

U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;I. Deutsche und verbündete Truppen. &lt;br /&gt; Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)&quot;}})&lt;/ref&gt;

Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]&lt;/ref&gt; dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se &quot;drže u senci Vermahta&quot;. Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj:
{{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. &lt;br /&gt; Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. &lt;br /&gt; 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: 
{{izdvojeni citat|
''Borbenoj grupi pukovnika Bemera &lt;br /&gt; Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 

1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 

2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima.

3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni.

4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: &lt;br /&gt; Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) &lt;br /&gt; 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. &lt;br /&gt; 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. &lt;br /&gt; 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. &lt;br /&gt; 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]:
{{izdvojeni citat|Srpski četnici: &lt;br /&gt; Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: &lt;br /&gt; 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; &lt;br /&gt; 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; &lt;br /&gt; 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; &lt;br /&gt; 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; &lt;br /&gt; 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; &lt;br /&gt; Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&amp;sta2=D.M&amp;idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die serbischen Cetniks. &lt;br /&gt; Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. &lt;br /&gt; Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. &lt;br /&gt; Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: &lt;br /&gt; 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. &lt;br /&gt; 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. &lt;br /&gt; 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. &lt;br /&gt; 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. &lt;br /&gt; 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. &lt;br /&gt; Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}}

=== Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) ===
{{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}}
[[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]&lt;/ref&gt; Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|&quot;10.000 Montenegriner&quot;}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]]

Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove (&quot;[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]&quot;), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe &quot;E&quot;]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica:
{{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&amp;rec=314&amp;roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. &lt;br /&gt; M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija &quot;E&quot; od 23. septembra 1944. godine}}

O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]:
{{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]]}}

=== Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) ===
{{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}}
[[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine&lt;ref&gt;[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]&lt;/ref&gt;]]

[[Armijska grupa &quot;E&quot;]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je:
{{izdvojeni citat|
Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«:

1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj.

2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica.

3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi.

4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311,  Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| &lt;br /&gt; &quot;1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. &lt;br /&gt; 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist &quot;Mitrovica&quot;. &lt;br /&gt; 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. &lt;br /&gt; 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]&lt;/ref&gt; navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ:

{{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&amp;rec=311&amp;roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}}

Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad.

Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)&lt;/ref&gt; [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF &amp; EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.&lt;/ref&gt;

[[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]&lt;/ref&gt;

[[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: 
{{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi.

2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...]

6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. &lt;br /&gt; Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. &lt;br /&gt; Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.&lt;/ref&gt;|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}}

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak:
{{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu 
Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.&lt;/ref&gt;}}

General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

== Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO ==
[[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]]

{{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}}

Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]&lt;/ref&gt;:

{{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}}

Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće:
{{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.&lt;ref&gt;http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|&quot;MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks.

''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim:
{{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...&lt;ref&gt;Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. &lt;br/ &gt; ({{jez-eng|&quot;Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more...&quot;}})&lt;/ref&gt;|[[Maximilian von Weichs]]}}

Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu:

{{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.&lt;/ref&gt;}}

Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima,  general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva:

{{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=235&amp;roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}}

General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora:
{{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division &quot;Prinz Eugen&quot;] str. 52. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]:

{{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.&lt;ref&gt;Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

== Reference ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]]
* [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]]

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}}
* [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)]

{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]]</text>
      <sha1>qc8oz9qkpzghctc2ixj76j5plavjivq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714864</id>
      <parentid>42714863</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52047-51</username>
        <id>396422</id>
      </contributor>
      <origin>42714864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409691" sha1="mo4l0ztop70k1el6eoghgfg6oko03x0" xml:space="preserve">{{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}}
[[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]]
[[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]]

{{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}}
'''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti.

Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.&lt;ref&gt;https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.&lt;/ref&gt; Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.&lt;/ref&gt;

U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]&lt;/ref&gt; Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&amp;rec=314&amp;roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]&lt;/ref&gt;

Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]&lt;/ref&gt;

Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima.

Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]].

== Nemačka politika prema četnicima ==

Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]:

{{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.&lt;ref&gt;AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.&lt;/ref&gt;}}

Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“:
{{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE&lt;/ref&gt; U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om.

== Hronologija ==

=== Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) ===
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}}
{{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]&lt;/ref&gt;|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}}

{{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}}
{{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}}
{{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}}

Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta  krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše:
{{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima:

– KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO?

Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu...

Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.&lt;ref&gt;[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.&lt;/ref&gt;|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}}

1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine:
{{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. &lt;br /&gt; 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. &lt;br /&gt; 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. &lt;br /&gt; Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. &lt;br /&gt; 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. &lt;br /&gt; 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. &lt;br /&gt; 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“&lt;ref&gt;BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.&lt;/ref&gt; Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.&lt;ref&gt;AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]&lt;/ref&gt;}}

No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno:

{{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera &quot;da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava&quot;. Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer:

1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i

2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}}

Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga &quot;nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta&quot;.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]&lt;/ref&gt; U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku:

{{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt;}}

Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,&lt;ref&gt;„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”&lt;/ref&gt; tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt; Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.&lt;ref&gt;„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”&lt;/ref&gt; Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.&lt;ref name=&quot;Divci&quot;/&gt; Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni:

{{izdvojeni citat|Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio bandi D. Mihailovića iskreno želi da se bori protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Angebot des Oberstlt Mihailowitsch, seine Banden zum gemeinsamen Kampf gegen die Kommunisten zur Verfügung zu stellen, wurde abgelehnt und bedingungslose Kapitulation gefortdert[sic!]. Mihailowitsch hat geantwortet, er müsse erst seine Unterführer fragen. Mihailowitsch verlangte Waffen zur Bekämpfung der Kommunisten! Ein Spiel mit den Waffen, Kampf um die Futtergrippe[sic!] zwischen den einzelnen Banden! Immerhin scheint da einen Teil der Mihailowitsch–Banden mit dem Kampf gegen die Kommunisten ernst zu sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za septembar 1941 (30. 9. 1941.).}}

Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [tj. general Franz Böhme — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”:
{{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.&lt;ref&gt;NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.&lt;/ref&gt;}}

Iako su iz [[Berlin]]a bili jasno upozoreni da pregovori s »banditima« ne dolaze u obzir, njemački komandanti u okupiranoj Srbiji jasno prepoznaju potencijal&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt; za razbijanje jedinstva u ustaničkom pokretu u trenutku kada je, inicirano s Mihailovićeve strane, nastupilo otvoreno neprijateljstvo između četnika i partizana:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Mihailović, komandant ustaničkih četničkih grupa, koji se do sada nalazio u iščekivanju u planinama između Čačka i Valjeva, pod prinudom i pritiskom prilika, saopštio je tokom poslednjih dana da je on sada odlučio da napadne komuniste... Dejstvo našeg zahteva o bezuslovnoj kapitulaciji njegovih jedinica mora se sačekati. Međutim, u svakom slučaju, zauzimanje stava protiv komunista od strane Mihailovića, znači slabljenje ustanika.|Izveštaj načelnika štaba Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. novembra 1941, feldkomandanturama i krajskomandanturama o proceni vojno-političke situacije kod ustanika u Srbiji od 30. oktobra do 8. novembra 1941.}}

Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u Berlinu koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]:
{{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.&lt;/ref&gt;|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}}

Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: 
{{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve:

1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu.

2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage.

3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: &lt;br /&gt; — 20.000 pušaka; &lt;br /&gt; — 200 mitraljeza; &lt;br /&gt; — 2.000 puškomitraljeza; &lt;br /&gt; — 100 lakih bacača; &lt;br /&gt; — 100.000 ručnih bombi; &lt;br /&gt; — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. &lt;br /&gt; Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. &lt;br /&gt; — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi &lt;br /&gt; — 20.000 pari vojničkih cipela. [...]

Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.&lt;/ref&gt;}}

Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu.

=== Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) ===
{{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}}
[[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]]
Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine.

Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]&lt;/ref&gt; Kosjeriću,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]&lt;/ref&gt; Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]].

Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]&lt;/ref&gt; Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]&lt;/ref&gt;

=== Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) ===
{{main|Legalizovani četnici}}
[[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]]

Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;

Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.&lt;ref&gt;[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove.

Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu:

{{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi:

1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca;

2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade;

3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji;

4) da poziva na borbu protiv komunista.

Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]&lt;/ref&gt;}}

Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].&lt;ref&gt;NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]]

U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem.

U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine &quot;ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori.&quot;&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]&lt;/ref&gt;

Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem &quot;smrdljivih bombi&quot;, &quot;svrabećih praškova&quot;, &quot;praškova za kijanje&quot;, upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...&lt;ref name=&quot;Kosta Nikolić 2004&quot;/&gt; Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da &quot;Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji&quot;, da su &quot;u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani&quot; te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj &quot;Srbo-Sloveniji i Dalmaciji&quot;. Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: 
{{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;/&gt;|Britanski kapetan Bil Hadson}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]]

27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće:
{{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista.

Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost...

Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. 

Krajina im služi kao glavno uporište.

Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu...

Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]&lt;/ref&gt;}}

Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: 
{{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=490&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}}

U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.&lt;ref&gt;BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler &amp; Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće:
{{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&amp;rec=314&amp;roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. &lt;br /&gt; Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}}

=== Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) ===
{{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}}
[[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]]

Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.&lt;ref&gt;Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K.&quot;}})&lt;/ref&gt; Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}}

Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]:
{{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti.

Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.—

Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.—

Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]&lt;/ref&gt;}}

Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]:
{{izdvojeni citat|
NEMCI

Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.

HRVATI

Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]&lt;/ref&gt;}}

Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]:
{{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=315&amp;roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}}

O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]:
{{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}&lt;/ref&gt;|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}}

Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine:
{{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): &lt;br /&gt; 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&amp;rec=315&amp;roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;12.3.1943. 00,30 Uhr &lt;br /&gt; Meldungen der Div. Einheiten &lt;br /&gt; Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: &lt;br /&gt; 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. &lt;br /&gt; 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. &lt;br /&gt; 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}}

Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike:
{{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]&lt;/ref&gt;}}

O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u:
{{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=175&amp;broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Munition für die Cetniks: &lt;br /&gt; An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}}
[[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]]

9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],&lt;ref&gt;''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.&lt;/ref&gt; vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima:
{{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}}

O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga:
{{izdvojeni citat|''9. mart'' &lt;br /&gt; Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}}

Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.&lt;/ref&gt;

General [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, Lüters navodi:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im &quot;Weiss II&quot;–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna:
{{izdvojeni citat|
II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA

Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II.) FEINDLAGE: &lt;/br&gt; Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. &lt;/br&gt; Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U iscrpnom izvještaju&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.&lt;/ref&gt; koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«:
{{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}}

=== Četnički teror u Srbiji (1943) ===
{{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}}
Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za &quot;planirani narodni ustanak&quot;. Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.&lt;ref&gt;NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).&lt;/ref&gt; Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i &quot;odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama&quot;.&lt;ref&gt;Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.&lt;/ref&gt;

12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«:

{{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: &lt;br /&gt; U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm  Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]&lt;/ref&gt;}}

Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom:

{{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm  Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]&lt;/ref&gt;}}

I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već &quot;samo po našem spisku&quot;, partizanske, i samo će se partizani ubijati:

{{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2,  Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]]

Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova:

{{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.&lt;ref&gt;http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html&lt;/ref&gt;|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}}

Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere:

{{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti.

4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica.

5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen.

6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa.

7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]&lt;/ref&gt;|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}}

Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: &quot;Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana&quot;.&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;/&gt;

=== Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području Nezavisne Države Hrvatske (1943) ===
{{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}}
[[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]]

U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše:

{{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“&lt;ref&gt;NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).&lt;/ref&gt;|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}}

U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt; konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji:
{{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića:

U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista.

Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: &lt;br /&gt; In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. &lt;br /&gt; Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: &quot;Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!&quot; Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu:

{{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.&lt;ref name=&quot;Kosta Nikolić 2004&quot;&gt;Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.&lt;/ref&gt;|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}}

1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način analizira djelovanje Mihailovićevih četnika (većinom onih koji su bili obuhvaćeni [[Saradnja četnika s Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: 
{{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&amp;rec=314&amp;roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}}

Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću:
{{izdvojeni citat|NAREĐUJEM
1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja.

2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir.

3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma.

Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.&lt;/ref&gt;}}

18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira:
{{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&amp;rec=313&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]&lt;/ref&gt;}}
[[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).&lt;ref&gt;[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]&lt;/ref&gt;]]

Četnički odredi u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] kooperiraju s njemačkim okupatorom, između ostalog, i na taj način što navode njegovu [[Avijacija|avijaciju]] kako bi ova preciznije tukla po položajima partizanskih jedinicâ:
{{izdvojeni citat|Izviđački izvještaj — 14,50 h: &lt;/br&gt; Četnici napuštaju kotu 366 (16 km ji. od [[Banja Luka|Banje Luke]]) i povlače se na kotu 346 (1 km z-jz. od kote 366). Prema instrukcijama četnikâ, po šumi ist. od kote 366 dejstvovano je bombama i mitraljeskom vatrom iz letjelica. &lt;/br&gt; Uočeni pojedinačni partizani u blizini kote 471 (2 km ist. od kote 366). Vatra sa zemlje dolazi iz šume duž željez. pruge (Banja Luka — Kotor Varoš).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=258&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000255.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Aufklärungsmeldung 14.50 Uhr: &lt;/br&gt; Cetniks verlassen Höhe 366 (16 km SO Banja Luka) und ziehen sich auf Höhe 346 (1 km WSW Höhe 366) zurück. Der Wald ostwärts Höhe 366 wurde auf Weisung der Cetniks mit Bomben und Bordwaffen bekämpft. &lt;/br&gt; Bei Punkt 471 (2 Ost Punkt 366) einzelne Partisanen. Aus Wald an Bahnlinie (Banja Luka – Kotos Varos) Erdbeschuss.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram Komande avijacije /Hrvatska/ (19. IX 1943.).}}

Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. godine, sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.&lt;ref&gt;Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.&lt;/ref&gt; Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku &quot;po svaku cenu&quot; i nesukobljavanje sa Nemcima &quot;po svaku cenu&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]&lt;/ref&gt;

Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili:
{{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]&lt;/ref&gt;}}

U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe, i kojim se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. &lt;br /&gt; Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt.&quot;}})&lt;/ref&gt; U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig.&quot;}})&lt;/ref&gt;
[[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]]

U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih:

{{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu:
{{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&amp;rec=313&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}}

{{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=483&amp;broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}}

{{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&amp;rec=314&amp;roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;b.) Cetniks: &lt;br /&gt; Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}}

U odlomku iz mjesečnog izvješća [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije »Prinz Eugen«]], inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: 
{{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.&lt;ref&gt;Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler &amp; Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}}

U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje:
{{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). &lt;br /&gt; U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. &lt;br /&gt; Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. &lt;br /&gt; Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). &lt;br /&gt; Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju 7. SS brdske divizije »Prinz Eugen« od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica:
{{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kao karakteristično za odnošenje prema četnicima na području NDH (u konkretnom slučaju, riječ je o odredu sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozren]]a), može se uzeti telegram komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj od 30. septembra 1943, proslijeđen od strane [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], uz napomenu da se o bilo kakvim pregovorima mora obavezno dojaviti višoj instanci:
{{izdvojeni citat|''Predmet: Sporazumi sa četnicima'' &lt;/br&gt; 1. U lokalnim vanrednim prilikama, komandanti divizija i vođe samostalnih borbenih grupa mogu se naći u situaciji da, kao izuzetak, moraju sklopiti vremenski i prostorno ograničene sporazume sa četničkim grupama, u svrhu zajedničkog nastupanja protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=566&amp;broj=685 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000681.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr. Abmachungen mit Cetniks &lt;/br&gt; Bez. Pz.A.O.K.2, Ic/AO, Nr. 293/43 geh. &lt;/br&gt; 1. Bei örtlichen Notlagen können die Div.Kdre. und Führer selbstständiger Kampfgruppen in die Lage kommen, ausnahmweise zeitlich und örtlich begrenzte Abmachungen mit Cetnik–Banden zum gemeinsamen Vorgehen gegen Kommunisten treffen zu müssen. &lt;/br&gt; 2. Derartige Abmachungen sind umgehend an XV. (Geb.) A. K., Ic, zu melden. &lt;/br&gt; 3. Politische Verhandlungen sind grundsätzlich verboten. Wird deren Aufnahme für zweckentsprechend gehalten, ist dies zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Njemačkom štabu za osiguranje željeznica u Hrvatskoj, 30.09.43.}}

Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X:
{{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=560&amp;broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. &lt;br /&gt; 2.) Cetniks &lt;br /&gt; Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. &lt;br /&gt; Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. &lt;br /&gt; Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}}

Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: &lt;br /&gt; Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. &lt;br /&gt; Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. &lt;br /&gt; Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg.&quot;}})&lt;/ref&gt; U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren.&quot;}})&lt;/ref&gt; U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar.&quot;}})&lt;/ref&gt;

19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu &quot;da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm&lt;/ref&gt; 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja:

{{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm&lt;/ref&gt;|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}}

Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima:
{{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II&lt;/ref&gt;}}

=== Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) ===
{{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}}
[[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]]

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju &quot;zbog raspoloženja naroda&quot;.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga&lt;/ref&gt; Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je:
{{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}}
{{izdvojeni citat|
2)  Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista.

4)  Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom.

5)  Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht.

6)  Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima.

8)  Razmena štabova za vezu.

9)  Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama.

10)  Sporazum se mora držati u tajnosti.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}}

21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi:
{{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]&lt;/ref&gt;}}

27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt; U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji.

{{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture  Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}}

Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka:
{{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=639&amp;roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) Serbien: &lt;br /&gt; Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}}

30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu:
{{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.&lt;/ref&gt;}}

Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića:

{{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista.

U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]&lt;/ref&gt;|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}}

Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu &quot;sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih&quot;). Fon Vajhs upozorava da se &quot;lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti&quot;, jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali &quot;propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti&quot;, do daljnjeg.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268&lt;/ref&gt; Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt; Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da &quot;četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu&quot; za borbu protiv partizanskog pokreta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]&lt;/ref&gt; Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja &quot;danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}}

Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ:
{{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.&lt;/ref&gt;}}

I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: 
{{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]&lt;/ref&gt;}}

Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO:
{{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&amp;broj=80&amp;roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;LAGE &quot;KUGELBLITZ&quot; UND &quot;ZIETHEN&quot; STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR &lt;br /&gt; &quot;KUGELBLITZ&quot; &lt;br /&gt; 1. GEB. DIV. &lt;br /&gt; ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. &lt;br /&gt; MIL. BFH. SUEDOST: &lt;br /&gt; 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}}

14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;

U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom:

{{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije:

{{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: 
{{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...]

Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće:

1)  Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti.

2)  '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''.

3)  U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]&lt;/ref&gt;|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}}

Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio  specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu:
{{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.&lt;ref&gt;Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.&lt;/ref&gt;}}

Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.&lt;ref&gt;Cripps, John (2001). &quot;Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose&quot;. {{ISBN|0593 049101}}&lt;/ref&gt;

No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]].

=== Borbe pod nemačkom komandom (1943) ===
{{main|Operacija Kugelblic}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]]

[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]]

{{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]&lt;/ref&gt;|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}}

Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke:
{{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=196&amp;broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: &lt;br /&gt; Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}}

U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]:
{{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&amp;rec=314&amp;roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. &lt;br /&gt; Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}}

U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&amp;roll=1295&amp;broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. &lt;br /&gt; Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}}

Već 11. novembra, obavještajni oficiri 114. divizije javljaju kako su četnički odredi bili ekspeditivni u izvršavanju ove naredbe okupacijskih vlasti:
{{izdvojeni citat|Zahtjev da civilno stanovništvo — a posebice naoružane skupine, uključujući četnike — posjeduje identifikacijske isprave, kako je to naredila divizija, nije polučio očekivane rezultate sve dok nisu primijenjene mjere prisile. Glavni razlog tomu bila je sporost u radu hrvatskih upravnih tijelâ. S druge strane, četničke postrojbe promptno su postupile prema zapovijedima; danas su one bolje opskrbljene identifikacijskim ispravama nego hrvatsko civilno stanovništvo. &lt;/br&gt; Odnosi s četničkim postrojbama su dobri; međutim, unutar [[Hrvatsko domobranstvo|hrvatskih oružanih snagâ]] i [[Ustaše|ustaških postrojbi]] često je potrebno poduzeti odlučne mjere kako bi se riješio problem nedostatka odgovarajućeg nadzora i raširenog osjećaja ravnodušnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=555&amp;broj=752 NARA, T314, Roll 555, frame no. 000746.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die von der Division befohlene Ausweispflicht für die Zivilbevölkerung und insbesondere für die bewaffnete Verbände einschliessl. der Cetniks, führte nicht die früher zu dem erwarteten Erfolg, als bis mit Zwangsmassnahmen durchgegriffen wurde. Schuld ist in erster Linie der schleppenden Geschäftsgang der kroat. Verwaltungsdienststellen. Dagegen haben die Cetnikverbände sich schnell die Befehlen gefügt, und sind heute besser mit Ausweisen aufgestattet, als die kroat. Zivilbevölkerung. &lt;/br&gt; Das Verhältnis zu den Cetnikverbände ist gut, bei der kroat. Wehrmacht und den Ustaschaverbänden must oft gegen mangelnde Dienstaufsicht und Gleichgültigkeit durchgegriffen werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije 114. lovačke divizije (11. XI 1943. godine)}}

U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. &lt;br /&gt; a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; &lt;br /&gt; Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein.&quot;}})&lt;/ref&gt; Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom):
{{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: &lt;br /&gt; 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&amp;rec=315&amp;roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Verpflegung der Cetniks: &lt;br /&gt; Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: &lt;br /&gt; 1 Brotportion, &lt;br /&gt; 1 Gemüseportion, &lt;br /&gt; 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), &lt;br /&gt; 1 Salzportion, &lt;br /&gt; 2 Getränkeportionen, &lt;br /&gt; 1 Tabakportion.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}}

Snabdijevanje četnikâ hranom i municijom bilo je pod konstantnim nadzorom nadležnih njemačkih službi:
{{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}}

U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika:

{{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. &lt;br /&gt; Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. &lt;br /&gt; Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}}

{{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=554&amp;broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“:

{{izdvojeni citat|Predmet: &lt;br /&gt; Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: &lt;br /&gt; Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=560&amp;broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}}

Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: 
{{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&amp;rec=314&amp;roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}}

Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]:
{{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&amp;broj=89&amp;roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}}

Dnevni izvještaj 114. lovačke divizije Wehrmachta od 6. prosinca 1943. godine pruža uvid u to koliko su četničke jedinice pod komandom vojvode Momčila Đujića bile integrisane sa okupacionim trupama:
{{izdvojeni citat|U noći 5/6. decembra i tokom jutarnjih časova, neprijatelj je više puta napadao [[Obrovac|obrovački]] [[mostobran]] iz pravca jugoistoka, istoka, sjevera i sjeverozapada. Napadačke snage sastojale su se od manjih do srednje velikih odmetničkih skupina, podržane teškim pješadijskim naoružanjem — prvenstveno minobacačima srednjeg kalibra. Ustaše su napustile svoje položaje na mostobranu. U poslijepodnevnim časovima situacija je razriješena protivudarima naših snaga, uz podršku tenkova, u pravcu ji. i z.-sjz. &lt;/br&gt; Neprijateljski gubici: 18 poginulih, 2 zarobljena, 4 prebjega. &lt;/br&gt; Vlastiti gubici: 6 palih četnika, 11 ranjenih, 7 nestalih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=840&amp;rec=315&amp;roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000834.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic Beitrag zur Tagesmeldung. &lt;/br&gt; Feind vor Brückenkopf Obrovac griff während Nacht zum 6.12. und in Vormittagsstunden Brückenkopf wiederholt mit schwächeren und mittleren Banden aus SO, O, N und NW Richtung mit Unterstützung schwerer Inf. Waffen, besonders mittlerer Gr. Werfer, an. Ustaschen flüchteten aus Brückenkopfstellung. In Nachmittagsstunden gelang Entlastung durch eigene Vorstösse mit Panzerunterstützung in SO und WNW Richtung wenden. &lt;/br&gt; Feindverluste: 18 Tote, 2 Gefangene, 4 Überläufer. &lt;/br&gt; Eigene Verluste: 6 Cetniks gefallen, 11 verwundet, 7 vermisst.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Obavještajno odjeljenje (Ic), dodatak dnevnom izvještaju za 6. XII 1943.}}

=== Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) ===
{{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}}
[[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]]

Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf&lt;/ref&gt; Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf&lt;/ref&gt; U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.&lt;/ref&gt; delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: 
{{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}}

Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«):
{{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće &quot;žandarmima&quot; — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta [[Cetinje|cetinjskog]] bataljona major Zdravko Kasalović. Za [[Nikšić|nikšićki]] bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez [[Šavnik|šavnički]]. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 7/1-35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.&lt;/ref&gt;}}

[[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku:
{{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden.&quot;}})&lt;/ref&gt; Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut:
{{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}}

Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano:
{{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada).

2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice.

3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi.

4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka.

5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps &lt;br /&gt; Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. &lt;br /&gt; F.K. 610 &lt;br /&gt; 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) &lt;br /&gt; 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. &lt;br /&gt; 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. &lt;br /&gt; 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. &lt;br /&gt; 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]]

Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima:
{{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica.

2.) Jedinice koje su učestvovale:

4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...]

5.) Sprovođenje:

U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom.

6.) Gubici neprijatelja:

32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena.

Plen:

2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana.

Sopstveni gubici:

20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih.

7.) Iskustva:

a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja...

e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;broj=72&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An Pz.AOK.2 &lt;br /&gt; 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen &quot;Bora&quot;: &lt;br /&gt; Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen &quot;Bora&quot; unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. &lt;br /&gt; 2.) Beteiligte Truppen: &lt;br /&gt; 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. &lt;br /&gt; Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. &lt;br /&gt; 3.) Leitung: &lt;br /&gt; Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje &lt;br /&gt; 4.) Führung: &lt;br /&gt; Platzkdt. Podgorica &lt;br /&gt; 5.) Durchführung: &lt;br /&gt; In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. &lt;br /&gt; 6.) Feindverluste: &lt;br /&gt; 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. &lt;br /&gt; Beute: &lt;br /&gt; 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. &lt;br /&gt; Eigene Verluste: &lt;br /&gt; 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. &lt;br /&gt; 7.) Erfahrungen: &lt;br /&gt; a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. &lt;br /&gt; b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. &lt;br /&gt; c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. &lt;br /&gt; d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. &lt;br /&gt; e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch  schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}}

Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni:
{{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=663&amp;broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 16.3.44. &lt;br /&gt; 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. &lt;br /&gt; Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. &lt;br /&gt; Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. &lt;br /&gt; Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija &quot;Frilingservahen&quot; (april-maj 1944)|operaciju &quot;Frilingservahen&quot;]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći:
{{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''':

Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac.

Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin.

Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac.

'''Nemačke snage''':

1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja.

1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja.

Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz.

Početak napada: 10. 4. 44.

[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe &quot;Jug&quot; (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe &quot;Nikšić&quot;.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&amp;rec=314&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An 181.Inf.Div. &lt;br /&gt; Betr.: Unternehmen &quot;Frühlingserwachen&quot;. &lt;br /&gt; 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens &quot;Frühlingserwachen&quot; zur Kenntnis: &lt;br /&gt; Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). &lt;br /&gt; Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. &lt;br /&gt; Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. &lt;br /&gt; Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. &lt;br /&gt; Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. &lt;br /&gt; 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. &lt;br /&gt; Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. &lt;br /&gt; Angriffsbeginn: 10.4.44. &lt;br /&gt; 2.) 181.Inf.Div stellt  entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. &lt;br /&gt; Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.&lt;/ref&gt;}}

U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je:
{{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

=== Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) ===
[[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).&lt;ref&gt;[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division &quot;Prinz Eugen&quot;]&lt;/ref&gt;]]

Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]&lt;/ref&gt; zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]&lt;/ref&gt; S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]&lt;/ref&gt;

Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje:
{{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=17&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. &quot;Grünen Kaders&quot; in Kampf gegen die Roten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}}

U mjesečnom izvještaju za januar 1944. godine, koji je štabu [[LXVIIII rezervnog korpusa]] Wehrmachta poslao 12. februara Viši SS i policijski vođa u Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]'' [[Konstantin Kammerhofer]], ujedno i predstavnik ''[[Reichsführer]]a'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] za Hrvatsku, podvučena je stalno prisutna politička tenzija među saveznicima (tj. [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] i [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]), usljed njemačkog protežiranja četnikâ:
{{izdvojeni citat|Često se ističe kako je njemački Wehrmacht stekao sve veći upliv na angažiranje četničkih jedinica protiv odmetništva. Ovakav razvoj događaja ne posmatra se [od strane ustašâ — prim.] kao vojna nužnost, već kao zahtjev diktiran srpskim interesima — zahtjev koji je u suprotnosti s interesima [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. [...] Na poticaj njemačkih vlasti, zabilježeni su čak i slučajevi u kojima su četnici i lokalne milicije (sastavljene prvenstveno od [[Bošnjaci|Muslimana]]) udružili snage kako bi zaštitili svoja sela od „crvenih” (npr. [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]]). Četnici su od strane [[V SS brdskog korpusa]] sve više korišteni za suzbijanje partizana, kao i za zaštitu određenih područja naseljenih [[Pravoslavlje|pravoslavnim]] stanovništvom, pri čemu su se oni, u okviru svojih mogućnosti, dobro pokazali.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&amp;roll=1548&amp;broj=179 NARA, T314, Roll 1548, frames no. 000173—00179.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Immer wieder stark empfunden wird, daß die deutsche Wehrmacht mehr und mehr Einfluß auf den Einsatz von Cetnikverbänden gegen das Bandentum gewonnen hat. Diese Tatsache wird nicht als militärische Notwendigkeit, sondern immer wieder als gegen die Interessen des Unabhängigen Staates Kroatien gerichtete Forderung des Serbentum gewertet. &lt;/br&gt; Auf deutsche Anregung ist es in einzelfällen sogar schon dazu gekommen, daß sich die Cetniks mit den örtlichen Milizen (meist Muselmanen) zum gemeinsamen Schutz ihrer Dörfer gegen die Roten zusammen gefunden haben (z.B. Trnovo). &lt;/br&gt; Die Cetniks waren seitens des SS–Ge. Korps in vermehrten Umfange bei den Bekämpfung der Partisanen und zun Schutz bestimmter pravoslavischer Wohngebiete eingesetzt und haben sich im Rahmen ihrer Möglichkeit bewährt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ:
{{izdvojeni citat|
Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«:

1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju.

2.) Gubici:

A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo.

B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig.

C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&amp;rec=314&amp;roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: &lt;br /&gt; 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. &lt;br /&gt; 2.) VERLUSTE: &lt;br /&gt; A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. &lt;br /&gt; B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. &lt;br /&gt; C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}
[[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].&lt;ref&gt;[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]&lt;/ref&gt;]]

Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom:
{{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića:
{{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]&lt;/ref&gt;}}

Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe &quot;Konrad&quot; protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]&lt;/ref&gt; U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće:
{{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' 

Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur.

Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. &lt;br /&gt; In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division &quot;Dinara&quot; zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. &lt;br /&gt; Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}}

Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich.&quot;}})&lt;/ref&gt;
[[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]]

U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''Gruppenführera'' Konstantina Kammerhofera za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ:
{{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] &lt;br /&gt; Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&amp;rec=314&amp;roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Polizeigebiet II (Sarajevo): &lt;br /&gt; Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}}

Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.&lt;/ref&gt;

Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]&lt;/ref&gt; dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi:
{{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&amp;rec=314&amp;roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. &lt;br /&gt; Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}}

U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena:
{{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&amp;rec=314&amp;roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&amp;rec=314&amp;roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]&lt;/ref&gt;

Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima:
{{izdvojeni citat|14. 7. 1944: &lt;br /&gt; ''SS-brdska divizija »Handžar«'': &lt;br /&gt; Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;W–SS–Geb.Div. Handschar: &lt;br /&gt; Zum Unternehmen &quot;Fliegenfänger&quot; Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića):
{{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.&lt;ref&gt;George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. &lt;br /&gt; ({{jez-eng|&quot;With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. &quot;The cooperation between the division and the Četniks was very loose,&quot; wrote one critical SS officer. &quot;Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition.&quot; Sauberzweig was more optimistic: &quot;After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.&quot;&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji:

{{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=195&amp;broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. &lt;br /&gt; In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}}

Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića:
{{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=195&amp;broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. &lt;br /&gt; Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. &quot;Kroatische Kampfgemeinschaft&quot; bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. &lt;br /&gt; Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. &lt;br /&gt; Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. &lt;br /&gt; Von Invasion sprechen Cetniks kaum. &lt;br /&gt; Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. &lt;br /&gt; Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: &quot;Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen.&quot; &lt;br /&gt; Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]:
{{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! &quot;Kroatische Kampfgemeinschaft&quot; steht nur auf dem Papier.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}}

U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je:
{{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;roll=192&amp;broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}}

Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).&lt;ref&gt;[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]&lt;/ref&gt;

O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]&lt;/ref&gt; Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni:
{{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}}

Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.&lt;/ref&gt;

I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]:
{{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]&lt;/ref&gt;}}

=== Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) ===
{{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}}
Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt; generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]):

{{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}}

Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1–23.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.&lt;/ref&gt;

11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO:
{{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;}}

Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice:
{{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;}}

Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.&lt;ref&gt;Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.&lt;/ref&gt;

Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad:
{{izdvojeni citat|
''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)''

Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez:
{{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija &quot;E&quot; Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

=== Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) ===
{{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}}
[[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]]

{{Quote box
 | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen.&quot;}})&lt;/ref&gt;
 | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944.
 | width = 40%
 | align = right}}
{{Quote box
 | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;
 | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944.
 | width = 40%
 | align = right}}

Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu:
{{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]],  nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]&lt;/ref&gt;

Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa četničke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]&lt;/ref&gt; U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju:
{{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}}

Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]&lt;/ref&gt; Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944:
{{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}}

Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]:
{{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]&lt;/ref&gt;}}

U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]:
{{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=514&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: &lt;br /&gt; F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}}

Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu:
{{izdvojeni citat|
SRBIJA:

Operacija »Kamerjeger«:

2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih.

Kao protivmere otpočeto je: 

1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice.

2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra.

Ovoj su potčinjeni:

4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica.

Spremaju se za dovlačenje:

2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat.

Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=361&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 27.3.1944 &lt;/br&gt; Serbien. &lt;/br&gt; Unternehmen &quot;Kamerjägger&quot;: &lt;/br&gt; 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. &lt;/br&gt; Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: &lt;/br&gt; 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. &lt;/br&gt; 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: &lt;/br&gt; das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK &lt;/br&gt; die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie &lt;/br&gt; Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. &lt;/br&gt; In Zuführung begriffen: &lt;/br&gt; 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) &lt;/br&gt; Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. &lt;/br&gt; Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u:
{{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=462&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.&lt;/ref&gt;|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}}

Hermann Neubacher se i ovom prilikom očitovao kao entuzijastični zagovornik sveobuhvatne saradnje sa JVuO, budući da u prvom pasusu zapisnika stoji: {{izdvojeni citat|Poslanik Nojbaher smatra da je jačanje nacionalnih srpskih snagâ apsolutno neophodno. On traži mišljenje Vojnoupravnog komandanta o tome da li treba nastaviti pregovore sa DM-om. DM je navodno dobio ultimatum od [[Englezi|Engleza]], koji su zahtevali njegovo potpuno svrstavanje uz njih. DM je to odbio. Nojbaheru je — preko [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]], jednog od najbližih saradnika DM-a — stavljeno do znanja da se DM mora udružiti sa Nemcima. Trifunović je tvrdio da bi, ukoliko dođe do sporazuma, DM bio u stanju da mobiliše čak 50.000 ljudi protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=462&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Gesandter Neubacher hält eine Verstärkung der nationalen serbischen Kräfte für unbedingt geboten. Er holt die Auffassung des Oberbefehlshaber ein, ob mit DM. weiter Verhandlungen gepflegt werden sollen. DM habe angeblich eine ultimative Forderung der Engländer erhalten, die von ihm restloses Mitgehen forderte. DM. habe diese abgelehnt. Ihm, Neubacher, sei durch Trifunovic (nächster Mitarbeiter DM's.) nahegebracht worden, dass DM. mit den Deutschen zusammengehen müsse. Er habe behauptet, dass bei einer zu Stande kommenden Vereinbarung, DM in der Lage sei, gegen Kommunisten glatt 50 000 Mann zu mobilisieren.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji:
{{izdvojeni citat|Srbija: &lt;br /&gt; Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}}

12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: 
{{izdvojeni citat|OBJAVA

Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]&lt;/ref&gt;}}

1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ:
{{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: &lt;br /&gt; Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] &lt;br /&gt; Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. Eigene Lage. &lt;br /&gt; B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. &lt;br /&gt; F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.&lt;/ref&gt;

U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=677&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet.&quot;}})&lt;/ref&gt; sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]:
{{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}}

U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]:
{{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}}

Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije:
{{izdvojeni citat|
I. Sopstvene snage

A) Grupa “Holman”

696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova.

B) Grupa “Vajel”

Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva.

C) 24. bug. div.

I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen.

D) Grupa “Tatalović”

Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. II. Eigene Lage. &lt;br /&gt; A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. &lt;br /&gt; B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. &lt;br /&gt; C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. &lt;br /&gt; D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: 
{{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger &quot;beschmutzen&quot; wolle.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: 
{{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: &lt;br /&gt; f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}}

Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše:

{{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;}}

18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira:

{{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]&lt;/ref&gt;}}

U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću:

{{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.&lt;/ref&gt;}}

U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije
[[Brandenburger|''Brandenburg'']].&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt;
[[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]]

Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je:
{{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: &lt;br /&gt; A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Tagesmeldung von 28.4.1944. &lt;br /&gt; Serbien. &lt;br /&gt; I. Feindlage. &lt;br /&gt; A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje:
{{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Übriges Serbien: &lt;br /&gt; Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe:
{{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.&lt;ref&gt;AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.&lt;/ref&gt;}}

U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam [sa] Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.&lt;/ref&gt;

U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;

11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju:
{{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt; Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.&lt;/ref&gt; koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: 
{{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}}

General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind.&quot;}})&lt;/ref&gt; Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića:

{{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike.

Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka.

Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]&lt;/ref&gt;}}

Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti:
{{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja &lt;br /&gt; a) Srbija &lt;br /&gt; Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II. Feindlage. &lt;br /&gt; a) Serbien &lt;br /&gt; Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}}

Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima:
{{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}}

U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora:
{{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}}

General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće:
{{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.&lt;/ref&gt;}}

U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića:
{{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen &quot;Trumpf&quot; mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. &lt;br /&gt; Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. &lt;br /&gt; Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}}

Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikfrage: &lt;br /&gt; Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. &lt;br /&gt; D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}}

Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Neue Kampfgruppe Major Weyel.&quot;}})&lt;/ref&gt;) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben.&quot;}})&lt;/ref&gt; navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi:
{{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': &lt;br /&gt; Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}}

U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ:
{{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: &lt;br /&gt; Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK  KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}}

Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis:
{{izdvojeni citat|Srbija: &lt;br /&gt; Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: &lt;br /&gt; Abschlussmeldung &quot;Kehraus&quot;: Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}}

27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|3.) SERBIEN &lt;br /&gt; MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})&lt;/ref&gt; Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt; Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. 

Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 

29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) SERBIEN: &lt;br /&gt; BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. &lt;br /&gt; KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.&lt;br /&gt; 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})&lt;/ref&gt;}}

Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: &lt;br /&gt; Nachsäuberung &quot;Kehraus&quot; Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. &lt;br /&gt; Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div.&quot;}})&lt;/ref&gt; u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje:
{{izdvojeni citat|Srbija:

Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik.

Operacija »Keraus« je završena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. &lt;br /&gt; ”KEHRAUS” BEENDET.}})&lt;/ref&gt;}}

Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]:
{{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. &lt;br /&gt; CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. &lt;br /&gt; ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}}

Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija &quot;Trumpf&quot;|&quot;Trumpf&quot;]] i [[Operacija &quot;Halali&quot;|&quot;Hallali&quot;]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944.

{{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: &quot;Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!&quot; loyal verhalten hätten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}}

Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.&lt;ref&gt;Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.&lt;/ref&gt; Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt;

=== Desant na Drvar (1944) ===
{{main|Desant na Drvar}}
Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]&lt;/ref&gt; Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba:

{{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&amp;rec=314&amp;roll=564 NARA, T314,  Roll 564, frame no. 000455.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj obavještajnog  odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}}

U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji:
{{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' 
Tiče se: »Reselšprunga« [...] 

7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314,  Roll 563, frames no. 000715—000716.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Fernschreiben An PzAOK 2 &lt;br /&gt; Betr. Rösselsprung &lt;br /&gt; 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«:
{{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša.

2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara.

Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. 

Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...]

d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo.

3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314,  Roll 563, frame no. 000690.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. &lt;br /&gt; 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen &quot;RÖSSELSPRUNG&quot; ausgeschaltet werden. &lt;br /&gt; Führung &quot;RÖSSELSPRUNG&quot;: XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. &lt;br /&gt; Zu &quot;RÖSSELSPRUNG&quot; treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: &lt;br /&gt; d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. &lt;br /&gt; 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO:
{{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici &quot;neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa&quot;.&lt;ref&gt;NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).&lt;/ref&gt;

=== Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) ===
{{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}}
[[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;]]
Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]&lt;/ref&gt; Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.&lt;ref name=&quot;yuhistorija.com&quot;/&gt; Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka:

{{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način:
{{izdvojeni citat|
1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor.

2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga.

3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom.

4. DM moli da sam ostane u ilegali.

5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.

6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.&lt;ref name=&quot;B0_11 1944&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. &lt;br /&gt; 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. &lt;br /&gt; 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. &lt;br /&gt; 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können &lt;br /&gt; 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. &lt;br /&gt; 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi:
{{izdvojeni citat|
''Saradnja sa četničkim bandama''

Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|&quot;Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«:
{{izdvojeni citat|
Srbija:

Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311,  Roll 190, frame no. 000948.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi:

{{izdvojeni citat|
a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.

b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji.

c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista.

d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa.

e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.

f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika.

g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama.

h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: &lt;br /&gt; a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. &lt;br /&gt; b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. &lt;br /&gt; c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. &lt;br /&gt; d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. &lt;br /&gt; e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. &lt;br /&gt; f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. &lt;br /&gt; g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. &lt;br /&gt; h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Jedan iskaz&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|&quot;Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist.&quot;}})&lt;/ref&gt; sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande:
{{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]&lt;/ref&gt;|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}}

U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]&lt;/ref&gt; Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog:
{{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše:
{{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.&lt;ref&gt;AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;}}

Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,&lt;ref&gt;Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.&lt;/ref&gt; stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima:
{{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...]

d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima,

e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa.

f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...]

Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike...

Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;}}

Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on &quot;da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom&quot;.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er &lt;br /&gt; 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und &lt;br /&gt; 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. &lt;br /&gt; Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat.&quot;}})&lt;/ref&gt; Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on

a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM,

b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er &lt;br /&gt; a) gegen &quot;kleine taktische Manöver&quot; mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, &lt;br /&gt; b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}}

Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! &lt;br /&gt; Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung.&quot;}})&lt;/ref&gt; Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]&lt;/ref&gt;

=== Bitka za Srbiju (1944) ===
{{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}}
[[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]]
U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji:

{{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|&quot;Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}&lt;/ref&gt; Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče.

Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage:
{{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«, 

1.) Snage koje učestvuju:

a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«,

b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka,

c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus),

d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III),

e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova,

f) Grupa »Krempler«,

g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Betr.: Plannung &quot;Rübezahl&quot;. &lt;br /&gt; 1.) Beteiligte Kräfte: &lt;br /&gt; a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. &lt;br /&gt; b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 &lt;br /&gt; c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). &lt;br /&gt; d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). &lt;br /&gt; e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. &lt;br /&gt; f) Gruppe Krempler. &lt;br /&gt; g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.&lt;/ref&gt;}}

[[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112&lt;/ref&gt; kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju:
{{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]&lt;/ref&gt;}}

Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]:
{{izdvojeni citat|
''Naređenje komandanta Jugoistoka''

Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311,  Roll 191, frame no. 000007.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Befehle OB.Südost &lt;br /&gt; Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije:

{{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja:

7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, &lt;br /&gt; 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, &lt;br /&gt; 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka.

Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: &lt;br /&gt; 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, &lt;br /&gt; 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, &lt;br /&gt; 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. &lt;br /&gt; Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]&lt;/ref&gt;|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}}

U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]:
{{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike:

a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a,

b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka,

c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima,

d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu,

e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: &lt;br /&gt; a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, &lt;br /&gt; b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, &lt;br /&gt; c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, &lt;br /&gt; d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, &lt;br /&gt; e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista:

{{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}}

U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima:
{{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben.&quot;}})&lt;/ref&gt;|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}}

Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: 
{{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}}

Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ:
{{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;West– und Mittel– Serbien: &lt;br /&gt; Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}}

Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine:
{{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}}

Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu:
{{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]&lt;/ref&gt;}}

Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;NW–Serbien: &lt;br /&gt; Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}}

U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji:
{{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}}

Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo:
{{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]&lt;/ref&gt;}}

Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]&lt;/ref&gt; Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta:

{{izdvojeni citat|Početak &quot;Cirkusa&quot; 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od  Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&amp;rec=311&amp;roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Beginn &quot;Zirkus&quot; 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}}

1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran:
{{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe:

—  Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik.

—  Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću.

—  Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić.

Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra.

NAREĐUJEM:

1.  — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno.

2.  — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno.

3.  — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi.

Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]&lt;/ref&gt;}}

U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe &quot;Srbija&quot; od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168&lt;/ref&gt; U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom:

{{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=101&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. &lt;br /&gt; Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}}

{{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}}

Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]:
{{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|&quot;Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}}

=== Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) ===
{{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}}
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]]

Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.&lt;/ref&gt;
{{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}}

O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić:
{{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. &lt;br /&gt; Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. &lt;br /&gt; Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}}

U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke:
{{izdvojeni citat|Istočni front: &lt;br /&gt; Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. &lt;br /&gt; Ostfront: &lt;br /&gt; Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). &lt;br /&gt; Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste:
{{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen.

Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore.

Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske.

Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO:
{{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. &lt;br /&gt; Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. &lt;br /&gt; Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].
{{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija &quot;E&quot; Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}}
{{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|&quot;D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}

Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji:
{{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|&quot;Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}}

Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]:
{{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.&lt;ref name=&quot;sr.wikisource.org&quot;&gt;[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&amp;rec=311&amp;roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|&quot;Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}}

Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu:
{{izdvojeni citat|
''Za Kondora — ultra urgent''

Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]&lt;/ref&gt;}}

Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe &quot;E&quot; iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe &quot;E&quot; iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe &quot;E&quot; i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova.

U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],&lt;ref&gt;NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.&lt;/ref&gt; odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]:
{{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća.

Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka.

Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}}

Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe &quot;E&quot;|Armijske grupe &quot;E&quot;]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever.

U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;I. Deutsche und verbündete Truppen. &lt;br /&gt; Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)&quot;}})&lt;/ref&gt;

Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]&lt;/ref&gt; dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se &quot;drže u senci Vermahta&quot;. Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj:
{{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. &lt;br /&gt; Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. &lt;br /&gt; 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: 
{{izdvojeni citat|
''Borbenoj grupi pukovnika Bemera &lt;br /&gt; Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 

1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 

2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima.

3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni.

4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: &lt;br /&gt; Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) &lt;br /&gt; 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. &lt;br /&gt; 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. &lt;br /&gt; 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. &lt;br /&gt; 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]:
{{izdvojeni citat|Srpski četnici: &lt;br /&gt; Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: &lt;br /&gt; 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; &lt;br /&gt; 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; &lt;br /&gt; 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; &lt;br /&gt; 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; &lt;br /&gt; 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; &lt;br /&gt; Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&amp;sta2=D.M&amp;idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die serbischen Cetniks. &lt;br /&gt; Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. &lt;br /&gt; Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. &lt;br /&gt; Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: &lt;br /&gt; 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. &lt;br /&gt; 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. &lt;br /&gt; 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. &lt;br /&gt; 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. &lt;br /&gt; 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. &lt;br /&gt; Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}}

=== Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) ===
{{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}}
[[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]&lt;/ref&gt; Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|&quot;10.000 Montenegriner&quot;}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]]

Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove (&quot;[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]&quot;), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe &quot;E&quot;]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica:
{{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&amp;rec=314&amp;roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. &lt;br /&gt; M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija &quot;E&quot; od 23. septembra 1944. godine}}

O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]:
{{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]]}}

=== Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) ===
{{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}}
[[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine&lt;ref&gt;[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: &lt;br /&gt; 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]&lt;/ref&gt;]]

[[Armijska grupa &quot;E&quot;]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je:
{{izdvojeni citat|
Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«:

1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj.

2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica.

3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi.

4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&amp;rec=311&amp;roll=184 NARA, T311,  Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| &lt;br /&gt; &quot;1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. &lt;br /&gt; 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist &quot;Mitrovica&quot;. &lt;br /&gt; 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. &lt;br /&gt; 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]&lt;/ref&gt; navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ:

{{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&amp;rec=311&amp;roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}}

Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad.

Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)&lt;/ref&gt; [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF &amp; EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.&lt;/ref&gt;

[[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]&lt;/ref&gt;

[[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: 
{{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi.

2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...]

6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. &lt;br /&gt; Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. &lt;br /&gt; Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.&lt;/ref&gt;|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}}

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak:
{{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu 
Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.&lt;/ref&gt;}}

General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

== Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO ==
[[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]]

{{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}}

Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]&lt;/ref&gt;:

{{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}}

Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće:
{{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.&lt;ref&gt;http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|&quot;MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks.

''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim:
{{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...&lt;ref&gt;Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. &lt;br/ &gt; ({{jez-eng|&quot;Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more...&quot;}})&lt;/ref&gt;|[[Maximilian von Weichs]]}}

Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu:

{{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.&lt;/ref&gt;}}

Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima,  general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva:

{{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&amp;broj=235&amp;roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}}

General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora:
{{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division &quot;Prinz Eugen&quot;] str. 52. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]:

{{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.&lt;ref&gt;Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

== Reference ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]]
* [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]]

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}}
* [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)]

{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]]</text>
      <sha1>mo4l0ztop70k1el6eoghgfg6oko03x0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radivoje Kerović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4700970</id>
    <revision>
      <id>42714742</id>
      <parentid>42714699</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-57708-36|~2026-57708-36]] ([[User talk:~2026-57708-36|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]]</comment>
      <origin>42677007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7376" sha1="n2rxvkh7ec8mfnms5kmmsbz6fgmmk7h" xml:space="preserve">{{Infokutija Vojno lice
| ime                 = Radivoje Kerović
| slika               = Commander of the SS Division Handschar, Desiderius Hampel, with Majevica Chetnik commander, Radivoje Kerović.jpg
| širina_slike        = 250p
| opis_slike          = Zapovjednik 13. SS divizije Handžar Desiderius Hampel i Radivoje Kerović (desno).
| puno_ime            = 
| datum_rođenja = 1913.
| mesto_rođenja        = [[Tobut]]
| država_rođenja       = [[Austrougarska]]
| datum_smrti = {{Datum smrti|1946|1|20|1913|0|0}}
| mesto_smrti         = [[Majevica]]
| država_smrti        = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]]
| škola = 
| vojska = 
| godine_služenja = 
| čin            = 
| rod            =
| jedinica       = 
| bitke          = [[Napad na Štab Majevičkog NOP odreda]]&lt;br&gt;[[Antipartizanska ofanziva u istočnoj Bosni proljeća 1944|Antipartizanska ofanziva u istočnoj Bosni]]&lt;br&gt;[[Operacija Vollmond]]
| nagrade        = 
| kasniji_rad    = 
| potpis         = 
}}

'''Radivoje Kerović''' ([[Tobut]], [[1913]] — [[Majevica]], [[20. januar]] [[1946]]) bio je [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnički]] vojvoda i saradnik okupatora tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svjetskog rata]].

Tokom [[Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|ustanka u NHD]], Kerović je organizovao [[Četnički pučevi u Bosni|četnički puč]] protiv dotadašnjih saboraca partizana, te nakon preotimanja odreda u proleće [[1942]]. godine sklapa savez sa NDH. Do kraja rata borio se na strani Vermahta.

== Biografija ==
Radivoje Kerović je rođen 1913. godine u selu [[Tobut]] ispod planine [[Majevica|Majevice]] u severoistočnoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]].

=== Napad na partizane ===
{{main|Napad na Štab Majevičkog NOP odreda|Četnički pučevi u Bosni}}
U toku [[Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|ustanka u NHD]], Kerović je organizovao [[Četnički pučevi u Bosni|četnički puč]], protiv dotadašnjih saboraca partizana. U zimsko jutro [[20. februar]]a 1942. godine četnici pod vođstvom Radivoja Kerovića i [[Stevan Damjanović|Stevana Damjanovića]] izvršili su prepad na Štab [[Majevički partizanski odred|Majevičkog partizanskog odreda]], koji se nalazio u seoskoj kući u [[Vukosavci (Lopare)|Vukosavcima]] kod [[Lopare|Lopara]].&lt;ref&gt;[https://historija.info/vukosavci-napad-cetnika-na-stab-majevickog-partizanskog-odreda/ VUKOSAVCI – napad četnika na štab Majevičkog partizanskog odreda ]&lt;/ref&gt; U kuću je upala grupa četnika s bombama i pištoljima i na spavanju ubila doktora [[Mustafa Mujbegović|Mustafu Mujbegovića]], Peru Ćuskića, i Krstu Popova. U višečasovnoj borbi koja je usledila,&lt;ref name=&quot;ISTOČNA BOSNA U NOR-u, knjiga 2&quot;/&gt; izginuli su većina članova Štaba odreda i članova Okružnog komiteta KPJ za Majevicu, ukupno oko 30 rukovodilaca i boraca, među kojima i komandant Majevičkog odreda [[Ivan Marković Irac]], politički komesar [[Fadil Jahić Španac]] i članovi Štaba odreda [[Albin Herljević]] i [[Slavko Mićić]], narodni heroji.&lt;ref&gt;https://znaci.org/odrednica.php?slug=majevicki-partizanski-odred&lt;/ref&gt; I četnici su pretrpjeli znatne gubitke: izginula je skoro sva četnička »gvozdena desetina«, koja je upala u kuću u kojoj se nalazio štab Majevičkog partizanskog odreda.&lt;ref name=&quot;ISTOČNA BOSNA U NOR-u, knjiga 2&quot;&gt;[https://znaci.org/00003/751.php ISTOČNA BOSNA U NOR-u – SJEĆANJA UČESNIKA, knjiga 2.]&lt;/ref&gt;

Nakon što su likvidirani članovi štaba [[Majevički NOP odred|Majevičkog NOP odreda]] i lojalni borci, četnici su preuzeli vlast nad ostatkom odreda koji je preimenovan u [[Majevički četnički odred]].

=== Saradnja sa NDH ===
{{main|Suradnja četnika sa NDH}}

Ubrzo nakon četničkog puča i preotimanja Majevičkog partizanskog odreda, Radivoje Kerović i predstavnici reorganizovanog Majevičkog četničkog odreda sklopili su sporazum sa vlastima NDH, o prestanku neprijateljstva i zajedničkoj borbi protiv partizana, [[30. maj]]a 1942. godine u [[Lopare|Loparama]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_91.htm ZAPISNIK O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA MAJEVIČKE ČETNIČKE GRUPE I KOMANDANTA 3. DOMOBRANSKE DIVIZIJE OD 30. MAJA 1942. O PRIZNAVANjU NDH I SARADNjI SA VLASTIMA NDH, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91]&lt;/ref&gt;

=== Saradnja sa Nemcima ===
{{main|Kolaboracija četnika s nacističkom Njemačkom}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|Radivoje Kerović (u sredini u beloj košulji) sa nemačkim tenkistima, Lopare 1942.]]

Tokom delovanja u istočnoj Bosni, [[13. SS brdska divizija Handžar (1. hrvatska)|13. SS divizija Handžar]] je uspostavila veze sa četnicima, i redovno ih uključivala u svoje akcije. Stevan Damjanović Leko i Radivoje Kerović sastajali su se tokom [[Antipartizanska operacija u istočnoj Bosni proljeća 1944|antipartizanske operacije u istočnoj Bosni]] marta i aprila [[1944]]. sa članovima štaba [[13. SS brdska divizija Handžar (1. hrvatska)|13. SS „Handžar“ divizije]],&lt;ref&gt;Ljubo Kerović, Popis srpskih žrtava i bilješke za istoriju, 1995.&lt;/ref&gt; sa kojima su se dogovorili o saradnji u otkrivanju i uništavanju partizanskih saradnika i partizanskih [[bolnica]] koje su ostale u severoistočnoj Bosni. Još jedan kontakt između 13. SS divizije i Kerovićevih četnika načinjen je 16. maja 1944. Dve strane su se složile da učestvuju u antipartizanskim akcijama. Predstavnici 27. SS puka pozvani su da prisustvuju četničkoj svečanosti kod [[manastir Tavna|manastira Tavna]] 4. juna,{{sfn|Lepre|1997|pp=199}} a u julu se komandant Hanžar divizije [[Desiderius Hampel|Deziderius Hampel]] sastao se Kerovićem.{{sfn|Lepre|1997|pp=231}} Tema sastanka bio je povratak zaplenjenog partizanskog oružja, koje su četnici pokupili sa terena, nakon borbe Handžar divizije sa partizanima. Hampel i Kerović su, &quot;posle teških pregovora&quot;, uspeli da dogovore razmenu zaplenjenog partizanskog oružja u zamenu za nekoliko hiljada okvira streljačke municije i par sanduka sa ručnim bombama.&lt;ref&gt;George Lepre, &quot;Himmler's Bosnian Division&quot; (str. 229).&lt;/ref&gt;

=== Smrt ===

Vojvoda Radivoje Kerović poginuo je 20. januara 1946. na padinama Majevice, iznad [[Srebrenik]]a, posle dvodnevne operacije čišćenja terena koji je sprovodila jedinica [[Korpus narodne odbrane Jugoslavije|KNOJ]]-a kojom je komandovao [[Branko Stojanović]]. Uz stalnu razmenu vatre, Branko Stojanović je u poteri, po najvećem snegu gonio Kerovića oko trideset kilometara, sustigao ga i ubio.

== Reference ==
{{reflist|30em}}

== Literatura ==
* {{Cite book | ref= harv|last= Lepre|first= George |authorlink= |title= Himmler's Bosnian Division: The Waffen-Ss Handschar Division 1943-1945|year= 1997|url=http://books.google.rs/books/about/Himmler_s_Bosnian_Division.html?id=rPZmAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|publisher= Schiffer Publishing|location= |id=}}

== Vanjske veze ==
* [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_91.htm Zapisnik o pregovorima predstavnika Majevičke četničke grupe i komandanta 3. domobranske divizije od 30. maja 1942. o saradnji sa vlastima NDH]

{{DEFAULTSORT:Kerović, Radivoje}}
[[Kategorija:Rođeni 1913.]]
[[Kategorija:Umrli 1946.]]
[[Kategorija:Četničke vojvode]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]</text>
      <sha1>n2rxvkh7ec8mfnms5kmmsbz6fgmmk7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lista specijalnih rezervata prirode u Srbiji</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4712362</id>
    <revision>
      <id>42714782</id>
      <parentid>42660329</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T22:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15592" sha1="ejg14jqhll6bdygnarxgmyqs3gaqyks" xml:space="preserve">'''Lista specijalnih rezervata prirode u Srbiji''' sadrži područja sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, rijetkosti ili reprezentativnosti. Mogu biti geološki, hidrološki, hidrogeološki, paleontološki, floristički, zoološki, i drugi.&lt;ref name=&quot;zakonRS&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_zastiti_prirode.html |title= Zakon o zaštite prirode  |work= Službeni glasnik RS (br. 36/2009, 88/2010, 91/2010 - ispr., 14/2016, 95/2018, 71/2021) |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Redni&lt;br/&gt;broj
!class=&quot;unsortable&quot; | Foto
!Naziv&lt;br/&gt;područja
!Broj IUCN&lt;br/&gt;kategorije
!Godina
!Površina&lt;br/&gt;(ha)
!Opština
!Svojstva
|-
|1.
|[[File:Inbound7119811309755006462.jpg|80px]]
|[[Obedska bara]]
|Ib
|1994.&lt;ref name=&quot;obedska&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2024/89/1 |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Obedska bara |work= Službeni glasnik RS broj 56/1994 i 81/2008. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|9.820
|[[Ruma]], [[Pećinci]]
|Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;ramobedska&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/136 |title= Obedska bara|work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|2.
|[[File:Kroz Prozorac 1.jpg|80px]]
|[[Jelašnička klisura]]
|Ib
|1995.&lt;ref name=&quot;jelkli&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/OPSTI_PROPISI_IZ_ZIVOTNE_SREDINE/ZAKON_O_ZASTITI_ZIVOTNE_SREDINE/UREDBA_O_ZASTITI_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_JELASNICKA_KLISURA.pdf |title= Specijalni rezervat prirode Jelašnička klisura |work= Službeni glasnik RS, br. 9/95 |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|50
|[[Niška Banja]]
|[[Randona serbika]]&lt;br/&gt;[[Natalijina Randona]]
|-
|3.
|[[File:Specijalni rezervat prirode Carska bara, slika 1.jpg|80px]]
|[[Carska bara]]
|Ib
|1994.&lt;ref name=&quot;carska&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.leei-carskabara.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=48&amp;Itemid=54 |title= Stari Begej - Carska bara |work= Udruženje građana Stari Begej - Carska bara |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2011-07-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110713195411/http://www.leei-carskabara.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=48&amp;Itemid=54 }}&lt;/ref&gt;
|1.676
|[[Zrenjanin]] 
|[[Ramsarska konvencija|Ramsarsko područje]]&lt;ref name=&quot;carsRam&quot;&gt;{{Cite web |url= https://rsis.ramsar.org/ris/819 |title= Stari Begej - Carska bara |work= Ramsar |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|4.
|[[File:Winterlinge im Roscheider Hof H1a.jpg|80px]]
|[[Bagremara]]
|Ia
|2007.&lt;ref name=&quot;bagremara&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2024/89/1 |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Bagremara |work= Službeni glasnik RS broj 12/2007. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|117,58
|[[Bačka Palanka]]
|Jedino stanište [[kukurjek]]a&lt;br/&gt;(''Eranthis hiemalis ( L.) Salisb'') u Srbiji.
|-
|5.
|[[File:Pyramidal Fir Trees at the Paljevine Special Nature Reserve 02.jpg|80px]]
|[[Paljevine (zaštićeno područje)|Paljevine]]
|Ib
|2011.&lt;ref name=&quot;paljkli&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srbijasume.rs/zasticena-podrucja/pregled-zasticenih-podrucja/specijalni-rezervati-prirode/ |title= Uredba Vlade Srbije |work= Službeni glasnik RS broj 93 od 9. decembra 2011. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|7,70
|[[Ivanjica]]
|Piramidalna [[jela]]
|-
|6.
|
|[[Mala jasenova glava]]
|Ib
|2011.&lt;ref name=&quot;jasen&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srbijasume.rs/ssume/wp-content/uploads/2024/07/PlanUpravMalaJasenovaGlava.pdf |title= Prijedlog plana upravljanja  |work= JP Srbija šume, ŠG Timočke šume, 2024. g. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6,3
|[[Babušnica]]
|Stanište [[Tisa (biljka)|tise]]
|-
|7.
|[[File:Kanjon reke Jerme, Srbija (267).jpg|80px]]
|[[Jerma]]
|Ib
|2011.&lt;ref name=&quot;jerma&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2014/101/1 |title= Uredba Vlade Srbije |work= Službeni glasnik RS broj 101 od 19. septembra 2014. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6.994
|[[Pirot]]
|Kanjon, klisura&lt;br/&gt;[[Pećina]] Vetrena&lt;br/&gt;[[Jama]] Pešterica
|-
|8.
|[[File:Specijalni rezervat prirode Titelski breg - panoramio.jpg|80px]]
|[[Titelski breg]]
|Ib
|2012.&lt;ref name=&quot;titelski&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2012_06/t06_0081.htm |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Titelski breg |work= Službeni glasnik RS broj 56/2012. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6.994
|[[Titel]]
|
|-
|9.
|[[File:Kanjon Mileševke.jpg|80px]]
|[[Klisura rijeke Mileševke]]
|Ib
|2014.&lt;ref name=&quot;Mileševka&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_KLISURA_REKE_MILESEVKE.pdf |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Klisuri rijeke Mileševke|work= Službeni glasnik RS broj 104 od 1. oktobra 2014. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|1.236
|[[Prijepolje]]
|8 vrsta koje se smatraju&lt;br/&gt;strogo zaštićenim u [[Flora|flori]] Srbije
|-
|10.
|[[File:Suva mountain 77.jpg|80px]]
|[[Suva planina]]
|Ib
|2015.&lt;ref name=&quot;Suvapl&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2015/72/2 |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Suva planina|work= Službeni glasnik RS broj 72 od 9. avgusta 2015. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|16.433
|[[Gadžin Han]]&lt;br/&gt;[[Bela Palanka]]&lt;br/&gt;[[Niška Banja]]
|Endemične biljne vrsta (125)
|-
|11.
|[[File:РП20 Zasavica.137.jpg|80px]]
|[[Zasavica]]
|Ib
|2012.&lt;ref name=&quot;Zasavica&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_ZASAVICA.pdf |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Zasavica |work= Službeni glasnik RS broj 54/2019. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6.994
|[[Sremska Mitrovica]]
|Vodena, močvarna&lt;br/&gt;livadska i šumska staništa&lt;br/&gt;Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;ramzasavica&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/1783 |title= Zasavica|work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|12.
|[[File:Planina Rtanj Srbija.jpg|80px]]
|[[Rtanj]]
|Ib
|2019.&lt;ref name=&quot;Rtanj&quot;&gt;{{Cite web |url= https://faolex.fao.org/docs/pdf/srb199491.pdf |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Rtanj |work= Službeni glasnik RS broj 18 od 5. marta 2019. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|4.997
|[[Sokobanja]]&lt;br/&gt;[[Boljevac]]
|
|-
|13.
|
|[[Mojstirsko-Draške planine]]
|Ib
|2024.&lt;ref name=&quot;mojstirsko&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2024/89/1 |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Mojstirsko-Draške planine |work= Službeni glasnik RS broj 89 od 8. novembra 2024. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|10.822
|[[Tutin]]
|
|-
|14.
|[[File:Ostrvo na vodi.jpg|80px]]
|[[Koviljsko-petrovaradinski rit]]
|Ib
|1998.&lt;ref name=&quot;pokrajina&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekourbapv.vojvodina.gov.rs/rs/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B7/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%80%D1%83%D1%87%D1%98%D0%B0-%D1%83-%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D1%81%D1%80%D0%BF-%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%99%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%80%D0%B8%D1%82/ |title= Koviljsko-petrovaradinski rit |work= Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine |accessdate= 7. 2. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|5.895
|[[Novi Sad]], 
|Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;ramkovilj&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2028 |title= Koviljsko-petrovaradinski rit|work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|15.
|[[File:Gornje Podunavlje.jpg|80px]]
|[[Gornje Podunavlje]]
|Ib
|2001.&lt;ref name=&quot;podunavlje&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekourbapv.vojvodina.gov.rs/rs/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B7/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%80%D1%83%D1%87%D1%98%D0%B0-%D1%83-%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D1%81%D1%80%D0%BF-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%9A%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5/ |title= Specijalni rezervat prirode Gornje Podunavlje, odluka vlade RS 45/2001, 81/2008, 107/2009. |work= Republika Srbija, Autonomna pokrajina Vojvodina, Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine |accessdate= 17. 2. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|19.605
|[[Sombor]], [[Apatin]]
|Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;ramskaje&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/1737 |title= Gornje Podunavlje |work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|16.
|[[File:Adiantum capillus-veneris (11).JPG|80px|Venerina vlas]]
|[[Venerina padina]]
|Ib
|2005.
|
|[[Babušnica]]
|Venerina vlas (''Adiantum capillus veneris L.'')
|-
|17.
|[[File:Meandri Uvca 05.jpg|80px]]
|[[Uvac (reka)]]
|Ib
|1971, 1995, 2006.&lt;ref name=&quot;uvacreka&quot;&gt;{{Cite web |url= https://zlatarinfo.rs/+/specijalni-rezervat-prirode-uvac |title= Specijalni rezervat prirode Uvac |work= Zlatar info. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Uvac&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.uvac.org.rs/specijalni-rezervat-prirode-uvac |title= Specijalni rezervat prirode Uvac |work=Rezervat Uvac d.o.o. - www.uvac.org.rs |accessdate= 9. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|7.543
|[[Novo Varoš]]
|Meandri, Bjeloglavi sup
|-
|18.
|[[File:Hills of Deliblatska pescara, Serbia.JPG|80px]]
|[[Deliblatska peščara]]
|Ib
|
|34.829
|[[Alibunar]], [[Vršac]]
|
|-
|19.
|[[File:Краве на Пештеру.jpg|80px]]
|[[Pešter|Peštersko polje]]
|Ib
|2015.&lt;ref name=&quot;Peštersko&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_PESTERSKO_POLJE.pdf |title= Peštersko polje - Odluka o proglašenju specijalnog rezervata prirode |work= Službeni glasnik RS br. 114/2015|accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|3.118
|[[Sjenica]], [[Tutin]]
|Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;rampešter&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/1656 |title= Peštersko polje|work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|20.
|[[File:RP24 Kraljevac 03.jpg|80px]]
|[[Specijalni rezervat prirode Kraljevac|Kraljevac]]
|Ib
|2009.&lt;ref name=&quot;kralj&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2009/14/7 |title= Specijalni rezervat prirode Kraljevac - Odluka o proglašenju specijalnog rezervata prirode |work= Službeni glasnik RS br. 110/2009 |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|846
|[[Kovin]]
|
|-
|21.
|[[File:Ludasi tavon hattyúkkal.jpg|80px]]
|[[Ludaško jezero]]
|Ib
|2006.&lt;ref name=&quot;Ludjezero&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekourbapv.vojvodina.gov.rs/rs/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B7/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%80%D1%83%D1%87%D1%98%D0%B0-%D1%83-%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D1%81%D1%80%D0%BF-%D0%BB%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE-%D1%98%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE/ |title= Ludaško jezero - Odluka o proglašenju specijalnog rezervata prirode |work= Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine - Službeni glasnik RS br. 30/2006 |accessdate= 7. 2. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|846
|[[Subotica]]
|
|-
|22.
|[[File:Karađorđevosp.jpg|80px]]
|[[Specijalni rezervat prirode Karađorđevo]]
|Ib
|1997.&lt;ref name=&quot;karađorđe&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/OPSTI_PROPISI_IZ_ZIVOTNE_SREDINE/ZAKON_O_ZASTITI_ZIVOTNE_SREDINE/UREDBA_O_ZASTITI_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_KARADJORDJEVO.pdf |title= Karađorđevo - Odluka o proglašenju specijalnog rezervata prirode |work= Službeni glasnik RS br. 37/97 |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|3.813
|[[Bačka Palanka]], [[Bač]]
|
|-
|23.
|[[File:Језеро Селиште.jpg|80px]]
|[[Goč-Gvozdac]]
|Ib
|2014.&lt;ref name=&quot;Goč&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2014_09/t09_0134.htm |title= Specijalni rezervat prirode Goč-Gvozdac |work= Službeni glasnik Republike Srbije, br. 99/2014. |accessdate=10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|3.957
|[[Kraljevo]], [[Vrnjačka Banja]]
|
|-
|24.
|[[File:Great Bustard (Otis tarda) in Banat, Serbia.jpg|80px]]
|[[Pašnjaci velike droplje]]
|Ib
|1997. god.&lt;ref name=&quot;droplja&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekourbapv.vojvodina.gov.rs/rs/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B7/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%80%D1%83%D1%87%D1%98%D0%B0-%D1%83-%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D1%81%D1%80%D0%BF-%D0%BF%D0%B0%D1%88%D1%9A%D0%B0%D1%86%D0%B8-%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5-%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%99%D0%B5/ |title= Specijalni rezervat prirode Pašnjaci velike droplje |work= Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredineSl.glasnik RS, br. 37/97. |accessdate= 10. mart. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|6.775
|[[Kikinda]], [[Čoka]], [[Novi Kneževac]]
|
|-
|}

[[Ritovi donjeg Potisja]], [[Okanj bara]], [[Slano Kopovo]]&lt;ref name=&quot;gočgvozdac&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/gvozdac/?script=lat |title=Specijalni rezervat prirode |work=Republički zavod za zaštitu prirode - www.zzps.rs |accessdate=9. 10. 2021 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105102644/https://www.zzps.rs/wp/gvozdac/?script=lat }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref name=&quot;pregled rs&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/pdf/centralniregistar/2020%203%20Pregled%20zasticenih%20podrucja%20Srbije.pdf?script=lat |title= Pregled zaštićenih područja u Srbiji |work= www.zzps.rs |accessdate= 10.10. 2021 |archive-date= 2022-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220302202348/https://www.zzps.rs/wp/pdf/centralniregistar/2020%203%20Pregled%20zasticenih%20podrucja%20Srbije.pdf?script=lat |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;specijalni&quot;&gt;{{Cite web |url=https://srbijasume.rs/zasticena-podrucja/pregled-zasticenih-podrucja/specijalni-rezervati-prirode/ |title= Specijalni rezervati prirode u Srbiji |work= Srbija šume - srbijasume.rs |accessdate= 10.10. 2021}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;specijnajljepši&quot;&gt;{{Cite web |url=https://bookaweb.com/sr/blog/rezervati-prirode-u-srbiji |title= Rezervati prirode u Srbiji - 25 najlepših rezervata prirode u Srbiji |work= Bookaweb - bookaweb.com |accessdate= 10. 10. 2021}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Izvori}}
{{Commonscat|Nature reserves in Serbia}}
[[Kategorija:Specijalni rezervati prirode u Srbiji| ]]</text>
      <sha1>ejg14jqhll6bdygnarxgmyqs3gaqyks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714783</id>
      <parentid>42714782</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T22:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14407" sha1="3v3oetlltu4uk3puhpmr0qnvexoey40" xml:space="preserve">'''Lista specijalnih rezervata prirode u Srbiji''' sadrži područja sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, rijetkosti ili reprezentativnosti. Mogu biti geološki, hidrološki, hidrogeološki, paleontološki, floristički, zoološki, i drugi.&lt;ref name=&quot;zakonRS&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_zastiti_prirode.html |title= Zakon o zaštite prirode  |work= Službeni glasnik RS (br. 36/2009, 88/2010, 91/2010 - ispr., 14/2016, 95/2018, 71/2021) |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Redni&lt;br/&gt;broj
!class=&quot;unsortable&quot; | Foto
!Naziv&lt;br/&gt;područja
!Broj IUCN&lt;br/&gt;kategorije
!Godina
!Površina&lt;br/&gt;(ha)
!Opština
!Svojstva
|-
|1.
|[[File:Inbound7119811309755006462.jpg|80px]]
|[[Obedska bara]]
|Ib
|1994.&lt;ref name=&quot;obedska&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2024/89/1 |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Obedska bara |work= Službeni glasnik RS broj 56/1994 i 81/2008. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|9.820
|[[Ruma]], [[Pećinci]]
|Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;ramobedska&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/136 |title= Obedska bara|work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|2.
|[[File:Kroz Prozorac 1.jpg|80px]]
|[[Jelašnička klisura]]
|Ib
|1995.&lt;ref name=&quot;jelkli&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/OPSTI_PROPISI_IZ_ZIVOTNE_SREDINE/ZAKON_O_ZASTITI_ZIVOTNE_SREDINE/UREDBA_O_ZASTITI_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_JELASNICKA_KLISURA.pdf |title= Specijalni rezervat prirode Jelašnička klisura |work= Službeni glasnik RS, br. 9/95 |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|50
|[[Niška Banja]]
|[[Randona serbika]]&lt;br/&gt;[[Natalijina Randona]]
|-
|3.
|[[File:Specijalni rezervat prirode Carska bara, slika 1.jpg|80px]]
|[[Carska bara]]
|Ib
|1994.&lt;ref name=&quot;carska&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.leei-carskabara.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=48&amp;Itemid=54 |title= Stari Begej - Carska bara |work= Udruženje građana Stari Begej - Carska bara |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2011-07-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110713195411/http://www.leei-carskabara.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=48&amp;Itemid=54 }}&lt;/ref&gt;
|1.676
|[[Zrenjanin]] 
|[[Ramsarska konvencija|Ramsarsko područje]]&lt;ref name=&quot;carsRam&quot;&gt;{{Cite web |url= https://rsis.ramsar.org/ris/819 |title= Stari Begej - Carska bara |work= Ramsar |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|4.
|[[File:Winterlinge im Roscheider Hof H1a.jpg|80px]]
|[[Bagremara]]
|Ia
|2007.&lt;ref name=&quot;bagremara&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2024/89/1 |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Bagremara |work= Službeni glasnik RS broj 12/2007. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|117,58
|[[Bačka Palanka]]
|Jedino stanište [[kukurjek]]a&lt;br/&gt;(''Eranthis hiemalis ( L.) Salisb'') u Srbiji.
|-
|5.
|[[File:Pyramidal Fir Trees at the Paljevine Special Nature Reserve 02.jpg|80px]]
|[[Paljevine (zaštićeno područje)|Paljevine]]
|Ib
|2011.&lt;ref name=&quot;paljkli&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srbijasume.rs/zasticena-podrucja/pregled-zasticenih-podrucja/specijalni-rezervati-prirode/ |title= Uredba Vlade Srbije |work= Službeni glasnik RS broj 93 od 9. decembra 2011. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|7,70
|[[Ivanjica]]
|Piramidalna [[jela]]
|-
|6.
|
|[[Mala jasenova glava]]
|Ib
|2011.&lt;ref name=&quot;jasen&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srbijasume.rs/ssume/wp-content/uploads/2024/07/PlanUpravMalaJasenovaGlava.pdf |title= Prijedlog plana upravljanja  |work= JP Srbija šume, ŠG Timočke šume, 2024. g. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6,3
|[[Babušnica]]
|Stanište [[Tisa (biljka)|tise]]
|-
|7.
|[[File:Kanjon reke Jerme, Srbija (267).jpg|80px]]
|[[Jerma]]
|Ib
|2011.&lt;ref name=&quot;jerma&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2014/101/1 |title= Uredba Vlade Srbije |work= Službeni glasnik RS broj 101 od 19. septembra 2014. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6.994
|[[Pirot]]
|Kanjon, klisura&lt;br/&gt;[[Pećina]] Vetrena&lt;br/&gt;[[Jama]] Pešterica
|-
|8.
|[[File:Specijalni rezervat prirode Titelski breg - panoramio.jpg|80px]]
|[[Titelski breg]]
|Ib
|2012.&lt;ref name=&quot;titelski&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2012_06/t06_0081.htm |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Titelski breg |work= Službeni glasnik RS broj 56/2012. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6.994
|[[Titel]]
|
|-
|9.
|[[File:Kanjon Mileševke.jpg|80px]]
|[[Klisura rijeke Mileševke]]
|Ib
|2014.&lt;ref name=&quot;Mileševka&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_KLISURA_REKE_MILESEVKE.pdf |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Klisuri rijeke Mileševke|work= Službeni glasnik RS broj 104 od 1. oktobra 2014. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|1.236
|[[Prijepolje]]
|8 vrsta koje se smatraju&lt;br/&gt;strogo zaštićenim u [[Flora|flori]] Srbije
|-
|10.
|[[File:Suva mountain 77.jpg|80px]]
|[[Suva planina]]
|Ib
|2015.&lt;ref name=&quot;Suvapl&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2015/72/2 |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Suva planina|work= Službeni glasnik RS broj 72 od 9. avgusta 2015. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|16.433
|[[Gadžin Han]]&lt;br/&gt;[[Bela Palanka]]&lt;br/&gt;[[Niška Banja]]
|Endemične biljne vrsta (125)
|-
|11.
|[[File:РП20 Zasavica.137.jpg|80px]]
|[[Zasavica]]
|Ib
|2012.&lt;ref name=&quot;Zasavica&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_ZASAVICA.pdf |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Zasavica |work= Službeni glasnik RS broj 54/2019. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6.994
|[[Sremska Mitrovica]]
|Vodena, močvarna&lt;br/&gt;livadska i šumska staništa&lt;br/&gt;Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;ramzasavica&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/1783 |title= Zasavica|work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|12.
|[[File:Planina Rtanj Srbija.jpg|80px]]
|[[Rtanj]]
|Ib
|2019.&lt;ref name=&quot;Rtanj&quot;&gt;{{Cite web |url= https://faolex.fao.org/docs/pdf/srb199491.pdf |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Rtanj |work= Službeni glasnik RS broj 18 od 5. marta 2019. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|4.997
|[[Sokobanja]]&lt;br/&gt;[[Boljevac]]
|
|-
|13.
|
|[[Mojstirsko-Draške planine]]
|Ib
|2024.&lt;ref name=&quot;mojstirsko&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2024/89/1 |title= Uredba Vlade Srbije o SRP Mojstirsko-Draške planine |work= Službeni glasnik RS broj 89 od 8. novembra 2024. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|10.822
|[[Tutin]]
|
|-
|14.
|[[File:Ostrvo na vodi.jpg|80px]]
|[[Koviljsko-petrovaradinski rit]]
|Ib
|1998.&lt;ref name=&quot;pokrajina&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2019_04/t04_0321.htm |title= Koviljsko-petrovaradinski rit |work= Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine |accessdate= 7. 2. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|5.895
|[[Novi Sad]], 
|Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;ramkovilj&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2028 |title= Koviljsko-petrovaradinski rit|work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|15.
|[[File:Gornje Podunavlje.jpg|80px]]
|[[Gornje Podunavlje]]
|Ib
|2001.&lt;ref name=&quot;podunavlje&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekourbapv.vojvodina.gov.rs/rs/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B7/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%80%D1%83%D1%87%D1%98%D0%B0-%D1%83-%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D1%81%D1%80%D0%BF-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%9A%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5/ |title= Specijalni rezervat prirode Gornje Podunavlje, odluka vlade RS 45/2001, 81/2008, 107/2009. |work= Republika Srbija, Autonomna pokrajina Vojvodina, Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine |accessdate= 17. 2. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|19.605
|[[Sombor]], [[Apatin]]
|Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;ramskaje&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/1737 |title= Gornje Podunavlje |work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|16.
|[[File:Adiantum capillus-veneris (11).JPG|80px|Venerina vlas]]
|[[Venerina padina]]
|Ib
|2005.
|
|[[Babušnica]]
|Venerina vlas (''Adiantum capillus veneris L.'')
|-
|17.
|[[File:Meandri Uvca 05.jpg|80px]]
|[[Uvac (reka)]]
|Ib
|1971, 1995, 2006.&lt;ref name=&quot;uvacreka&quot;&gt;{{Cite web |url= https://zlatarinfo.rs/+/specijalni-rezervat-prirode-uvac |title= Specijalni rezervat prirode Uvac |work= Zlatar info. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Uvac&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.uvac.org.rs/specijalni-rezervat-prirode-uvac |title= Specijalni rezervat prirode Uvac |work=Rezervat Uvac d.o.o. - www.uvac.org.rs |accessdate= 9. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|7.543
|[[Novo Varoš]]
|Meandri, Bjeloglavi sup
|-
|18.
|[[File:Hills of Deliblatska pescara, Serbia.JPG|80px]]
|[[Deliblatska peščara]]
|Ib
|
|34.829
|[[Alibunar]], [[Vršac]]
|
|-
|19.
|[[File:Краве на Пештеру.jpg|80px]]
|[[Pešter|Peštersko polje]]
|Ib
|2015.&lt;ref name=&quot;Peštersko&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_PESTERSKO_POLJE.pdf |title= Peštersko polje - Odluka o proglašenju specijalnog rezervata prirode |work= Službeni glasnik RS br. 114/2015|accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|3.118
|[[Sjenica]], [[Tutin]]
|Ramsarsko područje&lt;ref name=&quot;rampešter&quot;&gt;{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/1656 |title= Peštersko polje|work=
Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|20.
|[[File:RP24 Kraljevac 03.jpg|80px]]
|[[Specijalni rezervat prirode Kraljevac|Kraljevac]]
|Ib
|2009.&lt;ref name=&quot;kralj&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/2009/14/7 |title= Specijalni rezervat prirode Kraljevac - Odluka o proglašenju specijalnog rezervata prirode |work= Službeni glasnik RS br. 110/2009 |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|846
|[[Kovin]]
|
|-
|21.
|[[File:Ludasi tavon hattyúkkal.jpg|80px]]
|[[Ludaško jezero]]
|Ib
|2006.&lt;ref name=&quot;Ludjezero&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekourbapv.vojvodina.gov.rs/rs/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B7/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%80%D1%83%D1%87%D1%98%D0%B0-%D1%83-%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D1%81%D1%80%D0%BF-%D0%BB%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE-%D1%98%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE/ |title= Ludaško jezero - Odluka o proglašenju specijalnog rezervata prirode |work= Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine - Službeni glasnik RS br. 30/2006 |accessdate= 7. 2. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|846
|[[Subotica]]
|
|-
|22.
|[[File:Karađorđevosp.jpg|80px]]
|[[Specijalni rezervat prirode Karađorđevo]]
|Ib
|1997.&lt;ref name=&quot;karađorđe&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/OPSTI_PROPISI_IZ_ZIVOTNE_SREDINE/ZAKON_O_ZASTITI_ZIVOTNE_SREDINE/UREDBA_O_ZASTITI_SPECIJALNOG_REZERVATA_PRIRODE_KARADJORDJEVO.pdf |title= Karađorđevo - Odluka o proglašenju specijalnog rezervata prirode |work= Službeni glasnik RS br. 37/97 |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|3.813
|[[Bačka Palanka]], [[Bač]]
|
|-
|23.
|[[File:Језеро Селиште.jpg|80px]]
|[[Goč-Gvozdac]]
|Ib
|2014.&lt;ref name=&quot;Goč&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2014_09/t09_0134.htm |title= Specijalni rezervat prirode Goč-Gvozdac |work= Službeni glasnik Republike Srbije, br. 99/2014. |accessdate=10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|3.957
|[[Kraljevo]], [[Vrnjačka Banja]]
|
|-
|24.
|[[File:Great Bustard (Otis tarda) in Banat, Serbia.jpg|80px]]
|[[Pašnjaci velike droplje]]
|Ib
|2019. god.&lt;ref name=&quot;droplja&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2019_04/t04_0321.htm |title= Specijalni rezervat prirode Pašnjaci velike droplje |work= Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredineSl - (&quot;Sl. glasnik RS&quot;, br. 28/2019) |accessdate= 10. oktobar 2026. }}&lt;/ref&gt;
|6.775
|[[Kikinda]], [[Čoka]], [[Novi Kneževac]]
|
|-
|}

[[Ritovi donjeg Potisja]], [[Okanj bara]], [[Slano Kopovo]]&lt;ref name=&quot;gočgvozdac&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/gvozdac/?script=lat |title=Specijalni rezervat prirode |work=Republički zavod za zaštitu prirode - www.zzps.rs |accessdate=9. 10. 2021 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105102644/https://www.zzps.rs/wp/gvozdac/?script=lat }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref name=&quot;pregled rs&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/pdf/centralniregistar/2020%203%20Pregled%20zasticenih%20podrucja%20Srbije.pdf?script=lat |title= Pregled zaštićenih područja u Srbiji |work= www.zzps.rs |accessdate= 10.10. 2021 |archive-date= 2022-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220302202348/https://www.zzps.rs/wp/pdf/centralniregistar/2020%203%20Pregled%20zasticenih%20podrucja%20Srbije.pdf?script=lat |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;specijalni&quot;&gt;{{Cite web |url=https://srbijasume.rs/zasticena-podrucja/pregled-zasticenih-podrucja/specijalni-rezervati-prirode/ |title= Specijalni rezervati prirode u Srbiji |work= Srbija šume - srbijasume.rs |accessdate= 10.10. 2021}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;specijnajljepši&quot;&gt;{{Cite web |url=https://bookaweb.com/sr/blog/rezervati-prirode-u-srbiji |title= Rezervati prirode u Srbiji - 25 najlepših rezervata prirode u Srbiji |work= Bookaweb - bookaweb.com |accessdate= 10. 10. 2021}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Izvori}}
{{Commonscat|Nature reserves in Serbia}}
[[Kategorija:Specijalni rezervati prirode u Srbiji| ]]</text>
      <sha1>3v3oetlltu4uk3puhpmr0qnvexoey40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lista predjela izuzetnih odlika u Srbiji</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4712419</id>
    <revision>
      <id>42714779</id>
      <parentid>42714554</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T21:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16332" sha1="a0b5gs61hovbw3nvqb60t8r0lg0tbnn" xml:space="preserve">'''Lista predjela izuzetnh odlika u Srbiji''' su područja prepoznatljivog izgleda sa značajnim prirodnim, biološko-ekološkim, estetskim i kulturno-istorijskim vrijednostima, koja su se tokom vremena razvijala kao rezultat interakcije prirode, prirodnih potencijala područja i tradicionalnog načina života lokalnog stanovništva. Mogu biti prirodni i kulturni predjeli izuzetnih odlika.&lt;ref name=&quot;zavodzzp&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika |work=Zavod za zaštitu Srbije |accessdate=10.2. 2025 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}&lt;/ref&gt;

Statistika koju vodi [[WDPA]] o [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjima u Srbiji]] se razlikuje od onih koje su zvanično objavljene u [[Srbija|Srbiji]], zbog razlika u metodologijama i skupovima podataka koji se koriste za procjenu pokrivenosti zaštićenih područja.

Prema podacima WDPA do 1.10.2021. god zaštićeno je ukupno 385 područja na ukupno 6,766km2 što čini 7,64 % ukupnog teritorija Srbije (88,509km2).&lt;ref name=&quot;wdpac&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/country/SRB |title= Zaštićen područja u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.03. 2025}}&lt;/ref&gt;

Republika Srbija je potpisala i ratifikovala Evropsku konvenciju o predjelu (EКP) 2011. i na taj način se pridružila velikom broju zemalja (39) članica Savjeta Evrope koji je temu predjela odredio kao važno polje evropske politike. Predio je identifikovan kao dio kulturne baštine, kao kulturno i prirodno dobro od direktnog značaja za kvalitet života.

Četvrti međunarodni dan predjela u Srbiji 12. oktobra obilježen je 2020. u Upravnoj zgradi JP NP Đerdap. U sistemu zaštićenih područja Srbije, u grupi [[Zaštićeni krajolik|predjela izuzetnih odlika]], trenutno sa oktobrom 2020. god. je 21 područje koje zauzima prostor od oko 10% ukupne teritorije zaštićenih područja.&lt;ref name=&quot;obeležavanje&quot;&gt;{{Cite web|url= https://euractiv.rs/12-odrzivi-razvoj/156-saoptenja/15466-obeleavanje-etvrtog-meunarodnog-dana-predela-u-srbiji|title= Obeležavanje Četvrtog međunarodnog dana predela u Srbiji - 9.10.2020|work= www.tos.org.rs|accessdate= 10. 10. 2021|archive-date= 2022-01-05|archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101215/https://euractiv.rs/12-odrzivi-razvoj/156-saoptenja/15466-obeleavanje-etvrtog-meunarodnog-dana-predela-u-srbiji|dead-url= yes}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Redni&lt;br/&gt;broj
!class=&quot;unsortable&quot; | Foto
!Naziv&lt;br/&gt;područja
!Broj IUCN&lt;br/&gt;kategorije&lt;ref name=&quot;wdpacV&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&amp;filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&amp;filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=V |title= Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}&lt;/ref&gt;
!Godina
!Površina&lt;br/&gt;(ha)
!Opština
!Svojstva
|-
|1.
|[[File:Magleš - zapadna Srbija - kanjon reke Gradac - mesto Šareno platno - brdo Branig 5 - arheološki lokalitet Jerinin grad.jpg|80px]]
|[[Klisura rijeke Gradac]]
|V
|2001.&lt;ref name=&quot;bosut&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/gradac/?script=lat |title= Odluka o zaštiti Predela izuzetnih odlika „Klisura reke Gradac“ |work= Službeni glasnik opštine Valjevo“, br. 1/2001 |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2022-01-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220106131603/https://www.zzps.rs/wp/gradac/?script=lat }}&lt;/ref&gt;
|1.268
|[[Valjevo]] 
|
|-
|2.
|[[File:Meandri Zapadne Morave, Pogled sa Ovčara 01.jpg|80px]]
|[[Ovčarsko-kablarska klisura]]
|V
|2000.&lt;ref name=&quot;ovčarsko&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/ovcarsko-kablarska-klisura/?script=lat |title= Ovčarsko-Kablarska klisura - Uredba o zaštiti vlade RS br. 16/2000 |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije |accessdate= 9. 2. 2025 |archive-date= 2022-01-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220110210309/https://www.zzps.rs/wp/ovcarsko-kablarska-klisura/?script=lat }}&lt;/ref&gt;
|2.250
|[[Čačak]], [[Lučani]]
|11 manastira&lt;br/&gt;Ovčar banja&lt;br/&gt;IBA podrućje
|-
|3.
|[[File:Rudnik 22.jpg|80px]]
|[[Rudnik (planina)]]
|V
|2023.&lt;ref name=&quot;dud&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekologija.gov.rs/obavestenja/zastita-prirode/obavestenje-o-postupku-pokretanja-zastite-predela-izuzetnih-odlika-planina-rudnik |title= Predio izuzetnih odlika Rudnik (planina) - Postupak pokretanja zaštite prdjela izuzetnih odlika Rudnik (planina) |work= Ministarstvo zaštite životne sredine  29. avgust 2023. |accessdate= 15. 2. 2025 |archive-date= 2025-09-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250916164632/https://www.ekologija.gov.rs/obavestenja/zastita-prirode/obavestenje-o-postupku-pokretanja-zastite-predela-izuzetnih-odlika-planina-rudnik |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|10.092
|[[Kragujevac]]&lt;br/&gt;[[Gornji Milanovac]]&lt;br/&gt;[[Topola]]
|
|-
|4.
|[[File:Prevoj Čardak, Suvobor 002.jpg|80px]]
|[[Rajac]]
|V
|2024.&lt;ref name=&quot;rajac&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2024_08/SG_068_2024_002.htm |title= Predio izuzetnih odlika Rajac |work= Službeni glasnik grada Niša br. 68/2024. |accessdate= 15. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|1.771
|[[Ljig]], [[Gornji Milanovac]]
|
|-
|5.
|[[File:Sokograd.jpg|80px]]
|[[Lepterija-Sokograd]]
|V
|2002.&lt;ref name=&quot;lepterija&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/soko-grad/?script=lat |title= Lepterija-Sokograd |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije - Odluka vlade RS Službeni glasnik br. 25/2002. |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2022-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220302084459/https://www.zzps.rs/wp/soko-grad/?script=lat }}&lt;/ref&gt;
|405
|[[Sokobanja]] 
|
|-
|6.
|[[File:Belgrado panorama.jpg|80px]]
|[[Veliko ratno ostrvo]]
|V
|2005.&lt;ref name=&quot;ratno ostrvo&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zelenilo.rs/images/dokumenta/korisni-dokumenti/Plan%20VRO.pdf |title= Veliko ratno ostrvo - Plan upravljanja |work= JKP Zelenilo Beograd |accessdate= 9. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|167,90
|[[Zemun]]
|Stanište&lt;br/&gt;66 vrsta ptica
|-
|7.
|[[File:Spomen kuća Vuka Karadžića, Tršić 002.jpg|80px]]
|[[Tršić|Kulturni predeo Tršić-Tronoša]]
|V
|2019.&lt;ref name=&quot;Tršić&quot;&gt;{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2019_07/t07_0356.htm |title= Kulturni predeo Tršić-Tronoša|work=Službeni glasnik RS br. 51/2019 - demo.paragraf.rs |accessdate= 9. 10. 2021}}&lt;/ref&gt;
|1.802,54
|[[Loznica]]
|Rodno mjesto&lt;br/&gt;[[Vuk Karadžić|Vuka Karadžića]]
|-
|8.
|[[File:Predeo izuzetnih odlika Vlasina NB.jpg|80px]]
|[[Vlasina]]
|V
|2006, 2018.&lt;ref name=&quot;pejzaži&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&amp;filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&amp;filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=V |title= Zaštićeni pejzaži u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.10. 2021}}&lt;/ref&gt;
|13.325,24
|[[Surdulica]]
|Stanište ptica močvarica&lt;br/&gt;Ramsarsko područje
|-
|9.
|[[File:Космај на длану.jpg|80px]]
|[[Kosmaj]]
|V
|2005.&lt;ref name=&quot;kosmaj&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/kosmaj/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji - Kosmaj Službeni list grada Beograda, br. 29 – 36 iz 2005. |work=Zavod za zaštitu prirode Srbije, Službeni list grada Beograda, br. 29 – 36 iz 2005. |accessdate=9. 10. 2025. |archive-date=2022-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106101037/https://www.zzps.rs/wp/kosmaj/?script=lat }}&lt;/ref&gt;
|3.514
|[[Mladenovac]]&lt;br/&gt;[[Sopot]]
|
|-
|10.
|[[File:Vrsacki bregovi.jpg|80px]]
|[[Vršačke planine]]
|V
|2022.&lt;ref name=&quot;vršačke&quot;&gt;{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_01/APV_054_2022_020.htm |title=Vršačke planine -  |work= Službeni glasnik RS br.54/20225. |accessdate= 9. 10. 2025.}}&lt;/ref&gt;
|5.328
|[[Vršac]]
|Najviši vrh u Vojvodini
|-
|11.
|[[File:Boje Oktobra. Predeo izuzetnih odlika „Ozren - Jadovnik“.jpg|80px]]
|[[Ozren-Jadovnik]]
|V
|2014.&lt;ref name=&quot;oz-jad&quot;&gt;{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2014_10/t10_0081.htm |title= Ozren-Jadovnik, odluka vlade RS |work= Službeni glasnik br. 107/2014. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|10.284,39
|[[Prijepolje]] 
|
|-
|12.
|[[File:Avalski toranj - panoramio (2).jpg|80px]]
|[[Avala]]
|V
|2007.&lt;ref name=&quot;avala&quot;&gt;{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_11/SG_103_2023_008.htm |title= Odluka o izradi prostornog plana područja posebne namene Kosmaj - Avala |work= Službeni glasnik br. 103/2023. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|489
|[[Beograd]] 
|
|-
|13.
|[[File:Kamena Gora - panoramio (4).jpg|80px]]
|[[Kamena Gora]]
|V
|2007.&lt;ref name=&quot;kamena&quot;&gt;{{Cite web |url=https://kamenagora.com/priroda/predeli-izuzetnih-oblika/ |title= Predio izuzetnih odlika Kamena Gora |work=UREDBA o proglašenju predela izuzetnih odlika „Kamena Gora“ |accessdate= 9. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|7.762
|[[Prijepolje]] 
|
|-
|14.
|[[File:Jezero Zaovine 1.JPG|80px]]
|[[Predio izuzetnih odlika Zaovine|Zaovine]]
|V
|2008.&lt;ref name=&quot;zaovi&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2008_08/t08_0085.htm |title= Zaovine -  Rešenje o predhodnoj zaštiti predjela izuzetnih odlika Zaovine |work= Službeni glasnik br. 76/2008. |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6.264
|[[Bajina Bašta]]
|
|-
|15.
|[[File:View from the Crni Vrh.jpg|80px]]
|[[Maljen]]
|V
|2021.&lt;ref name=&quot;Maljen&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2021_08/SG_083_2021_006.htm |title= Maljen - Uredba o proglašenju predjela izuzetnih odlika |work= Službeni glasnik RS br. 83/2021 |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;
|10.104
|[[Valjevo]]
|
|-
|16.
|[[File:Pcinja river valley 20.jpg|80px]]
|[[Dolina Pčinje]]
|V&lt;ref name=&quot;wdpacPČ&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/20695 |title= Dolina pčinje |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}&lt;/ref&gt;
|1996.&lt;ref name=&quot;pčinja&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title= Predeli izuzetnih odlika |work= Zavod za zaštitu prirode - Službeni glasnik RS br. 55/1996 i 2/2003 |accessdate= 7. 3. 2025 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}&lt;/ref&gt;
|2.606
|[[Bujanovac]]
|
|-
|17.
|[[File:Pašnjak na subotičkoj peščari.jpg|80px]]
|[[Subotička peščara]]
|IV&lt;ref name=&quot;wdpacSU&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555634437 |title= Subotička peščara |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}&lt;/ref&gt;
|1991.&lt;ref name=&quot;subotička&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pzzp.rs/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |title= Predeli izuzetnih odlika |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode - Službeni glasnik RS br. 66/1991 |accessdate= 7. 3. 2025}}&lt;/ref&gt;
|5.370
|[[Subotica]]
|
|-
|18.
|[[File:Cer montain.jpg|80px]]
|[[Cer (planina)|Cer]]
|V&lt;ref name=&quot;wdpacCER&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555761742 |title= Cer planina |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}&lt;/ref&gt;
|2023. god.&lt;ref name=&quot;cerplan&quot;&gt;{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_07/SG_054_2023_006.htm |title= Predeo izuzetnih odlika Planina Cer |work= Službani glasinik RS“, br. 54/2023. |accessdate=10. mart. 2025}}&lt;/ref&gt;
|6.259
|[[Šabac]], [[Loznica]]
|
|-
|19.
|[[File:PIO16 Karas Nera 22.jpg|80px]]
|[[Karaš-Nera]]
|V
|2015. god.&lt;ref name=&quot;karaš&quot;&gt;{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2018_11/t11_0270.htm |title= Predeo izuzetnih odlika Karaš-Nere |work= Službani list AP Vojvodine, br. 54/2019. |accessdate=10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|1541
|[[Bela Crkva]], 
|
|-
|20.
|[[File:Râul Timiș la Lugoj.jpg|80px]]
|[[Predio izuzetnih odlika Potamišje|Podtamišje]]
|V
|2023. god.&lt;ref name=&quot;tamiš&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pzzp.rs/aktuelnosti/item/1201-vlada-republike-srbije-proglasila-zasticenim-predeo-izuzetnih-odlika-potamisje.html |title= VLADA REPUBLIKE SRBIJE PROGLASILA ZAŠTIĆENIM PREDEO IZUZETNIH ODLIKA &quot;POTAMIŠJE&quot; |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode |accessdate=10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|
|[[Zrenjanin]], [[Sečanj]], [[Kovačica]] i [[Opovo]]
|
|-
|21.
|[[File:Кањон Ћетиње.jpg|80px]]
|[[Klisura Đetinje]]
|V
|2023. god.&lt;ref name=&quot;đetinja&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_08/UE_023_2023_003.htm |title= ODLUKA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;KLISURA ĐETINJE&quot; |work= (&quot;Sl. list grada Užica&quot;, br. 23/2023) |accessdate=10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|853
|[[Užice]], [[Čajetina]]
|
|-
|22.
|[[File:Kanioni Mirusha.jpg|80px]]
|[[Predio izuzetnih odlika Miruša|Miruša]]
|V
|1998. god.&lt;ref name=&quot;Miruša&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/1998/5/5 |title= UREDBA O ZAŠTITI PREDELA IZUZETNIH ODLIKA MIRUŠa |work= Vlada Republike Srbije, Službeni glasnik 5/1998-146 |accessdate= 10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|33.047
|[[Klina]], [[Orahovac]]
|
|-
|23.
|[[File:Planina Jelica.jpg|80px]]
|[[Planina Jelica]]
|V
|2025. god.&lt;ref name=&quot;Jelica&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2025_07/SG_064_2025_003.htm |title= UREDBA O ZAŠTITI PREDELA IZUZETNIH ODLIKA PLANINA JELICA |work= Vlada Republike Srbije, (&quot;Sl. glasnik RS&quot;, br. 64/2025) |accessdate= 10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|6195
|[[Čačak]], [[Kraljevo]], [[Lučani]]
|
|-
|24.
|
|[[Tatkova zemunica]]
|V
|1971. god.&lt;ref name=&quot;Tatk&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/328852?site_pid=328852 |title= Tatkova zemunica |work= Protected planet |accessdate= 10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|361
|[[Merošina]]
|
|-
|25.
|[[File:Предео изузетних одлика Аде и одсеци код Сланкамена.jpg|80px]]
|[[Ade i odsjeci kod Slankamena]]
|V
|2021. god.&lt;ref name=&quot;adeisl&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.energetskiportal.rs/proglasen-predeo-izuzetnih-odlika-ade-i-odseci-kod-slankamena/ |title= Proglašen Predeo izuzetnih odlika „Ade i odseci kod Slankamena“ |work= www.energetskiportal.rs |accessdate= 9. 10. 2021}}&lt;/ref&gt;
|407
|[[Inđija]]
|
|-
|26.
|[[File:Zeljin mountain 25.jpg|80px]]
|[[Željin]]
|V
|2022. god.&lt;ref name=&quot;Željin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_PREDELA_IZUZETIH_ODLIKA_ZELJIN.pdf |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;ŽELJIN &quot; |work= („Službeni glasnik RS”, br. 84/2022)  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|6379
|[[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]], [[Raška]]
|
|-
|27.
|[[File:Rét - panoramio (1).jpg|80px]]
|[[Kanjiški jaraši]]
|V
|2023. god.&lt;ref name=&quot;Kanjiža&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_09/APV_035_2023_010.htm |title= POKRAJINSKA SKUPŠTINSKA ODLUKA O ZAŠTITI PREDELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;KANJIŠKI JARAŠI&quot; |work= (&quot;Sl. list AP Vojvodine&quot;, br. 35/2023) |accessdate= 9. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
|3472
|[[Kanjiža]]
|
|-
|}
[[Sliv Resave]], [[Park šume Ivlje]], [[Ozrenske livade]], [[Klisura Ošanićke rijeke]],&lt;ref name=&quot;slankamen&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.pzzp.rs/rs/sr/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |title= Predeli izuzetnih odlika |work= www.serbia.com |accessdate= 10. 10. 2021 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101158/http://www.pzzp.rs/rs/sr/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;adeisl&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.energetskiportal.rs/proglasen-predeo-izuzetnih-odlika-ade-i-odseci-kod-slankamena/ |title= Proglašen Predeo izuzetnih odlika „Ade i odseci kod Slankamena“ |work= www.energetskiportal.rs |accessdate= 9. 10. 2021}}&lt;/ref&gt; [[Bojčinska šuma]], [[Grmija]], [[Vardenik]], [[Slatine u dolini Zlatice]], [[Mrtvaje Gornjeg Potisja]].

== Izvori ==
{{Izvori|2}}
{{Commonscat|Protected landscapes in Serbia}}
{{Portal|Srbija}}
[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji| ]]</text>
      <sha1>a0b5gs61hovbw3nvqb60t8r0lg0tbnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pašnjaci velike droplje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4714064</id>
    <revision>
      <id>42714781</id>
      <parentid>42596023</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T21:59:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8929" sha1="mze3mivkphb39s5ger089rqmubijvzf" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Specijalni rezervat prirode Pašnjaci velike droplje
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = Ib
| slika                = File:Great Bustard (Otis tarda) in Banat, Serbia.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Sjeverni Banat
| najbliži_grad        = [[Kikinda]], [[Čoka]], [[Novi Kneževac]] {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 67.75
| oznaka               = Vrsta: Specijalni rezervat prirode&lt;br/&gt;Značaj: I kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite II (24,64%) i III (75,36) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 1997. god.&lt;ref name=&quot;droplja&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekourbapv.vojvodina.gov.rs/rs/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B7/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%80%D1%83%D1%87%D1%98%D0%B0-%D1%83-%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D1%81%D1%80%D0%BF-%D0%BF%D0%B0%D1%88%D1%9A%D0%B0%D1%86%D0%B8-%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5-%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%99%D0%B5/ |title= Specijalni rezervat prirode Pašnjaci velike droplje |work= Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredineSl.glasnik RS, br. 37/97. |accessdate= 10. mart. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2018.&lt;ref name=&quot;WDPA&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/328842 |title= Pašnjaci velike droplje |work= WDPA, protected planet |accessdate=10. mart. 2025}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Lovačko udruženje “Perjanica”, Mokrin
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Pašnjaci velike droplje''' nalaze se u sjevernom [[Banat]]u, [[Srbija]]. Saastoje se od tri međusobno razdvojene cjeline: Jaroš, Kočovat i Siget.
== Geografski položaj ==
Područje Jaroša se nalazi južno od rijeke Zlatice, na teritorijama opštine [[Čoka]] i opštine [[Kikinda]]. Okruženo je naselјima Mokrin, Sajan, Jazovo, Ostojićevo, Banatski Monoštor i Crna Bara. Do ovog lokaliteta vode ljetnji putevi iz okolnih naselјa. Najbliži pristup je „Naftaški put'', koji vodi od regionalne saobraćajnice Mokrin – Crna bara.

Kočovat se nalazi uz granicu sa [[Rumunija|Rumunijom]], na prostoru opština Kikinda i [[Novi Kneževac]]. Do ovog lokaliteta vode teško prohodni ljetnji putevi iz sela koja ga okružuju, Banatskog Aranđelova i Vrbice.

Siget se nalazi na krajnjem severu Banata, u blizini granice sa [[Mađarska|Mađarskom]], na teritoriji opštine Novi Kneževac. U blizini ovog lokaliteta nalazi se naselјe Banatsko Aranđelovo sa zaseokom Mali Siget. Pristup je moguć ljetnjim putevima, od kojih jedan vodi iz pravca Malog Sigeta, a drugi sa regionalne saobraćajnice Novi Kneževac - Banatsko Aranđelovo.
[[File:Drop fúzatý (Otis tarda) (2416576086).jpg|mini|lijevo|200px|Velika droplja]]
== Zaštićeno područje ==
Pašnjaci velike droplje odlikuju se mozaikom ravničarskih [[Stepa|stepskih]], slatinskih i barskih ekosistema.

Temelјna vrijednost ovog prirodnog dobra je jedina preostala populacija [[Velika droplja|velike droplјe]] (''Otis tarda'') u Srbiji, na jugoistočnom rubu njenog areala. Nalazi se na Svjetskoj Crvenoj Listi ([[IUCN]]: Red List) ugroženih vrsta i predstavlјa strogo zaštićenu vrstu u Srbiji (Sl. Glasnik RS 5/2010). Nјeno stanište predstavlјa očuvani tipični panonski predio, sa osobenim bilјnim zajednicama i [[Flora|florom]] i [[Fauna|faunom]] čiji su brojni predstavnici strogo zaštićene vrste i vrste od značaja za zaštitu po međunarodnim kriterijumima. Pašnjaci velike droplje našli su se na prvoj listi IBA područja u Srbiji urađenoj 1989. god.

Velika droplja je nekada bila brojna gnijezdarica u [[Panonska nizija|Panonskoj niziji]]. Usljed pretvaranja stepa i slatina u oranice, ali i usljed prekomjernog lova, ova vrsta je dovedena na rub opstanka. Ciljanim programima zaštite, populacije velike droplje u brojnim zemljama uspjele su da se oporave. U susjednoj [[Mađarska|Mađarskoj]] danas ima preko 1500 jedinki ove vrste. Velika droplja je prepoznata kao vrsta od posebnog interesa za zaštitu na području [[Evropska Unija|Evropske Unije]] i nalazi se na prvom aneksu EU Direktive o pticama kao strogo zaštićena vrsta.

Osim velike droplje, ove prostore nastanjuje retka i ugrožena, karakteristična fauna otvorenih staništa čiji su najznačajniji predstavnici vilin konjic (''Ophiogomphus cecilia''), žaba češnjarka (''Pelobates fuscus''), ćurlikovac (''Burchinus oedicnemus''), ritska sova (''Asio flammeus'') i tekunica (''Spermophillus citellus'').

=== IBA područje ===
Pod imenom &quot;Jazovo – Mokrin&quot;, dio specijalnog rezervata prirode Jaroš, upisan je u registar međunarodno [[Lista značajnih područja za ptice u Srbiji|značajnih područja za ptice u Srbiji]] (''Important Bird Area'', IBA - 011SER) 1989. god, na površini od 8.000 hektara, koja je obuhvatala današnji lokalitet &quot;Jaroš&quot;i obližnji ribnjak &quot;Zlatica&quot; kod sela Jazova. Godine 2023. IBA područje pod nazivom &quot;Pašnjaci velike droplјe&quot; RS011 zauzima 20.522 ha, kojima su pored proširenja prvog IBA područja obuhvaćeni i lokaliteti &quot;Siget&quot; i &quot;Kočovat&quot; sa neposrednom okolinom, kao i lokalitet &quot;Crni rit&quot; kod naselјa Crna Bara.&lt;ref name=&quot;PokZavod&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pzzp.rs/zastita-prirode/zasticena-podrucja/rezervati-prirode-specijalni-i-strogi/item/1006-srp-pasnjaci-velike-droplje.html |title= „PAŠNјACI VELIKE DROPLjE'' Odluka Vlade RS od 8. novembra 2018. |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode |accessdate= 10. mart. 2025}}&lt;/ref&gt;
[[File:Пролеска осенняя - Prospero autumnale (Scilla autumnalis) - Autumn squill - Есенен синчец - Herbst-Blaustern (30682600215).jpg|mini|lijevo|[[Pozni zumbul|Pozni zumbul ili procepak]] (''Prospero autumnale'')]]
=== Specijalni rezervat prirode ===
Odlukom Vlade Srbije iz 1997. god. središnji dijelovi Pašnjaka velike droplje proglašeni su [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja i svrstani su u Ι kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Posebni rezervat prirode|specijalni rezervat prirode]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada IV kategoriji za zaštitu prirode, kako je navedeno u [[WDPA]] evidanciji.&lt;ref name=&quot;dropljaWDPA&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/328842 |title= Specijalni rezervat prirode Pašnjaci velike droplje |work= protected planet |accessdate=10. mart. 2025}}&lt;/ref&gt;

U rezervat je prisustno preko 20 zajednica različitih fragilnih tipova ekosistema, među kojima su i zajednice ''Peucedano-Asteretum punctati'', ''Trifolietum subterranei'' i ''Trinio ramosissimae – Festucetum valesiacae''. Najvažniji predstavnici rijetke i ugrožene flore su bedrinac (''Trinia ramosissima''), lepljivi pucavac (''Silene viscosa''), proha (''Beckmannia eruciformis''), devesilje (''Peucedanum officinale'') i [[Pozni zumbul|pozni zumbul ili procepakl]] (''Prospero autumnale'').

=== Ugroženost ===
* Sve intenzivnija poljoprivredna proizvodnja uništava pašnjake na ovom prostoru. Prisustvo mehanizacije uznemirava mužjake na šepurenju, ali što je još opasnije i ženke na gnezdima i mlade ptiće, onemogućavajući uspešnu reprodukciju
* Slobodno kretanje krda krava, ovaca i svinja, zajedno sa čobanima i njihovim psima, značajno je za održavanje travnih staništa, ali remeti gnežđenje velikih droplji
* Odsustvo odgovarajućeg održavanja travnih staništa, pre svega pašarenjem, ali i košenjem, dovodi do zarastanja mnogih livada u nisko žbunje ili trsku, što čini ove prostore nepogodnim za veliku droplju
* [[Lisica|Lisice]] (''Vulpes vulpes'') i [[Divlja svinja|divlje svinje]] (''Sus scrofa'') uništavaju legla
* Prokopavanje i produbljivanje kanala i povećanje površina ribnjaka na slatinskim zemljištima

== Vanjske veze ==
* {{Cite web |url= https://www.wwf.mg/?5264416/Ugroeno-poslednje-stanite-velike-droplje-u-Srbiji |title= Ugroženo poslednje stanište velike droplje u Srbiji |work= Nos Nouvelles, 25. novembra 2021. |accessdate=17. mart. 2025}}
== Izvori ==
{{Izvori}}
{{Portal|Srbija}}

{{DEFAULTSORT:P, }}
[[Kategorija:Specijalni rezervati prirode u Srbiji]]
[[Kategorija:Značajna područja za ptice u Srbiji]]
[[Kategorija:Kikinda]]
[[Kategorija:Čoka]]
[[Kategorija:Novi Kneževac]]</text>
      <sha1>mze3mivkphb39s5ger089rqmubijvzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714784</id>
      <parentid>42714781</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T22:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7804" sha1="jpwns0ef8v0z2x7x9t5gtnebqgodhr9" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Specijalni rezervat prirode Pašnjaci velike droplje
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = Ib
| slika                = File:Great Bustard (Otis tarda) in Banat, Serbia.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Sjeverni Banat
| najbliži_grad        = [[Kikinda]], [[Čoka]], [[Novi Kneževac]] {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 67.75
| oznaka               = Vrsta: Specijalni rezervat prirode&lt;br/&gt;Značaj: I kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite II (24,64%) i III (75,36) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2019. god.&lt;ref name=&quot;droplja&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2019_04/t04_0321.htm |title= Specijalni rezervat prirode Pašnjaci velike droplje |work= Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredineSl - (&quot;Sl. glasnik RS&quot;, br. 28/2019) |accessdate= 10. oktobar 2026. }}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Lovačko udruženje “Perjanica”, Mokrin
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Pašnjaci velike droplje''' nalaze se u sjevernom [[Banat]]u, [[Srbija]]. Saastoje se od tri međusobno razdvojene cjeline: Jaroš, Kočovat i Siget.

== Geografski položaj ==
Područje Jaroša se nalazi južno od rijeke Zlatice, na teritorijama opštine [[Čoka]] i opštine [[Kikinda]]. Okruženo je naselјima Mokrin, Sajan, Jazovo, Ostojićevo, Banatski Monoštor i Crna Bara. Do ovog lokaliteta vode ljetnji putevi iz okolnih naselјa. Najbliži pristup je „Naftaški put'', koji vodi od regionalne saobraćajnice Mokrin – Crna bara.

Kočovat se nalazi uz granicu sa [[Rumunija|Rumunijom]], na prostoru opština Kikinda i [[Novi Kneževac]]. Do ovog lokaliteta vode teško prohodni ljetnji putevi iz sela koja ga okružuju, Banatskog Aranđelova i Vrbice.

Siget se nalazi na krajnjem severu Banata, u blizini granice sa [[Mađarska|Mađarskom]], na teritoriji opštine Novi Kneževac. U blizini ovog lokaliteta nalazi se naselјe Banatsko Aranđelovo sa zaseokom Mali Siget. Pristup je moguć ljetnjim putevima, od kojih jedan vodi iz pravca Malog Sigeta, a drugi sa regionalne saobraćajnice Novi Kneževac - Banatsko Aranđelovo.
[[File:Drop fúzatý (Otis tarda) (2416576086).jpg|mini|lijevo|200px|Velika droplja]]
== Zaštićeno područje ==
Pašnjaci velike droplje odlikuju se mozaikom ravničarskih [[Stepa|stepskih]], slatinskih i barskih ekosistema.

Temelјna vrijednost ovog prirodnog dobra je jedina preostala populacija [[Velika droplja|velike droplјe]] (''Otis tarda'') u Srbiji, na jugoistočnom rubu njenog areala. Nalazi se na Svjetskoj Crvenoj Listi ([[IUCN]]: Red List) ugroženih vrsta i predstavlјa strogo zaštićenu vrstu u Srbiji (Sl. Glasnik RS 5/2010). Nјeno stanište predstavlјa očuvani tipični panonski predio, sa osobenim bilјnim zajednicama i [[Flora|florom]] i [[Fauna|faunom]] čiji su brojni predstavnici strogo zaštićene vrste i vrste od značaja za zaštitu po međunarodnim kriterijumima. Pašnjaci velike droplje našli su se na prvoj listi IBA područja u Srbiji urađenoj 1989. god.

Velika droplja je nekada bila brojna gnijezdarica u [[Panonska nizija|Panonskoj niziji]]. Usljed pretvaranja stepa i slatina u oranice, ali i usljed prekomjernog lova, ova vrsta je dovedena na rub opstanka. Ciljanim programima zaštite, populacije velike droplje u brojnim zemljama uspjele su da se oporave. U susjednoj [[Mađarska|Mađarskoj]] danas ima preko 1500 jedinki ove vrste. Velika droplja je prepoznata kao vrsta od posebnog interesa za zaštitu na području [[Evropska Unija|Evropske Unije]] i nalazi se na prvom aneksu EU Direktive o pticama kao strogo zaštićena vrsta.

Osim velike droplje, ove prostore nastanjuje retka i ugrožena, karakteristična fauna otvorenih staništa čiji su najznačajniji predstavnici vilin konjic (''Ophiogomphus cecilia''), žaba češnjarka (''Pelobates fuscus''), ćurlikovac (''Burchinus oedicnemus''), ritska sova (''Asio flammeus'') i tekunica (''Spermophillus citellus'').

=== IBA područje ===
Pod imenom &quot;Jazovo – Mokrin&quot;, dio specijalnog rezervata prirode Jaroš, upisan je u registar međunarodno [[Lista značajnih područja za ptice u Srbiji|značajnih područja za ptice u Srbiji]] (''Important Bird Area'', IBA - 011SER) 1989. god, na površini od 8.000 hektara, koja je obuhvatala današnji lokalitet &quot;Jaroš&quot;i obližnji ribnjak &quot;Zlatica&quot; kod sela Jazova. Godine 2023. IBA područje pod nazivom &quot;Pašnjaci velike droplјe&quot; RS011 zauzima 20.522 ha, kojima su pored proširenja prvog IBA područja obuhvaćeni i lokaliteti &quot;Siget&quot; i &quot;Kočovat&quot; sa neposrednom okolinom, kao i lokalitet &quot;Crni rit&quot; kod naselјa Crna Bara.&lt;ref name=&quot;PokZavod&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pzzp.rs/zastita-prirode/zasticena-podrucja/rezervati-prirode-specijalni-i-strogi/item/1006-srp-pasnjaci-velike-droplje.html |title= „PAŠNјACI VELIKE DROPLjE'' Odluka Vlade RS od 8. novembra 2018. |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode |accessdate= 10. mart. 2025}}&lt;/ref&gt;
[[File:Пролеска осенняя - Prospero autumnale (Scilla autumnalis) - Autumn squill - Есенен синчец - Herbst-Blaustern (30682600215).jpg|mini|lijevo|[[Pozni zumbul|Pozni zumbul ili procepak]] (''Prospero autumnale'')]]
=== Specijalni rezervat prirode ===
Odlukom Vlade Srbije iz 1997. god. središnji dijelovi Pašnjaka velike droplje proglašeni su [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja i svrstani su u Ι kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Posebni rezervat prirode|specijalni rezervat prirode]]. 

U rezervat je prisustno preko 20 zajednica različitih fragilnih tipova ekosistema, među kojima su i zajednice ''Peucedano-Asteretum punctati'', ''Trifolietum subterranei'' i ''Trinio ramosissimae – Festucetum valesiacae''. Najvažniji predstavnici rijetke i ugrožene flore su bedrinac (''Trinia ramosissima''), lepljivi pucavac (''Silene viscosa''), proha (''Beckmannia eruciformis''), devesilje (''Peucedanum officinale'') i [[Pozni zumbul|pozni zumbul ili procepakl]] (''Prospero autumnale'').

=== Ugroženost ===
* Sve intenzivnija poljoprivredna proizvodnja uništava pašnjake na ovom prostoru. Prisustvo mehanizacije uznemirava mužjake na šepurenju, ali što je još opasnije i ženke na gnezdima i mlade ptiće, onemogućavajući uspešnu reprodukciju.
* Slobodno kretanje krda krava, ovaca i svinja, zajedno sa čobanima i njihovim psima, značajno je za održavanje travnih staništa, ali remeti gnežđenje velikih droplji
* Odsustvo odgovarajućeg održavanja travnih staništa, pre svega pašarenjem, ali i košenjem, dovodi do zarastanja mnogih livada u nisko žbunje ili trsku, što čini ove prostore nepogodnim za veliku droplju
* [[Lisica|Lisice]] (''Vulpes vulpes'') i [[Divlja svinja|divlje svinje]] (''Sus scrofa'') uništavaju legla
* Prokopavanje i produbljivanje kanala i povećanje površina ribnjaka na slatinskim zemljištima

== Vanjske veze ==
* {{Cite web |url= https://www.wwf.mg/?5264416/Ugroeno-poslednje-stanite-velike-droplje-u-Srbiji |title= Ugroženo poslednje stanište velike droplje u Srbiji |work= Nos Nouvelles, 25. novembra 2021. |accessdate=17. mart. 2025}}
== Izvori ==
{{Izvori}}
{{Portal|Srbija}}

{{DEFAULTSORT:P, }}
[[Kategorija:Specijalni rezervati prirode u Srbiji]]
[[Kategorija:Značajna područja za ptice u Srbiji]]
[[Kategorija:Kikinda]]
[[Kategorija:Čoka]]
[[Kategorija:Novi Kneževac]]</text>
      <sha1>jpwns0ef8v0z2x7x9t5gtnebqgodhr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goč-Gvozdac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4714091</id>
    <revision>
      <id>42714776</id>
      <parentid>42451735</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7309" sha1="9z9p2yadq78lawo7zookalxaf5fytn7" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Specijalni rezervat prirode Goč-Gvozdac
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = Ib
| slika                = File:Jezero na Gocu Lake in the mountain Goc.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Između Z. Morave i [[Ibar|Ibra]]
| najbliži_grad        = [[Kraljevo]], [[Vrnjačka Banja]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 39.57
| oznaka               = Vrsta: Specijalni rezervat prirode&lt;br/&gt;Značaj: I kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite I, II i III stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2014. god.&lt;ref name=&quot;Goč&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2014_09/t09_0134.htm |title= Specijalni rezervat prirode Goč-Gvozdac |work= Službeni glasnik Republike Srbije, br. 99/2014. |accessdate=10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Šumarski fakultet Beograd&lt;ref name=&quot;fakultet&quot;&gt;{{Cite web |url= https://upravazasume.gov.rs/wp-content/uploads/2022/03/Goc-Gvozdac-B-tekstualni-deo.pdf |title= ОСНОВA ГАЗДОВАЊА ШУМАМА ЗА ГАЗДИНСКУ ЈЕДИНИЦУ &quot;ГОЧ - ГВОЗДАЦ  Б&quot; (2022 – 2031) |work= Šumarski fakultet Bepograd |accessdate= 10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Goč-Gvozdac''' je šumovito [[Planina|planinsko]] područje između [[rijeka]] [[Ibar|Ibra]] i [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], 30 km jugoistočno od [[Kraljevo|Kraljeva]], [[Srbija]]. Njegova nadmorska visina kreće se između 300 i 1.154 metra. Na istočnoj strani pokriven je bogatim  šumama, a sa zapada pretežno je u goletima i kamenjaru u slivovima Gvozdačke rijeke i rijeke Sokolje. Prema sjeveru ovaj masiv je povezan sa planinom Stolovi, a prema jugu se naslanja na masiv [[Kopaonik]]a. Administrativno pripada opštinama - Kraljevu i Vrnjačka banja|Vrnjačkoj Banji.&lt;ref name=&quot;GočGv&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/gvozdac/?script=lat |title= Goč-Gvozdac |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije |accessdate= 10. mart. 2025 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105102644/https://www.zzps.rs/wp/gvozdac/?script=lat }}&lt;/ref&gt;

Bogatstvo kompleksa „Goč – Gvozdac” se ogleda i u 173 registrovana izvora pitke vode. Neki od izvora su dobili spomen - česme sa uređenim prilazima. Ni jedan od njih, kao ni potoci koji iz njih nastaju, nisu zagađeni, i pitki su cijelim tokom. Neki od naziva potoka su: Suvi, Ćelavi, Konjski, Burmanski, Todorov, Kobasičarski, Rosinac, Bukovac, Rakovac i dr. Potoci su premošteni. 

== Zaštićeno područje ==
Prirodno dobro Goč-Gvozdac predstavlja izuzetno šumovito planinsko područje, koje je kao karakterističan šumski mozaik autohtonih vrsta drveća Srbije dodijeljen Šumarskom fakultetu Beograd za nastavno, ogledno i ugledno dobro. Proglašen je za nastavno naučni istraživački centar Srbije, na lokalitetu Gvozdac. 

=== Specijalni rezervat prirode ===
Uredbom Vlade Srbije iz 2014. god. Goč-Gvozdac proglašen je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] od regionalnog, odnosno velikog značaja i svrstan u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Specijalni rezervat prirode]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada Ib kategoriji za zaštitu prirode - [[Posebni rezervat prirode]] 

Ukupna površina Specijalnog rezervata prirode &quot;Goč-Gvozdac&quot; je 3.957,17 ha, od čega je 3.753,90 ha u državnoj svojini, a 203,27 ha u drugim oblicima svojine.

Reprezentativnost ovog područja ogleda se u zastupljenosti 715 biljnih vrsta među kojima ima [[endem]]ičnih, rijetkih, ugroženih i međunarodno značajnih. Šumski kompleks čini 25 vrsta drveća, od kojih se izdvajaju endemit [[Balkansko poluostrvo|Balkanskog poluostrva]] – [[Javor|planinski javor]] (''Acer heldreichii'') i varijetet [[Bor|crnog bora]] (''Pinus nigra var. Gočensis''). Posebna rijetkost na području Goča je i sačuvana zajednica [[Bukva|bukovo]]-[[Jela|jelovih]] (''Abieto-Fagetum serbicum'') šuma.
 
Specijalni (Posebni) rezervat prirode naseljava i 129 vrsta [[ptica]] od kojih su 108 gnijezdarice, zatim 20 vrsta [[Vodozemci|vodozemaca]] i [[Gmizavci|gmizavaca]], 27 vrsta [[Sisari|sisara]] među kojima su i [[vidra]], [[hermelin]], [[Puh|veliki puh]] i [[lasica]].

==== Režimi zaštite ====
Na području Specijalnog rezervata prirode utrvđena su tri režima zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena, površine 113,68 ha, obuhvata četiri lokaliteta:
* &quot;Brezna&quot; površine 2,3225 ha sa mješovitom sastojinom jele, bukve, crnog bora i hrasta kitnjaka
* &quot;Krčanik&quot; površine 5,0331 ha, čiju osnovnu vrijednost čini šuma crnog bora
* &quot;Savin laz&quot; površine 44,9147 ha, područje obraslo zajednicom subalpijske šume bukve
* &quot;Klisura Brezanske reke&quot; površine 61,4094 ha, sa reliktnim polidominatnim šumskim zajednicama.

Režim zaštite II stepena, površine 348,23 ha obuhvata slijedeće lokalitete:
* &quot;Brezjak&quot;, površine je 9,4727 ha, sa mešovitom šumom jele, bukve, jasike, breze, gorskog javora i divlje trešnje
* &quot;Dobre vode&quot; površine je 14,4430 ha, sa najočuvanijim sastojinama bukve i jele sa primesom gorskog javora i planinskog brijesta
* &quot;Savin laz&quot;, površine 54,8213 ha, koji karakteriše tip šume subalpijske bukve - ''Fagetum moesiacae subalpinum typicum''
* &quot;Gvozdačka reka&quot; površine 13,1891 ha, sa očuvanim mješovitim šumama jele i bukve - ''Abieti Fagetum typicum''
* &quot;Brezanska reka&quot; površine 256,2862 ha, koji karakteriše kompleks kserotermofilnih sladunovo-cerovih i drugih tipova šuma, šuma kitnjaka i graba (''Ostryo - Quercetum dalechampii serpentinicum'').

[[File:Žuti srčanik- Gentiana Lutea.jpg|mini|200px|lijevo|[[Lincura|Lincura ili srčanik]] (''Gentiana lutea'')]]
Režimom zaštite III stepena obuhvaćeno je 3495,26 ha, i to lokaliteti:
* &quot;Korita - Cvetalica&quot; - stanište [[Lincura|lincure]] (''Gentiana lutea'')
* &quot;Kanjon Gvozdačke reke&quot; - stanište [[jorgovan]]a
* &quot;Prerovska reka - Gajevača&quot; u okviru kog se nalaze vodotoci sa malim slapovima.
== Vanjske veze ==
* {{Cite web |url= https://www.sfb.bg.ac.rs/fakultet/zasticena-prirodna-dobra/goc-gvozdac/ |title= Goč-Gvozdac |work= Univrrzitet u Beogradu, Šumarski fakultet |accessdate=17. mart. 2025}}
* {{Cite web |url= https://www.turistickiklub.com/sadrzaj/goc-gvozdac |title= Goč-Gvozdac |work= Turistički vodič, 2025. |accessdate=17. mart. 2025}}
* {{Cite web |url= https://www.srbijapodlupom.com/gvozdacka-reka/#google_vignette |title= Gvozdačka reka – Brezanska reka na Goču |work= Srbija pod lipom, 9. april 2022. |accessdate=17. mart. 2025}}
* {{Cite web |url= https://www.politika.rs/sr/clanak/413115/cari-planine-goc |title= Čari planine Goč |work= Politika 12. oktobar 2018. |accessdate=17. mart. 2025}}

== Izvori ==
{{Izvori}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Goč}}
{{DEFAULTSORT:G, }}
[[Kategorija:Specijalni rezervati prirode u Srbiji]]
[[Kategorija:Kraljevo]]
[[Kategorija:Vrnjačka Banja]]</text>
      <sha1>9z9p2yadq78lawo7zookalxaf5fytn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714780</id>
      <parentid>42714776</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T21:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7310" sha1="jxlv3h1ywryngsbn502n9xe4t0807w5" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Specijalni rezervat prirode Goč-Gvozdac
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = Ib
| slika                = File:Jezero na Gocu Lake in the mountain Goc.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Između Z. Morave i [[Ibar|Ibra]]
| najbliži_grad        = [[Kraljevo]], [[Vrnjačka Banja]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 39.57
| oznaka               = Vrsta: Specijalni rezervat prirode&lt;br/&gt;Značaj: II kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite I, II i III stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2014. god.&lt;ref name=&quot;Goč&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2014_09/t09_0134.htm |title= Specijalni rezervat prirode Goč-Gvozdac |work= Službeni glasnik Republike Srbije, br. 99/2014. |accessdate=10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Šumarski fakultet Beograd&lt;ref name=&quot;fakultet&quot;&gt;{{Cite web |url= https://upravazasume.gov.rs/wp-content/uploads/2022/03/Goc-Gvozdac-B-tekstualni-deo.pdf |title= ОСНОВA ГАЗДОВАЊА ШУМАМА ЗА ГАЗДИНСКУ ЈЕДИНИЦУ &quot;ГОЧ - ГВОЗДАЦ  Б&quot; (2022 – 2031) |work= Šumarski fakultet Bepograd |accessdate= 10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Goč-Gvozdac''' je šumovito [[Planina|planinsko]] područje između [[rijeka]] [[Ibar|Ibra]] i [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], 30 km jugoistočno od [[Kraljevo|Kraljeva]], [[Srbija]]. Njegova nadmorska visina kreće se između 300 i 1.154 metra. Na istočnoj strani pokriven je bogatim  šumama, a sa zapada pretežno je u goletima i kamenjaru u slivovima Gvozdačke rijeke i rijeke Sokolje. Prema sjeveru ovaj masiv je povezan sa planinom Stolovi, a prema jugu se naslanja na masiv [[Kopaonik]]a. Administrativno pripada opštinama - Kraljevu i Vrnjačka banja|Vrnjačkoj Banji.&lt;ref name=&quot;GočGv&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/gvozdac/?script=lat |title= Goč-Gvozdac |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije |accessdate= 10. mart. 2025 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105102644/https://www.zzps.rs/wp/gvozdac/?script=lat }}&lt;/ref&gt;

Bogatstvo kompleksa „Goč – Gvozdac” se ogleda i u 173 registrovana izvora pitke vode. Neki od izvora su dobili spomen - česme sa uređenim prilazima. Ni jedan od njih, kao ni potoci koji iz njih nastaju, nisu zagađeni, i pitki su cijelim tokom. Neki od naziva potoka su: Suvi, Ćelavi, Konjski, Burmanski, Todorov, Kobasičarski, Rosinac, Bukovac, Rakovac i dr. Potoci su premošteni. 

== Zaštićeno područje ==
Prirodno dobro Goč-Gvozdac predstavlja izuzetno šumovito planinsko područje, koje je kao karakterističan šumski mozaik autohtonih vrsta drveća Srbije dodijeljen Šumarskom fakultetu Beograd za nastavno, ogledno i ugledno dobro. Proglašen je za nastavno naučni istraživački centar Srbije, na lokalitetu Gvozdac. 

=== Specijalni rezervat prirode ===
Uredbom Vlade Srbije iz 2014. god. Goč-Gvozdac proglašen je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] od regionalnog, odnosno velikog značaja i svrstan u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Specijalni rezervat prirode]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada Ib kategoriji za zaštitu prirode - [[Posebni rezervat prirode]] 

Ukupna površina Specijalnog rezervata prirode &quot;Goč-Gvozdac&quot; je 3.957,17 ha, od čega je 3.753,90 ha u državnoj svojini, a 203,27 ha u drugim oblicima svojine.

Reprezentativnost ovog područja ogleda se u zastupljenosti 715 biljnih vrsta među kojima ima [[endem]]ičnih, rijetkih, ugroženih i međunarodno značajnih. Šumski kompleks čini 25 vrsta drveća, od kojih se izdvajaju endemit [[Balkansko poluostrvo|Balkanskog poluostrva]] – [[Javor|planinski javor]] (''Acer heldreichii'') i varijetet [[Bor|crnog bora]] (''Pinus nigra var. Gočensis''). Posebna rijetkost na području Goča je i sačuvana zajednica [[Bukva|bukovo]]-[[Jela|jelovih]] (''Abieto-Fagetum serbicum'') šuma.
 
Specijalni (Posebni) rezervat prirode naseljava i 129 vrsta [[ptica]] od kojih su 108 gnijezdarice, zatim 20 vrsta [[Vodozemci|vodozemaca]] i [[Gmizavci|gmizavaca]], 27 vrsta [[Sisari|sisara]] među kojima su i [[vidra]], [[hermelin]], [[Puh|veliki puh]] i [[lasica]].

==== Režimi zaštite ====
Na području Specijalnog rezervata prirode utrvđena su tri režima zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena, površine 113,68 ha, obuhvata četiri lokaliteta:
* &quot;Brezna&quot; površine 2,3225 ha sa mješovitom sastojinom jele, bukve, crnog bora i hrasta kitnjaka
* &quot;Krčanik&quot; površine 5,0331 ha, čiju osnovnu vrijednost čini šuma crnog bora
* &quot;Savin laz&quot; površine 44,9147 ha, područje obraslo zajednicom subalpijske šume bukve
* &quot;Klisura Brezanske reke&quot; površine 61,4094 ha, sa reliktnim polidominatnim šumskim zajednicama.

Režim zaštite II stepena, površine 348,23 ha obuhvata slijedeće lokalitete:
* &quot;Brezjak&quot;, površine je 9,4727 ha, sa mešovitom šumom jele, bukve, jasike, breze, gorskog javora i divlje trešnje
* &quot;Dobre vode&quot; površine je 14,4430 ha, sa najočuvanijim sastojinama bukve i jele sa primesom gorskog javora i planinskog brijesta
* &quot;Savin laz&quot;, površine 54,8213 ha, koji karakteriše tip šume subalpijske bukve - ''Fagetum moesiacae subalpinum typicum''
* &quot;Gvozdačka reka&quot; površine 13,1891 ha, sa očuvanim mješovitim šumama jele i bukve - ''Abieti Fagetum typicum''
* &quot;Brezanska reka&quot; površine 256,2862 ha, koji karakteriše kompleks kserotermofilnih sladunovo-cerovih i drugih tipova šuma, šuma kitnjaka i graba (''Ostryo - Quercetum dalechampii serpentinicum'').

[[File:Žuti srčanik- Gentiana Lutea.jpg|mini|200px|lijevo|[[Lincura|Lincura ili srčanik]] (''Gentiana lutea'')]]
Režimom zaštite III stepena obuhvaćeno je 3495,26 ha, i to lokaliteti:
* &quot;Korita - Cvetalica&quot; - stanište [[Lincura|lincure]] (''Gentiana lutea'')
* &quot;Kanjon Gvozdačke reke&quot; - stanište [[jorgovan]]a
* &quot;Prerovska reka - Gajevača&quot; u okviru kog se nalaze vodotoci sa malim slapovima.
== Vanjske veze ==
* {{Cite web |url= https://www.sfb.bg.ac.rs/fakultet/zasticena-prirodna-dobra/goc-gvozdac/ |title= Goč-Gvozdac |work= Univrrzitet u Beogradu, Šumarski fakultet |accessdate=17. mart. 2025}}
* {{Cite web |url= https://www.turistickiklub.com/sadrzaj/goc-gvozdac |title= Goč-Gvozdac |work= Turistički vodič, 2025. |accessdate=17. mart. 2025}}
* {{Cite web |url= https://www.srbijapodlupom.com/gvozdacka-reka/#google_vignette |title= Gvozdačka reka – Brezanska reka na Goču |work= Srbija pod lipom, 9. april 2022. |accessdate=17. mart. 2025}}
* {{Cite web |url= https://www.politika.rs/sr/clanak/413115/cari-planine-goc |title= Čari planine Goč |work= Politika 12. oktobar 2018. |accessdate=17. mart. 2025}}

== Izvori ==
{{Izvori}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Goč}}
{{DEFAULTSORT:G, }}
[[Kategorija:Specijalni rezervati prirode u Srbiji]]
[[Kategorija:Kraljevo]]
[[Kategorija:Vrnjačka Banja]]</text>
      <sha1>jxlv3h1ywryngsbn502n9xe4t0807w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modul:Cite taxon</title>
    <ns>828</ns>
    <id>4719364</id>
    <revision>
      <id>42714824</id>
      <parentid>42683580</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714824</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="113327" sha1="d8zwg969dfhpgkjti82pr7wcxv6e2fl" xml:space="preserve">require('strict')

local p = {}
local data = {}         
local templateArgs = {}  -- contains arguments passed to cite web
local target = {}        -- short cut to target table, e.g. fishbase, cof, etc

local function firstToUpper(str)
    return (str:gsub(&quot;^%l&quot;, string.upper))
end
-- define citation template and custom parameters for various sources

--####################### Default functions ##########################
data.default = {}
-- currently being tested on Avibase, but Fossilworks, Tropicos, FNA and a few others are candidates
data.default.id = function (id, source)
	local title = id
	local url = source.customArgs['baseURL'] .. (source.customArgs['searchStr'] or &quot;&quot;) .. id
	return title, url
end
data.default.error = function()
	return &quot;Minimal requirement is two of id, url and title parameters&quot;
end
data.default.search = function (search, source)
	local title = &quot;Search for &quot; .. search
	local url = source.customArgs['baseURL'] .. source.customArgs['searchString'] .. search .. source.customArgs['searchSuffix'] 
	return title, url
end

--[[ handling for ID only (unused, original concept) 
p.genericIdCitation = function(frame, title, url)

    if not templateArgs['id'] then return &quot;no id parameter detected&quot; end
 
    templateArgs['url']= target.CustomArgs['baseURL'] .. target.CustomArgs['searchStr'] .. templateArgs['id']
    
    return p.citeWeb(frame, title, url)
end]]
--####################### FISH #####################################
--======================== Fishbase =================================
data.fishbase = {
	citationArgs = {
	['editor1-last']=&quot;Froese&quot;,  ['editor1-first']=&quot;Rainer&quot;, ['editor1-link']=&quot;Rainer Froese&quot;,
	['editor2-last']=&quot;Pauly&quot;,  ['editor2-first']=&quot;Daniel&quot;,  ['editor2-link']=&quot;Daniel Pauly&quot;,
	--['last-author-amp'] =&quot;yes&quot;,
    ['website'] = &quot;[[FishBase]]&quot;,
	--['publisher'] = &quot;&quot;
	},
	customArgs = { exclude= &quot;order, family,genus, species, subspecies, 1, 2, 3, 4, month&quot;,
	               baseURL = &quot;http://www.fishbase.org/&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Search FishBase&quot;
	},
}
data.fishbase.species = function(genus, species, subspecies)
		data.fishbase.version()
		local title = genus .. &quot; &quot; .. species
		local url = data.fishbase.customArgs['baseURL'] 
		            .. &quot;summary/SpeciesSummary.php?genusname=&quot; .. genus .. &quot;&amp;speciesname=&quot; .. species
		if subspecies then 
			url = url .. &quot;+&quot; .. subspecies
			title = title .. &quot; &quot; .. subspecies
		end               
		title =  &quot;''&quot; .. title  .. &quot;''&quot;
		return title, url
end
data.fishbase.genus = function(genus)
		data.fishbase.version()
		local title = &quot;Species in genus ''&quot; .. firstToUpper(genus) .. &quot;''&quot;
		local url = data.fishbase.customArgs['baseURL'] ..  &quot;identification/SpeciesList.php?genus=&quot; .. genus   
		return title, url
end
data.fishbase.order = function(order) 
		data.fishbase.version()
		local title =  &quot;Order &quot; .. firstToUpper(order)
		local url = data.fishbase.customArgs['baseURL'] ..  &quot;summary/OrdersSummary.php?order=&quot; .. order
		return title, url
end
data.fishbase.family = function(family) 
		-- family names no longer redirecting
		-- must use code https://www.fishbase.org/summary/FamilySummary.php?ID=412
		local families = {
			{ &quot;Acanthuridae&quot;, 412 },
			{ &quot;Percidae&quot;, 306 }
		}
		local familyID = 0 
		for k,v in pairs(families) do                 
    		if v[1] == family then familyID = v[2] end
    	end


		data.fishbase.version()
		local title = &quot;Family &quot; .. firstToUpper(family)
		local url = data.fishbase.customArgs['baseURL'] ..  &quot;summary/FamilySummary.php?family=&quot; .. family
		--local url = data.fishbase.customArgs['baseURL'] ..  &quot;summary/FamilySummary.php?ID=&quot; .. familyID
		return title, url
end
data.fishbase.error = function()   
	return &quot;No recognised taxon options: order, family, genus, species, subspecies.&quot;
end
data.fishbase.version = function()    
    local defaultDate = false
    if defaultDate then                                           -- default month and year as original template (now not used)
	    local month = templateArgs['month']  or &quot;April&quot;               -- default month            
	    local year = templateArgs['year']    or &quot;2006&quot;                -- default year
	    --if isnumber(tostring(month)))
	    templateArgs['version'] = month .. &quot; &quot; .. year .. &quot; version&quot; 
	    templateArgs['year'] =year                                    -- old template gave redundant version and year      
    else                                                         --But defaulting the date to April 2006 invites errors and isn't helpful
	    local month = templateArgs['month']                -- no default month            
	    local year = templateArgs['year']
	    if month and year then
	        if tonumber(month) then 
	        	local months = { &quot;January&quot;, &quot;February&quot;, &quot;March&quot;, &quot;April&quot;, &quot;May&quot;, &quot;June&quot;, &quot;July&quot;, &quot;August&quot;, &quot;September&quot;, &quot;October&quot;, &quot;November&quot;, &quot;December&quot; }
	        	month = months[tonumber(month)]  -- convert digital month to month name
	        end
	    	templateArgs['version'] = month .. &quot; &quot; .. year .. &quot; version&quot;   -- set version if month and year provided
	    	templateArgs['year'] = nil                                                                     -- don't use year as well as version
	        templateArgs['month'] = nil
        end
    end
end
--[[ ================================ Catalog of Fishes ================================================
   Note: sequence of authors changed in Sept 2018, 
        4 Sept 2018:  Eschmeyer, W. N. and R. Fricke, and R. van der Laan (eds).  CATALOG OF FISHES: GENERA, SPECIES, REFERENCES. 
        				(http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/fishcatmain.asp). Electronic version accessed dd mmm 2018. [This version was edited by Bill Eschmeyer.]
        26 Sept 2018: Fricke, R., Eschmeyer, W. N. &amp; R. van der Laan (eds) 2018.  CATALOG OF FISHES: GENERA, SPECIES, REFERENCES. 
						(http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/fishcatmain.asp). Electronic version accessed dd mmm 2018.
--]]
data.cof = {
	citationArgs = {
		--baseURL = &quot;http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/fishcatget.asp?&quot;,
		['editor2-last']=&quot;Eschmeyer&quot;,  ['editor2-first']=&quot;William N.&quot;, ['editor2-link']=&quot;William N. Eschmeyer&quot;,
		['editor1-last']=&quot;Fricke&quot;,  ['editor1-first']=&quot;Ron&quot;,   
		['editor3-last']=&quot;van der Laan&quot;,  ['editor3-first']=&quot;Richard&quot;, 
		['name-list-style'] =&quot;amp&quot;,
	    ['website'] = &quot;[[Catalog of Fishes]]&quot;,
		['publisher'] = &quot;[[California Academy of Sciences]]&quot;
	},
	customArgs = { exclude= &quot;family,genus,species,genid,spid,id,list,1,2,3&quot;,
	               baseURL = &quot;http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/fishcatget.asp?&quot;,
	               defaultTitle = &quot;CAS - Eschmeyer's Catalog of Fishes&quot;
	}
}
data.cof.species = function(genus, species, subspecies)
		data.cof.checkDate()
		local taxon = genus .. &quot; &quot; .. species
	    local url = data.cof.customArgs['baseURL'] ..  'tbl=species&amp;genus=' .. genus .. '&amp;species=' .. species
	    local title = &quot;Species related to &quot; .. &quot;''&quot; .. firstToUpper(taxon) .. &quot;''&quot;        -- .. &quot;&quot; species synonyms&quot;
	    return title, url
end
data.cof.genus  = function(genus)
	    data.cof.checkDate()
	    local url = data.cof.customArgs['baseURL'] .. 'tbl=species&amp;genus=' .. genus
	    local title = &quot;Species in the genus ''&quot; .. firstToUpper(genus) .. &quot;''&quot; 
	    return title, url
end
       -- note the family works with subfamilies using &amp;family=SUBFAMILY
data.cof.family  = function(family)
		data.cof.checkDate()
	    local list = templateArgs['list'] or &quot;genus&quot;
	    local url = data.cof.customArgs['baseURL'] .. 'tbl=' .. list .. '&amp;family=' .. family
        local title = &quot;Species&quot;
        if list == &quot;genus&quot; then  title = &quot;Genera&quot; end 
        title = title .. ' in the family ' .. firstToUpper(family)  
        return title, url
end
data.cof.genid = function(genid)
   	    data.cof.checkDate()
   	    local searchStr =  &quot;genid&quot; .. '=' .. genid
        local title =  searchStr
        local url = data.cof.customArgs['baseURL'] .. searchStr
        return title, url
end
data.cof.spid = function(spid)
   	    data.cof.checkDate()
   	    local searchStr =  &quot;spid&quot; .. '=' .. spid
        local title =  searchStr
        local url = data.cof.customArgs['baseURL'] .. searchStr
        return title, url
end
data.cof.checkDate = function ()
	local accessDate = templateArgs['access-date'] or templateArgs['accessdate']
	local Date = require('Module:Date')._Date
	local date = Date(accessDate)
	if date and date &lt; Date('5 September 2018') then      -- switch author order for accessdates before 5 Sept 2018
		data.cof.citationArgs['editor1-last']=&quot;Eschmeyer&quot;
		data.cof.citationArgs['editor1-first']=&quot;William N.&quot;
		data.cof.citationArgs['editor1-link']=&quot;William N. Eschmeyer&quot;
		data.cof.citationArgs['editor2-last']=&quot;Fricke&quot;
		data.cof.citationArgs['editor2-first']=&quot;Ron&quot;
		data.cof.citationArgs['editor2-link']=nil
    end
end
data.cof.error = function()
    	return &quot;Error. No recognised option set by template (need one of family, genus, species (also requires genus), spid, or genid&quot;
end
--======================Fishes of the World 5===============================	
data.fotw5 = {
	citeTemplate = &quot;Cite book&quot;,
	citationArgs = {
	    --['website'] = &quot;[[]]&quot;,
		first1 = &quot;Joseph S.&quot;, last1 = &quot;Nelson&quot;,
		first2=&quot;Terry C.&quot;, last2=&quot;Grande&quot;,
		first3=&quot;Mark V. H.&quot;, last3=&quot;Wilson&quot;, 
		--work = &quot;Fishes of the World (work)&quot;,
		title = &quot;Fishes of the World&quot;, edition=&quot;5th&quot;, year = 2016,
		publisher =&quot;John Wiley and Sons&quot;, location=&quot;Hoboken&quot;,
		isbn = &quot;978-1-118-34233-6&quot;, doi=&quot;10.1002/9781119174844&quot; ,
	},
	customArgs = {exclude=&quot;gb-page,q,dq,1&quot;,
	              baseURL = &quot;https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781119174844&quot;, -- online library
	              defaultTitle = &quot;Fishes of the World&quot;,
	              altTitle = &quot;[[Fishes of the World]]&quot;,               -- wikilinked for when using chapter/section title
	              altURL = &quot;https://sites.google.com/site/fotw5th/&quot;,  -- classification
	},
	GoogleBooks = { baseURL = &quot;https://books.google.co.uk/books?id=&quot;,
		            id = &quot;E-MLDAAAQBAJ&quot;,
		            defaultPage = &quot;&amp;pg=PP1&quot;
	}
}
data.fotw5.default2 = function(targs)
     local title = data.fotw5.citationArgs['work']
     local url = data.fotw5.customArgs['baseURL']
     local chapterParams =  { title      = title,
     	                    ['chapter-url']= data.fotw5.customArgs['googleBooks']
     }
     --return title, url, chapterParams
end


data.BentonVP4 = {
	citeTemplate = &quot;Cite book&quot;,
	citationArgs = {
		first1 = &quot;Michael J.&quot;, last1 = &quot;Benton&quot;,
		title = &quot;Vertebrate Palaeontology&quot;, edition=&quot;4th&quot;, year = 2014,
		publisher =&quot;John Wiley &amp; Sons&quot;, 
		isbn = &quot;978-1-118-40764-6&quot;, 
	},
	customArgs = {exclude=&quot;gb-page,q,dq,1&quot;,
	              --baseURL = &quot;&quot;,
	              defaultTitle = &quot;Vertebrate Palaeontology&quot;,
	              altTitle = &quot;[[Vertebrate Palaeontology]]&quot;  -- wikilinked for when using chapter/section title
	},
	GoogleBooks = { baseURL = &quot;https://books.google.co.uk/books?id=&quot;,
		            id = &quot;qak-BAAAQBAJ&quot;,
		            defaultPage = &quot;&amp;pg=PP1&quot;,
	}
}


--====================TODO FishWisePro==================================================	
data.fishwisepro = {
	citationArgs = {
	    ['website'] = &quot;[[FishWisePro]]&quot;,

	},
	customArgs = {exclude=&quot;family,genus,species,1&quot;,
	              baseURL = &quot;&quot;
	}
}

-- #################### AMPHIBIA and REPTILES ###############################
-- ================= Amphibian Species of the World (ASW6)
--[[Recommended citation: Frost, Darrel R. 2019. Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 (Date of access). Electronic Database accessible at http://research.amnh.org/herpetology/amphibia/index.html. American Museum of Natural History, New York, USA.
    URL for family page: http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Anura/Allophrynidae
           baseURL      = http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/
           suffix       = Amphibia/Anura/Allophrynidae
           note: needs the whole hierarchy (except the superfamily which is optional)
    Template for main taxonomic listing: {{BioRef|ASW6 |title=Amphibia |year=2019 |url=http://research.amnh.org/herpetology/amphibia/index.html |access-date=27 September 2019}}
    SEARCH http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/amphib/basic_search?basic_query=Atelopus&amp;stree=&amp;stree_id=
           searchSuffix = amphib/basic_search?basic_query=Atelopus&amp;stree=&amp;stree_id=
    SEARCH http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/content/search?taxon=Allophryn*&amp;subtree=&amp;subtree_id=&amp;english_name=&amp;author=&amp;year=&amp;country=
           searchSuffix = /content/search?taxon=Allophryn*&amp;subtree=&amp;subtree_id=&amp;english_name=&amp;author=&amp;year=&amp;country=
           minimul      = /content/search?taxon=Allophryn*&amp;subtree
    ]]
data.ASW6 ={
	citationArgs = {
		website  =&quot;Amphibian Species of the World, an Online Reference.&quot;,
		version  = &quot;Version 6.0&quot;,
		publisher = &quot;American Museum of Natural History, New York&quot;,
		['last1']=&quot;Frost&quot;,  ['first1']=&quot;Darrel R.&quot;, ['author1-link']=&quot;Darrel R. Frost&quot;,
	},
	customArgs = { exclude = &quot;taxon,species,genus,family, superfamily,1,2,3&quot;,
	               baseURL = &quot;http://research.amnh.org/herpetology/amphibia/&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;index.html&quot;,
	               defaultTitle = &quot;ASW Home&quot;  
	}
}

data.ASW6.species = function(genus, species, subspecies)

		-- search for genus+species  ()
	    local title = &quot;Search for taxon: &quot; .. &quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;
	
		 	--local search = &quot;&quot;?action=names&amp;taxon=&quot;&quot; -- old version (pre ASW6)
		 	--local search =  &quot;amphib/basic_search?basic_query=&quot;  -- basic search
	 	local search = &quot;content/search?taxon=&quot;              -- guided search for taxon name
		 	
		local url = data.ASW6.customArgs['baseURL'] .. search  -- .. genus .. '+AND+' .. species
		 	            .. '&amp;quot;' .. genus .. '+' .. species .. '&amp;quot;'
		return title, url
end
data.ASW6.genus = function(genus)
	return data.ASW6.taxon(genus)  -- use genus as alias of taxon
end
data.ASW6.taxon = function(taxon)		
	    local title = &quot;Search for Taxon: &quot; .. taxon
	    local url= data.ASW6.customArgs['baseURL'] .. &quot;content/search?taxon=&quot; .. taxon
	    return title, url
end
data.ASW6.family = function(family) 
		local order = data.ASW6.checkOrder(family)
		local url= data.ASW6.customArgs['baseURL'] .. &quot;Amphibia/&quot; .. order .. &quot;/&quot; .. firstToUpper(family)
		local title = firstToUpper(family) 
		return title, url
end
data.ASW6.checkOrder = function(family)

	local gymnophiona={ &quot;Caeciliidae&quot;, &quot;Chikilidae&quot;, &quot;Dermophiidae&quot;, &quot;Herpelidae&quot;, &quot;Ichthyophiidae&quot;, &quot;Grandisoniidae&quot;, &quot;Indotyphlidae&quot;, &quot;Rhinatrematidae&quot;, &quot;Scolecomorphidae&quot;, &quot;Siphonopidae&quot;, &quot;Typhlonectidae&quot; }
    local caudata = { &quot;Ambystomatidae&quot;, &quot;Amphiumidae&quot;, &quot;Cryptobranchidae&quot;, &quot;Hynobiidae&quot;, &quot;Plethodontidae&quot;, &quot;Proteidae&quot;, &quot;Rhyacotritonidae&quot;, &quot;Salamandridae&quot;, &quot;Sirenidae&quot; }
   
    for k,v in pairs(caudata) do
    	if v == family then return &quot;Caudata&quot; end
    end
    for k,v in pairs(gymnophiona) do
    	if v == family then return &quot;Gymnophiona&quot; end
    end
    
    return &quot;Anura&quot;
end   

--============================= AmphibiaWeb ===================================
--[[   Citation: AmphibiaWeb. 2019. &lt;https://amphibiaweb.org&gt; University of California, Berkeley, CA, USA. Accessed 27 Sep 2019.
       Code:     {{BioRef|amphibiaweb |title=Amphibia |year=2019 |url=https://amphibiaweb.org/taxonomy/AW_FamilyPhylogeny.html |access-date=27 September 2019}}
--]]
data.amphibiaweb = {
	citationArgs = {
		website  = &quot;AmphibiaWeb&quot;,
		publisher = &quot;University of California, Berkeley&quot;,
		--['editor1-last']=&quot;&quot;,  ['editor1-first']=&quot;&quot;, ['editor1-link']=&quot;&quot;,
	},
    customArgs = { exclude = &quot;taxon,species,genus,family,1,2,3&quot;,
	               baseURL = &quot;https://amphibiaweb.org/&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;taxonomy/AW_FamilyPhylogeny.html&quot;,
	               defaultTitle = &quot;AmphibiaWeb Family Taxonomy&quot;
	}
}
data.amphibiaweb.species = function (genus, species, subspecies)
		local title = &quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;
		 	--https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Altiphrynoides&amp;where-species=malcolmi
		local url = data.amphibiaweb.customArgs['baseURL'] .. &quot;cgi/amphib_query?rel-genus=equals&amp;where-genus=&quot;
		 	                   .. genus .. &quot;&amp;rel-species=equals&amp;where-species=&quot; .. species
		return title, url
end
data.amphibiaweb.genus = function (genus)
		local title = &quot;''&quot; .. genus ..  &quot;''&quot;
		 	--https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Altiphrynoides&amp;where-species=malcolmi
		local url = data.amphibiaweb.customArgs['baseURL'] .. &quot;cgi/amphib_query?rel-genus=equals&amp;where-genus=&quot; 
		 	                .. genus .. &quot;&amp;include_synonymies=Yes&amp;show_photos=Yes&quot;
		return title, url
end	
data.amphibiaweb.family = function (family)		-- if family use standardised url
		 local url = data.amphibiaweb.customArgs['baseURL'] .. &quot;lists/&quot; .. firstToUpper(templateArgs['family']) .. &quot;.shtml&quot;
		 local title = templateArgs['family']
		 return title, url
end
	

--=========================== The Reptile Database
data.reptileDB = {
	-- http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Epacrophis&amp;species=boulengeri
	-- recommended citation: Uetz, P., Freed, P. &amp; Hošek, J. (eds.) (2019) The Reptile Database, http://www.reptile-database.org, accessed [insert date here]
	-- newer: Uetz, P., Freed, P, Aguilar, R., Reyes, F., Kudera, J. &amp; Hošek, J. (eds.) (2024) The Reptile Database, http://www.reptile-database.org, accessed [insert date here
	citationArgs = {
		--website=&quot;reptile-database.org&quot;,
		website=&quot;[[Reptile Database|The Reptile Database]]&quot;,
		['editor1-last']=&quot;Uetz&quot;,  ['editor1-first']=&quot;P.&quot;, --['editor1-link']=&quot;Peter Uetz&quot;,
		['editor2-last']=&quot;Freed&quot;,  ['editor2-first']=&quot;P.&quot;, 
		['editor3-last']=&quot;Hošek&quot;,  ['editor3-first']=&quot;J.&quot;, 
		--year=2019,
		['display-editors'] = 1 -- shows eds as Uetz et al as number of editors has increased and is date dependent
		
	},
	customArgs = { exclude = &quot;taxon,species,genus,family,1,2,3&quot;,
	               defaultURL = &quot;http://reptile-database.org/&quot;,
	               baseURL = &quot;http://reptile-database.reptarium.cz/&quot;,
	               defaultTitle = &quot;The Reptile Database&quot;
	               
	}
}

data.reptileDB.species = function(genus, species)
	    data.reptileDB.getDate()
	    local title = &quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;
	    --http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Loxocemus&amp;species=bicolor
		local url = data.reptileDB.customArgs['baseURL'] .. &quot;species?genus=&quot; .. genus .. &quot;&amp;species=&quot; .. species
		return  title, url
end
data.reptileDB.genus = function(genus)
	    data.reptileDB.getDate()
	    local title = &quot;''&quot; .. genus .. &quot;''&quot; 
	    --http://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?genus=Malayopython&amp;submit=Search
	    local url = data.reptileDB.customArgs['baseURL'] .. &quot;advanced_search?genus=&quot; .. genus .. &quot;&amp;exact%5B0%5D=taxon&amp;submit=search&quot;
		return  title, url
end
data.reptileDB.family = function(family)
       return data.reptileDB.taxon(family)
end
data.reptileDB.order = function(order)
       return data.reptileDB.taxon(order)
end
data.reptileDB.taxon = function(taxon)
	    data.reptileDB.getDate()
	    local title = taxon
		--http://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?taxon=Viperidae&amp;exact%5B0%5D=taxon&amp;submit=Search
		local url = data.reptileDB.customArgs['baseURL'] .. &quot;advanced_search?taxon=&quot; .. taxon .. &quot;&amp;exact%5B0%5D=taxon&amp;submit=search&quot;
		return  title, url
end
data.reptileDB.getDate = function()
       if templateArgs['date'] and templateArgs['year'] then
       templateArgs['access-date'] =	templateArgs['date'] .. &quot; &quot; .. templateArgs['year']
       templateArgs['date'] = nil
	   templateArgs['year'] = nil
       end
end
data.reptileDB.default = function()
	local url = data.reptileDB.customArgs['defaultURL'] 
	local title = data.reptileDB.customArgs['defaultTitle'] 
	return  title, url
end	

   
--################################### BIRDS ########################################
--====================Handbook of the Birds of the World Alive (HBW Alive)==============
data.HBWalive = {         
	citationArgs = {
		website=&quot;[[Handbook of the Birds of the World|Handbook of the Birds of the World Alive]]&quot;, 
		publisher=&quot;Lynx Edicions&quot;
	},
	customArgs = { exclude=&quot;order,family,genus,species,taxon,id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://www.hbw.com/&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;family/home&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Family | HBW Alive&quot;
	               
	}
}
--############################## HBW ALIVE #########################################
   -- family and species entries have mix of common name and taxon name so cannot be prempted; 
   -- must use title + url (which uses default functions in this module)
data.HBWalive.order = function(order)
    	local title = &quot;Order &quot; .. firstToUpper(order)
    	--https://www.hbw.com/order/struthioniformes
    	local url = target.customArgs['baseURL'] .. &quot;order/&quot; .. order
    	return title, url
end
 

--[[======================IOC World Bird List==========================
	        Gill, F &amp; D Donsker (Eds). 2019. IOC World Bird List (v9.2). doi :  10.14344/IOC.ML.9.2.
	        Gill F, D Donsker &amp; P Rasmussen  (Eds). 2020. IOC World Bird List (v10.2). doi :  10.14344/IOC.ML.10.1.
]]
data.IOC = {         
	citationArgs = {
		website=&quot;[[IOC World Bird List]]&quot;, 
	--	version=&quot;Version 9.2&quot;,                               -- shouldn't default; should be hardcode so it doesn't change
		['editor1-last']=&quot;Gill&quot;,  ['editor1-first']=&quot;Frank&quot;,  ['editor1-link']=&quot;Frank Gill (ornithologist)&quot;,
		['editor2-last']=&quot;Donsker&quot;,  ['editor2-first']=&quot;David&quot;,
		['editor3-last']=&quot;Rasmussen&quot;,  ['editor3-first']=&quot;Pamela C.&quot;, ['editor3-link']=&quot;Pamela C. Rasmussen&quot;, --  only shown from version 10.1 onwards 
	--	doi = &quot;10.14344/IOC.ML.9.2&quot;,                          -- this changes by version number and is not a useful part of the citation
	--	publisher=&quot;International Ornithological Congress&quot;  -- relationship confusing, see https://www.worldbirdnames.org/new/history/
	},
	customArgs = { exclude=&quot;order,family,genus,species,taxon,id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://www.worldbirdnames.org/&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;IOC World Bird List: Welcome&quot;
	               
	},
}
data.IOC.version = function()
	local version =  templateArgs['version'] 
	local old = false
	if version then
		version = string.gsub( version, &quot;[Vv]ersion &quot;, &quot;&quot;)
     	local versionNumber = tonumber(version)
    	if versionNumber &lt; 10.1 then
	    	old = true
		end
	else
		local Date = require('Module:Date')._Date
		if Date(templateArgs['access-date']) &lt; Date('1 January 2020') then
			old = true
		end
	end
	
	if old then
	    	data.IOC.citationArgs['editor3-last'] = nil
		    data.IOC.citationArgs['editor3-first'] = nil
	end
end
data.IOC.order = function(order) 
	    data.IOC.version()
        local IOCorders = {Struthioniformes='ratites',Rheiformes='ratites',Apterygiformes='ratites',Casuariiformes='ratites',Tinamiformes='ratites',Galliformes='megapodes',Anseriformes='waterfowl',Caprimulgiformes='nightjars',Apodiformes='swifts',Musophagiformes='turacos',Otidiformes='turacos',Cuculiformes='turacos',Mesitornithiformes='turacos',Pterocliformes='turacos',Columbiformes='pigeons',Gruiformes='flufftails',Podicipediformes='grebes',Phoenicopteriformes='grebes',Charadriiformes='sandpipers',Eurypygiformes='loons',Phaethontiformes='loons',Gaviiformes='loons',Sphenisciformes='loons',Procellariiformes='loons',Ciconiiformes='storks',Suliformes='storks',Pelecaniformes='pelicans',Opisthocomiformes='raptors',Accipitriformes='raptors',Strigiformes='owls',Coliiformes='mousebirds',Leptosomiformes='mousebirds',Trogoniformes='mousebirds',Bucerotiformes='mousebirds',Coraciiformes='rollers',Piciformes='woodpeckers',Cariamiformes='falcons',Falconiformes='falcons',Psittaciformes='parrots',
	               Passeriformes='nz_wrens'} -- passeriformes link not very useful

    	local title = &quot;Order &quot; .. firstToUpper(order)
    	local url = data.IOC.customArgs['baseURL'] .. &quot;/bow/&quot; .. IOCorders[order]
    	return title, url    	
end
data.IOC.family = function(family)
	    data.IOC.version()
	    local IOCfamilies = { Struthionidae = {&quot;ratites&quot;, 4}, Alcippeidae = {&quot;babblers&quot;, 24989 } }      -- temporary partial list for testing
    	
    	local title = &quot;Family &quot; .. firstToUpper(family)
    	--https://www.worldbirdnames.org/Family/Struthionidae
    	local url = data.IOC.customArgs['baseURL'] .. &quot;Family/&quot; .. family   -- old version (might be resurrected by IOC)
    	
    	-- https://www.worldbirdnames.org/new/bow/babblers/#1338626516R24989
    	if IOCfamilies[family] then                                             -- test version local partial list
    		url = data.IOC.customArgs['baseURL'] .. &quot;new/bow/&quot; ..  IOCfamilies[family][1] .. &quot;/#1338626516R&quot; .. IOCfamilies[family][2]
    	end
    	return title, url
end    
data.IOC.default = function( title, url) 
	    data.IOC.version()
	    return title, url
end

data.BOW = {         
	citationArgs = {
		website=&quot;Birds of the World Online&quot;, 
	--	doi = &quot;&quot;,                          
	--	['last1']=&quot;Winkler&quot;,  ['first1']=&quot;David W.&quot;,              -- are these always the authors in version 1? no, perhaps for family page
	--	['last2']=&quot;Billerman&quot;,  ['first2']=&quot;Shawn M.&quot;,
	--	['last3']=&quot;Lovette&quot;,  ['first3']=&quot;Irby J.&quot;,  
	--	['editor1-last']=&quot;Billerman&quot;,  ['editor1-first']=&quot;S. M.&quot;,  --['editor1-link']=&quot;&quot;,
	--	['editor2-last']=&quot;Keeney&quot;,  ['editor2-first']=&quot;B. K.&quot;,
	--	['editor3-last']=&quot;Rodewald&quot;,  ['editor3-first']=&quot;P. G.&quot;,  
	--    ['editor4-last']=&quot;Schulenberg&quot;,  ['editor4-first']=&quot;T. S.&quot;,
	--    ['version'] = 1,   ['year'] = 2020,                                             -- may not want to default
		publisher=&quot;[[Cornell Lab of Ornithology]], Ithaca, NY.&quot;
	},
	customArgs = { exclude=&quot;citation,make,order,family,genus,species,taxon,id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://birdsoftheworld.org/bow/species/&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Explore Taxonomy&quot;
	               
	},
}
-- function not needed of not adding anything else
data.BOW.default2 =  function( title, url)  
	 --data.BOW.citationArgs['version'] = &quot;Version 1&quot;
	 --mw.addWarning(&quot;testing BOW.default function&quot;)
	 return title, url
end
-- id works with the default function data.default.id  (id, source)
data.BOW.id2 = function( id) 
   local url = data.IOC.customArgs['baseURL'] ..id
   local title = &quot;BOW id=&quot;  .. id 
end

--[[ make BOW to parse standard citation, {{BioRef|BOW|citation=CITATION}}
    vesrion 1 (family): Winkler, D. W., S. M. Billerman, and I.J. Lovette (2020). Bulbuls (Pycnonotidae), version 1.0. In Birds of the World 
                        (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, and T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. 
                        https://doi.org/10.2173/bow.pycnon4.01
    version 2 (species): Limparungpatthanakij , W. L., L. Fishpool, and J. Tobias (2020). Buff-vented Bulbul (Iole crypta), version 2.0. In Birds of the World 
                        (S. M. Billerman and B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. 
                        https://doi.org/10.2173/bow.buvbul1.02
]]
data.BOW.citation =  function( value)  
	local citation  = templateArgs['citation'] 

    data.BOW.citationArgs['year']  = citation:match ('^%D+(%d%d%d%d)')
    data.BOW.citationArgs['doi']  = citation:match ('10%.2173/bow%..+')                           -- https://doi.org/10.2173/bow.pycnon4.01
    --data.BOW.citationArgs['version']  = citation:match ('version %d%.%d')                       -- version applies to page, not whole BOW
    local title = citation:match ('%d%d%d%d%)%.(.*, version %d%.%d)');                            -- include version number in title
    local suffix = citation:match ('10%.2173/bow%.(.+%d?)%.')                                     -- https://doi.org/10.2173/bow.pycnon4.01
    local version = &quot;/cur/&quot;                                                                       -- for the current version
    version = citation:match ('version (%d%.%d)')                                                 -- for the cited version
    local url = data.BOW.customArgs['baseURL']  .. suffix .. '/'  .. version .. '/' 
    
    title = title:gsub( '%((%D+) (%D+)%)' , &quot;(''%1 %2'')&quot;)
    
    local authors = citation:match ('^(%D+) %(%d%d%d%d%)')
    if authors then           -- split authors with modified code from make cite iucn
    	local list = {}
    	--mw.addWarning (&quot;author string: &quot; .. authors)
    	authors = authors:gsub(&quot;, Jr.&quot;, &quot;XYZJrX&quot;)   -- protect author name from splitting on comma
    	authors = authors:gsub(&quot;, and &quot;, &quot;, &quot;)   -- for 3 or more authors
    	authors = authors:gsub(&quot; and &quot;, &quot;, &quot;)     -- for 2 editors
      	list = mw.text.split (authors, ',');									    -- split the string on the commas into entries in list
		if #list == 0 then
			--mw.addWarning (&quot;Zero length author list. Please report example of BOW citation at Cite BOW template talk page.&quot;);
			data.BOW.citationArgs['author'] = authors 					        	-- no 'names' of the proper form; return the original as a single |author= parameter
		else
			for i, name in ipairs (list) do											-- for each author in list 
			    --mw.addWarning (&quot;list &quot; .. i .. &quot;=&quot; .. list[i])
			    if i==1 then                                --note the first name has last name followed by initials after comma, so takes fill first two parts of the split
			    	data.BOW.citationArgs['last1'] = data.BOW.citationArgs['last1'] or name -- don't everwrite supplied name
			    elseif i==2 then
			    	data.BOW.citationArgs['first1'] = data.BOW.citationArgs['first1']  or name
			    elseif i &gt; 2 then
			    	--mw.addWarning (&quot;name &quot; .. i .. &quot;=&quot; .. name)
			    	--data.BOW.citationArgs['last'..i-1] =  name:match ('%s(%a-)$')
			    	--data.BOW.citationArgs['first'..i-1] =  name:match ('(.+)%s%a-$')
			    	-- regex note: allow for space in names such as del Hoyo
			    	-- used supplied parameter if available (used when fixing diacrticis) or parse name or use unparsed name if that fails
			    	data.BOW.citationArgs['last'..i-1] =  data.BOW.citationArgs['last'..i-1] or name:match ('%s([%a ]-)$')  or name
			    	data.BOW.citationArgs['first'..i-1] = data.BOW.citationArgs['first'..i-1] or name:match ('(.-)%s[%a ]-$')
			    	--data.BOW.citationArgs['author'..i-1] = nil
			    else -- something has gone wrong (use author)
			    	data.BOW.citationArgs['author'..i-1] = name 
			    end
			    if i&gt;1 and 1==2 then
					--mw.addWarning (&quot;last&quot; .. tostring(i-1)  .. &quot;=&quot; .. data.BOW.citationArgs['last'..i-1])
			    	--mw.addWarning (&quot;first&quot;.. tostring(i-1)  .. &quot;=&quot; .. data.BOW.citationArgs['first'..i-1])
			    end
			end
			for i, name in ipairs (list) do											-- for each author in list 
			    if data.BOW.citationArgs['last'..i] then
				   	 --mw.addWarning (&quot;check &quot; .. i .. &quot;=&quot; .. data.BOW.citationArgs['last'..i] )
			    	 data.BOW.citationArgs['last'..i] =string.gsub(data.BOW.citationArgs['last'..i], &quot;XYZJrX&quot;, &quot;, Jr.&quot;) -- restored protected string
			    end
			end
		end   
    end
    -- now parse editors
    local editors = citation:match ('In Birds of the World %((.-), Editors?%)' ) -- omit editors as cite web psoitioning is weird
    if editors then           -- split editors with modified code from make cite iucn
    	local list = {}
    	--mw.addWarning (&quot;editor string: &quot; .. editors)
    	editors = editors:gsub(&quot;, and &quot;, &quot;, &quot;)    -- for 3 or more authors
    	editors = editors:gsub(&quot; and &quot;, &quot;, &quot;)     -- for 2 editors
      	list = mw.text.split (editors, ',');									    -- split the string on the commas into entries in list
		if #list == 0 then
		    mw.addWarning (&quot;problem with editor splitting&quot;)
			data.BOW.citationArgs['editor'] = editors 					        	-- no 'names' of the proper form; return the original as a single |author= parameter
		else
			for i, name in ipairs (list) do											-- for each author in list 
			    if i&gt;0 then                                --note the editor names are all same format (unlike authors)
			    	-- data.BOW.citationArgs['editor-last'..i] =  name:match ('%s(%a-)$')
			    	-- data.BOW.citationArgs['editor-first'..i] =  name:match ('(.+)%s%a-$')
			        data.BOW.citationArgs['editor-last'..i] =  name:match ('%s([%a ]-)$')   -- [%a ] for &quot;del Hoyo&quot; or &quot;de Juana&quot;
			    	data.BOW.citationArgs['editor-first'..i] =  name:match ('(.-)%s[%a ]-$')
			    	--data.BOW.citationArgs['editor'..i-1] = nil
			    else -- something has gone wrong (use editor)
--			    	data.BOW.citationArgs['editor'..i] = name 
			    end
			    if i&gt;0 and 1==2 then
					mw.addWarning (&quot;editor-last&quot; .. tostring(i)  .. &quot;=&quot; .. data.BOW.citationArgs['editor-last'..i])
			    	mw.addWarning (&quot;editor-first&quot;.. tostring(i)  .. &quot;=&quot; .. data.BOW.citationArgs['editor-first'..i])
			    end
			end
		end   
    end

	 --if not url then url = data.BOW.customArgs['baseURL']  end
	 --if not title then title = &quot;Title parameter required&quot; end
	 
	 return title, url
end
--[[  Birdlife International datazone
      BirdLife International (2024). Species factsheet: Variable Antshrike Thamnophilus caerulescens. 
      Downloaded from https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/variable-antshrike-thamnophilus-caerulescens  on 22/10/2025
--]]

data.birdlife = {         
	citationArgs = {
		website=&quot;Birdlife International&quot;, 
		--['editor1-last']=&quot;&quot;,  ['editor1-first']=&quot;&quot;,    --['editor1-link']=&quot;&quot;,
	},
	customArgs = { exclude=&quot;id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://datazone.birdlife.org/&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Species factsheet&quot;
	               
	},
}

-- basic handling for Taxonomy in Flux website
data.tif = {         
	citationArgs = {
		website=&quot;Taxonomy in Flux&quot;, 
		['editor1-last']=&quot;Boyd III&quot;,  ['editor1-first']=&quot;John H.&quot;,    --['editor1-link']=&quot;&quot;,
	},
	customArgs = { exclude=&quot;order,family,genus,species,taxon,id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;http://jboyd.net/Taxo/&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;List.html&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Taxonomy in Flux&quot;
	               
	},
}
--[[ ------------- Avibase
                   e.g. https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9144EF4017F2D8B1
]]
data.avibase = {
		citationArgs = {
		website=&quot;Avibase&quot;, 
		['editor1-last']=&quot;Lepage&quot;,  ['editor1-first']=&quot;Denis&quot;,    --['editor1-link']=&quot;&quot;,
	},
	customArgs = { exclude=&quot;order,family,genus,species,taxon,id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://avibase.bsc-eoc.org/&quot;,
	               searchStr = &quot;species.jsp?avibaseid=&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Avibase - The World Bird Database&quot;
	}
}

-- ============================= HAZU =============================
-- Rječnik standardnih hrvatskih ptičjih naziva (2018)

data.HAZU = {
    citationArgs = {
        author = &quot;Zavod za ornitologiju HAZU&quot;,
        year = &quot;2018&quot;,
        title = &quot;Rječnik standardnih hrvatskih ptičjih naziva&quot;,
        publisher = &quot;Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti&quot;,
        website = &quot;[https://www.info.hazu.hr/upload/Image/interreg_cigra/Rje%C4%8Dnik-standardnih-hrvatskih-pti%C4%8Djih-naziva.pdf PDF]&quot;
    },
    customArgs = {
        exclude = &quot;order,family,genus,species,taxon,id,1,2,3,4&quot;,
        baseURL = &quot;https://www.info.hazu.hr/jedinice/zavod-za-ornitologiju-u-zagrebu/rjecnik-standardnih-hrvatskih-pticjih-naziva/&quot;,
        defaultTitle = &quot;Rječnik standardnih hrvatskih ptičjih naziva&quot;
    }
}
--[[ use default function
data.avibase.id = function (id)
    
    local title = &quot;Avibase id: &quot; .. id
	local url = data.avibase.customArgs['baseURL'] .. data.avibase.customArgs['searchStr'] .. id
	return title, url
end
--]]

-- ============================= IUCN =================================================
-- for species in taxon; for species assessments, use {{cite iucn}}
-- https://www.iucnredlist.org/search?query=Murexia&amp;searchType=species 
-- https://www.iucnredlist.org/search?query=aonyx&amp;searchType=species
data.iucn = {
	citationArgs = {
		website=&quot;[[IUCN Red List of Threatened Species]]&quot;, 
		--publisher=&quot;[[IUCN]]&quot;
	},
	customArgs = { exclude=&quot;family,genus,species,taxon,id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://www.iucnredlist.org&quot;,
	               searchString = &quot;/search?query=&quot;,
	               searchSuffix = &quot;&amp;searchType=species&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle=&quot;IUCN Red List of Threatened Species&quot;
	}	
}
data.iucn.genus  = function(genus)  return data.iucn.taxon(genus, &quot;TITLE_ITALICS&quot;) end
data.iucn.family = function(family) return data.iucn.taxon(family) end
data.iucn.order  = function(order)  return data.iucn.taxon(order) end
data.iucn.taxon  = function(taxon, titleItalics)
    local title = firstToUpper(taxon)
    if titleItalics then title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot; end
    local url = data.iucn.customArgs['baseURL'] .. data.iucn.customArgs['searchString'] .. taxon .. data.iucn.customArgs['searchSuffix']
    return title, url
end   

-- ============================= NatureServe/TNC =================================================
-- NatureServe Network Biodiversity Location Data. NatureServe, Arlington, Virginia. NatureServe. 
-- https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.747305/Lucanus_capreolus
-- https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.1253051/Monarda_fistulosa

data.tnc = {
	citationArgs = {
		website=&quot;[[NatureServe|NatureServe Explorer]]&quot;, 
		publisher=&quot;NatureServe&quot;,
		location = &quot;Arlington, Virginia&quot;
	}, 
	customArgs = { exclude=&quot;family,genus,species,taxon,id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://explorer.natureserve.org/&quot;,
	               taxonString = &quot;Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.&quot;,
	               defaultTitle=&quot;NatureServe Network Biodiversity Location Data&quot;
	}	
}  
data.tnc.species  = function(genus,species)  
    local title = &quot;''&quot; .. firstToUpper(genus) .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;
    local url = data.tnc.customArgs['baseURL'] .. data.tnc.customArgs['taxonString'] .. templateArgs['id'] .. &quot;/&quot; .. genus .. &quot;_&quot; .. species
    return title, url
end  
data.tnc.id  = function(id) 
	local title = data.tnc.customArgs['defaultTitle']
    local url = data.tnc.customArgs['baseURL'] .. data.tnc.customArgs['taxonString'] .. templateArgs['id']
    return title, url
end	


-- ============================= ASM Mammal Diversity Database ========================
data.asm = {
	citationArgs = {
		website=&quot;ASM Mammal Diversity Database&quot;, 
		publisher=&quot;[[American Society of Mammalogists]]&quot;
	},
	customArgs = { exclude=&quot;family,genus,species,taxon,id,1,2,3&quot;,
	               baseURL = &quot;https://www.mammaldiversity.org/&quot;,
	               defaultTitle=&quot;ASM Mammal Diversity Database&quot;
	               
	}
}

data.asm.species2 = function(genus, species) -- use species function below
    -- old url = https://mammaldiversity.org/species-account.php?genus=ursus&amp;species=arctos
	-- new url = https://www.mammaldiversity.org/explore.html#genus=Dipodomys&amp;species=deserti&amp;id=1001892 (only id required)
    local title = &quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;
	local url = data.asm.customArgs['baseURL'] .. &quot;explore.html#genus=&quot; .. genus .. &quot;&amp;species=&quot; .. species
	if templateArgs['id'] then url = url .. &quot;&amp;id=&quot; .. templateArgs['id'] end
	return title, url
end	    
data.asm.id = function(id)
    	--local url = data.asm.customArgs['baseURL'] .. &quot;species-account/species-id=&quot; .. templateArgs['id']
    	-- new format https://www.mammaldiversity.org/explore.html#species-id=1006310
    	--local url = data.asm.customArgs['baseURL'] .. &quot;explore.html#species-id=&quot; .. id -- templateArgs['id']
    	-- newer format https://www.mammaldiversity.org/explore.html#genus=Leopardus&amp;species=colocola&amp;id=1005993 (genus and species can be blank)
    	-- newer (Mar 2024) https://www.mammaldiversity.org/taxon/1006020
    	
    	local title = &quot;Species-id=&quot; .. id
    	local hashString = &quot;genus=&amp;species=&amp;id=&quot; .. id                   -- if id only, requires blank genus and species (superceded by /taxon/link)
    	if templateArgs['genus'] and templateArgs['species'] then
    		title = &quot;''&quot; .. templateArgs['genus'] .. &quot; &quot; .. templateArgs['species'] .. &quot;'' (id=&quot; .. id ..&quot;)&quot;
    		hashString = &quot;genus=&quot; .. templateArgs['genus'] .. &quot;&amp;species=&quot; .. templateArgs['species'] .. &quot;&amp;id=&quot; .. id
    	end
    	--local url = data.asm.customArgs['baseURL'] .. &quot;explore.html#genus=&amp;species=&amp;id=&quot; .. id -- templateArgs['id']
    	-- url = data.asm.customArgs['baseURL'] .. &quot;explore.html#&quot; .. hashString
    	local url = data.asm.customArgs['baseURL'] .. &quot;taxon/&quot; .. id

    	return title, url
end
data.asm.species = function(genus, species)
	if templateArgs['id'] then 
		return data.asm.id(templateArgs['id'])  -- use the ASM explore page if ID given (as permalink)
    end
	if genus and species then -- otherwisee use the treeview page with the species info
		local title = &quot;''&quot; .. firstToUpper(genus) .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot; 
		local url = data.asm.customArgs['baseURL'] .. &quot;tree.html#genus=&quot; .. genus ..  &quot;&amp;species=&quot;  .. species 
	    return title, url
	end
	
end

data.asm.genus  = function(genus)  return data.asm.taxon(genus, &quot;genus&quot;, &quot;TITLE_ITALICS&quot;) end
data.asm.family = function(family) return data.asm.taxon(family, &quot;family&quot;) end
data.asm.order  = function(order)  return data.asm.taxon(order, &quot;order&quot;) end
data.asm.taxon  = function(taxon, rank, titleItalics)
    	--https://mammaldiversity.org/#ZmVsaWRhZSZnbG9iYWxfc2VhcmNoPXRydWUmbG9vc2U9dHJ1ZQ
    	--                             Base64.encode(felidae&amp;global_search=true&amp;loose=true)
    local title = firstToUpper(taxon)
    if titleItalics then title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot; end
    local url = data.asm.customArgs['baseURL'] .. &quot;tree.html&quot; 
	if rank then                                               -- no rank if taxon called directly
		url = url .. &quot;#&quot; .. rank .. &quot;=&quot; .. taxon  
	end
    return title, url
end   
--############################## Base64 encode and decode (used for ASM#####################
local b='ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZabcdefghijklmnopqrstuvwxyz0123456789+/'
-- encoding
data.asm.Base64 = {}
data.asm.Base64.encode = function(data)
    return ((data:gsub('.', function(x) 
        local r,b='',x:byte()
        for i=8,1,-1 do r=r..(b%2^i-b%2^(i-1)&gt;0 and '1' or '0') end
        return r;
    end)..'0000'):gsub('%d%d%d?%d?%d?%d?', function(x)
        if (#x &lt; 6) then return '' end
        local c=0
        for i=1,6 do c=c+(x:sub(i,i)=='1' and 2^(6-i) or 0) end
        return b:sub(c+1,c+1)
    end)..({ '', '==', '=' })[#data%3+1])
end
-- decoding
data.asm.Base64.decode=function(data)
    data = string.gsub(data, '[^'..b..'=]', '')
    return (data:gsub('.', function(x)
        if (x == '=') then return '' end
        local r,f='',(b:find(x)-1)
        for i=6,1,-1 do r=r..(f%2^i-f%2^(i-1)&gt;0 and '1' or '0') end
        return r;
    end):gsub('%d%d%d?%d?%d?%d?%d?%d?', function(x)
        if (#x ~= 8) then return '' end
        local c=0
        for i=1,8 do c=c+(x:sub(i,i)=='1' and 2^(8-i) or 0) end
        return string.char(c)
    end))
end
--######################## Misc ##################################
--[[ 3 approaches to handling DB: 
        1) use DB as website and use author for editors (if known)
            (a) use via to append WoRMS
            (b) use postscript to append WoRMs
            (c) use publisher for WoRMS
        2) use WoRMS as website and designate DB as author (recommended by WoRMS) CURRENT
            (option) add editors [TODO see cite WoRMS for list]
            issue: what to do about editors changing (need to use access-date)
]]
data.WoRMS = {
	citationArgs = {
	    author = &quot;WoRMS&quot;,
	    website = &quot;[[World Register of Marine Species]]&quot;,
	    --['via'] = &quot;[[World Register of Marine Species]]&quot;,
	    --postscript = '&amp;#32;from the [[World Register of Marine Species]].'

	},
	customArgs = {exclude=&quot;id,db,1&quot;,
	              baseURL = &quot;http://www.marinespecies.org/aphia.php?&quot;,
	              searchStr = &quot;p=taxdetails&amp;id=&quot;,
	              defaultTitle=&quot;World Register of Marine Species&quot;
	}
}
data.WoRMS.id = function(id)
    --[[ Two styles
         1. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=14712
            &gt;  WoRMS (2018). Heterobranchia. Accessed at: http://marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=14712 on 2018-11-28 
         2. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=1057249
            &gt; MolluscaBase (2018). Ringipleura. Accessed through: World Register of Marine Species at: http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=1057249 on 2018-11-28 
    ]]
    if not templateArgs['id'] then return &quot;no id parameter detected&quot; end
    local searchStr = &quot;p=taxdetails&amp;id=&quot; .. templateArgs['id']
    
    if templateArgs['db'] then
    	data.WoRMS.db (templateArgs['db'])
    --[[else -- WoRMS is primary source (note cite WoRMs uses WoRMS as publisher and the db as the work)
    	 templateArgs['via'] = nil
    	 templateArgs['postscript'] = nil]]
    end
        --templateArgs['website'] = templateArgs['db']  -- alternative (and use |postscript)
    	--templateArgs['publisher'] = templateArgs['via']
    	
    --page &lt;title&gt;WoRMS - World Register of Marine Species - Heterobranchia&lt;/title&gt;
    local title = &quot;WoRMS taxon details: AphiaID &quot; .. id
    local url = data.WoRMS.customArgs['baseURL'] .. data.WoRMS.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url    

end
data.WoRMS.default = function()
	 if templateArgs['db'] then
    	data.WoRMS.db (templateArgs['db'])
     end
end
data.WoRMS.db = function(db)	-- if database hosted by WoRMS

    db = string.lower( db )
	if db == &quot;world list of octocorallia&quot; or db == &quot;octocorallia&quot;  then
		templateArgs['author'] = &quot;World List of Octocorallia&quot;
		templateArgs['editor-last1']=&quot;McFadden&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;C.S.&quot;  -- , ; , R.; Samimi-Namin, K.; , G.; , L.
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Cordeiro&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;R.&quot;
		templateArgs['editor-last3']=&quot;Samimi-Namin&quot;; templateArgs['editor-first3']=&quot;K.&quot;
		templateArgs['editor-last4']=&quot;Williams&quot;; templateArgs['editor-first4']=&quot;G.&quot;
		templateArgs['editor-last5']=&quot;van Ofwegen&quot;; templateArgs['editor-first5']=&quot;L.&quot;
		-- year ? (2022). 
	elseif db == &quot;world of copepods database&quot; or db == &quot;copepoda&quot; or db == &quot;copepods&quot; or db == &quot;copepod&quot; then
		templateArgs['author'] = &quot;World of Copepods Database&quot;
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Walter&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;T.C.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Boxshall&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;G.&quot;
		-- year ? (2022). 
	elseif db == &quot;world amphipoda database&quot; or db == &quot;amphipoda&quot; or db == &quot;amphipod&quot;then
		templateArgs['author'] = &quot;World Amphipoda Database&quot;
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Horton&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;T.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Lowry&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;J.&quot;
		templateArgs['editor-last3']=&quot;De Broyer&quot;; templateArgs['editor-first3']=&quot;C.&quot;
		templateArgs['display-editors']=&quot;etal&quot;;  -- full list is about 20 names
	elseif db == &quot;world isopoda database&quot; or db == &quot;isopoda&quot; or db == &quot;isopod&quot;then
		templateArgs['author'] = &quot;World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database&quot;
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Boyko&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;C.B.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Bruce&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;N.L.&quot;
		templateArgs['editor-last3']=&quot;Hadfield&quot;; templateArgs['editor-first3']=&quot;K.A.&quot;
		templateArgs['editor-last4']=&quot;Merrin&quot;; templateArgs['editor-first4']=&quot;K.L.&quot;
		templateArgs['editor-last5']=&quot;Ota.&quot;; templateArgs['editor-first5']=&quot;Y.&quot;
		templateArgs['editor-last6']=&quot;Poore&quot;; templateArgs['editor-first6']=&quot;G.C.B.&quot;
		templateArgs['editor-last7']=&quot;Taiti&quot;; templateArgs['editor-first7']=&quot;S.&quot;
	elseif db == &quot;millibase&quot; or db == &quot;diplopoda&quot; or db == &quot;diplopod&quot;then
		templateArgs['author'] = &quot;MilliBase&quot;
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Sierwald&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;P.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Spelda&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;J.&quot;
	elseif db == &quot;molluscabase&quot; or db == &quot;mollusca&quot; or db == &quot;mollusc&quot; then
		templateArgs['author'] = &quot;MolluscaBase&quot;
	else
		templateArgs['author'] = templateArgs['db']  -- this is recommended by WoRMS
	end
end

--[[ Species files
       -- takes db parameter
       --https://db.speciesfile.org/otus/$ID/overview
       --https://plecoptera.speciesfile.org/otus/890815/overview
]]

data.speciesfile = {
	citationArgs = {
	    website   = &quot; Species File&quot;,
	    --publisher = &quot;&quot;,
	},
	customArgs = {exclude=&quot;id,1,2,3,4,5,db&quot;,
	              --baseURL = &quot;https://&quot; .. firstToUpper(templateArgs['db'] ) .. &quot;.speciesfile.org/&quot;,
	              --searchStr = &quot;otus/&quot;,
	             -- defaultSuffix = &quot;/overview&quot;,
	              --defaultTitle=  &quot; Species File&quot;
	}
}
data.speciesfile.id = function(id)                               -- e.g. https://plecoptera.speciesfile.org/otus/890815/overview
	local db = data.speciesfile.db()  -- customise for speciesfile
    local title = firstToUpper(db) .. &quot; Species File id&amp;#61;&quot; .. id  -- use entity &amp;#61; for = to avoid missing pipe CS1 warning
    --local url = data.speciesfile.customArgs['baseURL'] .. data.speciesfile.customArgs['searchStr'] .. id .. data.speciesfile.customArgs['defaultSuffix ']
    local url = &quot;https://&quot; ..db .. &quot;.speciesfile.org/otus/&quot; .. id .. &quot;/overview&quot;
               
	return title, url    
end
data.speciesfile.default = function()
    local db = data.speciesfile.db ()
    local title = firstToUpper(db) .. &quot; Species File&quot; 
    local url = &quot;https://&quot; ..db .. &quot;.speciesfile.org/&quot;
    return title, url 
end
data.speciesfile.db = function()
    local db = string.lower( templateArgs['db'] )
	--	templateArgs['editor-last1']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;H.&quot;
	if db == &quot;zoraptera&quot; then    -- ed: Hopkins, H.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;H.&quot;
	elseif db == &quot;dermaptera&quot; then  -- eds: Hopkins, H., Haas, F. &amp; Deem, L.S.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;H.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Johnson&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;K.P.&quot;
		templateArgs['editor-last3']=&quot;Smith&quot;; templateArgs['editor-first3']=&quot;V.S.&quot;
	elseif db == &quot;plecoptera&quot; then                    -- (eds) DeWalt RE, Hopkins H, Neu-Becker U, and Stueber G
		templateArgs['editor-last1']=&quot;DeWalt&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;R.E.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;H.&quot;
		templateArgs['editor-last3']=&quot;Neu-Becker&quot;; templateArgs['editor-first3']=&quot;U.&quot;
		templateArgs['editor-last4']=&quot;Stueber&quot;; templateArgs['editor-first4']=&quot;G.&quot;
	elseif db == &quot;orthoptera&quot; then  --eds: Cigliano, M.M., H. Braun, D.C. Eades &amp; D. Otte.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Cigliano&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;M.M.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Braun&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;H.&quot;
		templateArgs['editor-last3']=&quot;Eades&quot;; templateArgs['editor-first3']=&quot;D.C.&quot;
		templateArgs['editor-last4']=&quot;Otte&quot;; templateArgs['editor-first4']=&quot;D.&quot;
	elseif db == &quot;grylloblattodea&quot; then      -- ed: Hopkins, H.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;H.&quot;
	elseif db == &quot;mantophasmatodea&quot; then      -- ed: Hopkins, H.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;H.&quot;
	elseif db == &quot;embioptera&quot; then      -- ed: Hopkins, H.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;H.&quot;
	elseif db == &quot;phasmida&quot; then        -- eds: Brock PD, Büscher TH, Baker E. 
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Brock&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;P.D.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Büscher&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;T.H.&quot;
		templateArgs['editor-last3']=&quot;Baker&quot;; templateArgs['editor-first3']=&quot;E.&quot;
	elseif db == &quot;mantodea&quot; then		-- not updated yet
	elseif db == &quot;cockroach&quot; then       -- ed: Beccaloni, G.W.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Beccaloni&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;G.W.&quot;
	elseif db == &quot;isoptera&quot; then        -- ed: Hopkins, H.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;H.&quot;
	elseif db == &quot;psocodea&quot; then      --eds: Hopkins, H., Johnson, K.P., &amp; Smith, V.S. 
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;H.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Johnson&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;K.P.&quot;
		templateArgs['editor-last3']=&quot;Smith&quot;; templateArgs['editor-first3']=&quot;V.S.&quot;
	elseif db == &quot;aphid&quot; then         -- ed: Colin FAVRET
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Favret&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;Colin&quot;
	elseif db == &quot;coleorrhyncha&quot; then -- ed: Hopkins, H.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Hopkins&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;H.&quot;
	elseif db == &quot;coreoidea&quot; then -- not updated yet
	elseif db == &quot;lygaeoidea&quot; then -- eds: Dellapé, Pablo M. &amp; Thomas J. Henry
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Dellapé&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;Pablo M.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Henry&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;Thomas J.&quot;
	elseif db == &quot;hoppers&quot; then  -- eds: Dmitriev, D.A., Anufriev, G.A., Bartlett, C.R., Blanco-Rodríguez, E., Borodin, Oleg I., Cao, Y.-H., Deitz, L.L., Dietrich, C.H., Dmitrieva, M.O., El-Sonbati, S.A., Evangelista de Souza, O., Gjonov, I.V., Gonçalves, A.C., Hendrix, S., McKamey, S., Kohler, M., Kunz, G., Malenovský, I., Morris, B.O., Novoselova, M., Pinedo-Escatel, J.A., Rakitov, R.A., Rothschild, M.J., Sanborn, A.F., Takiya, D.M., Wallace, M.S., Zahniser, J.N.
		templateArgs['editor-last1']=&quot;Dmitriev&quot;; templateArgs['editor-first1']=&quot;D.A.&quot;
		templateArgs['editor-last2']=&quot;Anufriev&quot;; templateArgs['editor-first2']=&quot;G.A.&quot;
		templateArgs['editor-last3']=&quot;Bartlett&quot;; templateArgs['editor-first3']=&quot;C.R.&quot;
		templateArgs['display-editors']=&quot;etal&quot;;  -- full list is about 28 names	
	else
		--return &quot;Species File database not recognised&quot;
	end
	if db == &quot;hoppers&quot; then
		data.speciesfile.citationArgs['website'] = &quot;World Auchenorrhyncha Database&quot;
	else
	    data.speciesfile.citationArgs['website'] =  firstToUpper(db) .. data.speciesfile.citationArgs['website']
	end
    return db
end

--[[ WaspWeb and FigWeb
	WaspWeb: https://www.waspweb.org/Chalcidoidea/Neodiparidae/index.htm
	Web authors Simon van Noort (Iziko South African Museum)
	Citation: van Noort, S. 2025. WaspWeb: Hymenoptera of the World. URL: www.waspweb.org (accessed on &lt;day/month/year&gt;).
	
	FigWeb
	Web authors Simon van Noort (Iziko South African Museum) and Jean-Yves Rasplus (INRA, France)
	Citation: van Noort, S. &amp; Rasplus, JY. 2025. Figweb: figs and fig wasps of the world. URL: www.figweb.org(Accessed on &lt;day-month-year&gt;).
]]

data.waspweb = {
	citationArgs = {
	    website   = &quot;WaspWeb: Hymenoptera of the World&quot;,
	    ['last1'] = &quot;van Noort&quot;, ['first1'] = &quot;Simon&quot;, 	
	    publisher = &quot;[[Iziko South African Museum]]&quot;,
	},
	customArgs = {exclude=&quot;id,1,2,3,4,5&quot;,
	              baseURL = &quot;https://www.waspweb.org/&quot;,
	              suffixStr = &quot;Classification/index.htm&quot;,
	              defaultTitle=&quot;Classification of World Hymenoptera (Wasps, Bees, Ants)&quot;, -- 
	}
}
data.waspweb.default = function(title, url)    -- https://www.waspweb.org/Chalcidoidea/Neodiparidae/index.htm

    local title = data.waspweb.customArgs['defaultTitle'] 
    local url   = data.waspweb.customArgs['baseURL'] .. data.waspweb.customArgs['suffixStr'] 
  
	return  title, url
end

data.figweb = {
	citationArgs = {
	    website   = &quot;FigWeb&quot;,
	    ['last1'] = &quot;van Noort&quot;, ['first1'] = &quot;Simon&quot;, 	
	    ['last2'] = &quot;Rasplus&quot;,   ['first2'] = &quot;Jean-Yves&quot;, 	
	    publisher = &quot;[[Iziko South African Museum]]&quot;,
	},
	customArgs = {exclude=&quot;id,1,2,3,4,5&quot;,
	              baseURL = &quot;https://www.figweb.org/Fig_wasps/&quot;,
	              suffixStr = &quot;Classification/index.htm&quot;,
	              defaultTitle=&quot;Classification of fig wasps&quot;
	}
}
data.figweb.default = function(title, url)    -- https://www.figweb.org/Fig_wasps/Agaonidae/Agaoninae/index.htm

    local title = data.figweb.customArgs['defaultTitle'] 
    local url = data.figweb.customArgs['baseURL'] .. data.figweb.customArgs['suffixStr'] 
  
	return  title, url
end

--[[ Lepindex 
]]

data.lepindex = {
	citationArgs = {
	    website   = &quot;[[The Global Lepidoptera Names Index]]&quot;,
	    ['editor-last1'] = &quot;Beccaloni&quot;, ['editor-first1'] = &quot;George&quot;, 	['editor-last2'] = &quot;Scoble&quot;,    ['editor-first2'] = &quot;Malcolm&quot;,
	    ['editor-last3'] = &quot;Kitching&quot;,  ['editor-first3'] = &quot;Ian&quot;,	    ['editor-last4'] = &quot;Simonsen&quot;,  ['editor-first4'] = &quot;Thomas&quot;,
	    ['editor-last5'] = &quot;Robinson&quot;,  ['editor-first5'] = &quot;Gaden&quot;, 	['editor-last6'] = &quot;Pitkin&quot;,    ['editor-first6'] = &quot;Brian&quot;, 
	    ['editor-last7'] = &quot;Hine&quot;,      ['editor-first7'] = &quot;Adrian&quot;,	['editor-last8'] = &quot;Lyal&quot;,      ['editor-first8'] = &quot;Chris&quot;,
	    publisher = &quot;[[Natural History Museum, London|Natural History Museum]]&quot;,
	},
	customArgs = {exclude=&quot;id,1,2,3,4,5&quot;,
	              baseURL = &quot;https://www.nhm.ac.uk/our-science/data/lepindex/&quot;,
	              suffixStr = &quot;detail/?taxonno=&quot;,
	              defaultTitle=&quot;Lepindex&quot;
	}
}
data.lepindex.id = function(id)    -- https://www.nhm.ac.uk/our-science/data/lepindex/detail/?taxonno=51506

    local title = &quot;Lepindex id=&quot; .. id
    local url = data.lepindex.customArgs['baseURL'] .. data.lepindex.customArgs['suffixStr'] .. id
  
	return title, url    
end

--[[ Global Lepidoptra Index
]]
data.gli = {
	
	--Beccaloni, G., Scoble, M., Kitching, I., Simonsen, T., Robinson, G., Pitkin, B., Hine, A., Lyal, C., Ollerenshaw, J., Wing, P., &amp; Hobern, D. (2024). Global Lepidoptera Index (D. Hobern, Ed.; 1.1.24.171).
	citationArgs = {
	    website   = &quot;Global Lepidoptera Index&quot;,
	    ['last1'] = &quot;Beccaloni&quot;,   ['first1'] = &quot;George&quot;, 
	    ['last2'] = &quot;Scoble&quot;,      ['first2'] = &quot;Malcolm&quot;,
	    ['last3'] = &quot;Kitching&quot;,    ['first3'] = &quot;Ian&quot;,
	    ['last4'] = &quot;Simonsen&quot;,    ['first4'] = &quot;Thomas&quot;,
	    ['last5'] = &quot;Robinson&quot;,    ['first5'] = &quot;Gaden&quot;, 
	    ['last6'] = &quot;Pitkin&quot;,      ['first6'] = &quot;Brian&quot;, 
	    ['last7'] = &quot;Hine&quot;,        ['first7'] = &quot;Adrian&quot;,
	    ['last8'] = &quot;Lyal&quot;,        ['first8'] = &quot;Chris&quot;,
	    ['last9'] = &quot;Ollerenshaw&quot;, ['first9'] = &quot;Justin&quot;, 
	    ['last10'] = &quot;Wing&quot;,       ['first10'] = &quot;Peter&quot;, 
	    ['last11'] = &quot;Hobern&quot;,     ['first11'] = &quot;Donald&quot;,
	    ['editor-last'] = &quot;Hobern&quot;, ['editor-first'] = &quot;Donald&quot;, 
	    publisher = &quot;[[Natural History Museum, London|Natural History Museum]]&quot;,
	    via = &quot;ChecklistBank&quot;,
	},
	customArgs = {exclude=&quot;id,1,2,3,4,5&quot;,
	              baseURL = &quot;https://www.checklistbank.org/dataset/55434/&quot;,
	              suffixStr = &quot;taxon/&quot;,
	              defaultTitle=&quot;Global Lepidoptera Index&quot;,
	              defaultURL = &quot;https://www.checklistbank.org/dataset/55434/about&quot;,
	}
}
data.gli.id = function(id)    -- https://www.checklistbank.org/dataset/55434/taxon/233256 
	                          -- https://www.checklistbank.org/dataset/DATASET_ID/taxon/TAXON_ID -- the dataset ID will change with version so need version handling or just use URL 

    local title = &quot;GLI id=&quot; .. id
    local url = data.gli.customArgs['baseURL'] .. data.gli.customArgs['suffixStr'] .. id
  
	return title, url    
end
data.gli.default2 = function()
  
    local title = &quot;&quot;
    local url = &quot;&quot;
    return title, url 
end

--[[ CarabCat - Ground Beetles of the World
          https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=95601#null
          https://www.checklistbank.org/dataset/1146/taxon/208583
]]

data.carabcat = {
	citationArgs = {
	    website   = &quot;CarabCat&quot;,
	     ['last'] = &quot;Lorenz&quot;,   ['first'] = &quot;Wolfgang&quot;, 
	    publisher = &quot;ChecklistBank&quot;,
	    version = &quot;03 (08/2021)&quot;,
	    year = 2021
	},
	customArgs = {exclude=&quot;id,1,2,3,4,5&quot;,
	              baseURL = &quot;https://www.checklistbank.org/dataset/1146/&quot;,
	              searchStr = &quot;taxon/&quot;,
	              defaultTitle=&quot;CarabCat&quot;
	}
}
data.carabcat.id = function(id)   

    local title = &quot;CarabCat on ChecklistBank id=&quot; .. id
    local url = data.carabcat.customArgs['baseURL'] .. data.carabcat.customArgs['searchStr'] .. id
  
	return title, url    
	
end

--[[ ITIS - Integrated Taxonomic Information System
          https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=95601#null
]]

data.itis = {
	citationArgs = {
	    website   = &quot;[[Integrated Taxonomic Information System]]&quot;,
	    --publisher = &quot;&quot;,
	},
	customArgs = {exclude=&quot;id,1,2,3,4,5&quot;,
	              baseURL = &quot;https://www.itis.gov/&quot;,
	              searchStr = &quot;servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=&quot;,
	              defaultTitle=&quot;Integrated Taxonomic Information System&quot;
	}
}
data.itis.id = function(id)   

    local title = &quot;ITIS id=&quot; .. id
    local url = data.itis.customArgs['baseURL'] .. data.itis.customArgs['searchStr'] .. id
  
	return title, url    
	
end

--[[ Catalogue of Life:
		Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., van Nieukerken E.J., Penev L. (eds.) (2020). 
		Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life, 2020-12-01. 
		Digital resource at www.catalogueoflife.org. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-8858.
		Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life, 2020-12-01. Digital resource at www.catalogueoflife.org. 
		Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-8858.
]]
data.col = {
	db       = &quot;col&quot;,  -- need rethink this
	citationArgs = {
	    --author = &quot;Catalogue of Life&quot;,
	    --['editor-last1'] = &quot;Roskov&quot;,   ['editor-first1'] = &quot;Y.&quot;, ['editor-last2'] = &quot;Ower&quot;,     ['editor-first2'] = &quot;G.&quot;, 	    ['editor-last3'] = &quot;Orrell&quot;,   ['editor-first3'] = &quot;T.&quot;, ['editor-last4'] = &quot;Nicolson&quot;, ['editor-first4'] = &quot;D.&quot;, 	    ['editor-last5'] = &quot;Bailly&quot;,   ['editor-first5'] = &quot;N.&quot;, ['editor-last6'] = &quot;Kirk&quot;,     ['editor-first6'] = &quot;P.M.&quot;, 	    ['editor-last7'] = &quot;Bourgoin&quot;, ['editor-first7'] = &quot;T.&quot;, ['editor-last8'] = &quot;DeWalt&quot;,   ['editor-first8'] = &quot;R.E.&quot;, 	    ['editor-last9'] = &quot;Decock&quot;,   ['editor-first9'] = &quot;W.&quot;, ['editor-last10'] = &quot;van Nieukerken&quot;, ['editor-first10'] = &quot;E.J.&quot;, 	    ['editor-last11'] = &quot;Penev&quot;, ['editor-first11'] = &quot;L.&quot;, 
	    --website   = &quot;[[Catalogue of Life]]&quot;,
	    --website   = &quot;[[Catalogue of Life|Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life]]&quot;,
	    -- website   = &quot;[[Species 2000]] &amp; [[ITIS]] [[Catalogue of Life]]&quot;,
	    website   = &quot;[[Catalogue of Life]]&quot;,
	    publisher = &quot;[[Species 2000]]: Leiden, Nizozemska&quot;,
	    --others    = &quot;Species 2000 &amp; ITIS&quot;

	},
	customArgs = {exclude=&quot;id,db,1,2,3,4,5,legacy,option&quot;,
	              baseURL = &quot;https://www.catalogueoflife.org/data/&quot;,
	              searchStr = &quot;browse?taxonKey=&quot;,
	              defaultTitle=&quot;Catalogue of Life&quot;
	}
}
data.col.id = function(id)   
 
    --[[ Catalogue of Life
        browse option:	https://www.catalogueoflife.org/data/browse?taxonKey=4JQ8
            use id for taxoKey
            
        taxon option    https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6HR5M
    ]]
    local title = &quot;Catalogue of Life taxonKey &quot; .. id
    local url = data.col.customArgs['baseURL']
    
    -- some new CoL are numbers e.g. 64553 in https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/64553
	if not tonumber(id)  and string.find( id,  &quot;^[0-9abcdef]+$&quot; ) then                                            -- if old-style id
		local year = &quot;2019&quot;        -- last old-style version available
    	if templateArgs['version'] and string.find( templateArgs['version'], &quot;^%d%d%d%d$&quot;  ) then --if version specied
        	year = templateArgs['version']
        end
    	if templateArgs['option'] == &quot;browse&quot; then 
		    url = &quot;http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/&quot; .. year .. &quot;/browse/tree/id/&quot; .. id
		else -- default to option=taxon
		    url = &quot;http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/&quot; .. year .. &quot;/details/species/id/&quot; .. id
		end
    else                                                                                  -- else use current version
    	if templateArgs['option'] == &quot;browse&quot; then 
		    url = url .. &quot;browse?taxonKey=&quot; .. id
		else -- default to option=taxon
		    url = url .. &quot;taxon/&quot; .. id
		end
    end

	return title, url    
	
end
--[[ current links
				 https://www.catalogueoflife.org/data/search?q=&quot; Chinchilla+chinchilla&amp;type=EXACT
	legacy links with redirect
	    Species pages:    http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/12dca9c49741815f82400bb7bff50553
	    Species searches: http://www.catalogueoflife.org/col/search/all/key/Dracula+antonii/
    old-style links
                		  http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/7539827da517bd6273a4a3836578cb24
            		      http://www.catalogueoflife.org/col/search/scientific/genus/Chinchilla/species/chinchilla/match/1/
                		  http://www.catalogueoflife.org/col/browse/tree/id/003e480e646d0e7647ab67efc1218197
	year specific links
        2019              http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019/details/species/id/7539827da517bd6273a4a3836578cb24
                          http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019/search/all/key/Chinchilla+chinchilla/fossil/1/match/1 
                          http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019/search/scientific/genus/Chinchilla/species/chinchilla/match/1/
                     ?    http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2016/browse/tree?6d600f4985f19b1207d41d847424edd0 
                     ?    http://www.catalogueoflife.org/col/browse/tree/id/003e480e646d0e7647ab67efc1218197
        browse            http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019/browse/tree/id/003e480e646d0e7647ab67efc1218197
 ]]
data.col.default = function(mode)  -- this handles the old style template with positional parameters (mode unused?)
   
	local para1 = templateArgs[2] 
	local para2 = templateArgs[3] 
	local para3 = templateArgs[4]  
	local para4 = templateArgs[5]  
	if para1 then para1 = mw.text.trim(para1) end
	if para2 then para2 = mw.text.trim(para2) end
	if para3 then para3 = mw.text.trim(para3) end
	if para4 then para4 = mw.text.trim(para4) end
	
	local title, url
	
	if para1 then
        --local match = &quot;7539827da517bd6273a4a3836578cb24&quot; 
		local match = &quot;^[0-9abcdef]+$&quot; 
		if string.find( para1, match ) then
			url = &quot;http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/&quot; .. para1  -- &quot;&quot;Old style id&quot;
			--url =&quot;https://www.catalogueoflife.org/data/search?q=&quot; .. para1
			if para2 then
				title = para2
			else
				title = &quot;Oldstyle id: &quot; .. para1
			end
			
		else

			--https://www.catalogueoflife.org/data/search?q=&quot; Chinchilla+chinchilla&amp;type=EXACT
			
			if para1 ~= &quot;&quot; then
				url = &quot;https://www.catalogueoflife.org/data/search?q=&quot; .. para1 
				title = &quot;''&quot; .. para1 
				if para2  then
					url = url .. &quot;+&quot; .. para2 
					title = title .. &quot; &quot; .. para2
				end
				url = url .. &quot;&amp;type=EXACT&quot;
				title = title .. &quot;''&quot;
			end
			
		end	
		if para3 then title = title .. &quot; &quot; .. para3 end   -- add authority
		if para4 == &quot;nv&quot; then templateArgs['trans-title'] = &quot;synonym&quot; end   -- if nv add [synonym]. Note that this parameter is not used to add COinS metadata 
	else
		-- no parameter 1
	end
	
	return title, url    
end

--======================  Fossilworks =======================================

data.fossilworks = {
	citationArgs = {
		website=&quot;[[Fossilworks]]&quot;,
		agency=&quot;Gateway to the [[Paleobiology Database]]&quot;,
		--publisher=&quot;Paleobiology Database&quot;,
		--postscript = 'none',
		-- postscript = &quot;&amp;#32;from the [[Paleobiology Database]].&quot;,  -- gives maintenance warning
		--via=&quot;''fossilworks.org''&quot;   -- an alternative format to using |website=
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,collection,date,1&quot;,
	               baseURL = &quot;http://www.fossilworks.org/cgi-bin/&quot;,
	               searchStr =&quot;bridge.pl?a=taxonInfo&amp;taxon_no=&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Fossilworks: Gateway to the Paleobiology Database&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
data.fossilworks.id = function(id)
--[[ http://fossilworks.org/cgi-bin/bridge.pl?a=taxonInfo&amp;taxon_no=83087	
    if not templateArgs['id'] then return &quot;no id parameter detected&quot; end
    local searchStr = &quot;bridge.pl?a=taxonInfo&amp;taxon_no=&quot; .. templateArgs['id']
    templateArgs['url']= target.CustomArgs['baseURL'] .. searchStr
    ]]
    local title = &quot;PaleoDB taxon number: &quot; .. id
    local url = data.fossilworks.customArgs['baseURL'] .. data.fossilworks.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.fossilworks.collection = function(collection)
	-- http://fossilworks.org/bridge.pl?a=collectionSearch&amp;collection_no=20072
	local title = &quot;PaleoDB collection number: &quot; .. collection
	local url = data.fossilworks.customArgs['baseURL'] .. &quot;bridge.pl?a=collectionSearch&amp;collection_no=&quot; .. collection
	return title, url 
end
data.fossilworks.error = function()
	return &quot;Requires id and title parameters&quot;
end


--======================  Paleobiology Database: paleobiodb.org =======================================

data.paleobiodb = {
	citationArgs = {
		website=&quot;[[Paleobiology Database]]&quot;
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,collection,date,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://paleobiodb.org/classic/&quot;,
	               searchStr =&quot;basicTaxonInfo?taxon_no=&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Paleobiology Database&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
data.paleobiodb.id = function(id)
--[[ https://paleobiodb.org/classic/basicTaxonInfo?taxon_no=22786	
    if not templateArgs['id'] then return &quot;no id parameter detected&quot; end
    ]]
    local title = &quot;PaleoDB taxon number: &quot; .. id
    local url = data.paleobiodb.customArgs['baseURL'] .. data.paleobiodb.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.paleobiodb.collection = function(collection)
	-- https://paleobiodb.org/classic/basicCollectionSearch?collection_no=24193
	local title = &quot;PaleoDB collection number: &quot; .. collection
	local url = data.paleobiodb.customArgs['baseURL'] .. &quot;basicCollectionSearch?collection_no=&quot; .. collection
	return title, url 
end
data.paleobiodb.error = function()
	return &quot;Requires id and title parameters&quot;
end
--======================================= PLANTS =========================
--[[ Plant authorities can end in a period. This is stripped by the citation templates. 
     This function encloses titles ending in such authorities in double parentheses, i.e. ((title))   
  ]]
local addAuthority = function(formattedTaxonName)
    if templateArgs['authority'] then
    	local title = formattedTaxonName .. &quot; &quot; .. templateArgs['authority']
     	return string.gsub( title, &quot;(.*%.)$&quot;, &quot;((%1))&quot;)  -- if authority ends in &quot;.&quot; enclose ((title)) to prevent removal
    end
    return formattedTaxonName
end


--[[ Hassler, Michael (2004 - 2020): World Plants. Synonymic Checklist and Distribution of the World Flora. 
       Version x.xx; last update xx.xx.xxxx. - www.worldplants.de. Last accessed dd/mm/yyyy.
       https://www.worldplants.de/world-plants-complete-list/complete-plant-list#1599996425
     Hassler, Michael (2004 - 2020): World Ferns. Synonymic Checklist and Distribution of Ferns and Lycophytes of the World. 
       Version x.xx; last update xx.xx.xxxx. - www.worldplants.de/ferns/. Last accessed dd/mm/yyyy.
       https://www.worldplants.de/world-ferns/ferns-and-lycophytes-list#1599997555

    deeplinks:
		Genus:  [https://www.worldplants.de?deeplink=Helosciadium-Koch ''Helosciadium'']
		Species: [https://www.worldplants.de?deeplink=Helosciadium-longipedunculatum ''Helosciadium longipedunculatum'']
		
		Genus:  [https://www.worldplants.de?deeplink=Lycopodium-L. ''Lycopodium'']
		Species: [https://www.worldplants.de?deeplink=Lycopodium-clavatum ''Lycopodium clavatum'']

--]]
data.worldplants = {
	citationArgs = {
		last1 = &quot;Hassler&quot;, first1 = &quot;Michael&quot;,
		website=&quot;World Plants. Synonymic Checklist and Distribution of the World Flora.&quot;,
		--publisher=&quot;&quot;
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,authority,family,genus,species,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://www.worldplants.de&quot;,
	               searchStr =&quot;/world-plants-complete-list/complete-plant-list#&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;World Plants&quot;
	}
}
data.worldplants.genus = function(genus)
	local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot;''&quot;)
	local genusString = genus 
	if templateArgs['authority'] then genusString = genus .. &quot;-&quot; .. templateArgs['authority'] end
	local url = data.worldplants.customArgs['baseURL'] .. &quot;?deeplink=&quot; .. genusString
	return title, url  
end
data.worldplants.species = function(genus, species)
	local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;)
	local url = data.worldplants.customArgs['baseURL'] .. &quot;?deeplink=&quot; .. genus .. &quot;-&quot; .. species .. &quot; &quot; .. (templateArgs['authority'] or &quot;&quot;)
	return title, url  
end
--[[ experimental, don't leave live 

data.worldplants.taxon = function(taxon)
	local title =  taxon .. &quot; &quot; .. (templateArgs['authority'] or &quot;&quot;)
	local url = data.worldplants.customArgs['baseURL'] .. &quot;?deeplink=&quot; .. taxon
	return title, url  
end

data.worldplants.family = function(family)
	local title = family .. &quot; &quot; .. (templateArgs['authority'] or &quot;&quot;)
	local url = data.worldplants.customArgs['baseURL'] .. &quot;?deeplink=&quot; .. family
	return title, url  
end
--]]
data.worldferns = {
	citationArgs = {
		last1 = &quot;Hassler&quot;, first1 = &quot;Michael&quot;,
		website=&quot;World Ferns. Synonymic Checklist and Distribution of the World Flora.&quot;,
		--publisher=&quot;&quot;
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,authority,family,genus,species,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://www.worldplants.de/&quot;,
	               searchStr =&quot;world-ferns/ferns-and-lycophytes-list?name=&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;World Ferns&quot;
	}
}
data.worldferns.genus = function(genus)
	local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot;''&quot;)
	local genusString = genus 
	if templateArgs['authority'] then genusString = genus .. &quot;-&quot; .. templateArgs['authority'] end
	local url = data.worldferns.customArgs['baseURL'] .. data.worldferns.customArgs['searchStr'] ..  genusString
	return title, url  
end
data.worldferns.species = function(genus, species)
	local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;)
	local url = data.worldferns.customArgs['baseURL'] .. data.worldferns.customArgs['searchStr'] .. genus .. &quot;-&quot; .. species .. &quot; &quot; .. (templateArgs['authority'] or &quot;&quot;)
	return title, url  
end

--[[Plants of the World online
	   http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2  -- use id
	   http://powo.science.kew.org/?q=Selaginellaceae                        -- use search
	   http://powo.science.kew.org/?family=Selaginellaceae                   -- can also use family= [gets same result as q=]
	   http://powo.science.kew.org/?genus=Selago                             -- or genus
	   http://powo.science.kew.org/?genus=Selago&amp;species=abietina            -- or genus + species
	   http://powo.science.kew.org/?genus=Selago&amp;f=accepted_names            -- filter for accepted names
	   http://powo.science.kew.org/?genus=Selago&amp;f=genus_f                   -- filter for genus (no species selected)
	   http://powo.science.kew.org/?genus=Selago&amp;f=genus_f%2Caccepted_names  -- filter for genus and accepted names
	   http://powo.science.kew.org/?page.size=480&amp;f=family_f%2Caccepted_names -- list of accepted families
	   -- all these searches get the search result (no apparent way to target the article when unique)
]]
data.POWO = {
	citationArgs = {
		website=&quot;[[Plants of the World Online]]&quot;,
		publisher=&quot;Royal Botanic Gardens, Kew&quot;,
		--postscript = 'none',
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,authority,family,genus,species,1&quot;,
	               baseURL = &quot;http://powo.science.kew.org/taxon/&quot;,
	               searchStr =&quot;urn:lsid:ipni.org:names:&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Plants of the World Online&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
--[[ http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2	]]
data.POWO.id = function(id)
	local id = data.POWO.getValidID()
	if not id then return data.POWO.error() end
    local title = id                                                                          -- as default value
	local url = data.POWO.customArgs['baseURL'] .. data.POWO.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.POWO.family = function(family)
	local title = addAuthority(family)
	local id = templateArgs['id']
	if not id then return data.POWO.error() end
	local url = data.POWO.customArgs['baseURL'] .. data.POWO.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.POWO.genus = function(genus)
	local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot;''&quot;)
	local id = data.POWO.getValidID()
	if not id then return data.POWO.error() end
	local url = data.POWO.customArgs['baseURL'] .. data.POWO.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.POWO.species = function(genus,species)
	local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;)
	local id = data.POWO.getValidID()
	if not id then return data.POWO.error() end
	local url = data.POWO.customArgs['baseURL'] .. data.POWO.customArgs['searchStr'] ..id
    return title, url  
end
data.POWO.getValidID = function()
	local id = templateArgs['id']
	if id then 
		return string.gsub( id, &quot;urn:lsid:ipni.org:names:&quot;, &quot;&quot;) -- don't want this twice
	end
	return nil
end
data.POWO.error = function()
	return '&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;Requires id and one of title, family, genus or species parameters&lt;/span&gt;'
end

--[[Gouda, E.J., Butcher, D. &amp; Gouda, C.S. (cont.updated) 
Encyclopaedia of Bromeliads, Version 4. http://bromeliad.nl/encyclopedia/ Utrecht University Botanic Gardens
]]

data.bromeliad = {
	citationArgs = {
		last1=&quot;Gouda&quot;, first1=&quot;E.J.&quot;,
		last2=&quot;Butcher&quot;, first2=&quot;D.&quot;,
		last3=&quot;Gouda&quot;, first3=&quot;C.S&quot;,
		website=&quot;[[Encyclopaedia of Bromeliads]]&quot;,
		version=&quot;Version 4&quot;,
		publisher=&quot;Utrecht University Botanic Gardens&quot;,
		--postscript = 'none',
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,authority,family,genus,species,list,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://bromeliad.nl/&quot;,
	               searchStr =&quot;encyclopedia/index.php?find=&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Encyclopaedia of Bromeliads, Version 4&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
--[[ https://bromeliad.nl/encyclopedia/index.php?find=Hylaeaicum	]]
data.bromeliad.search = function(search)

    local title = search                                                                          -- as default value
	local url = data.bromeliad.customArgs['baseURL'] .. data.bromeliad.customArgs['searchStr'] .. search
    return title, url  
end
--[[ http://bromeliad.nl/species/Bromeliaceae	]]
data.bromeliad.taxon = function(taxon)

    local title = addAuthority(taxon)                                                                          -- as default value
	local url = data.bromeliad.customArgs['baseURL'] .. &quot;species/&quot; .. taxon
    return title, url  
end
--[[ genus	]]
data.bromeliad.genus = function(genus)

    local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot;''&quot;)                                                                          -- as default value
	local url = data.bromeliad.customArgs['baseURL'] .. &quot;species/&quot; .. genus
	if templateArgs['list'] == &quot;species&quot; then
        url = data.bromeliad.customArgs['baseURL'] .. &quot;encyclopedia/brome.php?action=showSpeciesIndex&amp;name=&quot; .. genus .. &quot;&amp;flags=&quot;
    end
    return title, url  
end
--[[ 	]]
data.bromeliad.species = function(genus, species)

    local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;)                                                                          -- as default value
	local url = data.bromeliad.customArgs['baseURL'] .. &quot;species/&quot; .. genus .. &quot;/&quot; .. species 
    return title, url  
end

--[[ https://bromeliad.nl/encyclopedia/brome.php?action=showTaxon&amp;id=10093 ]]
data.bromeliad.id = function(id)

    local title = id                                                                          -- as default value
	local url = data.bromeliad.customArgs['baseURL'] .. &quot;encyclopedia/brome.php?action=showTaxon&amp;id=&quot; .. id
    return title, url  
end

--[[GRIN 
	Cite as: USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2021. Germplasm Resources Information Network (GRIN Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland.
	URL: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomyfamily?type=tribe&amp;id=1571. Accessed 27 October 2021. 
	Family record: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomyfamily?id=440
	   Genus list: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenuslist?id=440&amp;type=family
	Subfamily record: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomyfamily?type=subfamily&amp;id=1507
	   Genus list: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenuslist?id=3265&amp;type=subfamily
	Tribe record: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomyfamily?type=tribe&amp;id=1551 (Millettieae)
	   Genus list: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenuslist?id=1551&amp;type=tribe
	Subtribe record: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomyfamily?type=subtribe&amp;id=1507
	   Genus list: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenuslist?id=1507&amp;type=subtribe
	Genus record: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=191 (Genus Adenodolichos Harms)
	  Species list: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomyspecieslist?id=191&amp;type=genus
	Species record: https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=489203 ( Adenodolichos paniculatus)
	
]]
data.GRIN = {     
	citationArgs = {
		website=&quot;[[Germplasm Resources Information Network]] (GRIN)&quot;,
		publisher=&quot;[[Agricultural Research Service]] (ARS), [[United States Department of Agriculture]] (USDA)&quot;,
		--postscript = 'none',
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,authority,family,genus,species,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal&quot;,
	               searchStr =&quot;/taxon/taxonomydetail?&quot;,                             -- for species record
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;GRIN-Global&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
data.GRIN.id = function(id)
    local title = data.GRIN.customArgs['defaultTitle'] .. ' ' .. id
    local url = data.GRIN.customArgs['baseURL'] .. data.GRIN.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
--[[ USDA PLANTS
	default search page: https://plants.sc.egov.usda.gov/
	taxon: https://plants.sc.egov.usda.gov/plant-profile/RUID (Rubus idaeus L., American red raspberry)
]]
data.PLANTS = {     
	citationArgs = {
		--last = &quot;[[Natural Resources Conservation Service|NRCS]]&quot;,
		website=&quot;PLANTS Database&quot;,
		--publisher=&quot;[[United States Department of Agriculture]] (USDA)&quot;, 
		publisher=&quot;[[Natural Resources Conservation Service|USDA Natural Resources Conservation Service]]&quot;, 
		--postscript = 'none',
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://plants.sc.egov.usda.gov/&quot;,  
	               searchStr =&quot;plant-profile/&quot;,                             -- for species profile
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Plants Database&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
data.PLANTS.id = function(id)
    local title = data.PLANTS.customArgs['defaultTitle'] .. ' ' .. id
    local url = data.PLANTS.customArgs['baseURL'] .. data.PLANTS.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end


-- IPNI
--→ &quot;Meconopsis Vig.&quot; International Plant Names Index (IPNI). Royal Botanic Gardens, Kew.
--- 	https://www.ipni.org/n/30149252-2
--- as {{IPNI |id=30149252-2 |taxon=((Meconopsis |authority=Vig.))}} 

data.IPNI = {     
	citationArgs = {
		website=&quot;[[International Plant Names Index]] (IPNI)&quot;,
		publisher=&quot;Royal Botanic Gardens, Kew&quot;,
		--postscript = 'none',
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,authority,family,genus,species,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://www.ipni.org&quot;,
	               searchStr =&quot;/n/&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;IPNI&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
data.IPNI.id = function(id)
    local title = id
    local url = data.IPNI.customArgs['baseURL'] .. data.IPNI.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.IPNI.species  = function(genus, species)  return data.IPNI.taxon(genus .. &quot; &quot; .. species, &quot;TITLE_ITALICS&quot;) end
data.IPNI.genus  = function(genus)  return data.IPNI.taxon(genus, &quot;TITLE_ITALICS&quot;) end
data.IPNI.taxon = function(taxon, italics)
	local title = taxon 
	if italics then title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot;  end
	title = addAuthority(title)
--[[	if templateArgs['authority'] then
		title = title .. &quot; &quot; .. templateArgs['authority']
		title = string.gsub( title, &quot;(.*%.)$&quot;, &quot;((%1))&quot;)  -- if authority ends in &quot;.&quot; enclose ((title)) to prevent removal
	end ]]
	local url = data.IPNI.customArgs['baseURL'] .. data.IPNI.customArgs['searchStr'] .. templateArgs['id']
    return title, url  
end

--[[World Flora Online 
    	http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000012284  -- id
]]

data.WFO = {
	citationArgs = {
		website=&quot;[[World Flora Online]]&quot;,
		--publisher=&quot;Missouri Botanical Gardens&quot;,
		--postscript = 'none',
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,family,genus,species,authority,1&quot;,
	               baseURL = &quot;http://www.worldfloraonline.org&quot;,
	               searchStr =&quot;/taxon/wfo-&quot;,                                       -- not strictly search string
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               --defaultTitle = &quot;World Flora Online&quot;
	               defaultTitle = &quot;An Online Flora of All Known Plants&quot;
	}

}
data.WFO.getValidID = function()
	local id = templateArgs['id']
	if id then 
		return string.gsub( id, &quot;wfo%-&quot;, &quot;&quot;) -- don't want this twice (must escape -)
	end
	mw.addWarning(&quot;Citations for WFO require a valid ID&quot;)
	return &quot;&quot;
end
data.WFO.id = function(id)
--[[ http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000012284	
    ]]
    id = data.WFO.getValidID()
    local title = id
    local url = data.WFO.customArgs['baseURL'] .. data.WFO.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.WFO.family = function(family)
	local title = addAuthority(family) 
	local url = data.WFO.customArgs['baseURL'] .. data.WFO.customArgs['searchStr'] .. data.WFO.getValidID()
    return title, url  
end
data.WFO.genus = function(genus)
	local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot;''&quot;) 
	local url = data.WFO.customArgs['baseURL'] .. data.WFO.customArgs['searchStr'] .. data.WFO.getValidID()
    return title, url  
end
data.WFO.species = function(genus,species)
	local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;) 
	local url = data.WFO.customArgs['baseURL'] .. data.WFO.customArgs['searchStr'] ..data.WFO.getValidID()
    return title, url  
end
data.WFO.error = function()
	return &quot;Requires id and title parameters&quot;
end

data.Tropicos = {
	citationArgs = {
		website=&quot;[[Tropicos]]&quot;,
		--publisher=&quot;Missouri Botanical Gardens&quot;,
		--postscript = 'none',
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;http://legacy.tropicos.org/Name/&quot;,
	               searchStr =&quot;&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Tropicos&quot;
	}

}
data.Tropicos.id = function(id)
--[[ hhttp://legacy.tropicos.org/Name/100444532	
    ]]
    local title = id
    local url = data.Tropicos.customArgs['baseURL'] .. data.Tropicos.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.Tropicos.error = function()
	return &quot;Requires id and title parameters&quot;
end


data.FNA = {
	citationArgs = {
		            website=&quot;[[Flora of North America]]&quot;,
		            --publisher=&quot;http://www.efloras.org&quot;,
		            --postscript = 'none',
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;http://www.efloras.org/florataxon.aspx&quot;,
	               searchStr =&quot;?flora_id=1&amp;taxon_id=&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Flora of North America&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
data.FNA.id = function(id)
--[[ http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=125683
    ]]
    local title = id
    local url = data.FNA.customArgs['baseURL'] .. data.FNA.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.FNA.error = function()
	return &quot;Requires id and title parameters&quot;
end

-- Australian Plant Name Index (APNI)

data.APNI = {
	citationArgs = {
		            website=&quot;[[Australian Plant Name Index]]&quot;,
		            publisher=&quot;[[Centre for Australian National Biodiversity Research]]&quot;, -- IBIS database
		            --version = &quot;Edition 8&quot;,
	},
	customArgs = { exclude = &quot;name, qid, authority, genus, species,authority, id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://id.biodiversity.org.au/name/apni/&quot;,
	               searchURL = &quot;https://biodiversity.org.au/nsl/services/search/names?product=APNI&amp;tree.id=&amp;name=&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;APNI&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
data.APNI.id = function(id)
	local title = addAuthority( templateArgs['taxon'] )
    local url = data.APNI.customArgs['baseURL'] .. id
	return title, url
end
data.APNI.taxon = function(taxon)
	local title = addAuthority( taxon )
    local url = data.APNI.customArgs['baseURL'] .. templateArgs['id']
	return title, url
end
-- SEARCH 
--https://biodiversity.org.au/nsl/services/search/names?product=APNI&amp;tree.id=&amp;name=ficus
--https://biodiversity.org.au/nsl/services/search/names?product=APNI&amp;tree.id=&amp;name=ficus&amp;inc._scientific=&amp;inc.scientific=on&amp;inc._cultivar=&amp;inc._other=&amp;max=100&amp;display=apni&amp;search=true
data.APNI.search = function(taxon)
	local title = addAuthority( taxon )
    local url = data.APNI.customArgs['searchURL'] .. taxon:gsub(&quot; &quot;,&quot;+&quot;)
	return title, url
end

-- ATRP: Australian Tropical Rainforest Plants 

data.ATRP = {
	citationArgs = {
		            website=&quot;[[Australian Tropical Rainforest Plants]]&quot;,
		            publisher=&quot;[[Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation]] (CSIRO)&quot;,
		            version = &quot;Edition 8&quot;,
				    year = 2020,
		            --postscript = 'none',
		            last1= &quot;Zich&quot;, first1=&quot;F. A.&quot;, 
		            last2= &quot;Hyland&quot;,  first2= &quot;B. P. M.&quot;, ['author2-link']=&quot;Bernard Hyland&quot;,
		            last3= &quot;Whiffin&quot;, first3= &quot;T.&quot;, 
		            last4= &quot;Kerrigan&quot;,  first4= &quot;R.A.&quot;,
		            --['display-authors']=3,
	},
	customArgs = { exclude = &quot;genus, species,authority, id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://apps.lucidcentral.org/rainforest&quot;,
	               searchStr =&quot;/text/entities/&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;.htm&quot;,
	               defaultTitle = &quot;[[Australian Tropical Rainforest Plants]]&quot;
	}
	--id = function(id) return p.genericIdCitation (frame, title, url)
}
data.ATRP.species = function(genus,species)
--[[ https://apps.lucidcentral.org/rainforest/text/entities/buckinghamia_celsissima.htm
    ]]
    local title = addAuthority(&quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;) --&quot;''&quot; .. genus .. &quot; &quot; .. species .. &quot;''&quot;
    local url = data.ATRP.customArgs['baseURL'] .. data.ATRP.customArgs['searchStr'] .. genus .. &quot;_&quot; .. species .. data.ATRP.customArgs['defaultSuffix']
    return title, url  
end
data.ATRP.error = function()
	return &quot;Requires genus and species parameters&quot;
end

--[[ ============================= Bryonames (Mosses etc) The Bryophyte Nomenclator =================================================
	https://www.bryonames.org/nomenclator?group=Bryidae&amp;group_id=35210272 (A Classification of the Bryidae)
	https://www.bryonames.org/nomenclator?group=Hedwigiales (A Classification of the Hedwigiale)
	https://www.bryonames.org/nomenclator?group=Rhacocarpus (A synopsis of Rhacocarpus)

--]]

data.bryonames = {
	citationArgs = {
		['editor1-first']=&quot;John C.&quot;, ['editor1-last']=&quot;Brinda&quot;, 
		['editor2-first']=&quot;John J.&quot;, ['editor2-last']=&quot;Atwood&quot;,
		website=&quot;The Bryophyte Nomenclator&quot;
		--publisher=&quot;[[xxx]]&quot;
	},
	customArgs = { exclude=&quot;family,genus,species,taxon,id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://www.bryonames.org/&quot;,
	               searchString = &quot;nomenclator?group=&quot;,
	               defaultTitle=&quot;Classification of the Bryophyta&quot;
	}	
}
data.bryonames.genus  = function(genus)  return data.bryonames.taxon(genus, &quot;GENUS&quot;) end
data.bryonames.family = function(family) return data.bryonames.taxon(family, &quot;FAMILY&quot;) end
data.bryonames.order  = function(order)  return data.bryonames.taxon(order, &quot;ORDER&quot;) end
data.bryonames.taxon  = function(taxon, rank)
    taxon = firstToUpper(taxon)
    local title = &quot;A Classification of the &quot; ..  taxon                                                     -- default title for suprafamilia taxa
    local url = data.bryonames.customArgs['baseURL'] .. data.bryonames.customArgs['searchString'] .. taxon -- url
    if rank == &quot;GENUS&quot; then taxon = &quot;''&quot; .. taxon .. &quot;''&quot;  end                                             -- italicise genus
    if rank == &quot;GENUS&quot; or rank == &quot;FAMILY&quot; then title = &quot;A synopsis of &quot; ..  taxon  end                    -- title for genus and familiees
 
    return title, url
end 

-- ============================= Mosses (Goffinet's site) =================================================
-- https://bryology.uconn.edu/classification/#Hypnanae
-- https://bryology.uconn.edu/classification/#Bryales
data.goffinet = {
	citationArgs = {
		first1=&quot;B.&quot;, last1=&quot;Goffinet&quot;, 
		first2=&quot;W.R.&quot;, last2=&quot;Buck&quot;,
		website=&quot;Classification of extant moss genera&quot;
		--publisher=&quot;[[xxx]]&quot;
	},
	customArgs = { exclude=&quot;family,genus,species,taxon,id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://bryology.uconn.edu/classification/&quot;,
	               searchString = &quot;#&quot;,
	               searchSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle=&quot;Classification of the Bryophyta&quot;
	}	
}
data.goffinet.genus  = function(genus)  return data.goffinet.taxon(genus, &quot;GENUS&quot;) end
data.goffinet.family = function(family) return data.goffinet.taxon(family, &quot;FAMILY&quot;) end
data.goffinet.order  = function(order)  return data.goffinet.taxon(order, &quot;ORDER&quot;) end
data.goffinet.taxon  = function(taxon, rank)
    local title = firstToUpper(taxon)
    if rank == &quot;GENUS&quot; then title = &quot;''&quot; .. title .. &quot;''&quot; end
    if not (rank == &quot;GENUS&quot; or rank == &quot;FAMILY&quot;) then  -- upper case anchors for orders and above
    	if taxon ~= &quot;Bryanae&quot; and taxon ~= &quot;Hypnanae&quot; and taxon ~= &quot;Bryales&quot; and taxon ~= &quot;Bryidae&quot; then -- check for exceptions (inconsistencies at website)
    		taxon = taxon:upper()
    	end
    end
    local url = data.goffinet.customArgs['baseURL'] .. data.goffinet.customArgs['searchString'] .. taxon .. data.goffinet.customArgs['searchSuffix']
    return title, url
end 

--[[ AlgaeBase
    (old) taxonomy browser url (Volvox) = https://www.algaebase.org/browse/taxonomy/?id=6898
    taxonomy browser url (Volvox) = https://www.algaebase.org/browse/taxonomy/?#6898
    genus article url (Volvox) =  https://www.algaebase.org/search/genus/detail/?genus_id=43497 (different id)
    genus article url (Torodinium)= https://www.algaebase.org/search/genus/detail/?genus_id=44698
    Please cite this record as:   M.D. Guiry in Guiry, M.D. &amp; Guiry, G.M. 2020. AlgaeBase. 
                                  World-wide electronic publication, National University of Ireland, Galway. 
                                  http://www.algaebase.org; searched on 10 May 2020.              
]]
data.AlgaeBase = {
	citationArgs = {
		           website=&quot;[[AlgaeBase]]&quot;,
	               ['editor1-last']=&quot;Guiry&quot;, ['editor1-first']=&quot;M.D.&quot;,
	               ['editor2-last']=&quot;Guiry&quot;, ['editor2-first']=&quot;G.M.&quot;,
		           publisher=&quot;National University of Ireland, Galway&quot;,
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,1,genus_id,species_id,spid,genid&quot;,
	               baseURL = &quot;https://www.algaebase.org/&quot;,
	               --searchStr =&quot;browse/taxonomy/?id=&quot;, (old)
	               searchStr =&quot;browse/taxonomy/?#&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;AlgaeBase&quot;
	}
}
data.AlgaeBase.id = function(id)
--[[ https://www.algaebase.org/browse/taxonomy/?id=6898 (id for taxonomy page)
    ]]
    local title = id
    local url = data.AlgaeBase.customArgs['baseURL'] .. data.AlgaeBase.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end
data.AlgaeBase.genid = function(genid)
--[[ https://www.algaebase.org/search/genus/detail/?genus_id=43497 (different id for genus page)
    ]]
    local title = genid
    local url = data.AlgaeBase.customArgs['baseURL'] .. &quot;search/genus/detail/?genus_id=&quot; .. genid
    return title, url  
end
data.AlgaeBase.spid = function(spid)
--[[ https://www.algaebase.org/search/species/detail/?species_id=52713 (id for species page)
    ]]
    local title = spid
    local url = data.AlgaeBase.customArgs['baseURL'] .. &quot;search/species/detail/?species_id=&quot; .. spid
    return title, url  
end
data.AlgaeBase.error = function()
	return &quot;Requires id and title parameters&quot;
end
--[[================= Bacteria (LPSN) =========
-- LPSN - List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature
]]
data.lpsn = {
	citationArgs = {
		           website=&quot;LPSN - List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature&quot;,
	               --['editor1-last']=&quot;xx&quot;, ['editor1-first']=&quot;xx&quot;,
	               --['editor2-last']=&quot;xx&quot;, ['editor2-first']=&quot;xx&quot;,
		           publsiher=&quot;Leibniz Institute DSMZ&quot;,
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,1,rank&quot;,
	               baseURL = &quot;https://lpsn.dsmz.de/&quot;,
	               searchStr =&quot;&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;LPSN - List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature&quot;
	}
}
data.lpsn.taxon = function(taxon)
--[[ general form: https://lpsn.dsmz.de/RANK/TAXON_NAME
      e.g. https://lpsn.dsmz.de/phylum/cyanobacteriota         (for phyla)
           https://lpsn.dsmz.de/class/cyanophyceae             (for classes)
      use title and url parameters
  ]]
    local title = taxon
    local rank =templateArgs['rank'] 
    local url 
    if rank then
    	url = data.lpsn.customArgs['baseURL'] .. rank .. '/' .. taxon
    end
    return title, url  
end

--================= Viruses =========
data.ictv = {
	citationArgs = {
		           website=&quot;ictv.global&quot;,
	               --['editor1-last']=&quot;xx&quot;, ['editor1-first']=&quot;xx&quot;,
	               --['editor2-last']=&quot;xx&quot;, ['editor2-first']=&quot;xx&quot;,
		           author=&quot;International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV)&quot;,
	},
	customArgs = { exclude = &quot;id,1&quot;,
	               baseURL = &quot;https://ictv.global/taxonomy/&quot;,
	               searchStr =&quot;taxondetails?taxnode_id=&quot;,
	               defaultSuffix = &quot;&quot;,
	               defaultTitle = &quot;Taxonomy Browser&quot;
	}
}
data.ictv.id = function(id)
--[[ https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202308917&amp;taxon_name=Campanilevirus%20YC          (for species Campanilevirus YC)
     https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202308917 (also works with just the id)
    ]]
    local title = id
    local url = data.ictv.customArgs['baseURL'] .. data.ictv.customArgs['searchStr'] .. id
    return title, url  
end

data.ictv.error = function()
	return &quot;Requires id and title parameters&quot;
end
--############################## General Functions ########################################


local function getArgs (frame, args)
	local parents = mw.getCurrentFrame():getParent()
		
	for k,v in pairs(parents.args) do
		--check content
		if v and v ~= &quot;&quot; then
			args[k]=v --parents.args[k]
		end
	end
	for k,v in pairs(frame.args) do
		--check content
		if v and v ~= &quot;&quot; then
			args[k]=v 
		end
	end
end
local function initialise(frame, sourceDB)
	
	target=sourceDB
	templateArgs = sourceDB.citationArgs -- get custom arguments for target (fishbase, cof etc
    
	getArgs(frame, templateArgs) -- get template arguments from parent frame and frane
	
	
	local url = (target.customArgs['baseURL'] or &quot;&quot;) .. (target.customArgs['defaultSuffix'] or &quot;&quot;)
	local title = target.customArgs['defaultTitle'] or &quot;&quot;
	return title, url
end 
-- moved up top for scope
local function firstToUpper2(str)
    return (str:gsub(&quot;^%l&quot;, string.upper))
end
-- clear template arguments that won't be recognised by {{cite web}}
local function clearCustomArgs()
	
	local excludeTable = { 'genus', 'species', 'subspecies', 'family', 'order', 'taxon', 
		                   'id', 'search' , 'citation', 1, 2, 3, 4 }                          -- add defaults ?
	
	if target.customArgs['exclude'] then
		local customTable = mw.text.split (target.customArgs['exclude'] , &quot;%s*,%s*&quot;);	
		for k,v in pairs(customTable) do
	    	table.insert (excludeTable, v )
		end
	end	
		for k,v in pairs(excludeTable) do
	    	if tonumber (v) then
	    		v = tonumber (v)  --convert positional parameters (numbers as string) to a number
			end
			templateArgs[v]=nil --clear content
		end
end

-- function handling the cite web template
p.citeWeb = function(frame, title, url)
    
    -- set url and title if not provided (template parameters override above)
    if not templateArgs['url'] and url then
    		templateArgs['url']= url
    end
    if not templateArgs['title'] and title then
	    	templateArgs['title'] = title
	end

    clearCustomArgs()--blank template parameters not for cite web
	
	local citeTemplate = 'cite web'          -- use Template:Cite web unless specified
	--if target.citeTemplate then citeTemplate = target.citeTemplate end
	return frame:expandTemplate{ title = citeTemplate, args = templateArgs  }

end
-- p.CiteBook
-- for reasons of consisitency within BioRef/FishRef the title parameter is the section-title of {{cite book}}
p.citeBook = function(frame, title, url, chapterParams) -- very much a msw3 function
    
    
    --if (1==1) then return templateArgs['title']  end
    
    -- set url and title if not provided (template parameters override above)
    if not templateArgs['url'] and url then
    		templateArgs['url']= url
    		if target.GoogleBooks then
    			templateArgs['url'] = target.GoogleBooks['baseURL'] .. target.GoogleBooks['id']
		                   	.. (target.GoogleBooks['defaultPage'] or &quot;&amp;pg=PP1&quot;)
    			
    		end
    end
    if not templateArgs['title'] and title then
	--    	templateArgs['title'] = title 
	end
	if templateArgs['title'] ~= title or templateArgs['taxon-title'] then -- do we have a section title provided
		templateArgs['section'] = templateArgs['title']  -- chapter/section title passed as title parameter
		templateArgs['title']   = title -- the work is the book title given in the source data
		if target.GoogleBooks then
			
			templateArgs['section-url'] = target.GoogleBooks['baseURL'] .. target.GoogleBooks['id']
			local pageSuffix = target.GoogleBooks['defaultPage'] or &quot;&quot;
			if templateArgs['page'] or templateArgs['gb-page'] then
				pageSuffix = &quot;&amp;pg=PT&quot; .. (templateArgs['gb-page'] or templateArgs['page'] )
			end
			local searchStr = &quot;&quot;
		    -- quoted search {{#if:{{{text|{{{dq|}}}}}}|&amp;dq={{urlencode:{{{text|{{{dq|}}}}}}}}}}
		    if templateArgs['q'] then searchStr = &quot;&amp;q=&quot; .. mw.text.encode( templateArgs['q'] ) end
		    -- search #if:{{{keywords|{{{q|}}}}}}|&amp;q={{urlencode:{{{keywords|{{{q|}}}}}}}}}}
		    if templateArgs['dq'] then searchStr = &quot;&amp;dq=&quot; .. mw.text.encode( templateArgs['dq'] ) end
		    
		    
		    templateArgs['section-url'] = templateArgs['section-url'] .. pageSuffix ..  searchStr
            templateArgs['url'] = nil   -- no need for second link to google books
		end

	    -- if the chapter/section is linked, we can link the main book chapter differently 
	    if target.customArgs['altTitle'] then -- if we are using a chapter/section, we can wikilink the book title 
	    	templateArgs['title'] = target.customArgs['altTitle']  -- alternative to allow wikilink
	    elseif target.customArgs['altURL'] then
	    	templateArgs['url'] = target.customArgs['altURL']
	    end

	end -- end if using supplied title for chapter/section

    clearCustomArgs()--blank template parameters not for cite web
	
	local citeTemplate = 'cite book'          -- use Template:Cite web unless specified
	--if target.citeTemplate then citeTemplate = target.citeTemplate end
	return frame:expandTemplate{ title = citeTemplate, args = templateArgs  }

end

-- common function for genus and species
local function getGenusSpecies()
	--TODO standardise genus species handling
	local genus, species, subspecies
	if (templateArgs['genus']  or templateArgs[2] ) then 
	    genus = templateArgs['genus'] or templateArgs[2]
        genus = firstToUpper(mw.text.trim(genus))
	end
	if (templateArgs['species']  or templateArgs[3] ) then 
	    species = templateArgs['species'] or templateArgs[3]
	    species = 	mw.text.trim(species)
	end
	if (templateArgs['subspecies']  or templateArgs[4] ) then 
	    subspecies = templateArgs['subspecies'] or templateArgs[4]
	    subspecies = 	mw.text.trim(subspecies)
	end
	
	return genus, species, subspecies
end

--#################### MSW3   -- uses cite book
p.MSW3 = function(frame) 
	local msw = require('Module:FishRef/MSW')
	initialise(frame, msw.MSW3)
	return msw.MSW3.main(frame,templateArgs)
end
p.MSW3merged = function(frame) 
	local data = require('Module:FishRef/MSW')
	return p._main(frame, data.MSW3)
end
p.MSW3_standalone = function(frame) 
	
	local data = require('Module:FishRef/MSW')
	initialise(frame, data.MSW3)
    local url = target.CustomArgs['baseURL'] 
    
    
    if templateArgs['title'] and templateArgs['id'] then
    	templateArgs['chapter-url']= url .. target.CustomArgs['searchStr']  ..  templateArgs['id']
    	templateArgs['chapter'] = templateArgs['title']
      
    	templateArgs['title'] = target.CustomArgs['bookTitle']
    	if templateArgs['page'] then
    		templateArgs['url'] = target.CustomArgs['googleBooksURL'] .. templateArgs['page'] 
		else
   	        --return &quot;Page number for google books required&quot;
    	end
    elseif templateArgs['order'] then
    	templateArgs['chapter'] =  &quot;Order &quot; .. templateArgs['order']
    	local chapter = target.chapters[templateArgs['order']]
    	for k,v in pairs(chapter) do   -- add chapter specific parameters
    		templateArgs[k] = v 
    	end
    	templateArgs['chapter-url']= url .. target.CustomArgs['searchStr']  ..  templateArgs['id']
    	templateArgs['url']= target.CustomArgs['googleBooksURL']  ..  templateArgs['page']
    	if templateArgs['pages'] and templateArgs['page'] then templateArgs['page'] = nil end
    else -- default output
    	templateArgs['url']= target.CustomArgs['googleBooksURL']  .. &quot;1&quot; -- default to book
    	templateArgs['url']= url 
    end
    -- using cite book
	clearCustomArgs()--blank template parameters not for cite web
	return frame:expandTemplate{ title = 'cite book', args = templateArgs  }
end


--########################### Functions for access (using invoke) ##############################################


--================ Fishbase, Catalog of Fishes (cof) ================
p.fishbase    = function(frame) return p._main(frame, data.fishbase) end
p.cof         = function(frame) return p._main(frame, data.cof) end 
p.fotw5       = function(frame) return p._main(frame, data.fotw5) end 
--=================== ASW6, AmphibiaWeb, ReptileDB
p.reptileDB   = function(frame) return p._main(frame, data.reptileDB) end
p.ASW6        = function(frame) return p._main(frame, data.ASW6) end
p.amphibiaweb = function(frame) return p._main(frame, data.amphibiaweb) end
--=========== Birds
p.HBWa        = function(frame) return p._main(frame, data.HBWalive) end
p.HBWalive    = function(frame) return p._main(frame, data.HBWalive)  end
p.IOC         = function(frame) return p._main(frame, data.IOC) end
p.BOW         = function(frame) return p._main(frame, data.BOW) end
p.HAZU        = function(frame) return p._main(frame, data.HAZU) end
--======= Mammals
p.asm         = function(frame) return p._main(frame, data.asm) end
--======= Plants
p.WFO         = function(frame) return p._main(frame, data.WFO) end
p.POWO        = function(frame) return p._main(frame, data.POWO) end
-- MSW3 has custom handling (see above)
--=========== Other
p.fossilworks = function(frame) return p._main(frame, data.fossilworks) end
p.worms       = function(frame) return p._main(frame, data.WoRMS) end
p.WoRMS       = function(frame) return p._main(frame, data.WoRMS) end
p.col         = function(frame) return p._main(frame, data.col) end 
--fallback = function() return &quot;hello&quot; end
--#########################################################
p.main = function(frame) 
	local source = mw.text.trim(frame.args[1])
	--TODO force to lower case and use lower case for all functions above
	
	if source == &quot;MSW3&quot; then return p.MSW3(frame) end
	
	if source == &quot;ref&quot; or source == &quot;reference&quot; then source = &quot;Reference&quot; end   -- aliases
	if source == &quot;Reference&quot; then return p.Reference(frame) end
    
    if source == &quot;HBWa&quot; then source = &quot;HBWalive&quot; end   -- aliases
    if source == &quot;powo&quot; then source = &quot;POWO&quot; end   -- aliases
    if source == &quot;wfo&quot; then source = &quot;WFO&quot; end   -- aliases
    if source == &quot;mdd&quot; then source = &quot;asm&quot; end   -- aliases
    if source == &quot;PBDB&quot; then source = &quot;paleobiodb&quot; end   -- aliases 
    
	--return p[source]['test']
	if source == &quot;fishbase&quot;              -- unnecessary?
		or source == &quot;cof&quot; 
		or source == &quot;fotw5&quot; or source == &quot;Fotw5&quot; 
		or source == &quot;reptileDB&quot; 
		or source == &quot;amphibiaweb&quot; 
		or source == &quot;BOW&quot;
		or source == &quot;ASW6&quot; 
		or source == &quot;asm&quot; 
		or source == &quot;HBWalive&quot; or source == &quot;HBWa&quot; 
		or source == &quot;fossilworks&quot; 
		or source == &quot;WoRMS&quot; or source == &quot;worms&quot; 
		or source == &quot;POWO&quot; or source == &quot;powo&quot; 
		or source == &quot;WFO&quot; or source == &quot;wfo&quot; 
		or source == &quot;AlgaeBase&quot;
		-- and so on
	    then return p._main(frame,data[source])
	else
		-- 
		-- is there a point in the default if it needs the named object/table?
		return p._main(frame,data[source])
	end
end
p._main = function(frame, source) 

    --TODO in modular version source will be provided in frame arguments 
    --local source = mw.getCurrentFrame():getParent().args[1]
    local chapterParams = {} -- used for cite book (only MSW3 at moment)
    
    if not source then return &quot;Error: unrecognised source.&quot; end
    
    local title, url = initialise(frame, source)
    
    --taxon related parameters
    local genus, species, subspecies
    
    if source.db ~= &quot;col&quot; then                             -- col legacy uses positional parameters differently
    	genus, species, subspecies = getGenusSpecies()             
    end
    
    local family = templateArgs['family']
    local order = templateArgs['order']
    local taxon = templateArgs['taxon']
	
	local id = templateArgs['id']                                       --id related parameters
	local spid = templateArgs['spid'] or templateArgs['species_id']
	local genid = templateArgs['genid'] or templateArgs['genus_id']
	local citation = templateArgs['citation'] 
    local collection = templateArgs['collection'] or templateArgs['collection_no'] 
	local search = templateArgs['search']
    local mode, value
    
    -- the functions
    if genus and species and source.species then
    	title, url = source.species(genus,species,subspecies)
    else -- functions with just their own name as parameter
    	
    	if taxon then mode = &quot;taxon&quot;; value = taxon
    	elseif order then mode = &quot;order&quot;; value = order
    	elseif family then mode = &quot;family&quot;; value = family
    	elseif genus then mode = &quot;genus&quot;; value = genus 
    	elseif id then mode = &quot;id&quot;; value = id
    	elseif spid then mode = &quot;spid&quot;; value = spid
    	elseif genid then mode = &quot;genid&quot;; value = genid	
        elseif search then mode = &quot;search&quot;; value = search	
        elseif citation then mode = &quot;citation&quot;; value = citation	
        elseif collection then mode = &quot;collection&quot;; value = collection	
    	else
    		-- no suitable parameter (use default page)
    		if source.default then
    			title, url, chapterParams = source.default(title, url)
    		end
    	end
    end
    if mode then
    	if source[mode] then
    		title, url, chapterParams = source[mode](value)  
    	elseif data.default[mode] then
    		title, url, chapterParams = data.default[mode](value, source)
    	else
    		if source.error then return source.error() end             -- custom error message
    	    return &quot;Error: parameter not supported for this source&quot; .. &quot; (&quot; .. mode .. &quot;)&quot;
    	end
    else 
    	-- if no mode then use the default title and url set by initialize()
    end

    if source.citeTemplate == &quot;Cite book&quot; then
    	return p.citeBook(frame, title, url, chapterParams)
    end
	return p.citeWeb(frame, title, url)
	
end  -- End the function.


p.Reference = function(frame)
	
	local refs = require('Module:FishRef/refs')
	getArgs(frame, templateArgs)
	
	if templateArgs[2] then
		local reference = mw.text.trim(templateArgs[2])
		if reference ~= &quot;&quot; and refs[reference] then 
			if templateArgs['pages'] then 
				refs[reference] = refs[reference]:gsub(&quot;}}&quot;, &quot;|pages=&quot;..templateArgs['pages']..&quot;}}&quot;)
				refs[reference] = refs[reference]:gsub(&quot;|pages=[^|{}%[%]]*(|[^|{}}%[%]]*|pages=)&quot;, &quot;%1&quot;)
			end
			if templateArgs['reftags'] == &quot;yes&quot; then
				refs[reference] = '&lt;ref name=' .. templateArgs[2] ..'&gt;' .. refs[reference] .. '&lt;/ref&gt;'
			end
   			if templateArgs['expand'] and templateArgs['expand']=='no' or templateArgs['raw']  then
   				return refs[reference]
   			else
   				return frame:preprocess(refs[reference])
   			end
   		else
   			return 'Reference not found: &quot;'	.. templateArgs[2] .. '&quot;'
		end
	end
	return &quot;Reference parameter missing.&quot;
end -- End the function.


-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return p</text>
      <sha1>d8zwg969dfhpgkjti82pr7wcxv6e2fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nemiri na Haymarketu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4725763</id>
    <redirect title="Afera Haymarket" />
    <revision>
      <id>42714796</id>
      <parentid>42704850</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Afera Haymarket]]</comment>
      <origin>42714796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="an9jl8t3ct6ib9k7clnamsgcduuy61s" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Afera Haymarket]]</text>
      <sha1>an9jl8t3ct6ib9k7clnamsgcduuy61s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor:Afera Haymarket</title>
    <ns>1</ns>
    <id>4725776</id>
    <revision>
      <id>42714791</id>
      <parentid>42705056</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aca premješta stranicu [[Razgovor:Haymarketska pobuna]] na [[Razgovor:Afera Haymarket]]: https://radnickaprava.org/tekstovi/clanci/kako-smo-poceli-slaviti-1-maj</comment>
      <origin>42705056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="mprhppsnl22mof4a56vrbgrthyfvm5t" xml:space="preserve">{{MRP 2026 |korisnik=Inokosni organ|proširen=da}}</text>
      <sha1>mprhppsnl22mof4a56vrbgrthyfvm5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Štrajk radnica Kamenskog 2010.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4725880</id>
    <revision>
      <id>42714785</id>
      <parentid>42711463</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42714785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12878" sha1="bd4mo9ht7tf7axpl5vskyh4p3ge4rk3" xml:space="preserve">'''Štrajk radnica Kamenskog 2010.''' bio je štrajk zaposlenih u [[Zagreb|zagrebačkoj]] tekstilnoj tvornici [[Kamensko (poduzeće)|Kamensko]] pokrenut zbog višemjesečne neisplate plaća i neuplaćivanja doprinosa. Počeo je 20. rujna 2010., kada je dvadeset radnica započelo [[štrajk glađu]] u parku na Trgu Francuske Republike, u blizini tvornice. Nakon prekida štrajka glađu, 29. rujna počeo je opći [[štrajk]] u tvornici, praćen prosvjednim povorkama kroz središte Zagreba. Zahtjev štrajkašica bio je isplata najmanje triju zaostalih plaća ili pokretanje [[stečaj]]nog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=[[HINA]] |first= |date=29. rujna 2010 |title=Nastavak borbe za plaće: Radnice Kamenskog počele opći štrajk |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92317/nastavak-borbe-za-place-radnice-kamenskog-pocele-opci-strajk |access-date=17. listopada 2026 |website=[[Nacional]]}}&lt;/ref&gt; Štrajk je prekinut 12. listopada nakon što je Trgovački sud u Zagrebu otvorio stečaj nad poduzećem.

Prosvjedima su se pridružili studenti, građani i aktivističke udruge, a slučaj Kamenskog kasnije je razmatran u istraživanjima radničkog organiziranja i propadanja hrvatske tekstilne industrije.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot;&gt;{{Cite journal |last=Dragović |first=Sonja |title=Tailors Turned Activists: Surviving the Demise of the Croatian Textile Industry |journal=Intersections. East European Journal of Society and Politics |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=32–53 |doi=10.17356/ieejsp.v2i1.146 |url=https://intersections.tk.mta.hu/index.php/intersections/article/view/146/pdf_41 |language=engleski|format=PDF}}&lt;/ref&gt; Tvornica je prestala proizvoditi iste godine,&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |title=Kamensko |url=https://tehnika.lzmk.hr/kamensko/ |website=Hrvatska tehnička enciklopedija |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |date=6. lipnja 2019 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt; dok je dio bivših radnica 2011. osnovao udrugu Otvoreno Kamensko radi zajedničkog djelovanja i nastavka proizvodnje.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot;&gt;{{Cite web |last=Resanović |first=Luka |title=Kontinuitet radničke borbe |url=https://arhiva.h-alter.org/vijesti/kontinuitet-radnicke-borbe |website=H-Alter |date=25. ožujka 2017 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
Kamensko je bilo poduzeće za proizvodnju i trgovinu odjeće i rublja osnovano u Zagrebu 1949. godine. Njegovi počeci vezuju se za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansku]] radionicu za izradu i popravak odjeće i obuće iz 1943. godine. Tijekom poslovanja razvilo je proizvodnju za jugoslavensko i inozemno tržište, a 1993. registrirano je kao [[dioničko društvo]]. Pad prihoda počeo je 2005., uz smanjenje prodaje u inozemstvu. U narednim godinama opadali su proizvodnja i broj zaposlenih: poduzeće je 2005. imalo oko 1300 zaposlenih, a 2008. oko 500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Do rujna 2010. radnice nisu primale plaće pet mjeseci. Prema tadašnjim izvješćima, dug za poreze i doprinose iznosio je oko 25 milijuna [[Hrvatska kuna|kuna]], a račun poduzeća bio je blokiran od prosinca 2009. godine. Nakon blokade uprava je poslovanje prebacila na poduzeće-kćer Kamensko trgovina.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Radnice i dalje gladuju, dvije hospitalizirane |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/radnice-i-dalje-gladuju-dvije-hospitalizirane-20100925 |website=Tportal |date=25. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

Neisplata plaća i neizvjesnost oko opstanka tvornice potaknule su radnice na samoorganiziranje. U svojoj analizi slučaja Andrea Milat povezala je njihovu pobunu s pogoršavanjem radnih uvjeta, smanjivanjem radničkih i socijalnih prava te slabljenjem mogućnosti zaposlenih da utječu na upravljanje poduzećem.&lt;ref name=&quot;milat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Milat |first=Andrea |title=Pobuna radnica Kamenskog i kako se oduprijeti kapitalizmu |journal=Treća |volume=13 |issue=2 |year=2011 |pages=55–70 |url=https://zenstud.hr/wp-content/uploads/2011/12/Treca_br2_2011.pdf |language=}}&lt;/ref&gt;

== Tijek štrajka ==
=== Štrajk glađu ===
Dvadeset radnica Kamenskog započelo je štrajk glađu 20. rujna. Noći su provodile u šatoru na Trgu Francuske Republike, a tijekom gladovanja nastavile su dolaziti na posao. Tražile su isplatu plaća koje nisu primile pet mjeseci i naknada za prijevoz.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt; Preostalih četiristotinjak radnica prosvjedovalo je u krugu tvornice.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K. |first=T. |date=21. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog štrajkaju glađu |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/radnice-kamenskog-strajkaju-gladzu.html |access-date=18. listopada 2026 |website=Dnevnik.hr |language=}}&lt;/ref&gt;

Štrajk je imao posljedice po zdravlje sudionica. Do 25. rujna dvije radnice bile su hospitalizirane zbog iscrpljenosti i upućene kući, pa je u štrajku glađu ostalo njih osamnaest. Ministarstvo gospodarstva, rada i poduzetništva u međuvremenu je priopćilo da je Kamenskom tijekom prethodnih četiriju godina dodijelilo više od sedam milijuna kuna za tehnološku obnovu i povećanje konkurentnosti.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt;

Nakon sastanka s predstavnicima Ministarstva i Vladina ureda za socijalno partnerstvo 27. rujna, radnice su odlučile prekinuti štrajk glađu. Obećano im je ubrzano razmatranje zahtjeva za dodjelu jednokratne socijalne pomoći, kao i pokušaj dogovora s bankama i Zagrebačkim holdingom o odgodi naplate njihovih dugova. Istog dana propao je pokušaj mirenja s poslodavcem, pa je najavljen štrajk u tvornici od 29. rujna. Predstavnica radnica Đurđa Krnjak izjavila je da bi se štrajk glađu mogao obnoviti ako obećana pomoć izostane.&lt;ref name=&quot;mirenje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Propao dogovor: Radnice Kamenskog više ne gladuju, štrajk nastavljaju u tvornici |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92182/propao-dogovor-s-poslodavcem-radnice-kamenskog-vise-ne-gladuju-strajk-nastavljaju-tvornici |website=Nacional |date=27. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

=== Opći štrajk i prosvjedne povorke ===
Opći štrajk počeo je 29. rujna. U tvornici je tada bilo oko 430 zaposlenih, a prema sindikalnoj povjerenici Avi Gavran u štrajku su sudjelovali svi oni koji nisu bili na bolovanju. Štrajkašice su odlučile obustaviti rad do isplate triju zaostalih plaća ili pokretanja stečajnog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Radnice su odbile prijedlog uprave da prekinu štrajk u zamjenu za isplatu jedne zaostale plaće. Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je prethodni postupak za utvrđivanje uvjeta za stečaj i imenovao Zdravka Mitaka, kojeg su tadašnji izvještaji nazivali predstečajnim upraviteljem. Predstavnice radnica tražile su nastavak proizvodnje kroz stečaj s preustrojem, pozivajući se na postojanje zainteresiranih kupaca.&lt;ref name=&quot;predstecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=Hina |title=Sud donio odluku o pokretanju predstečajnog postupka za Kamensko |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92353/sud-donio-odluku-o-pokretanju-predstecajnog-postupka-za-kamensko |website=Nacional |date=2010-09-29 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Pored obustave rada, radnice su organizirale svakodnevne prosvjedne povorke od tvornice u Reljkovićevoj ulici do [[Trg bana Jelačića|Trga bana Jelačića]] i natrag. U povorkama su nosile transparente i zviždaljke, a pridružili su im se i studenti. Dio radnica nosio je broševe u obliku škara, kojima su upozoravale na korupciju.&lt;ref name=&quot;povorke&quot;&gt;{{Cite web |last=Zrinjski |first=Marijana |title=Ministri nose naša odijela, a mi na ulici prosimo plaće |url=https://www.vecernji.hr/amp/zagreb/ministri-nose-nasa-odijela-a-mi-na-ulici-prosimo-place-197035 |website=Večernji list |date=2010-09-29 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Prema naknadnoj studiji Sonje Dragović, podrška radnicama dolazila je od susjeda, studenata, građana, umjetnika i organizacija civilnog društva. Saradnja s inicijativom Pravo na grad i [[Zelena akcija|Zelenom akcijom]] bila je povezana i s protivljenjem prenamjeni tvorničkog zemljišta te interesom za očuvanje javnog prostora u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Krajem rujna sindikat je centrima za socijalnu skrb dostavio popise zaposlenih radi dodjele jednokratne pomoći od po 1000 kuna. Sastavljeni su i popisi za banke i Zagrebački holding radi odgode naplate obaveza radnica. Uprava je istovremeno predlagala dovršavanje naručenih poslova, ali bez jamstva da će rad za njih biti plaćen.

=== Završetak štrajka ===
Trgovački sud u Zagrebu otvorio je stečaj nad Kamenskim 12. listopada. Na ročištu je utvrđeno da su dugovi poduzeća veći od 80 milijuna kuna. Zahtjev za otvaranje stečaja podnijelo je poduzeće iz Sjeverne Irske kojem je Kamensko dugovalo nešto manje od 100.000 eura. Radnice su nakon odluke suda i dalje izražavale nadu da bi se proizvodnja mogla nastaviti u Zagrebu ili na drugoj lokaciji.&lt;ref name=&quot;stecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=E. F. |title=Pokrenut stečaj tvornice Kamensko |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/pokrenut-stecaj-tvornice-kamenskog.html |website=Dnevnik.hr |date=2010-10-12 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Otvaranjem stečaja ostvaren je jedan od uvjeta koje su štrajkašice postavile za prekid obustave rada. Nakon posljednje prosvjedne povorke od tvornice do Trga bana Jelačića, održane toga dana, štrajk je prekinut.

== Ishod i kasnije organiziranje ==
Otvaranje stečaja nije dovelo do očuvanja proizvodnje. Više od 400 zaposlenih posljednji je radni dan u Kamenskom provelo 26. novembra 2010. U decembru iste godine radnice su još čekale isplatu šest zaostalih plaća, a kao moguću alternativu navodile su nastavak rada u tvornici Goričanka u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]]. Poduzeće Kamensko formalno je prestalo djelovati 2018.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Dio bivših radnica, pod vodstvom Đurđe Grozaj, osnovao je 2011. udrugu Otvoreno Kamensko. Njeni ciljevi obuhvatali su međusobnu podršku, ostvarivanje potraživanja i ponovno pokretanje proizvodnje radi zapošljavanja radnica. Udruga je od Grada Zagreba dobila prostor u najam na [[Knežija|Knežiji]], gdje je organizirala rad uz pomoć doniranih strojeva. Prema izvještaju iz 2017, zapošljavala je osam radnica i pokrenula kampanju za prikupljanje novca za novu opremu.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot; /&gt;

== Društveni i kulturni utjecaj ==
U analizi objavljenoj 2011. Andrea Milat opisala je pobunu radnica Kamenskog kao medijski najvidljiviji radnički otpor u Hrvatskoj, ističući da je povećala javnu vidljivost problema tekstilnih radnica. Slučaj je razmatrala u kontekstu [[tranzicija|tranzicije]], rodne podjele rada i slabljenja socijalnih prava.&lt;ref name=&quot;milat&quot; /&gt; Sonja Dragović je u studiji iz 2016. analizirala povezivanje bivših tvorničkih radnica s lokalnom zajednicom i njihov prelazak u nove oblike radničkog i građanskog organiziranja.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Borba radnica dobila je odjek i u izvedbenim umjetnostima. Na [[Međunarodni dan žena]] 8. marta 2011. u zagrebačkoj [[Tvornica kulture|Tvornici kulture]] izveden je performans ''Neraskidive niti'', u režiji [[Lenka Udovički|Lenke Udovički]] i uz dramaturšku saradnju [[Nataša Govedić|Nataše Govedić]]. U njemu su bivše radnice Kamenskog iznosile vlastita iskustva, uz nastupe umjetnica iz drugih područja.&lt;ref name=&quot;levanat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levanat-Peričić |first=Miranda |title=Radnička klasa u postjugoslavenskoj zbilji i reprezentacija radnika u hrvatskoj književnosti: u procjepu između heterotopije krize i devijacije |journal=Narodna umjetnost |volume=54 |issue=2 |year=2017 |pages=131–147 |doi=10.15176/vol54no207 |url=https://ojs.srce.hr/nu/article/view/6272/3346 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Štrajk glađu poslužio je i kao tema dramskog teksta ''Radnice u gladovanju'' [[Goran Ferčec|Gorana Ferčeca]]. Predstava prema tom tekstu izvedena je u [[Zagrebačko kazalište mladih|Zagrebačkom kazalištu mladih]] u junu 2017, u režiji Olje Lozice, povezujući sudbinu radnica Kamenskog sa širim pitanjima rada i društvenog položaja radničke klase.

Bivše radnice Kamenskog učestvovale su i u videospotu za pjesmu ''Firma'' grupe [[Hladno pivo]], objavljenom 2015. U spotu su, uz njih, nastupili bivši radnici [[Dioki|Diokija]] i [[Gredelj|Gredelja]], govoreći o gubitku radnih mjesta i zatvaranju svojih tvornica.&lt;ref name=&quot;firma&quot;&gt;{{Cite web |last=Carević |first=Ivana |title=Novi spot Hladnog piva: Tri minute edukacije o žrtvama privatizacije |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/hladno-pivo-spotom-za-firmu-pobudio-velik-interes-javnosti-1014136 |website=Večernji list |date=2015-07-10 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{predložene kategorije|
[[Kategorija:Štrajkovi]]
[[Kategorija:2010. u Hrvatskoj]]
}}</text>
      <sha1>bd4mo9ht7tf7axpl5vskyh4p3ge4rk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714786</id>
      <parentid>42714785</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42714786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12775" sha1="rkm983ag2w4ai80uodkhnyeai9gjo74" xml:space="preserve">'''Štrajk radnica Kamenskog 2010.''' bio je štrajk zaposlenih u [[Zagreb|zagrebačkoj]] tekstilnoj tvornici [[Kamensko (poduzeće)|Kamensko]] pokrenut zbog višemjesečne neisplate plaća i neuplaćivanja doprinosa. Počeo je 20. rujna 2010., kada je dvadeset radnica započelo [[štrajk glađu]] u parku na Trgu Francuske Republike, u blizini tvornice. Nakon prekida štrajka glađu, 29. rujna počeo je opći [[štrajk]] u tvornici, praćen prosvjednim povorkama kroz središte Zagreba. Zahtjev štrajkašica bio je isplata najmanje triju zaostalih plaća ili pokretanje [[stečaj]]nog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=[[HINA]] |first= |date=29. rujna 2010 |title=Nastavak borbe za plaće: Radnice Kamenskog počele opći štrajk |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92317/nastavak-borbe-za-place-radnice-kamenskog-pocele-opci-strajk |access-date=17. listopada 2026 |website=[[Nacional]]}}&lt;/ref&gt; Štrajk je prekinut 12. listopada nakon što je Trgovački sud u Zagrebu otvorio stečaj nad poduzećem.

Prosvjedima su se pridružili studenti, građani i aktivističke udruge, a slučaj Kamenskog kasnije je razmatran u istraživanjima radničkog organiziranja i propadanja hrvatske tekstilne industrije.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot;&gt;{{Cite journal |last=Dragović |first=Sonja |title=Tailors Turned Activists: Surviving the Demise of the Croatian Textile Industry |journal=Intersections. East European Journal of Society and Politics |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=32–53 |doi=10.17356/ieejsp.v2i1.146 |url=https://intersections.tk.mta.hu/index.php/intersections/article/view/146/pdf_41 |language=engleski|format=PDF}}&lt;/ref&gt; Tvornica je prestala proizvoditi iste godine,&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |title=Kamensko |url=https://tehnika.lzmk.hr/kamensko/ |website=Hrvatska tehnička enciklopedija |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |date=6. lipnja 2019 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt; dok je dio bivših radnica 2011. osnovao udrugu Otvoreno Kamensko radi zajedničkog djelovanja i nastavka proizvodnje.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot;&gt;{{Cite web |last=Resanović |first=Luka |title=Kontinuitet radničke borbe |url=https://arhiva.h-alter.org/vijesti/kontinuitet-radnicke-borbe |website=H-Alter |date=25. ožujka 2017 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
Kamensko je bilo poduzeće za proizvodnju i trgovinu odjeće i rublja osnovano u Zagrebu 1949. godine. Njegovi počeci vezuju se za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansku]] radionicu za izradu i popravak odjeće i obuće iz 1943. godine. Tijekom poslovanja razvilo je proizvodnju za jugoslavensko i inozemno tržište, a 1993. registrirano je kao [[dioničko društvo]]. Pad prihoda počeo je 2005., uz smanjenje prodaje u inozemstvu. U narednim godinama opadali su proizvodnja i broj zaposlenih: poduzeće je 2005. imalo oko 1300 zaposlenih, a 2008. oko 500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Do rujna 2010. radnice nisu primale plaće pet mjeseci. Prema tadašnjim izvješćima, dug za poreze i doprinose iznosio je oko 25 milijuna [[Hrvatska kuna|kuna]], a račun poduzeća bio je blokiran od prosinca 2009. godine. Nakon blokade uprava je poslovanje prebacila na poduzeće-kćer Kamensko trgovina.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Radnice i dalje gladuju, dvije hospitalizirane |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/radnice-i-dalje-gladuju-dvije-hospitalizirane-20100925 |website=Tportal |date=25. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

Neisplata plaća i neizvjesnost oko opstanka tvornice potaknule su radnice na samoorganiziranje. U svojoj analizi slučaja Andrea Milat povezala je njihovu pobunu s pogoršavanjem radnih uvjeta, smanjivanjem radničkih i socijalnih prava te slabljenjem mogućnosti zaposlenih da utječu na upravljanje poduzećem.&lt;ref name=&quot;milat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Milat |first=Andrea |title=Pobuna radnica Kamenskog i kako se oduprijeti kapitalizmu |journal=Treća |volume=13 |issue=2 |year=2011 |pages=55–70 |url=https://zenstud.hr/wp-content/uploads/2011/12/Treca_br2_2011.pdf |language=}}&lt;/ref&gt;

== Tijek štrajka ==
=== Štrajk glađu ===
Dvadeset radnica Kamenskog započelo je štrajk glađu 20. rujna. Noći su provodile u šatoru na Trgu Francuske Republike, a tijekom gladovanja nastavile su dolaziti na posao. Tražile su isplatu plaća koje nisu primile pet mjeseci i naknada za prijevoz.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt; Preostalih četiristotinjak radnica prosvjedovalo je u krugu tvornice.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K. |first=T. |date=21. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog štrajkaju glađu |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/radnice-kamenskog-strajkaju-gladzu.html |access-date=18. listopada 2026 |website=Dnevnik.hr |language=}}&lt;/ref&gt;

Štrajk je imao posljedice po zdravlje sudionica. Do 25. rujna dvije radnice bile su hospitalizirane zbog iscrpljenosti i upućene kući, pa je u štrajku glađu ostalo njih osamnaest. Ministarstvo gospodarstva, rada i poduzetništva u međuvremenu je priopćilo da je Kamenskom tijekom prethodnih četiriju godina dodijelilo više od sedam milijuna kuna za tehnološku obnovu i povećanje konkurentnosti.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt;

Nakon sastanka s predstavnicima Ministarstva i Vladina ureda za socijalno partnerstvo 27. rujna, radnice su odlučile prekinuti štrajk glađu. Obećano im je ubrzano razmatranje zahtjeva za dodjelu jednokratne socijalne pomoći, kao i pokušaj dogovora s bankama i Zagrebačkim holdingom o odgodi naplate njihovih dugova. Istog dana propao je pokušaj mirenja s poslodavcem, pa je najavljen štrajk u tvornici od 29. rujna. Predstavnica radnica Đurđa Krnjak izjavila je da bi se štrajk glađu mogao obnoviti ako obećana pomoć izostane.&lt;ref name=&quot;mirenje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Propao dogovor: Radnice Kamenskog više ne gladuju, štrajk nastavljaju u tvornici |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92182/propao-dogovor-s-poslodavcem-radnice-kamenskog-vise-ne-gladuju-strajk-nastavljaju-tvornici |website=Nacional |date=27. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

=== Opći štrajk i prosvjedne povorke ===
Opći štrajk počeo je 29. rujna. U tvornici je tada bilo oko 430 zaposlenih, a prema sindikalnoj povjerenici Avi Gavran u štrajku su sudjelovali svi oni koji nisu bili na bolovanju. Štrajkašice su odlučile obustaviti rad do isplate triju zaostalih plaća ili pokretanja stečajnog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Radnice su odbile prijedlog uprave da prekinu štrajk u zamjenu za isplatu jedne zaostale plaće. Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je predstečajni postupak i imenovao Zdravka Mitaka za predstečajnog upravitelja. Predstavnice radnica tražile su nastavak proizvodnje kroz stečaj s preustrojem, pozivajući se na postojanje zainteresiranih kupaca.&lt;ref name=&quot;predstecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Sud donio odluku o pokretanju predstečajnog postupka za Kamensko |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92353/sud-donio-odluku-o-pokretanju-predstecajnog-postupka-za-kamensko |website=Nacional |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Uz obustavu rada, radnice su organizirale prosvjedne povorke od tvornice u Reljkovićevoj ulici do [[Trg bana Jelačića|Trga bana Jelačića]] i natrag. U povorkama su nosile transparente i zviždaljke, a pridružili su im se i studenti. Dio radnica nosio je broševe sa škarama, aludirajući na korupciju.&lt;ref name=&quot;povorke&quot;&gt;{{Cite web |last=Zrinjski |first=Marijana |title=Ministri nose naša odijela, a mi na ulici prosimo plaće |url=https://www.vecernji.hr/zagreb/ministri-nose-nasa-odijela-a-mi-na-ulici-prosimo-place-197035 |website=Večernji list |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Prema naknadnoj studiji Sonje Dragović, podrška radnicama dolazila je od susjeda, studenata, građana, umjetnika i organizacija civilnog društva. Saradnja s inicijativom Pravo na grad i [[Zelena akcija|Zelenom akcijom]] bila je povezana i s protivljenjem prenamjeni tvorničkog zemljišta te interesom za očuvanje javnog prostora u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Krajem rujna sindikat je centrima za socijalnu skrb dostavio popise zaposlenih radi dodjele jednokratne pomoći od po 1000 kuna. Sastavljeni su i popisi za banke i Zagrebački holding radi odgode naplate obaveza radnica. Uprava je istovremeno predlagala dovršavanje naručenih poslova, ali bez jamstva da će rad za njih biti plaćen.

=== Završetak štrajka ===
Trgovački sud u Zagrebu otvorio je stečaj nad Kamenskim 12. listopada. Na ročištu je utvrđeno da su dugovi poduzeća veći od 80 milijuna kuna. Zahtjev za otvaranje stečaja podnijelo je poduzeće iz Sjeverne Irske kojem je Kamensko dugovalo nešto manje od 100.000 eura. Radnice su nakon odluke suda i dalje izražavale nadu da bi se proizvodnja mogla nastaviti u Zagrebu ili na drugoj lokaciji.&lt;ref name=&quot;stecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=E. F. |title=Pokrenut stečaj tvornice Kamensko |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/pokrenut-stecaj-tvornice-kamenskog.html |website=Dnevnik.hr |date=2010-10-12 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Otvaranjem stečaja ostvaren je jedan od uvjeta koje su štrajkašice postavile za prekid obustave rada. Nakon posljednje prosvjedne povorke od tvornice do Trga bana Jelačića, održane toga dana, štrajk je prekinut.

== Ishod i kasnije organiziranje ==
Otvaranje stečaja nije dovelo do očuvanja proizvodnje. Više od 400 zaposlenih posljednji je radni dan u Kamenskom provelo 26. novembra 2010. U decembru iste godine radnice su još čekale isplatu šest zaostalih plaća, a kao moguću alternativu navodile su nastavak rada u tvornici Goričanka u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]]. Poduzeće Kamensko formalno je prestalo djelovati 2018.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Dio bivših radnica, pod vodstvom Đurđe Grozaj, osnovao je 2011. udrugu Otvoreno Kamensko. Njeni ciljevi obuhvatali su međusobnu podršku, ostvarivanje potraživanja i ponovno pokretanje proizvodnje radi zapošljavanja radnica. Udruga je od Grada Zagreba dobila prostor u najam na [[Knežija|Knežiji]], gdje je organizirala rad uz pomoć doniranih strojeva. Prema izvještaju iz 2017, zapošljavala je osam radnica i pokrenula kampanju za prikupljanje novca za novu opremu.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot; /&gt;

== Društveni i kulturni utjecaj ==
U analizi objavljenoj 2011. Andrea Milat opisala je pobunu radnica Kamenskog kao medijski najvidljiviji radnički otpor u Hrvatskoj, ističući da je povećala javnu vidljivost problema tekstilnih radnica. Slučaj je razmatrala u kontekstu [[tranzicija|tranzicije]], rodne podjele rada i slabljenja socijalnih prava.&lt;ref name=&quot;milat&quot; /&gt; Sonja Dragović je u studiji iz 2016. analizirala povezivanje bivših tvorničkih radnica s lokalnom zajednicom i njihov prelazak u nove oblike radničkog i građanskog organiziranja.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Borba radnica dobila je odjek i u izvedbenim umjetnostima. Na [[Međunarodni dan žena]] 8. marta 2011. u zagrebačkoj [[Tvornica kulture|Tvornici kulture]] izveden je performans ''Neraskidive niti'', u režiji [[Lenka Udovički|Lenke Udovički]] i uz dramaturšku saradnju [[Nataša Govedić|Nataše Govedić]]. U njemu su bivše radnice Kamenskog iznosile vlastita iskustva, uz nastupe umjetnica iz drugih područja.&lt;ref name=&quot;levanat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levanat-Peričić |first=Miranda |title=Radnička klasa u postjugoslavenskoj zbilji i reprezentacija radnika u hrvatskoj književnosti: u procjepu između heterotopije krize i devijacije |journal=Narodna umjetnost |volume=54 |issue=2 |year=2017 |pages=131–147 |doi=10.15176/vol54no207 |url=https://ojs.srce.hr/nu/article/view/6272/3346 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Štrajk glađu poslužio je i kao tema dramskog teksta ''Radnice u gladovanju'' [[Goran Ferčec|Gorana Ferčeca]]. Predstava prema tom tekstu izvedena je u [[Zagrebačko kazalište mladih|Zagrebačkom kazalištu mladih]] u junu 2017, u režiji Olje Lozice, povezujući sudbinu radnica Kamenskog sa širim pitanjima rada i društvenog položaja radničke klase.

Bivše radnice Kamenskog učestvovale su i u videospotu za pjesmu ''Firma'' grupe [[Hladno pivo]], objavljenom 2015. U spotu su, uz njih, nastupili bivši radnici [[Dioki|Diokija]] i [[Gredelj|Gredelja]], govoreći o gubitku radnih mjesta i zatvaranju svojih tvornica.&lt;ref name=&quot;firma&quot;&gt;{{Cite web |last=Carević |first=Ivana |title=Novi spot Hladnog piva: Tri minute edukacije o žrtvama privatizacije |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/hladno-pivo-spotom-za-firmu-pobudio-velik-interes-javnosti-1014136 |website=Večernji list |date=2015-07-10 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{predložene kategorije|
[[Kategorija:Štrajkovi]]
[[Kategorija:2010. u Hrvatskoj]]
}}</text>
      <sha1>rkm983ag2w4ai80uodkhnyeai9gjo74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714787</id>
      <parentid>42714786</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42714787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12765" sha1="0ipk8n368b0fqu474bnmgz7c7ofy57w" xml:space="preserve">'''Štrajk radnica Kamenskog 2010.''' bio je štrajk zaposlenih u [[Zagreb|zagrebačkoj]] tekstilnoj tvornici [[Kamensko (poduzeće)|Kamensko]] pokrenut zbog višemjesečne neisplate plaća i neuplaćivanja doprinosa. Počeo je 20. rujna 2010., kada je dvadeset radnica započelo [[štrajk glađu]] u parku na Trgu Francuske Republike, u blizini tvornice. Nakon prekida štrajka glađu, 29. rujna počeo je opći [[štrajk]] u tvornici, praćen prosvjednim povorkama kroz središte Zagreba. Zahtjev štrajkašica bio je isplata najmanje triju zaostalih plaća ili pokretanje [[stečaj]]nog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=[[HINA]] |first= |date=29. rujna 2010 |title=Nastavak borbe za plaće: Radnice Kamenskog počele opći štrajk |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92317/nastavak-borbe-za-place-radnice-kamenskog-pocele-opci-strajk |access-date=17. listopada 2026 |website=[[Nacional]]}}&lt;/ref&gt; Štrajk je prekinut 12. listopada nakon što je Trgovački sud u Zagrebu otvorio stečaj nad poduzećem.

Prosvjedima su se pridružili studenti, građani i aktivističke udruge, a slučaj Kamenskog kasnije je razmatran u istraživanjima radničkog organiziranja i propadanja hrvatske tekstilne industrije.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot;&gt;{{Cite journal |last=Dragović |first=Sonja |title=Tailors Turned Activists: Surviving the Demise of the Croatian Textile Industry |journal=Intersections. East European Journal of Society and Politics |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=32–53 |doi=10.17356/ieejsp.v2i1.146 |url=https://intersections.tk.mta.hu/index.php/intersections/article/view/146/pdf_41 |language=engleski|format=PDF}}&lt;/ref&gt; Tvornica je prestala proizvoditi iste godine,&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |title=Kamensko |url=https://tehnika.lzmk.hr/kamensko/ |website=Hrvatska tehnička enciklopedija |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |date=6. lipnja 2019 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt; dok je dio bivših radnica 2011. osnovao udrugu Otvoreno Kamensko radi zajedničkog djelovanja i nastavka proizvodnje.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot;&gt;{{Cite web |last=Resanović |first=Luka |title=Kontinuitet radničke borbe |url=https://arhiva.h-alter.org/vijesti/kontinuitet-radnicke-borbe |website=H-Alter |date=25. ožujka 2017 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
Kamensko je bilo poduzeće za proizvodnju i trgovinu odjeće i rublja osnovano u Zagrebu 1949. godine. Njegovi počeci vezuju se za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansku]] radionicu za izradu i popravak odjeće i obuće iz 1943. godine. Tijekom poslovanja razvilo je proizvodnju za jugoslavensko i inozemno tržište, a 1993. registrirano je kao [[dioničko društvo]]. Pad prihoda počeo je 2005., uz smanjenje prodaje u inozemstvu. U narednim godinama opadali su proizvodnja i broj zaposlenih: poduzeće je 2005. imalo oko 1300 zaposlenih, a 2008. oko 500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Do rujna 2010. radnice nisu primale plaće pet mjeseci. Prema tadašnjim izvješćima, dug za poreze i doprinose iznosio je oko 25 milijuna [[Hrvatska kuna|kuna]], a račun poduzeća bio je blokiran od prosinca 2009. godine. Nakon blokade uprava je poslovanje prebacila na poduzeće-kćer Kamensko trgovina.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Radnice i dalje gladuju, dvije hospitalizirane |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/radnice-i-dalje-gladuju-dvije-hospitalizirane-20100925 |website=Tportal |date=25. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

Neisplata plaća i neizvjesnost oko opstanka tvornice potaknule su radnice na samoorganiziranje. U svojoj analizi slučaja Andrea Milat povezala je njihovu pobunu s pogoršavanjem radnih uvjeta, smanjivanjem radničkih i socijalnih prava te slabljenjem mogućnosti zaposlenih da utječu na upravljanje poduzećem.&lt;ref name=&quot;milat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Milat |first=Andrea |title=Pobuna radnica Kamenskog i kako se oduprijeti kapitalizmu |journal=Treća |volume=13 |issue=2 |year=2011 |pages=55–70 |url=https://zenstud.hr/wp-content/uploads/2011/12/Treca_br2_2011.pdf |language=}}&lt;/ref&gt;

== Tijek štrajka ==
=== Štrajk glađu ===
Dvadeset radnica Kamenskog započelo je štrajk glađu 20. rujna. Noći su provodile u šatoru na Trgu Francuske Republike, a tijekom gladovanja nastavile su dolaziti na posao. Tražile su isplatu plaća koje nisu primile pet mjeseci i naknada za prijevoz.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt; Preostalih četiristotinjak radnica prosvjedovalo je u krugu tvornice.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K. |first=T. |date=21. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog štrajkaju glađu |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/radnice-kamenskog-strajkaju-gladzu.html |access-date=18. listopada 2026 |website=Dnevnik.hr |language=}}&lt;/ref&gt;

Štrajk je imao posljedice po zdravlje sudionica. Do 25. rujna dvije radnice bile su hospitalizirane zbog iscrpljenosti i upućene kući, pa je u štrajku glađu ostalo njih osamnaest. Ministarstvo gospodarstva, rada i poduzetništva u međuvremenu je priopćilo da je Kamenskom tijekom prethodnih četiriju godina dodijelilo više od sedam milijuna kuna za tehnološku obnovu i povećanje konkurentnosti.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt;

Nakon sastanka s predstavnicima Ministarstva i Vladina ureda za socijalno partnerstvo 27. rujna, radnice su odlučile prekinuti štrajk glađu. Obećano im je ubrzano razmatranje zahtjeva za dodjelu jednokratne socijalne pomoći, kao i pokušaj dogovora s bankama i Zagrebačkim holdingom o odgodi naplate njihovih dugova. Istog dana propao je pokušaj mirenja s poslodavcem, pa je najavljen štrajk u tvornici od 29. rujna. Predstavnica radnica Đurđa Krnjak izjavila je da bi se štrajk glađu mogao obnoviti ako obećana pomoć izostane.&lt;ref name=&quot;mirenje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Propao dogovor: Radnice Kamenskog više ne gladuju, štrajk nastavljaju u tvornici |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92182/propao-dogovor-s-poslodavcem-radnice-kamenskog-vise-ne-gladuju-strajk-nastavljaju-tvornici |website=Nacional |date=27. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

=== Opći štrajk i prosvjedne povorke ===
Opći štrajk počeo je 29. rujna. U tvornici je tada bilo oko 430 zaposlenih, a prema sindikalnoj povjerenici Avi Gavran u štrajku su sudjelovali svi oni koji nisu bili na bolovanju. Štrajkašice su odlučile obustaviti rad do isplate triju zaostalih plaća ili pokretanja stečajnog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Radnice su odbile prijedlog uprave da prekinu štrajk u zamjenu za isplatu jedne zaostale plaće. Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je predstečajni postupak i imenovao Zdravka Mitaka za predstečajnog upravitelja. Predstavnice radnica tražile su nastavak proizvodnje kroz stečaj s preustrojem, pozivajući se na postojanje zainteresiranih kupaca.&lt;ref name=&quot;predstecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Sud donio odluku o pokretanju predstečajnog postupka za Kamensko |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92353/sud-donio-odluku-o-pokretanju-predstecajnog-postupka-za-kamensko |website=Nacional |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Uz obustavu rada, radnice su organizirale prosvjedne povorke od tvornice u Reljkovićevoj ulici do [[Trg bana Jelačića|Trga bana Jelačića]] i natrag. U povorkama su nosile transparente i zviždaljke, a pridružili su im se i studenti. Dio radnica nosio je broševe sa škarama, aludirajući na korupciju.&lt;ref name=&quot;povorke&quot;&gt;{{Cite web |last=Zrinjski |first=Marijana |title=Ministri nose naša odijela, a mi na ulici prosimo plaće |url=https://www.vecernji.hr/zagreb/ministri-nose-nasa-odijela-a-mi-na-ulici-prosimo-place-197035 |website=Večernji list |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Prema studiji Sonje Dragović, podrška radnicama dolazila je od susjeda, studenata, građana, umjetnika i organizacija civilnog društva. Suradnja s inicijativom Pravo na grad i [[Zelena akcija|Zelenom akcijom]] bila je povezana i s protivljenjem prenamjeni tvorničkog zemljišta te interesom za očuvanje javnog prostora u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Krajem rujna sindikat je centrima za socijalnu skrb dostavio popise zaposlenih radi dodjele jednokratne pomoći od po 1000 kuna. Sastavljeni su i popisi za banke i Zagrebački holding radi odgode naplate obaveza radnica. Uprava je istovremeno predlagala dovršavanje naručenih poslova, ali bez jamstva da će rad za njih biti plaćen.

=== Završetak štrajka ===
Trgovački sud u Zagrebu otvorio je stečaj nad Kamenskim 12. listopada. Na ročištu je utvrđeno da su dugovi poduzeća veći od 80 milijuna kuna. Zahtjev za otvaranje stečaja podnijelo je poduzeće iz Sjeverne Irske kojem je Kamensko dugovalo nešto manje od 100.000 eura. Radnice su nakon odluke suda i dalje izražavale nadu da bi se proizvodnja mogla nastaviti u Zagrebu ili na drugoj lokaciji.&lt;ref name=&quot;stecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=E. F. |title=Pokrenut stečaj tvornice Kamensko |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/pokrenut-stecaj-tvornice-kamenskog.html |website=Dnevnik.hr |date=2010-10-12 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Otvaranjem stečaja ostvaren je jedan od uvjeta koje su štrajkašice postavile za prekid obustave rada. Nakon posljednje prosvjedne povorke od tvornice do Trga bana Jelačića, održane toga dana, štrajk je prekinut.

== Ishod i kasnije organiziranje ==
Otvaranje stečaja nije dovelo do očuvanja proizvodnje. Više od 400 zaposlenih posljednji je radni dan u Kamenskom provelo 26. novembra 2010. U decembru iste godine radnice su još čekale isplatu šest zaostalih plaća, a kao moguću alternativu navodile su nastavak rada u tvornici Goričanka u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]]. Poduzeće Kamensko formalno je prestalo djelovati 2018.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Dio bivših radnica, pod vodstvom Đurđe Grozaj, osnovao je 2011. udrugu Otvoreno Kamensko. Njeni ciljevi obuhvatali su međusobnu podršku, ostvarivanje potraživanja i ponovno pokretanje proizvodnje radi zapošljavanja radnica. Udruga je od Grada Zagreba dobila prostor u najam na [[Knežija|Knežiji]], gdje je organizirala rad uz pomoć doniranih strojeva. Prema izvještaju iz 2017, zapošljavala je osam radnica i pokrenula kampanju za prikupljanje novca za novu opremu.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot; /&gt;

== Društveni i kulturni utjecaj ==
U analizi objavljenoj 2011. Andrea Milat opisala je pobunu radnica Kamenskog kao medijski najvidljiviji radnički otpor u Hrvatskoj, ističući da je povećala javnu vidljivost problema tekstilnih radnica. Slučaj je razmatrala u kontekstu [[tranzicija|tranzicije]], rodne podjele rada i slabljenja socijalnih prava.&lt;ref name=&quot;milat&quot; /&gt; Sonja Dragović je u studiji iz 2016. analizirala povezivanje bivših tvorničkih radnica s lokalnom zajednicom i njihov prelazak u nove oblike radničkog i građanskog organiziranja.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Borba radnica dobila je odjek i u izvedbenim umjetnostima. Na [[Međunarodni dan žena]] 8. marta 2011. u zagrebačkoj [[Tvornica kulture|Tvornici kulture]] izveden je performans ''Neraskidive niti'', u režiji [[Lenka Udovički|Lenke Udovički]] i uz dramaturšku suradnju [[Nataša Govedić|Nataše Govedić]]. U njemu su bivše radnice Kamenskog iznosile vlastita iskustva, uz nastupe umjetnica iz drugih područja.&lt;ref name=&quot;levanat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levanat-Peričić |first=Miranda |title=Radnička klasa u postjugoslavenskoj zbilji i reprezentacija radnika u hrvatskoj književnosti: u procjepu između heterotopije krize i devijacije |journal=Narodna umjetnost |volume=54 |issue=2 |year=2017 |pages=131–147 |doi=10.15176/vol54no207 |url=https://ojs.srce.hr/nu/article/view/6272/3346 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Štrajk glađu poslužio je i kao tema dramskog teksta ''Radnice u gladovanju'' [[Goran Ferčec|Gorana Ferčeca]]. Predstava prema tom tekstu izvedena je u [[Zagrebačko kazalište mladih|Zagrebačkom kazalištu mladih]] u junu 2017, u režiji Olje Lozice, povezujući sudbinu radnica Kamenskog sa širim pitanjima rada i društvenog položaja radničke klase.

Bivše radnice Kamenskog učestvovale su i u videospotu za pjesmu ''Firma'' grupe [[Hladno pivo]], objavljenom 2015. U spotu su, uz njih, nastupili bivši radnici [[Dioki|Diokija]] i [[Gredelj|Gredelja]], govoreći o gubitku radnih mjesta i zatvaranju svojih tvornica.&lt;ref name=&quot;firma&quot;&gt;{{Cite web |last=Carević |first=Ivana |title=Novi spot Hladnog piva: Tri minute edukacije o žrtvama privatizacije |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/hladno-pivo-spotom-za-firmu-pobudio-velik-interes-javnosti-1014136 |website=Večernji list |date=2015-07-10 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{predložene kategorije|
[[Kategorija:Štrajkovi]]
[[Kategorija:2010. u Hrvatskoj]]
}}</text>
      <sha1>0ipk8n368b0fqu474bnmgz7c7ofy57w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714788</id>
      <parentid>42714787</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>ovo je bilo referencirano vrlo slabim izvorom</comment>
      <origin>42714788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12804" sha1="gesh63z1o4jgqvyayimdt8swjg6d66q" xml:space="preserve">'''Štrajk radnica Kamenskog 2010.''' bio je štrajk zaposlenih u [[Zagreb|zagrebačkoj]] tekstilnoj tvornici [[Kamensko (poduzeće)|Kamensko]] pokrenut zbog višemjesečne neisplate plaća i neuplaćivanja doprinosa. Počeo je 20. rujna 2010., kada je dvadeset radnica započelo [[štrajk glađu]] u parku na Trgu Francuske Republike, u blizini tvornice. Nakon prekida štrajka glađu, 29. rujna počeo je opći [[štrajk]] u tvornici, praćen prosvjednim povorkama kroz središte Zagreba. Zahtjev štrajkašica bio je isplata najmanje triju zaostalih plaća ili pokretanje [[stečaj]]nog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=[[HINA]] |first= |date=29. rujna 2010 |title=Nastavak borbe za plaće: Radnice Kamenskog počele opći štrajk |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92317/nastavak-borbe-za-place-radnice-kamenskog-pocele-opci-strajk |access-date=17. listopada 2026 |website=[[Nacional]]}}&lt;/ref&gt; Štrajk je prekinut 12. listopada nakon što je Trgovački sud u Zagrebu otvorio stečaj nad poduzećem.

Prosvjedima su se pridružili studenti, građani i aktivističke udruge, a slučaj Kamenskog kasnije je razmatran u istraživanjima radničkog organiziranja i propadanja hrvatske tekstilne industrije.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot;&gt;{{Cite journal |last=Dragović |first=Sonja |title=Tailors Turned Activists: Surviving the Demise of the Croatian Textile Industry |journal=Intersections. East European Journal of Society and Politics |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=32–53 |doi=10.17356/ieejsp.v2i1.146 |url=https://intersections.tk.mta.hu/index.php/intersections/article/view/146/pdf_41 |language=engleski|format=PDF}}&lt;/ref&gt; Tvornica je prestala proizvoditi iste godine,&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |title=Kamensko |url=https://tehnika.lzmk.hr/kamensko/ |website=Hrvatska tehnička enciklopedija |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |date=6. lipnja 2019 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt; dok je dio bivših radnica 2011. osnovao udrugu Otvoreno Kamensko radi zajedničkog djelovanja i nastavka proizvodnje.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot;&gt;{{Cite web |last=Resanović |first=Luka |title=Kontinuitet radničke borbe |url=https://arhiva.h-alter.org/vijesti/kontinuitet-radnicke-borbe |website=H-Alter |date=25. ožujka 2017 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
Kamensko je bilo poduzeće za proizvodnju i trgovinu odjeće i rublja osnovano u Zagrebu 1949. godine. Njegovi počeci vezuju se za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansku]] radionicu za izradu i popravak odjeće i obuće iz 1943. godine. Tijekom poslovanja razvilo je proizvodnju za jugoslavensko i inozemno tržište, a 1993. registrirano je kao [[dioničko društvo]]. Pad prihoda počeo je 2005., uz smanjenje prodaje u inozemstvu. U narednim godinama opadali su proizvodnja i broj zaposlenih: poduzeće je 2005. imalo oko 1300 zaposlenih, a 2008. oko 500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Do rujna 2010. radnice nisu primale plaće pet mjeseci. Prema tadašnjim izvješćima, dug za poreze i doprinose iznosio je oko 25 milijuna [[Hrvatska kuna|kuna]], a račun poduzeća bio je blokiran od prosinca 2009. godine. Nakon blokade uprava je poslovanje prebacila na poduzeće-kćer Kamensko trgovina.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Radnice i dalje gladuju, dvije hospitalizirane |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/radnice-i-dalje-gladuju-dvije-hospitalizirane-20100925 |website=Tportal |date=25. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

Neisplata plaća i neizvjesnost oko opstanka tvornice potaknule su radnice na samoorganiziranje. U svojoj analizi slučaja Andrea Milat povezala je njihovu pobunu s pogoršavanjem radnih uvjeta, smanjivanjem radničkih i socijalnih prava te slabljenjem mogućnosti zaposlenih da utječu na upravljanje poduzećem.&lt;ref name=&quot;milat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Milat |first=Andrea |title=Pobuna radnica Kamenskog i kako se oduprijeti kapitalizmu |journal=Treća |volume=13 |issue=2 |year=2011 |pages=55–70 |url=https://zenstud.hr/wp-content/uploads/2011/12/Treca_br2_2011.pdf |language=}}&lt;/ref&gt;

== Tijek štrajka ==
=== Štrajk glađu ===
Dvadeset radnica Kamenskog započelo je štrajk glađu 20. rujna. Noći su provodile u šatoru na Trgu Francuske Republike, a tijekom gladovanja nastavile su dolaziti na posao. Tražile su isplatu plaća koje nisu primile pet mjeseci i naknada za prijevoz.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt; Preostalih četiristotinjak radnica prosvjedovalo je u krugu tvornice.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K. |first=T. |date=21. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog štrajkaju glađu |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/radnice-kamenskog-strajkaju-gladzu.html |access-date=18. listopada 2026 |website=Dnevnik.hr |language=}}&lt;/ref&gt;

Štrajk je imao posljedice po zdravlje sudionica. Do 25. rujna dvije radnice bile su hospitalizirane zbog iscrpljenosti i upućene kući, pa je u štrajku glađu ostalo njih osamnaest. Ministarstvo gospodarstva, rada i poduzetništva u međuvremenu je priopćilo da je Kamenskom tijekom prethodnih četiriju godina dodijelilo više od sedam milijuna kuna za tehnološku obnovu i povećanje konkurentnosti.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt;

Nakon sastanka s predstavnicima Ministarstva i Vladina ureda za socijalno partnerstvo 27. rujna, radnice su odlučile prekinuti štrajk glađu. Obećano im je ubrzano razmatranje zahtjeva za dodjelu jednokratne socijalne pomoći, kao i pokušaj dogovora s bankama i Zagrebačkim holdingom o odgodi naplate njihovih dugova. Istog dana propao je pokušaj mirenja s poslodavcem, pa je najavljen štrajk u tvornici od 29. rujna. Predstavnica radnica Đurđa Krnjak izjavila je da bi se štrajk glađu mogao obnoviti ako obećana pomoć izostane.&lt;ref name=&quot;mirenje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Propao dogovor: Radnice Kamenskog više ne gladuju, štrajk nastavljaju u tvornici |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92182/propao-dogovor-s-poslodavcem-radnice-kamenskog-vise-ne-gladuju-strajk-nastavljaju-tvornici |website=Nacional |date=27. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

=== Opći štrajk i prosvjedne povorke ===
Opći štrajk počeo je 29. rujna. U tvornici je tada bilo oko 430 zaposlenih, a prema sindikalnoj povjerenici Avi Gavran u štrajku su sudjelovali svi oni koji nisu bili na bolovanju. Štrajkašice su odlučile obustaviti rad do isplate triju zaostalih plaća ili pokretanja stečajnog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Radnice su odbile prijedlog uprave da prekinu štrajk u zamjenu za isplatu jedne zaostale plaće. Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je predstečajni postupak i imenovao Zdravka Mitaka za predstečajnog upravitelja. Predstavnice radnica tražile su nastavak proizvodnje kroz stečaj s preustrojem, pozivajući se na postojanje zainteresiranih kupaca.&lt;ref name=&quot;predstecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Sud donio odluku o pokretanju predstečajnog postupka za Kamensko |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92353/sud-donio-odluku-o-pokretanju-predstecajnog-postupka-za-kamensko |website=Nacional |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Uz obustavu rada, radnice su organizirale prosvjedne povorke od tvornice u Reljkovićevoj ulici do [[Trg bana Jelačića|Trga bana Jelačića]] i natrag. U povorkama su nosile transparente i zviždaljke, a pridružili su im se i studenti. Dio radnica nosio je broševe sa škarama, aludirajući na korupciju.&lt;ref name=&quot;povorke&quot;&gt;{{Cite web |last=Zrinjski |first=Marijana |title=Ministri nose naša odijela, a mi na ulici prosimo plaće |url=https://www.vecernji.hr/zagreb/ministri-nose-nasa-odijela-a-mi-na-ulici-prosimo-place-197035 |website=Večernji list |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Prema studiji Sonje Dragović, podrška radnicama dolazila je od susjeda, studenata, građana, umjetnika i organizacija civilnog društva. Suradnja s inicijativom Pravo na grad i [[Zelena akcija|Zelenom akcijom]] bila je povezana i s protivljenjem prenamjeni tvorničkog zemljišta te interesom za očuvanje javnog prostora u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Dana 30. rujna radnice su dobile potvrde pomoću kojih mogu uzeti socijalnu pomoć u iznosu od 1000 kuna u centrima za socijalnu skrb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HINA |date=30. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog dobile po 1.000 kuna |url=https://www.tportal.hr/biznis/clanak/radnice-kamenskog-dobile-po-1-000-kuna-20100930 |access-date=31. listopada 2026 |website=Tportal}}&lt;/ref&gt;

=== Završetak štrajka ===
Trgovački sud u Zagrebu otvorio je stečaj nad Kamenskim 12. listopada. Na ročištu je utvrđeno da su dugovi poduzeća veći od 80 milijuna kuna. Zahtjev za otvaranje stečaja podnijelo je poduzeće iz Sjeverne Irske kojem je Kamensko dugovalo nešto manje od 100.000 eura. Radnice su nakon odluke suda i dalje izražavale nadu da bi se proizvodnja mogla nastaviti u Zagrebu ili na drugoj lokaciji.&lt;ref name=&quot;stecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=E. F. |title=Pokrenut stečaj tvornice Kamensko |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/pokrenut-stecaj-tvornice-kamenskog.html |website=Dnevnik.hr |date=2010-10-12 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Otvaranjem stečaja ostvaren je jedan od uvjeta koje su štrajkašice postavile za prekid obustave rada. Nakon posljednje prosvjedne povorke od tvornice do Trga bana Jelačića, održane toga dana, štrajk je prekinut.

== Ishod i kasnije organiziranje ==
Otvaranje stečaja nije dovelo do očuvanja proizvodnje. Više od 400 zaposlenih posljednji je radni dan u Kamenskom provelo 26. novembra 2010. U decembru iste godine radnice su još čekale isplatu šest zaostalih plaća, a kao moguću alternativu navodile su nastavak rada u tvornici Goričanka u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]]. Poduzeće Kamensko formalno je prestalo djelovati 2018.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Dio bivših radnica, pod vodstvom Đurđe Grozaj, osnovao je 2011. udrugu Otvoreno Kamensko. Njeni ciljevi obuhvatali su međusobnu podršku, ostvarivanje potraživanja i ponovno pokretanje proizvodnje radi zapošljavanja radnica. Udruga je od Grada Zagreba dobila prostor u najam na [[Knežija|Knežiji]], gdje je organizirala rad uz pomoć doniranih strojeva. Prema izvještaju iz 2017, zapošljavala je osam radnica i pokrenula kampanju za prikupljanje novca za novu opremu.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot; /&gt;

== Društveni i kulturni utjecaj ==
U analizi objavljenoj 2011. Andrea Milat opisala je pobunu radnica Kamenskog kao medijski najvidljiviji radnički otpor u Hrvatskoj, ističući da je povećala javnu vidljivost problema tekstilnih radnica. Slučaj je razmatrala u kontekstu [[tranzicija|tranzicije]], rodne podjele rada i slabljenja socijalnih prava.&lt;ref name=&quot;milat&quot; /&gt; Sonja Dragović je u studiji iz 2016. analizirala povezivanje bivših tvorničkih radnica s lokalnom zajednicom i njihov prelazak u nove oblike radničkog i građanskog organiziranja.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Borba radnica dobila je odjek i u izvedbenim umjetnostima. Na [[Međunarodni dan žena]] 8. marta 2011. u zagrebačkoj [[Tvornica kulture|Tvornici kulture]] izveden je performans ''Neraskidive niti'', u režiji [[Lenka Udovički|Lenke Udovički]] i uz dramaturšku suradnju [[Nataša Govedić|Nataše Govedić]]. U njemu su bivše radnice Kamenskog iznosile vlastita iskustva, uz nastupe umjetnica iz drugih područja.&lt;ref name=&quot;levanat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levanat-Peričić |first=Miranda |title=Radnička klasa u postjugoslavenskoj zbilji i reprezentacija radnika u hrvatskoj književnosti: u procjepu između heterotopije krize i devijacije |journal=Narodna umjetnost |volume=54 |issue=2 |year=2017 |pages=131–147 |doi=10.15176/vol54no207 |url=https://ojs.srce.hr/nu/article/view/6272/3346 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Štrajk glađu poslužio je i kao tema dramskog teksta ''Radnice u gladovanju'' [[Goran Ferčec|Gorana Ferčeca]]. Predstava prema tom tekstu izvedena je u [[Zagrebačko kazalište mladih|Zagrebačkom kazalištu mladih]] u junu 2017, u režiji Olje Lozice, povezujući sudbinu radnica Kamenskog sa širim pitanjima rada i društvenog položaja radničke klase.

Bivše radnice Kamenskog učestvovale su i u videospotu za pjesmu ''Firma'' grupe [[Hladno pivo]], objavljenom 2015. U spotu su, uz njih, nastupili bivši radnici [[Dioki|Diokija]] i [[Gredelj|Gredelja]], govoreći o gubitku radnih mjesta i zatvaranju svojih tvornica.&lt;ref name=&quot;firma&quot;&gt;{{Cite web |last=Carević |first=Ivana |title=Novi spot Hladnog piva: Tri minute edukacije o žrtvama privatizacije |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/hladno-pivo-spotom-za-firmu-pobudio-velik-interes-javnosti-1014136 |website=Večernji list |date=2015-07-10 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{predložene kategorije|
[[Kategorija:Štrajkovi]]
[[Kategorija:2010. u Hrvatskoj]]
}}</text>
      <sha1>gesh63z1o4jgqvyayimdt8swjg6d66q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714801</id>
      <parentid>42714788</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42714801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12784" sha1="82asbcwva0fmwcb5fmsptn1fuv8rdis" xml:space="preserve">'''Štrajk radnica Kamenskog 2010.''' bio je štrajk zaposlenih u [[Zagreb|zagrebačkoj]] tekstilnoj tvornici [[Kamensko (poduzeće)|Kamensko]] pokrenut zbog višemjesečne neisplate plaća i neuplaćivanja doprinosa. Počeo je 20. rujna 2010., kada je dvadeset radnica započelo [[štrajk glađu]] u parku na Trgu Francuske Republike, u blizini tvornice. Nakon prekida štrajka glađu, 29. rujna počeo je opći [[štrajk]] u tvornici, praćen prosvjednim povorkama kroz središte Zagreba. Zahtjev štrajkašica bio je isplata najmanje triju zaostalih plaća ili pokretanje [[stečaj]]nog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=[[HINA]] |first= |date=29. rujna 2010 |title=Nastavak borbe za plaće: Radnice Kamenskog počele opći štrajk |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92317/nastavak-borbe-za-place-radnice-kamenskog-pocele-opci-strajk |access-date=17. listopada 2026 |website=[[Nacional]]}}&lt;/ref&gt; Štrajk je prekinut 12. listopada nakon što je Trgovački sud u Zagrebu otvorio stečaj nad poduzećem.

Prosvjedima su se pridružili studenti, građani i aktivističke udruge, a slučaj Kamenskog kasnije je razmatran u istraživanjima radničkog organiziranja i propadanja hrvatske tekstilne industrije.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot;&gt;{{Cite journal |last=Dragović |first=Sonja |title=Tailors Turned Activists: Surviving the Demise of the Croatian Textile Industry |journal=Intersections. East European Journal of Society and Politics |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=32–53 |doi=10.17356/ieejsp.v2i1.146 |url=https://intersections.tk.mta.hu/index.php/intersections/article/view/146/pdf_41 |language=engleski|format=PDF}}&lt;/ref&gt; Tvornica je prestala proizvoditi iste godine,&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |title=Kamensko |url=https://tehnika.lzmk.hr/kamensko/ |website=Hrvatska tehnička enciklopedija |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |date=6. lipnja 2019 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt; dok je dio bivših radnica 2011. osnovao udrugu Otvoreno Kamensko radi zajedničkog djelovanja i nastavka proizvodnje.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot;&gt;{{Cite web |last=Resanović |first=Luka |title=Kontinuitet radničke borbe |url=https://arhiva.h-alter.org/vijesti/kontinuitet-radnicke-borbe |website=H-Alter |date=25. ožujka 2017 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
Kamensko je bilo poduzeće za proizvodnju i trgovinu odjeće i rublja osnovano u Zagrebu 1949. godine. Njegovi počeci vezuju se za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansku]] radionicu za izradu i popravak odjeće i obuće iz 1943. godine. Tijekom poslovanja razvilo je proizvodnju za jugoslavensko i inozemno tržište, a 1993. registrirano je kao [[dioničko društvo]]. Pad prihoda počeo je 2005., uz smanjenje prodaje u inozemstvu. U narednim godinama opadali su proizvodnja i broj zaposlenih: poduzeće je 2005. imalo oko 1300 zaposlenih, a 2008. oko 500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Do rujna 2010. radnice nisu primale plaće pet mjeseci. Prema tadašnjim izvješćima, dug za poreze i doprinose iznosio je oko 25 milijuna [[Hrvatska kuna|kuna]], a račun poduzeća bio je blokiran od prosinca 2009. godine. Nakon blokade uprava je poslovanje prebacila na poduzeće-kćer Kamensko trgovina.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Radnice i dalje gladuju, dvije hospitalizirane |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/radnice-i-dalje-gladuju-dvije-hospitalizirane-20100925 |website=Tportal |date=25. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

Neisplata plaća i neizvjesnost oko opstanka tvornice potaknule su radnice na samoorganiziranje. U svojoj analizi slučaja Andrea Milat povezala je njihovu pobunu s pogoršavanjem radnih uvjeta, smanjivanjem radničkih i socijalnih prava te slabljenjem mogućnosti zaposlenih da utječu na upravljanje poduzećem.&lt;ref name=&quot;milat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Milat |first=Andrea |title=Pobuna radnica Kamenskog i kako se oduprijeti kapitalizmu |journal=Treća |volume=13 |issue=2 |year=2011 |pages=55–70 |url=https://zenstud.hr/wp-content/uploads/2011/12/Treca_br2_2011.pdf |language=}}&lt;/ref&gt;

== Tijek štrajka ==
=== Štrajk glađu ===
Dvadeset radnica Kamenskog započelo je štrajk glađu 20. rujna. Noći su provodile u šatoru na Trgu Francuske Republike, a tijekom gladovanja nastavile su dolaziti na posao. Tražile su isplatu plaća koje nisu primile pet mjeseci i naknada za prijevoz.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt; Preostalih četiristotinjak radnica prosvjedovalo je u krugu tvornice.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K. |first=T. |date=21. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog štrajkaju glađu |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/radnice-kamenskog-strajkaju-gladzu.html |access-date=18. listopada 2026 |website=Dnevnik.hr |language=}}&lt;/ref&gt;

Štrajk je imao posljedice po zdravlje sudionica. Do 25. rujna dvije radnice bile su hospitalizirane zbog iscrpljenosti i upućene kući, pa je u štrajku glađu ostalo njih osamnaest. Ministarstvo gospodarstva, rada i poduzetništva u međuvremenu je priopćilo da je Kamenskom tijekom prethodnih četiriju godina dodijelilo više od sedam milijuna kuna za tehnološku obnovu i povećanje konkurentnosti.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt;

Nakon sastanka s predstavnicima Ministarstva i Vladina ureda za socijalno partnerstvo 27. rujna, radnice su odlučile prekinuti štrajk glađu. Obećano im je ubrzano razmatranje zahtjeva za dodjelu jednokratne socijalne pomoći, kao i pokušaj dogovora s bankama i Zagrebačkim holdingom o odgodi naplate njihovih dugova. Istog dana propao je pokušaj mirenja s poslodavcem, pa je najavljen štrajk u tvornici od 29. rujna. Predstavnica radnica Đurđa Krnjak izjavila je da bi se štrajk glađu mogao obnoviti ako obećana pomoć izostane.&lt;ref name=&quot;mirenje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Propao dogovor: Radnice Kamenskog više ne gladuju, štrajk nastavljaju u tvornici |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92182/propao-dogovor-s-poslodavcem-radnice-kamenskog-vise-ne-gladuju-strajk-nastavljaju-tvornici |website=Nacional |date=27. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

=== Opći štrajk i prosvjedne povorke ===
Opći štrajk počeo je 29. rujna. U tvornici je tada bilo oko 430 zaposlenih, a prema sindikalnoj povjerenici Avi Gavran u štrajku su sudjelovali svi oni koji nisu bili na bolovanju. Štrajkašice su odlučile obustaviti rad do isplate triju zaostalih plaća ili pokretanja stečajnog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Radnice su odbile prijedlog uprave da prekinu štrajk u zamjenu za isplatu jedne zaostale plaće. Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je predstečajni postupak i imenovao Zdravka Mitaka za predstečajnog upravitelja. Predstavnice radnica tražile su nastavak proizvodnje kroz stečaj s preustrojem, pozivajući se na postojanje zainteresiranih kupaca.&lt;ref name=&quot;predstecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Sud donio odluku o pokretanju predstečajnog postupka za Kamensko |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92353/sud-donio-odluku-o-pokretanju-predstecajnog-postupka-za-kamensko |website=Nacional |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Uz obustavu rada, radnice su organizirale prosvjedne povorke od tvornice u Reljkovićevoj ulici do [[Trg bana Jelačića|Trga bana Jelačića]] i natrag. U povorkama su nosile transparente i zviždaljke, a pridružili su im se i studenti. Dio radnica nosio je broševe sa škarama, aludirajući na korupciju.&lt;ref name=&quot;povorke&quot;&gt;{{Cite web |last=Zrinjski |first=Marijana |title=Ministri nose naša odijela, a mi na ulici prosimo plaće |url=https://www.vecernji.hr/zagreb/ministri-nose-nasa-odijela-a-mi-na-ulici-prosimo-place-197035 |website=Večernji list |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Prema studiji Sonje Dragović, podrška radnicama dolazila je od susjeda, studenata, građana, umjetnika i organizacija civilnog društva. Suradnja s inicijativom Pravo na grad i [[Zelena akcija|Zelenom akcijom]] bila je povezana i s protivljenjem prenamjeni tvorničkog zemljišta te interesom za očuvanje javnog prostora u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Dana 30. rujna radnice su dobile potvrde pomoću kojih mogu uzeti socijalnu pomoć u iznosu od 1000 kuna u centrima za socijalnu skrb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HINA |date=30. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog dobile po 1.000 kuna |url=https://www.tportal.hr/biznis/clanak/radnice-kamenskog-dobile-po-1-000-kuna-20100930 |access-date=31. listopada 2026 |website=Tportal}}&lt;/ref&gt;

=== Završetak štrajka ===
Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je stečajni postupak nad Kamenskom 12. listopada. Na ročištu je utvrđeno da su dugovi poduzeća veći od 80 milijuna kuna. Zahtjev za pokretanje stečajnog postupka podnijela je tvrtka iz Sjeverne Irske kojoj je Kamensko dugovalo nešto manje od 100.000 eura. Nakon odluke suda radnice su izrazile nadu u to da se proizvodnja nastavi.&lt;ref name=&quot;stecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=F. |title=Pokrenut stečaj tvornice Kamensko |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/pokrenut-stecaj-tvornice-kamenskog.html |website=Dnevnik.hr |date=12. listopada 2010 |access-date=6. listopada 2026 |first=E.}}&lt;/ref&gt;

Otvaranjem stečaja ostvaren je jedan od uvjeta koje su štrajkašice postavile za prekid obustave rada. Nakon posljednje prosvjedne povorke od tvornice do Trga bana Jelačića, održane toga dana, štrajk je prekinut.

== Ishod i kasnije organiziranje ==
Otvaranje stečaja nije dovelo do očuvanja proizvodnje. Više od 400 zaposlenih posljednji je radni dan u Kamenskom provelo 26. novembra 2010. U decembru iste godine radnice su još čekale isplatu šest zaostalih plaća, a kao moguću alternativu navodile su nastavak rada u tvornici Goričanka u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]]. Poduzeće Kamensko formalno je prestalo djelovati 2018.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Dio bivših radnica, pod vodstvom Đurđe Grozaj, osnovao je 2011. udrugu Otvoreno Kamensko. Njeni ciljevi obuhvatali su međusobnu podršku, ostvarivanje potraživanja i ponovno pokretanje proizvodnje radi zapošljavanja radnica. Udruga je od Grada Zagreba dobila prostor u najam na [[Knežija|Knežiji]], gdje je organizirala rad uz pomoć doniranih strojeva. Prema izvještaju iz 2017, zapošljavala je osam radnica i pokrenula kampanju za prikupljanje novca za novu opremu.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot; /&gt;

== Društveni i kulturni utjecaj ==
U analizi objavljenoj 2011. Andrea Milat opisala je pobunu radnica Kamenskog kao medijski najvidljiviji radnički otpor u Hrvatskoj, ističući da je povećala javnu vidljivost problema tekstilnih radnica. Slučaj je razmatrala u kontekstu [[tranzicija|tranzicije]], rodne podjele rada i slabljenja socijalnih prava.&lt;ref name=&quot;milat&quot; /&gt; Sonja Dragović je u studiji iz 2016. analizirala povezivanje bivših tvorničkih radnica s lokalnom zajednicom i njihov prelazak u nove oblike radničkog i građanskog organiziranja.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Borba radnica dobila je odjek i u izvedbenim umjetnostima. Na [[Međunarodni dan žena]] 8. marta 2011. u zagrebačkoj [[Tvornica kulture|Tvornici kulture]] izveden je performans ''Neraskidive niti'', u režiji [[Lenka Udovički|Lenke Udovički]] i uz dramaturšku suradnju [[Nataša Govedić|Nataše Govedić]]. U njemu su bivše radnice Kamenskog iznosile vlastita iskustva, uz nastupe umjetnica iz drugih područja.&lt;ref name=&quot;levanat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levanat-Peričić |first=Miranda |title=Radnička klasa u postjugoslavenskoj zbilji i reprezentacija radnika u hrvatskoj književnosti: u procjepu između heterotopije krize i devijacije |journal=Narodna umjetnost |volume=54 |issue=2 |year=2017 |pages=131–147 |doi=10.15176/vol54no207 |url=https://ojs.srce.hr/nu/article/view/6272/3346 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Štrajk glađu poslužio je i kao tema dramskog teksta ''Radnice u gladovanju'' [[Goran Ferčec|Gorana Ferčeca]]. Predstava prema tom tekstu izvedena je u [[Zagrebačko kazalište mladih|Zagrebačkom kazalištu mladih]] u junu 2017, u režiji Olje Lozice, povezujući sudbinu radnica Kamenskog sa širim pitanjima rada i društvenog položaja radničke klase.

Bivše radnice Kamenskog učestvovale su i u videospotu za pjesmu ''Firma'' grupe [[Hladno pivo]], objavljenom 2015. U spotu su, uz njih, nastupili bivši radnici [[Dioki|Diokija]] i [[Gredelj|Gredelja]], govoreći o gubitku radnih mjesta i zatvaranju svojih tvornica.&lt;ref name=&quot;firma&quot;&gt;{{Cite web |last=Carević |first=Ivana |title=Novi spot Hladnog piva: Tri minute edukacije o žrtvama privatizacije |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/hladno-pivo-spotom-za-firmu-pobudio-velik-interes-javnosti-1014136 |website=Večernji list |date=2015-07-10 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{predložene kategorije|
[[Kategorija:Štrajkovi]]
[[Kategorija:2010. u Hrvatskoj]]
}}</text>
      <sha1>82asbcwva0fmwcb5fmsptn1fuv8rdis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714802</id>
      <parentid>42714801</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Završetak štrajka */</comment>
      <origin>42714802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12785" sha1="b74ltz1jyv6a3k0y65rkakj9mltcun1" xml:space="preserve">'''Štrajk radnica Kamenskog 2010.''' bio je štrajk zaposlenih u [[Zagreb|zagrebačkoj]] tekstilnoj tvornici [[Kamensko (poduzeće)|Kamensko]] pokrenut zbog višemjesečne neisplate plaća i neuplaćivanja doprinosa. Počeo je 20. rujna 2010., kada je dvadeset radnica započelo [[štrajk glađu]] u parku na Trgu Francuske Republike, u blizini tvornice. Nakon prekida štrajka glađu, 29. rujna počeo je opći [[štrajk]] u tvornici, praćen prosvjednim povorkama kroz središte Zagreba. Zahtjev štrajkašica bio je isplata najmanje triju zaostalih plaća ili pokretanje [[stečaj]]nog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=[[HINA]] |first= |date=29. rujna 2010 |title=Nastavak borbe za plaće: Radnice Kamenskog počele opći štrajk |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92317/nastavak-borbe-za-place-radnice-kamenskog-pocele-opci-strajk |access-date=17. listopada 2026 |website=[[Nacional]]}}&lt;/ref&gt; Štrajk je prekinut 12. listopada nakon što je Trgovački sud u Zagrebu otvorio stečaj nad poduzećem.

Prosvjedima su se pridružili studenti, građani i aktivističke udruge, a slučaj Kamenskog kasnije je razmatran u istraživanjima radničkog organiziranja i propadanja hrvatske tekstilne industrije.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot;&gt;{{Cite journal |last=Dragović |first=Sonja |title=Tailors Turned Activists: Surviving the Demise of the Croatian Textile Industry |journal=Intersections. East European Journal of Society and Politics |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=32–53 |doi=10.17356/ieejsp.v2i1.146 |url=https://intersections.tk.mta.hu/index.php/intersections/article/view/146/pdf_41 |language=engleski|format=PDF}}&lt;/ref&gt; Tvornica je prestala proizvoditi iste godine,&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |title=Kamensko |url=https://tehnika.lzmk.hr/kamensko/ |website=Hrvatska tehnička enciklopedija |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |date=6. lipnja 2019 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt; dok je dio bivših radnica 2011. osnovao udrugu Otvoreno Kamensko radi zajedničkog djelovanja i nastavka proizvodnje.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot;&gt;{{Cite web |last=Resanović |first=Luka |title=Kontinuitet radničke borbe |url=https://arhiva.h-alter.org/vijesti/kontinuitet-radnicke-borbe |website=H-Alter |date=25. ožujka 2017 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
Kamensko je bilo poduzeće za proizvodnju i trgovinu odjeće i rublja osnovano u Zagrebu 1949. godine. Njegovi počeci vezuju se za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansku]] radionicu za izradu i popravak odjeće i obuće iz 1943. godine. Tijekom poslovanja razvilo je proizvodnju za jugoslavensko i inozemno tržište, a 1993. registrirano je kao [[dioničko društvo]]. Pad prihoda počeo je 2005., uz smanjenje prodaje u inozemstvu. U narednim godinama opadali su proizvodnja i broj zaposlenih: poduzeće je 2005. imalo oko 1300 zaposlenih, a 2008. oko 500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Do rujna 2010. radnice nisu primale plaće pet mjeseci. Prema tadašnjim izvješćima, dug za poreze i doprinose iznosio je oko 25 milijuna [[Hrvatska kuna|kuna]], a račun poduzeća bio je blokiran od prosinca 2009. godine. Nakon blokade uprava je poslovanje prebacila na poduzeće-kćer Kamensko trgovina.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Radnice i dalje gladuju, dvije hospitalizirane |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/radnice-i-dalje-gladuju-dvije-hospitalizirane-20100925 |website=Tportal |date=25. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

Neisplata plaća i neizvjesnost oko opstanka tvornice potaknule su radnice na samoorganiziranje. U svojoj analizi slučaja Andrea Milat povezala je njihovu pobunu s pogoršavanjem radnih uvjeta, smanjivanjem radničkih i socijalnih prava te slabljenjem mogućnosti zaposlenih da utječu na upravljanje poduzećem.&lt;ref name=&quot;milat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Milat |first=Andrea |title=Pobuna radnica Kamenskog i kako se oduprijeti kapitalizmu |journal=Treća |volume=13 |issue=2 |year=2011 |pages=55–70 |url=https://zenstud.hr/wp-content/uploads/2011/12/Treca_br2_2011.pdf |language=}}&lt;/ref&gt;

== Tijek štrajka ==
=== Štrajk glađu ===
Dvadeset radnica Kamenskog započelo je štrajk glađu 20. rujna. Noći su provodile u šatoru na Trgu Francuske Republike, a tijekom gladovanja nastavile su dolaziti na posao. Tražile su isplatu plaća koje nisu primile pet mjeseci i naknada za prijevoz.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt; Preostalih četiristotinjak radnica prosvjedovalo je u krugu tvornice.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K. |first=T. |date=21. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog štrajkaju glađu |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/radnice-kamenskog-strajkaju-gladzu.html |access-date=18. listopada 2026 |website=Dnevnik.hr |language=}}&lt;/ref&gt;

Štrajk je imao posljedice po zdravlje sudionica. Do 25. rujna dvije radnice bile su hospitalizirane zbog iscrpljenosti i upućene kući, pa je u štrajku glađu ostalo njih osamnaest. Ministarstvo gospodarstva, rada i poduzetništva u međuvremenu je priopćilo da je Kamenskom tijekom prethodnih četiriju godina dodijelilo više od sedam milijuna kuna za tehnološku obnovu i povećanje konkurentnosti.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt;

Nakon sastanka s predstavnicima Ministarstva i Vladina ureda za socijalno partnerstvo 27. rujna, radnice su odlučile prekinuti štrajk glađu. Obećano im je ubrzano razmatranje zahtjeva za dodjelu jednokratne socijalne pomoći, kao i pokušaj dogovora s bankama i Zagrebačkim holdingom o odgodi naplate njihovih dugova. Istog dana propao je pokušaj mirenja s poslodavcem, pa je najavljen štrajk u tvornici od 29. rujna. Predstavnica radnica Đurđa Krnjak izjavila je da bi se štrajk glađu mogao obnoviti ako obećana pomoć izostane.&lt;ref name=&quot;mirenje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Propao dogovor: Radnice Kamenskog više ne gladuju, štrajk nastavljaju u tvornici |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92182/propao-dogovor-s-poslodavcem-radnice-kamenskog-vise-ne-gladuju-strajk-nastavljaju-tvornici |website=Nacional |date=27. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

=== Opći štrajk i prosvjedne povorke ===
Opći štrajk počeo je 29. rujna. U tvornici je tada bilo oko 430 zaposlenih, a prema sindikalnoj povjerenici Avi Gavran u štrajku su sudjelovali svi oni koji nisu bili na bolovanju. Štrajkašice su odlučile obustaviti rad do isplate triju zaostalih plaća ili pokretanja stečajnog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Radnice su odbile prijedlog uprave da prekinu štrajk u zamjenu za isplatu jedne zaostale plaće. Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je predstečajni postupak i imenovao Zdravka Mitaka za predstečajnog upravitelja. Predstavnice radnica tražile su nastavak proizvodnje kroz stečaj s preustrojem, pozivajući se na postojanje zainteresiranih kupaca.&lt;ref name=&quot;predstecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Sud donio odluku o pokretanju predstečajnog postupka za Kamensko |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92353/sud-donio-odluku-o-pokretanju-predstecajnog-postupka-za-kamensko |website=Nacional |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Uz obustavu rada, radnice su organizirale prosvjedne povorke od tvornice u Reljkovićevoj ulici do [[Trg bana Jelačića|Trga bana Jelačića]] i natrag. U povorkama su nosile transparente i zviždaljke, a pridružili su im se i studenti. Dio radnica nosio je broševe sa škarama, aludirajući na korupciju.&lt;ref name=&quot;povorke&quot;&gt;{{Cite web |last=Zrinjski |first=Marijana |title=Ministri nose naša odijela, a mi na ulici prosimo plaće |url=https://www.vecernji.hr/zagreb/ministri-nose-nasa-odijela-a-mi-na-ulici-prosimo-place-197035 |website=Večernji list |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Prema studiji Sonje Dragović, podrška radnicama dolazila je od susjeda, studenata, građana, umjetnika i organizacija civilnog društva. Suradnja s inicijativom Pravo na grad i [[Zelena akcija|Zelenom akcijom]] bila je povezana i s protivljenjem prenamjeni tvorničkog zemljišta te interesom za očuvanje javnog prostora u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Dana 30. rujna radnice su dobile potvrde pomoću kojih mogu uzeti socijalnu pomoć u iznosu od 1000 kuna u centrima za socijalnu skrb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HINA |date=30. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog dobile po 1.000 kuna |url=https://www.tportal.hr/biznis/clanak/radnice-kamenskog-dobile-po-1-000-kuna-20100930 |access-date=31. listopada 2026 |website=Tportal}}&lt;/ref&gt;

=== Završetak štrajka ===
Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je stečajni postupak nad Kamenskom 12. listopada. Na ročištu je utvrđeno da su dugovi poduzeća veći od 80 milijuna kuna. Zahtjev za pokretanje stečajnog postupka podnijela je tvrtka iz Sjeverne Irske kojoj je Kamensko dugovalo nešto manje od 100.000 eura. Nakon odluke suda radnice su izrazile nadu da će se proizvodnja nastaviti.&lt;ref name=&quot;stecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=F. |title=Pokrenut stečaj tvornice Kamensko |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/pokrenut-stecaj-tvornice-kamenskog.html |website=Dnevnik.hr |date=12. listopada 2010 |access-date=6. listopada 2026 |first=E.}}&lt;/ref&gt;

Otvaranjem stečaja ostvaren je jedan od uvjeta koje su štrajkašice postavile za prekid obustave rada. Nakon posljednje prosvjedne povorke od tvornice do Trga bana Jelačića, održane toga dana, štrajk je prekinut.

== Ishod i kasnije organiziranje ==
Otvaranje stečaja nije dovelo do očuvanja proizvodnje. Više od 400 zaposlenih posljednji je radni dan u Kamenskom provelo 26. novembra 2010. U decembru iste godine radnice su još čekale isplatu šest zaostalih plaća, a kao moguću alternativu navodile su nastavak rada u tvornici Goričanka u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]]. Poduzeće Kamensko formalno je prestalo djelovati 2018.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Dio bivših radnica, pod vodstvom Đurđe Grozaj, osnovao je 2011. udrugu Otvoreno Kamensko. Njeni ciljevi obuhvatali su međusobnu podršku, ostvarivanje potraživanja i ponovno pokretanje proizvodnje radi zapošljavanja radnica. Udruga je od Grada Zagreba dobila prostor u najam na [[Knežija|Knežiji]], gdje je organizirala rad uz pomoć doniranih strojeva. Prema izvještaju iz 2017, zapošljavala je osam radnica i pokrenula kampanju za prikupljanje novca za novu opremu.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot; /&gt;

== Društveni i kulturni utjecaj ==
U analizi objavljenoj 2011. Andrea Milat opisala je pobunu radnica Kamenskog kao medijski najvidljiviji radnički otpor u Hrvatskoj, ističući da je povećala javnu vidljivost problema tekstilnih radnica. Slučaj je razmatrala u kontekstu [[tranzicija|tranzicije]], rodne podjele rada i slabljenja socijalnih prava.&lt;ref name=&quot;milat&quot; /&gt; Sonja Dragović je u studiji iz 2016. analizirala povezivanje bivših tvorničkih radnica s lokalnom zajednicom i njihov prelazak u nove oblike radničkog i građanskog organiziranja.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Borba radnica dobila je odjek i u izvedbenim umjetnostima. Na [[Međunarodni dan žena]] 8. marta 2011. u zagrebačkoj [[Tvornica kulture|Tvornici kulture]] izveden je performans ''Neraskidive niti'', u režiji [[Lenka Udovički|Lenke Udovički]] i uz dramaturšku suradnju [[Nataša Govedić|Nataše Govedić]]. U njemu su bivše radnice Kamenskog iznosile vlastita iskustva, uz nastupe umjetnica iz drugih područja.&lt;ref name=&quot;levanat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levanat-Peričić |first=Miranda |title=Radnička klasa u postjugoslavenskoj zbilji i reprezentacija radnika u hrvatskoj književnosti: u procjepu između heterotopije krize i devijacije |journal=Narodna umjetnost |volume=54 |issue=2 |year=2017 |pages=131–147 |doi=10.15176/vol54no207 |url=https://ojs.srce.hr/nu/article/view/6272/3346 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Štrajk glađu poslužio je i kao tema dramskog teksta ''Radnice u gladovanju'' [[Goran Ferčec|Gorana Ferčeca]]. Predstava prema tom tekstu izvedena je u [[Zagrebačko kazalište mladih|Zagrebačkom kazalištu mladih]] u junu 2017, u režiji Olje Lozice, povezujući sudbinu radnica Kamenskog sa širim pitanjima rada i društvenog položaja radničke klase.

Bivše radnice Kamenskog učestvovale su i u videospotu za pjesmu ''Firma'' grupe [[Hladno pivo]], objavljenom 2015. U spotu su, uz njih, nastupili bivši radnici [[Dioki|Diokija]] i [[Gredelj|Gredelja]], govoreći o gubitku radnih mjesta i zatvaranju svojih tvornica.&lt;ref name=&quot;firma&quot;&gt;{{Cite web |last=Carević |first=Ivana |title=Novi spot Hladnog piva: Tri minute edukacije o žrtvama privatizacije |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/hladno-pivo-spotom-za-firmu-pobudio-velik-interes-javnosti-1014136 |website=Večernji list |date=2015-07-10 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{predložene kategorije|
[[Kategorija:Štrajkovi]]
[[Kategorija:2010. u Hrvatskoj]]
}}</text>
      <sha1>b74ltz1jyv6a3k0y65rkakj9mltcun1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714803</id>
      <parentid>42714802</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42714803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13035" sha1="hlqqvw8vyj0i0k5uduekdsz3l1z2sij" xml:space="preserve">'''Štrajk radnica Kamenskog 2010.''' bio je štrajk zaposlenih u [[Zagreb|zagrebačkoj]] tekstilnoj tvornici [[Kamensko (poduzeće)|Kamensko]] pokrenut zbog višemjesečne neisplate plaća i neuplaćivanja doprinosa. Počeo je 20. rujna 2010., kada je dvadeset radnica započelo [[štrajk glađu]] u parku na Trgu Francuske Republike, u blizini tvornice. Nakon prekida štrajka glađu, 29. rujna počeo je opći [[štrajk]] u tvornici, praćen prosvjednim povorkama kroz središte Zagreba. Zahtjev štrajkašica bio je isplata najmanje triju zaostalih plaća ili pokretanje [[stečaj]]nog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=[[HINA]] |first= |date=29. rujna 2010 |title=Nastavak borbe za plaće: Radnice Kamenskog počele opći štrajk |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92317/nastavak-borbe-za-place-radnice-kamenskog-pocele-opci-strajk |access-date=17. listopada 2026 |website=[[Nacional]]}}&lt;/ref&gt; Štrajk je prekinut 12. listopada nakon što je Trgovački sud u Zagrebu otvorio stečaj nad poduzećem.

Prosvjedima su se pridružili studenti, građani i aktivističke udruge, a slučaj Kamenskog kasnije je razmatran u istraživanjima radničkog organiziranja i propadanja hrvatske tekstilne industrije.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot;&gt;{{Cite journal |last=Dragović |first=Sonja |title=Tailors Turned Activists: Surviving the Demise of the Croatian Textile Industry |journal=Intersections. East European Journal of Society and Politics |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=32–53 |doi=10.17356/ieejsp.v2i1.146 |url=https://intersections.tk.mta.hu/index.php/intersections/article/view/146/pdf_41 |language=engleski|format=PDF}}&lt;/ref&gt; Tvornica je prestala proizvoditi iste godine,&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |title=Kamensko |url=https://tehnika.lzmk.hr/kamensko/ |website=Hrvatska tehnička enciklopedija |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |date=6. lipnja 2019 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt; dok je dio bivših radnica 2011. osnovao udrugu Otvoreno Kamensko radi zajedničkog djelovanja i nastavka proizvodnje.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot;&gt;{{Cite web |last=Resanović |first=Luka |title=Kontinuitet radničke borbe |url=https://arhiva.h-alter.org/vijesti/kontinuitet-radnicke-borbe |website=H-Alter |date=25. ožujka 2017 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
Kamensko je bilo poduzeće za proizvodnju i trgovinu odjeće i rublja osnovano u Zagrebu 1949. godine. Njegovi počeci vezuju se za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansku]] radionicu za izradu i popravak odjeće i obuće iz 1943. godine. Tijekom poslovanja razvilo je proizvodnju za jugoslavensko i inozemno tržište, a 1993. registrirano je kao [[dioničko društvo]]. Pad prihoda počeo je 2005., uz smanjenje prodaje u inozemstvu. U narednim godinama opadali su proizvodnja i broj zaposlenih: poduzeće je 2005. imalo oko 1300 zaposlenih, a 2008. oko 500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Do rujna 2010. radnice nisu primale plaće pet mjeseci. Prema tadašnjim izvješćima, dug za poreze i doprinose iznosio je oko 25 milijuna [[Hrvatska kuna|kuna]], a račun poduzeća bio je blokiran od prosinca 2009. godine. Nakon blokade uprava je poslovanje prebacila na poduzeće-kćer Kamensko trgovina.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Radnice i dalje gladuju, dvije hospitalizirane |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/radnice-i-dalje-gladuju-dvije-hospitalizirane-20100925 |website=Tportal |date=25. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

Neisplata plaća i neizvjesnost oko opstanka tvornice potaknule su radnice na samoorganiziranje. U svojoj analizi slučaja Andrea Milat povezala je njihovu pobunu s pogoršavanjem radnih uvjeta, smanjivanjem radničkih i socijalnih prava te slabljenjem mogućnosti zaposlenih da utječu na upravljanje poduzećem.&lt;ref name=&quot;milat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Milat |first=Andrea |title=Pobuna radnica Kamenskog i kako se oduprijeti kapitalizmu |journal=Treća |volume=13 |issue=2 |year=2011 |pages=55–70 |url=https://zenstud.hr/wp-content/uploads/2011/12/Treca_br2_2011.pdf |language=}}&lt;/ref&gt;

== Tijek štrajka ==
=== Štrajk glađu ===
Dvadeset radnica Kamenskog započelo je štrajk glađu 20. rujna. Noći su provodile u šatoru na Trgu Francuske Republike, a tijekom gladovanja nastavile su dolaziti na posao. Tražile su isplatu plaća koje nisu primile pet mjeseci i naknada za prijevoz.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt; Preostalih četiristotinjak radnica prosvjedovalo je u krugu tvornice.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K. |first=T. |date=21. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog štrajkaju glađu |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/radnice-kamenskog-strajkaju-gladzu.html |access-date=18. listopada 2026 |website=Dnevnik.hr |language=}}&lt;/ref&gt;

Štrajk je imao posljedice po zdravlje sudionica. Do 25. rujna dvije radnice bile su hospitalizirane zbog iscrpljenosti i upućene kući, pa je u štrajku glađu ostalo njih osamnaest. Ministarstvo gospodarstva, rada i poduzetništva u međuvremenu je priopćilo da je Kamenskom tijekom prethodnih četiriju godina dodijelilo više od sedam milijuna kuna za tehnološku obnovu i povećanje konkurentnosti.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt;

Nakon sastanka s predstavnicima Ministarstva i Vladina ureda za socijalno partnerstvo 27. rujna, radnice su odlučile prekinuti štrajk glađu. Obećano im je ubrzano razmatranje zahtjeva za dodjelu jednokratne socijalne pomoći, kao i pokušaj dogovora s bankama i Zagrebačkim holdingom o odgodi naplate njihovih dugova. Istog dana propao je pokušaj mirenja s poslodavcem, pa je najavljen štrajk u tvornici od 29. rujna. Predstavnica radnica Đurđa Krnjak izjavila je da bi se štrajk glađu mogao obnoviti ako obećana pomoć izostane.&lt;ref name=&quot;mirenje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Propao dogovor: Radnice Kamenskog više ne gladuju, štrajk nastavljaju u tvornici |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92182/propao-dogovor-s-poslodavcem-radnice-kamenskog-vise-ne-gladuju-strajk-nastavljaju-tvornici |website=Nacional |date=27. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

=== Opći štrajk i prosvjedne povorke ===
Opći štrajk počeo je 29. rujna. U tvornici je tada bilo oko 430 zaposlenih, a prema sindikalnoj povjerenici Avi Gavran u štrajku su sudjelovali svi oni koji nisu bili na bolovanju. Štrajkašice su odlučile obustaviti rad do isplate triju zaostalih plaća ili pokretanja stečajnog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Radnice su odbile prijedlog uprave da prekinu štrajk u zamjenu za isplatu jedne zaostale plaće. Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je predstečajni postupak i imenovao Zdravka Mitaka za predstečajnog upravitelja. Predstavnice radnica tražile su nastavak proizvodnje kroz stečaj s preustrojem, pozivajući se na postojanje zainteresiranih kupaca.&lt;ref name=&quot;predstecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Sud donio odluku o pokretanju predstečajnog postupka za Kamensko |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92353/sud-donio-odluku-o-pokretanju-predstecajnog-postupka-za-kamensko |website=Nacional |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Uz obustavu rada, radnice su organizirale prosvjedne povorke od tvornice u Reljkovićevoj ulici do [[Trg bana Jelačića|Trga bana Jelačića]] i natrag. U povorkama su nosile transparente i zviždaljke, a pridružili su im se i studenti. Dio radnica nosio je broševe sa škarama, aludirajući na korupciju.&lt;ref name=&quot;povorke&quot;&gt;{{Cite web |last=Zrinjski |first=Marijana |title=Ministri nose naša odijela, a mi na ulici prosimo plaće |url=https://www.vecernji.hr/zagreb/ministri-nose-nasa-odijela-a-mi-na-ulici-prosimo-place-197035 |website=Večernji list |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Prema studiji Sonje Dragović, podrška radnicama dolazila je od susjeda, studenata, građana, umjetnika i organizacija civilnog društva. Suradnja s inicijativom Pravo na grad i [[Zelena akcija|Zelenom akcijom]] bila je povezana i s protivljenjem prenamjeni tvorničkog zemljišta te interesom za očuvanje javnog prostora u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Dana 30. rujna radnice su dobile potvrde pomoću kojih mogu uzeti socijalnu pomoć u iznosu od 1000 kuna u centrima za socijalnu skrb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HINA |date=30. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog dobile po 1.000 kuna |url=https://www.tportal.hr/biznis/clanak/radnice-kamenskog-dobile-po-1-000-kuna-20100930 |access-date=31. listopada 2026 |website=Tportal}}&lt;/ref&gt;

=== Završetak štrajka ===
Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je stečajni postupak nad Kamenskom 12. listopada. Na ročištu je utvrđeno da su dugovi poduzeća veći od 80 milijuna kuna. Zahtjev za pokretanje stečajnog postupka podnijela je tvrtka iz Sjeverne Irske kojoj je Kamensko dugovalo nešto manje od 100.000 eura. Nakon odluke suda radnice su izrazile nadu da će se proizvodnja nastaviti.&lt;ref name=&quot;stecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=F. |title=Pokrenut stečaj tvornice Kamensko |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/pokrenut-stecaj-tvornice-kamenskog.html |website=Dnevnik.hr |date=12. listopada 2010 |access-date=6. listopada 2026 |first=E.}}&lt;/ref&gt;

Pokretanjem stečajnog postupka ispunjen je jedan od uvjeta štrajkašica za prekid obustave rada. Nakon posljednje prosvjedne povorke od tvornice do Trga bana Jelačića, održane istog dana, štrajk je prekinut.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Filipović |first=L. |date=12. listopada 2010 |title=Stečaj Kamenskog, prekida se štrajk |url=https://www.tportal.hr/biznis/clanak/stecaj-kamenskog-prekida-se-strajk-20101012 |access-date=31. listopada 2026 |website=Tportal}}&lt;/ref&gt;

== Ishod i kasnije organiziranje ==
Otvaranje stečaja nije dovelo do očuvanja proizvodnje. Više od 400 zaposlenih posljednji je radni dan u Kamenskom provelo 26. novembra 2010. U decembru iste godine radnice su još čekale isplatu šest zaostalih plaća, a kao moguću alternativu navodile su nastavak rada u tvornici Goričanka u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]]. Poduzeće Kamensko formalno je prestalo djelovati 2018.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Dio bivših radnica, pod vodstvom Đurđe Grozaj, osnovao je 2011. udrugu Otvoreno Kamensko. Njeni ciljevi obuhvatali su međusobnu podršku, ostvarivanje potraživanja i ponovno pokretanje proizvodnje radi zapošljavanja radnica. Udruga je od Grada Zagreba dobila prostor u najam na [[Knežija|Knežiji]], gdje je organizirala rad uz pomoć doniranih strojeva. Prema izvještaju iz 2017, zapošljavala je osam radnica i pokrenula kampanju za prikupljanje novca za novu opremu.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot; /&gt;

== Društveni i kulturni utjecaj ==
U analizi objavljenoj 2011. Andrea Milat opisala je pobunu radnica Kamenskog kao medijski najvidljiviji radnički otpor u Hrvatskoj, ističući da je povećala javnu vidljivost problema tekstilnih radnica. Slučaj je razmatrala u kontekstu [[tranzicija|tranzicije]], rodne podjele rada i slabljenja socijalnih prava.&lt;ref name=&quot;milat&quot; /&gt; Sonja Dragović je u studiji iz 2016. analizirala povezivanje bivših tvorničkih radnica s lokalnom zajednicom i njihov prelazak u nove oblike radničkog i građanskog organiziranja.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Borba radnica dobila je odjek i u izvedbenim umjetnostima. Na [[Međunarodni dan žena]] 8. marta 2011. u zagrebačkoj [[Tvornica kulture|Tvornici kulture]] izveden je performans ''Neraskidive niti'', u režiji [[Lenka Udovički|Lenke Udovički]] i uz dramaturšku suradnju [[Nataša Govedić|Nataše Govedić]]. U njemu su bivše radnice Kamenskog iznosile vlastita iskustva, uz nastupe umjetnica iz drugih područja.&lt;ref name=&quot;levanat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levanat-Peričić |first=Miranda |title=Radnička klasa u postjugoslavenskoj zbilji i reprezentacija radnika u hrvatskoj književnosti: u procjepu između heterotopije krize i devijacije |journal=Narodna umjetnost |volume=54 |issue=2 |year=2017 |pages=131–147 |doi=10.15176/vol54no207 |url=https://ojs.srce.hr/nu/article/view/6272/3346 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Štrajk glađu poslužio je i kao tema dramskog teksta ''Radnice u gladovanju'' [[Goran Ferčec|Gorana Ferčeca]]. Predstava prema tom tekstu izvedena je u [[Zagrebačko kazalište mladih|Zagrebačkom kazalištu mladih]] u junu 2017, u režiji Olje Lozice, povezujući sudbinu radnica Kamenskog sa širim pitanjima rada i društvenog položaja radničke klase.

Bivše radnice Kamenskog učestvovale su i u videospotu za pjesmu ''Firma'' grupe [[Hladno pivo]], objavljenom 2015. U spotu su, uz njih, nastupili bivši radnici [[Dioki|Diokija]] i [[Gredelj|Gredelja]], govoreći o gubitku radnih mjesta i zatvaranju svojih tvornica.&lt;ref name=&quot;firma&quot;&gt;{{Cite web |last=Carević |first=Ivana |title=Novi spot Hladnog piva: Tri minute edukacije o žrtvama privatizacije |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/hladno-pivo-spotom-za-firmu-pobudio-velik-interes-javnosti-1014136 |website=Večernji list |date=2015-07-10 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{predložene kategorije|
[[Kategorija:Štrajkovi]]
[[Kategorija:2010. u Hrvatskoj]]
}}</text>
      <sha1>hlqqvw8vyj0i0k5uduekdsz3l1z2sij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714807</id>
      <parentid>42714803</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ishod i kasnije organiziranje */</comment>
      <origin>42714807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13043" sha1="nwtuyzwzia2vm5uy9b3iqk11vxw8bu8" xml:space="preserve">'''Štrajk radnica Kamenskog 2010.''' bio je štrajk zaposlenih u [[Zagreb|zagrebačkoj]] tekstilnoj tvornici [[Kamensko (poduzeće)|Kamensko]] pokrenut zbog višemjesečne neisplate plaća i neuplaćivanja doprinosa. Počeo je 20. rujna 2010., kada je dvadeset radnica započelo [[štrajk glađu]] u parku na Trgu Francuske Republike, u blizini tvornice. Nakon prekida štrajka glađu, 29. rujna počeo je opći [[štrajk]] u tvornici, praćen prosvjednim povorkama kroz središte Zagreba. Zahtjev štrajkašica bio je isplata najmanje triju zaostalih plaća ili pokretanje [[stečaj]]nog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=[[HINA]] |first= |date=29. rujna 2010 |title=Nastavak borbe za plaće: Radnice Kamenskog počele opći štrajk |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92317/nastavak-borbe-za-place-radnice-kamenskog-pocele-opci-strajk |access-date=17. listopada 2026 |website=[[Nacional]]}}&lt;/ref&gt; Štrajk je prekinut 12. listopada nakon što je Trgovački sud u Zagrebu otvorio stečaj nad poduzećem.

Prosvjedima su se pridružili studenti, građani i aktivističke udruge, a slučaj Kamenskog kasnije je razmatran u istraživanjima radničkog organiziranja i propadanja hrvatske tekstilne industrije.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot;&gt;{{Cite journal |last=Dragović |first=Sonja |title=Tailors Turned Activists: Surviving the Demise of the Croatian Textile Industry |journal=Intersections. East European Journal of Society and Politics |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=32–53 |doi=10.17356/ieejsp.v2i1.146 |url=https://intersections.tk.mta.hu/index.php/intersections/article/view/146/pdf_41 |language=engleski|format=PDF}}&lt;/ref&gt; Tvornica je prestala proizvoditi iste godine,&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |title=Kamensko |url=https://tehnika.lzmk.hr/kamensko/ |website=Hrvatska tehnička enciklopedija |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |date=6. lipnja 2019 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt; dok je dio bivših radnica 2011. osnovao udrugu Otvoreno Kamensko radi zajedničkog djelovanja i nastavka proizvodnje.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot;&gt;{{Cite web |last=Resanović |first=Luka |title=Kontinuitet radničke borbe |url=https://arhiva.h-alter.org/vijesti/kontinuitet-radnicke-borbe |website=H-Alter |date=25. ožujka 2017 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
Kamensko je bilo poduzeće za proizvodnju i trgovinu odjeće i rublja osnovano u Zagrebu 1949. godine. Njegovi počeci vezuju se za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansku]] radionicu za izradu i popravak odjeće i obuće iz 1943. godine. Tijekom poslovanja razvilo je proizvodnju za jugoslavensko i inozemno tržište, a 1993. registrirano je kao [[dioničko društvo]]. Pad prihoda počeo je 2005., uz smanjenje prodaje u inozemstvu. U narednim godinama opadali su proizvodnja i broj zaposlenih: poduzeće je 2005. imalo oko 1300 zaposlenih, a 2008. oko 500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Do rujna 2010. radnice nisu primale plaće pet mjeseci. Prema tadašnjim izvješćima, dug za poreze i doprinose iznosio je oko 25 milijuna [[Hrvatska kuna|kuna]], a račun poduzeća bio je blokiran od prosinca 2009. godine. Nakon blokade uprava je poslovanje prebacila na poduzeće-kćer Kamensko trgovina.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Radnice i dalje gladuju, dvije hospitalizirane |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/radnice-i-dalje-gladuju-dvije-hospitalizirane-20100925 |website=Tportal |date=25. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

Neisplata plaća i neizvjesnost oko opstanka tvornice potaknule su radnice na samoorganiziranje. U svojoj analizi slučaja Andrea Milat povezala je njihovu pobunu s pogoršavanjem radnih uvjeta, smanjivanjem radničkih i socijalnih prava te slabljenjem mogućnosti zaposlenih da utječu na upravljanje poduzećem.&lt;ref name=&quot;milat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Milat |first=Andrea |title=Pobuna radnica Kamenskog i kako se oduprijeti kapitalizmu |journal=Treća |volume=13 |issue=2 |year=2011 |pages=55–70 |url=https://zenstud.hr/wp-content/uploads/2011/12/Treca_br2_2011.pdf |language=}}&lt;/ref&gt;

== Tijek štrajka ==
=== Štrajk glađu ===
Dvadeset radnica Kamenskog započelo je štrajk glađu 20. rujna. Noći su provodile u šatoru na Trgu Francuske Republike, a tijekom gladovanja nastavile su dolaziti na posao. Tražile su isplatu plaća koje nisu primile pet mjeseci i naknada za prijevoz.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt; Preostalih četiristotinjak radnica prosvjedovalo je u krugu tvornice.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K. |first=T. |date=21. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog štrajkaju glađu |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/radnice-kamenskog-strajkaju-gladzu.html |access-date=18. listopada 2026 |website=Dnevnik.hr |language=}}&lt;/ref&gt;

Štrajk je imao posljedice po zdravlje sudionica. Do 25. rujna dvije radnice bile su hospitalizirane zbog iscrpljenosti i upućene kući, pa je u štrajku glađu ostalo njih osamnaest. Ministarstvo gospodarstva, rada i poduzetništva u međuvremenu je priopćilo da je Kamenskom tijekom prethodnih četiriju godina dodijelilo više od sedam milijuna kuna za tehnološku obnovu i povećanje konkurentnosti.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt;

Nakon sastanka s predstavnicima Ministarstva i Vladina ureda za socijalno partnerstvo 27. rujna, radnice su odlučile prekinuti štrajk glađu. Obećano im je ubrzano razmatranje zahtjeva za dodjelu jednokratne socijalne pomoći, kao i pokušaj dogovora s bankama i Zagrebačkim holdingom o odgodi naplate njihovih dugova. Istog dana propao je pokušaj mirenja s poslodavcem, pa je najavljen štrajk u tvornici od 29. rujna. Predstavnica radnica Đurđa Krnjak izjavila je da bi se štrajk glađu mogao obnoviti ako obećana pomoć izostane.&lt;ref name=&quot;mirenje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Propao dogovor: Radnice Kamenskog više ne gladuju, štrajk nastavljaju u tvornici |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92182/propao-dogovor-s-poslodavcem-radnice-kamenskog-vise-ne-gladuju-strajk-nastavljaju-tvornici |website=Nacional |date=27. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

=== Opći štrajk i prosvjedne povorke ===
Opći štrajk počeo je 29. rujna. U tvornici je tada bilo oko 430 zaposlenih, a prema sindikalnoj povjerenici Avi Gavran u štrajku su sudjelovali svi oni koji nisu bili na bolovanju. Štrajkašice su odlučile obustaviti rad do isplate triju zaostalih plaća ili pokretanja stečajnog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Radnice su odbile prijedlog uprave da prekinu štrajk u zamjenu za isplatu jedne zaostale plaće. Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je predstečajni postupak i imenovao Zdravka Mitaka za predstečajnog upravitelja. Predstavnice radnica tražile su nastavak proizvodnje kroz stečaj s preustrojem, pozivajući se na postojanje zainteresiranih kupaca.&lt;ref name=&quot;predstecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Sud donio odluku o pokretanju predstečajnog postupka za Kamensko |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92353/sud-donio-odluku-o-pokretanju-predstecajnog-postupka-za-kamensko |website=Nacional |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Uz obustavu rada, radnice su organizirale prosvjedne povorke od tvornice u Reljkovićevoj ulici do [[Trg bana Jelačića|Trga bana Jelačića]] i natrag. U povorkama su nosile transparente i zviždaljke, a pridružili su im se i studenti. Dio radnica nosio je broševe sa škarama, aludirajući na korupciju.&lt;ref name=&quot;povorke&quot;&gt;{{Cite web |last=Zrinjski |first=Marijana |title=Ministri nose naša odijela, a mi na ulici prosimo plaće |url=https://www.vecernji.hr/zagreb/ministri-nose-nasa-odijela-a-mi-na-ulici-prosimo-place-197035 |website=Večernji list |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Prema studiji Sonje Dragović, podrška radnicama dolazila je od susjeda, studenata, građana, umjetnika i organizacija civilnog društva. Suradnja s inicijativom Pravo na grad i [[Zelena akcija|Zelenom akcijom]] bila je povezana i s protivljenjem prenamjeni tvorničkog zemljišta te interesom za očuvanje javnog prostora u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Dana 30. rujna radnice su dobile potvrde pomoću kojih mogu uzeti socijalnu pomoć u iznosu od 1000 kuna u centrima za socijalnu skrb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HINA |date=30. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog dobile po 1.000 kuna |url=https://www.tportal.hr/biznis/clanak/radnice-kamenskog-dobile-po-1-000-kuna-20100930 |access-date=31. listopada 2026 |website=Tportal}}&lt;/ref&gt;

=== Završetak štrajka ===
Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je stečajni postupak nad Kamenskom 12. listopada. Na ročištu je utvrđeno da su dugovi poduzeća veći od 80 milijuna kuna. Zahtjev za pokretanje stečajnog postupka podnijela je tvrtka iz Sjeverne Irske kojoj je Kamensko dugovalo nešto manje od 100.000 eura. Nakon odluke suda radnice su izrazile nadu da će se proizvodnja nastaviti.&lt;ref name=&quot;stecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=F. |title=Pokrenut stečaj tvornice Kamensko |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/pokrenut-stecaj-tvornice-kamenskog.html |website=Dnevnik.hr |date=12. listopada 2010 |access-date=6. listopada 2026 |first=E.}}&lt;/ref&gt;

Pokretanjem stečajnog postupka ispunjen je jedan od uvjeta štrajkašica za prekid obustave rada. Nakon posljednje prosvjedne povorke od tvornice do Trga bana Jelačića, održane istog dana, štrajk je prekinut.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Filipović |first=L. |date=12. listopada 2010 |title=Stečaj Kamenskog, prekida se štrajk |url=https://www.tportal.hr/biznis/clanak/stecaj-kamenskog-prekida-se-strajk-20101012 |access-date=31. listopada 2026 |website=Tportal}}&lt;/ref&gt;

== Ishod i kasnije organiziranje ==
Otvaranje stečaja nije dovelo do očuvanja proizvodnje. Više od 400 zaposlenih posljednji je radni dan u Kamenskom provelo 26. novembra 2010. godine. U decembru iste godine radnice su još čekale isplatu šest zaostalih plaća, a kao alternativu navodile su nastavak rada u tvornici Goričanka u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]]. Poduzeće Kamensko formalno je prestalo djelovati 2018. godine.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Dio bivših radnica, pod vodstvom Đurđe Grozaj, osnovao je 2011. udrugu Otvoreno Kamensko. Njeni ciljevi obuhvatali su međusobnu podršku, ostvarivanje potraživanja i ponovno pokretanje proizvodnje radi zapošljavanja radnica. Udruga je od Grada Zagreba dobila prostor u najam na [[Knežija|Knežiji]], gdje je organizirala rad uz pomoć doniranih strojeva. Prema izvještaju iz 2017, zapošljavala je osam radnica i pokrenula kampanju za prikupljanje novca za novu opremu.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot; /&gt;

== Društveni i kulturni utjecaj ==
U analizi objavljenoj 2011. Andrea Milat opisala je pobunu radnica Kamenskog kao medijski najvidljiviji radnički otpor u Hrvatskoj, ističući da je povećala javnu vidljivost problema tekstilnih radnica. Slučaj je razmatrala u kontekstu [[tranzicija|tranzicije]], rodne podjele rada i slabljenja socijalnih prava.&lt;ref name=&quot;milat&quot; /&gt; Sonja Dragović je u studiji iz 2016. analizirala povezivanje bivših tvorničkih radnica s lokalnom zajednicom i njihov prelazak u nove oblike radničkog i građanskog organiziranja.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Borba radnica dobila je odjek i u izvedbenim umjetnostima. Na [[Međunarodni dan žena]] 8. marta 2011. u zagrebačkoj [[Tvornica kulture|Tvornici kulture]] izveden je performans ''Neraskidive niti'', u režiji [[Lenka Udovički|Lenke Udovički]] i uz dramaturšku suradnju [[Nataša Govedić|Nataše Govedić]]. U njemu su bivše radnice Kamenskog iznosile vlastita iskustva, uz nastupe umjetnica iz drugih područja.&lt;ref name=&quot;levanat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levanat-Peričić |first=Miranda |title=Radnička klasa u postjugoslavenskoj zbilji i reprezentacija radnika u hrvatskoj književnosti: u procjepu između heterotopije krize i devijacije |journal=Narodna umjetnost |volume=54 |issue=2 |year=2017 |pages=131–147 |doi=10.15176/vol54no207 |url=https://ojs.srce.hr/nu/article/view/6272/3346 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Štrajk glađu poslužio je i kao tema dramskog teksta ''Radnice u gladovanju'' [[Goran Ferčec|Gorana Ferčeca]]. Predstava prema tom tekstu izvedena je u [[Zagrebačko kazalište mladih|Zagrebačkom kazalištu mladih]] u junu 2017, u režiji Olje Lozice, povezujući sudbinu radnica Kamenskog sa širim pitanjima rada i društvenog položaja radničke klase.

Bivše radnice Kamenskog učestvovale su i u videospotu za pjesmu ''Firma'' grupe [[Hladno pivo]], objavljenom 2015. U spotu su, uz njih, nastupili bivši radnici [[Dioki|Diokija]] i [[Gredelj|Gredelja]], govoreći o gubitku radnih mjesta i zatvaranju svojih tvornica.&lt;ref name=&quot;firma&quot;&gt;{{Cite web |last=Carević |first=Ivana |title=Novi spot Hladnog piva: Tri minute edukacije o žrtvama privatizacije |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/hladno-pivo-spotom-za-firmu-pobudio-velik-interes-javnosti-1014136 |website=Večernji list |date=2015-07-10 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{predložene kategorije|
[[Kategorija:Štrajkovi]]
[[Kategorija:2010. u Hrvatskoj]]
}}</text>
      <sha1>nwtuyzwzia2vm5uy9b3iqk11vxw8bu8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714808</id>
      <parentid>42714807</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ishod i kasnije organiziranje */</comment>
      <origin>42714808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13036" sha1="mw7il63nul29uv5is2n5xkkpp3hvmz1" xml:space="preserve">'''Štrajk radnica Kamenskog 2010.''' bio je štrajk zaposlenih u [[Zagreb|zagrebačkoj]] tekstilnoj tvornici [[Kamensko (poduzeće)|Kamensko]] pokrenut zbog višemjesečne neisplate plaća i neuplaćivanja doprinosa. Počeo je 20. rujna 2010., kada je dvadeset radnica započelo [[štrajk glađu]] u parku na Trgu Francuske Republike, u blizini tvornice. Nakon prekida štrajka glađu, 29. rujna počeo je opći [[štrajk]] u tvornici, praćen prosvjednim povorkama kroz središte Zagreba. Zahtjev štrajkašica bio je isplata najmanje triju zaostalih plaća ili pokretanje [[stečaj]]nog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=[[HINA]] |first= |date=29. rujna 2010 |title=Nastavak borbe za plaće: Radnice Kamenskog počele opći štrajk |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92317/nastavak-borbe-za-place-radnice-kamenskog-pocele-opci-strajk |access-date=17. listopada 2026 |website=[[Nacional]]}}&lt;/ref&gt; Štrajk je prekinut 12. listopada nakon što je Trgovački sud u Zagrebu otvorio stečaj nad poduzećem.

Prosvjedima su se pridružili studenti, građani i aktivističke udruge, a slučaj Kamenskog kasnije je razmatran u istraživanjima radničkog organiziranja i propadanja hrvatske tekstilne industrije.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot;&gt;{{Cite journal |last=Dragović |first=Sonja |title=Tailors Turned Activists: Surviving the Demise of the Croatian Textile Industry |journal=Intersections. East European Journal of Society and Politics |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=32–53 |doi=10.17356/ieejsp.v2i1.146 |url=https://intersections.tk.mta.hu/index.php/intersections/article/view/146/pdf_41 |language=engleski|format=PDF}}&lt;/ref&gt; Tvornica je prestala proizvoditi iste godine,&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |title=Kamensko |url=https://tehnika.lzmk.hr/kamensko/ |website=Hrvatska tehnička enciklopedija |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |date=6. lipnja 2019 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt; dok je dio bivših radnica 2011. osnovao udrugu Otvoreno Kamensko radi zajedničkog djelovanja i nastavka proizvodnje.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot;&gt;{{Cite web |last=Resanović |first=Luka |title=Kontinuitet radničke borbe |url=https://arhiva.h-alter.org/vijesti/kontinuitet-radnicke-borbe |website=H-Alter |date=25. ožujka 2017 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
Kamensko je bilo poduzeće za proizvodnju i trgovinu odjeće i rublja osnovano u Zagrebu 1949. godine. Njegovi počeci vezuju se za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansku]] radionicu za izradu i popravak odjeće i obuće iz 1943. godine. Tijekom poslovanja razvilo je proizvodnju za jugoslavensko i inozemno tržište, a 1993. registrirano je kao [[dioničko društvo]]. Pad prihoda počeo je 2005., uz smanjenje prodaje u inozemstvu. U narednim godinama opadali su proizvodnja i broj zaposlenih: poduzeće je 2005. imalo oko 1300 zaposlenih, a 2008. oko 500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Do rujna 2010. radnice nisu primale plaće pet mjeseci. Prema tadašnjim izvješćima, dug za poreze i doprinose iznosio je oko 25 milijuna [[Hrvatska kuna|kuna]], a račun poduzeća bio je blokiran od prosinca 2009. godine. Nakon blokade uprava je poslovanje prebacila na poduzeće-kćer Kamensko trgovina.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Radnice i dalje gladuju, dvije hospitalizirane |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/radnice-i-dalje-gladuju-dvije-hospitalizirane-20100925 |website=Tportal |date=25. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

Neisplata plaća i neizvjesnost oko opstanka tvornice potaknule su radnice na samoorganiziranje. U svojoj analizi slučaja Andrea Milat povezala je njihovu pobunu s pogoršavanjem radnih uvjeta, smanjivanjem radničkih i socijalnih prava te slabljenjem mogućnosti zaposlenih da utječu na upravljanje poduzećem.&lt;ref name=&quot;milat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Milat |first=Andrea |title=Pobuna radnica Kamenskog i kako se oduprijeti kapitalizmu |journal=Treća |volume=13 |issue=2 |year=2011 |pages=55–70 |url=https://zenstud.hr/wp-content/uploads/2011/12/Treca_br2_2011.pdf |language=}}&lt;/ref&gt;

== Tijek štrajka ==
=== Štrajk glađu ===
Dvadeset radnica Kamenskog započelo je štrajk glađu 20. rujna. Noći su provodile u šatoru na Trgu Francuske Republike, a tijekom gladovanja nastavile su dolaziti na posao. Tražile su isplatu plaća koje nisu primile pet mjeseci i naknada za prijevoz.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt; Preostalih četiristotinjak radnica prosvjedovalo je u krugu tvornice.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=K. |first=T. |date=21. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog štrajkaju glađu |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/radnice-kamenskog-strajkaju-gladzu.html |access-date=18. listopada 2026 |website=Dnevnik.hr |language=}}&lt;/ref&gt;

Štrajk je imao posljedice po zdravlje sudionica. Do 25. rujna dvije radnice bile su hospitalizirane zbog iscrpljenosti i upućene kući, pa je u štrajku glađu ostalo njih osamnaest. Ministarstvo gospodarstva, rada i poduzetništva u međuvremenu je priopćilo da je Kamenskom tijekom prethodnih četiriju godina dodijelilo više od sedam milijuna kuna za tehnološku obnovu i povećanje konkurentnosti.&lt;ref name=&quot;gladovanje&quot; /&gt;

Nakon sastanka s predstavnicima Ministarstva i Vladina ureda za socijalno partnerstvo 27. rujna, radnice su odlučile prekinuti štrajk glađu. Obećano im je ubrzano razmatranje zahtjeva za dodjelu jednokratne socijalne pomoći, kao i pokušaj dogovora s bankama i Zagrebačkim holdingom o odgodi naplate njihovih dugova. Istog dana propao je pokušaj mirenja s poslodavcem, pa je najavljen štrajk u tvornici od 29. rujna. Predstavnica radnica Đurđa Krnjak izjavila je da bi se štrajk glađu mogao obnoviti ako obećana pomoć izostane.&lt;ref name=&quot;mirenje&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Propao dogovor: Radnice Kamenskog više ne gladuju, štrajk nastavljaju u tvornici |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92182/propao-dogovor-s-poslodavcem-radnice-kamenskog-vise-ne-gladuju-strajk-nastavljaju-tvornici |website=Nacional |date=27. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 |language=}}&lt;/ref&gt;

=== Opći štrajk i prosvjedne povorke ===
Opći štrajk počeo je 29. rujna. U tvornici je tada bilo oko 430 zaposlenih, a prema sindikalnoj povjerenici Avi Gavran u štrajku su sudjelovali svi oni koji nisu bili na bolovanju. Štrajkašice su odlučile obustaviti rad do isplate triju zaostalih plaća ili pokretanja stečajnog postupka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Radnice su odbile prijedlog uprave da prekinu štrajk u zamjenu za isplatu jedne zaostale plaće. Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je predstečajni postupak i imenovao Zdravka Mitaka za predstečajnog upravitelja. Predstavnice radnica tražile su nastavak proizvodnje kroz stečaj s preustrojem, pozivajući se na postojanje zainteresiranih kupaca.&lt;ref name=&quot;predstecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=HINA |title=Sud donio odluku o pokretanju predstečajnog postupka za Kamensko |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/92353/sud-donio-odluku-o-pokretanju-predstecajnog-postupka-za-kamensko |website=Nacional |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Uz obustavu rada, radnice su organizirale prosvjedne povorke od tvornice u Reljkovićevoj ulici do [[Trg bana Jelačića|Trga bana Jelačića]] i natrag. U povorkama su nosile transparente i zviždaljke, a pridružili su im se i studenti. Dio radnica nosio je broševe sa škarama, aludirajući na korupciju.&lt;ref name=&quot;povorke&quot;&gt;{{Cite web |last=Zrinjski |first=Marijana |title=Ministri nose naša odijela, a mi na ulici prosimo plaće |url=https://www.vecernji.hr/zagreb/ministri-nose-nasa-odijela-a-mi-na-ulici-prosimo-place-197035 |website=Večernji list |date=29. rujna 2010 |access-date=6. listopada 2026 }}&lt;/ref&gt;

Prema studiji Sonje Dragović, podrška radnicama dolazila je od susjeda, studenata, građana, umjetnika i organizacija civilnog društva. Suradnja s inicijativom Pravo na grad i [[Zelena akcija|Zelenom akcijom]] bila je povezana i s protivljenjem prenamjeni tvorničkog zemljišta te interesom za očuvanje javnog prostora u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Dana 30. rujna radnice su dobile potvrde pomoću kojih mogu uzeti socijalnu pomoć u iznosu od 1000 kuna u centrima za socijalnu skrb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HINA |date=30. rujna 2010 |title=Radnice Kamenskog dobile po 1.000 kuna |url=https://www.tportal.hr/biznis/clanak/radnice-kamenskog-dobile-po-1-000-kuna-20100930 |access-date=31. listopada 2026 |website=Tportal}}&lt;/ref&gt;

=== Završetak štrajka ===
Trgovački sud u Zagrebu pokrenuo je stečajni postupak nad Kamenskom 12. listopada. Na ročištu je utvrđeno da su dugovi poduzeća veći od 80 milijuna kuna. Zahtjev za pokretanje stečajnog postupka podnijela je tvrtka iz Sjeverne Irske kojoj je Kamensko dugovalo nešto manje od 100.000 eura. Nakon odluke suda radnice su izrazile nadu da će se proizvodnja nastaviti.&lt;ref name=&quot;stecaj&quot;&gt;{{Cite web |author=F. |title=Pokrenut stečaj tvornice Kamensko |url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/pokrenut-stecaj-tvornice-kamenskog.html |website=Dnevnik.hr |date=12. listopada 2010 |access-date=6. listopada 2026 |first=E.}}&lt;/ref&gt;

Pokretanjem stečajnog postupka ispunjen je jedan od uvjeta štrajkašica za prekid obustave rada. Nakon posljednje prosvjedne povorke od tvornice do Trga bana Jelačića, održane istog dana, štrajk je prekinut.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Filipović |first=L. |date=12. listopada 2010 |title=Stečaj Kamenskog, prekida se štrajk |url=https://www.tportal.hr/biznis/clanak/stecaj-kamenskog-prekida-se-strajk-20101012 |access-date=31. listopada 2026 |website=Tportal}}&lt;/ref&gt;

== Ishod i kasnije organiziranje ==
Otvaranje stečaja nije dovelo do očuvanja proizvodnje. Više od 400 zaposlenih posljednji je radni dan u Kamenskom provelo 26. novembra 2010. godine. U decembru iste godine radnice su još čekale isplatu šest zaostalih plaća, a kao alternativu navodile su nastavak rada u tvornici Goričanka u [[Velika Gorica|Velikoj Gorici]]. Poduzeće Kamensko formalno je prestalo djelovati 2018. godine.&lt;ref name=&quot;enciklopedija&quot; /&gt;

Dio bivših radnica, pod vodstvom Đurđe Grozaj, osnovao je 2011. udrugu Otvoreno Kamensko. Njezini ciljevi jesu međusobna podrška, ostvarivanje potraživanja i ponovno pokretanje proizvodnje radi zapošljavanja radnica. Udruga je od Grada Zagreba dobila prostor u najam na [[Knežija|Knežiji]], gdje je organizirala rad pomoću doniranih strojeva. Prema izvješću iz 2017. zapošljavala je osam radnica i pokrenula je kampanju za prikupljanje novca za novu opremu.&lt;ref name=&quot;otvoreno&quot; /&gt;

== Društveni i kulturni utjecaj ==
U analizi objavljenoj 2011. Andrea Milat opisala je pobunu radnica Kamenskog kao medijski najvidljiviji radnički otpor u Hrvatskoj, ističući da je povećala javnu vidljivost problema tekstilnih radnica. Slučaj je razmatrala u kontekstu [[tranzicija|tranzicije]], rodne podjele rada i slabljenja socijalnih prava.&lt;ref name=&quot;milat&quot; /&gt; Sonja Dragović je u studiji iz 2016. analizirala povezivanje bivših tvorničkih radnica s lokalnom zajednicom i njihov prelazak u nove oblike radničkog i građanskog organiziranja.&lt;ref name=&quot;dragovic&quot; /&gt;

Borba radnica dobila je odjek i u izvedbenim umjetnostima. Na [[Međunarodni dan žena]] 8. marta 2011. u zagrebačkoj [[Tvornica kulture|Tvornici kulture]] izveden je performans ''Neraskidive niti'', u režiji [[Lenka Udovički|Lenke Udovički]] i uz dramaturšku suradnju [[Nataša Govedić|Nataše Govedić]]. U njemu su bivše radnice Kamenskog iznosile vlastita iskustva, uz nastupe umjetnica iz drugih područja.&lt;ref name=&quot;levanat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levanat-Peričić |first=Miranda |title=Radnička klasa u postjugoslavenskoj zbilji i reprezentacija radnika u hrvatskoj književnosti: u procjepu između heterotopije krize i devijacije |journal=Narodna umjetnost |volume=54 |issue=2 |year=2017 |pages=131–147 |doi=10.15176/vol54no207 |url=https://ojs.srce.hr/nu/article/view/6272/3346 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

Štrajk glađu poslužio je i kao tema dramskog teksta ''Radnice u gladovanju'' [[Goran Ferčec|Gorana Ferčeca]]. Predstava prema tom tekstu izvedena je u [[Zagrebačko kazalište mladih|Zagrebačkom kazalištu mladih]] u junu 2017, u režiji Olje Lozice, povezujući sudbinu radnica Kamenskog sa širim pitanjima rada i društvenog položaja radničke klase.

Bivše radnice Kamenskog učestvovale su i u videospotu za pjesmu ''Firma'' grupe [[Hladno pivo]], objavljenom 2015. U spotu su, uz njih, nastupili bivši radnici [[Dioki|Diokija]] i [[Gredelj|Gredelja]], govoreći o gubitku radnih mjesta i zatvaranju svojih tvornica.&lt;ref name=&quot;firma&quot;&gt;{{Cite web |last=Carević |first=Ivana |title=Novi spot Hladnog piva: Tri minute edukacije o žrtvama privatizacije |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/hladno-pivo-spotom-za-firmu-pobudio-velik-interes-javnosti-1014136 |website=Večernji list |date=2015-07-10 |access-date=2026-10-06 |language=hr}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{predložene kategorije|
[[Kategorija:Štrajkovi]]
[[Kategorija:2010. u Hrvatskoj]]
}}</text>
      <sha1>mw7il63nul29uv5is2n5xkkpp3hvmz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Psittaciformes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4726819</id>
    <revision>
      <id>42714820</id>
      <parentid>42713905</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="634" sha1="tm66f7ljdbw7hf515y2b9oeezakrsaf" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=ordo
|link=Papigašice|Psittaciformes
|parent=Psittacopasseres
|refs={{cite journal |author=Alexander Suh |author2=Martin Paus |author3=Martin Kiefmann |author4=Gennady Churakov |author5=Franziska Anni Franke |author6=Jürgen Brosius |author7=Jan Ole Kriegs |author8=Jürgen Schmitz  |name-list-style=amp |year=2011 |title=Mesozoic retroposons reveal parrots as the closest living relatives of passerine birds |journal=[[Nature Communications]] |volume=2 |page=443 |doi=10.1038/ncomms1448  |doi-access=free|pmid=21863010 |pmc=3265382 |ref=Suh |issue=8|bibcode=2011NatCo...2..443S }}
}}</text>
      <sha1>tm66f7ljdbw7hf515y2b9oeezakrsaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor:Hronologija radničkog pokreta, SKJ i SFRJ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>4726898</id>
    <revision>
      <id>42714797</id>
      <parentid>42714055</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Brisanje */ novi odjeljak</comment>
      <origin>42714797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1713" sha1="547bmztadmdset0c4erw41rgwdx2gx6" xml:space="preserve">{{MRP 2026 |korisnik=Mmns21}}

== Brisanje ==
Nakon razmišljanja i konzultacija, članak je obrisan jer u ovom formatu nema nikakvoga smisla. Prvo, ovo nije članak nego lista potencijalnih članaka koji će ili neće biti napisani u doglednoj budućnosti. Međutim, problem je što kronologija obuhvaća tri povezane, ali sasvim zasebne teme koje u enciklopedijskom smislu ''ne mogu'' biti objedinjene u jedan tekst. I Benin i Bolivija i Bangladeš su države, ali zajednička kronologija državnosti Bangladeša, Benina i Bolivije ne bi imala smisla kao članak. Drugo, ni ovi individualni članci kao taki nisu enciklopedijski najsmisleniji. Po kojim je znanstvenim kriterijima i po kojoj literaturi vršena periodizacija tih događaja? Zašto je 1879. godina zasebna, a naredni periodu su grupirani po desetljećima? Prije 1879. nema nikakvih ideja o radničkom pokretu, iako Marx 30 godina ranije objavljuje manifest? Sve to djeluju kao vrlo arbitrarni kriteriji koji nemaju temelje u literaturi ni izorima. Treće, mislimm da nam toliko detaljna kronologija uopće nije potrebna (pitaje je koji je smisao kronologija uopće, ali to je druga tema) jer već imamo članke koji pokrivaju materiju, a koji se mogu upotpuniti ovim informacijama. Uz to, ostaje i pitanje po kojem bi kriteriju određeni događaj upao u kronologiju, a neki drugi događaj ne bi. Sukladno navedenim argumentima, članak je obrisan kao neenciklopedijski. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 31. oktobra 2026. u 01:52 (CET)</text>
      <sha1>547bmztadmdset0c4erw41rgwdx2gx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714798</id>
      <parentid>42714797</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>uklonjen šablon jer članka nema</comment>
      <origin>42714798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="2pmmszmiltzo2q4wb0oop751rwdkb38" xml:space="preserve">== Brisanje ==
Nakon razmišljanja i konzultacija, članak je obrisan jer u ovom formatu nema nikakvoga smisla. Prvo, ovo nije članak nego lista potencijalnih članaka koji će ili neće biti napisani u doglednoj budućnosti. Međutim, problem je što kronologija obuhvaća tri povezane, ali sasvim zasebne teme koje u enciklopedijskom smislu ''ne mogu'' biti objedinjene u jedan tekst. I Benin i Bolivija i Bangladeš su države, ali zajednička kronologija državnosti Bangladeša, Benina i Bolivije ne bi imala smisla kao članak. Drugo, ni ovi individualni članci kao taki nisu enciklopedijski najsmisleniji. Po kojim je znanstvenim kriterijima i po kojoj literaturi vršena periodizacija tih događaja? Zašto je 1879. godina zasebna, a naredni periodu su grupirani po desetljećima? Prije 1879. nema nikakvih ideja o radničkom pokretu, iako Marx 30 godina ranije objavljuje manifest? Sve to djeluju kao vrlo arbitrarni kriteriji koji nemaju temelje u literaturi ni izorima. Treće, mislimm da nam toliko detaljna kronologija uopće nije potrebna (pitaje je koji je smisao kronologija uopće, ali to je druga tema) jer već imamo članke koji pokrivaju materiju, a koji se mogu upotpuniti ovim informacijama. Uz to, ostaje i pitanje po kojem bi kriteriju određeni događaj upao u kronologiju, a neki drugi događaj ne bi. Sukladno navedenim argumentima, članak je obrisan kao neenciklopedijski. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 31. oktobra 2026. u 01:52 (CET)</text>
      <sha1>2pmmszmiltzo2q4wb0oop751rwdkb38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Planina Jelica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4726980</id>
    <revision>
      <id>42714763</id>
      <parentid>42714620</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42714763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8678" sha1="1ovymcaxgxosu3mdn2lq6kkblctakn7" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika Planina Jelica
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = File:Banjica, planina Jelica 01.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Zapadna Srbija
| najbliži_grad        = [[Čačak]], [[Kraljevo]], [[Lučani]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 61.95
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: II kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite I, II, III stepena 
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2025.&lt;ref name=&quot;Jelica&quot;&gt;{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2025_07/SG_064_2025_003.htm |title= UREDBA O ZAŠTITI PREDELA IZUZETNIH ODLIKA PLANINA JELICA |work= Vlada Republike Srbije, (&quot;Sl. glasnik RS&quot;, br. 64/2025) |accessdate= 10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Turistička organizacija &quot;Dragačevo&quot;, Lučani  
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Planina Jelica''' se nalazi u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]], južno od [[Čačak|Čačka]] i sjeveroistočno od [[Guča|Guče]]. Predstavlja prirodnu granicu između [[Dragačevo|Dragačeva]] i Čačanske kotline. Na njenom severozapadnom dijelu prelazi u [[Ovčar planina|Ovčar planinu]], a u jugoistočnom se nadovezuje na područje Pekčanice.&lt;ref name=&quot;Jelica&quot;/&gt; Ograničeno je dolinom [[Ibar|Ibra]] i Lopatnice na istoku, rijeke Bjelice na jugu i jugoistoku kao i [[Južna Morava|Južne Morave]] na sjeveru i istoku.

Jelica je oblika grede zasječene dolinama, iznad kojih su vrhovi prosječne visine 800-900 m. Ima [[Dinaridi|dinarski]] pravac pružanja, sjeverozapad-jugoistok, u dužini od 30 km. Pored najvišeg vrha Crne stijene (929 m nadmorske visine), veći vrhovi su: Neboš (894 m.), Verinje (874 m.), Gradine (849 m.), Stjenik (825m.) i Rajački vis (818 m.). Područje je složene [[Geologija|geološke]] građe, izgrađeno od metamorfnih stijena i magmatita, kao i od sedimenata [[Mezozoik|mezozojske]] i [[Kenozoik|kenozojske]] starosti.

== Prirodne vrijednosti ==
U [[Krečnjak|krečnjačkim]] stijenama razvijeni su oblici reljefa karakteristični za [[kraš]]ke terene. Ističu se &quot;Stjenoviti prozor&quot;, [[Pećina]] svetog Jovana Stjeničkog, Savina pećina, kao i brojni vidikovci.
[[File:Wiki Šumadija VII Jelica 515.jpg|mini|lijevo|180px|[[Česma Rusavina]]]]
Od brojnih [[izvor]]a izdvaja se nekoliko značajnijih:
* Ateničko vrelo, najizdašnije količinom vodom, snabdjeva Atenicu i okolna naselja
* [[Česma Rusavina]], koju čine ozidana česma i rezervoar kojim je kaptiran izvor neposredno u zaleđu. Objekat je poklon kralja [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra I Karađorđevića]] stanovništvu Dragačeva za žrtve u ratovima od 1912 do 1918. god.
* Savina voda u selu Guberovac, voda izlazi iz pukotine u stijeni. Na području Jelice postoje tri izvora koja nose Savino ime.
* Česma đakona Avakuma, u blizini manastira Stjenik, sa vodom iz kaptiranog izvora

Zahvaljujući specifičnoj [[Geologija|geološkoj]] strukturi, pokrovu tla, obilju vode i [[klima]]tskim karakteristikama, na planini Jelici omogućeno je prisustvo brojnog živog svijeta. 

=== Biljke ===
Registrovano je 630 vrsta biljaka, od čega 101 vrsta uživa nacionalni i međunarodni značaj, 6 vrsta spada u kategoriju strogo zaštićenih vrsta, dok je 65 zaštićenih vrsta. Iz kategorije zaštićenih vrsta, ukupno 43 vrste su uključene u &quot;Dekret o kontroli korištenja i trgovine divljom florom i faunom&quot;. 

Postoji 16 vrsta iz porodice orhideja. Od svih vrsta, kao posebne mogle bi se izdvojiti dvije strogo zaštićene biljne vrste: plavi cvijet ili [[kadivka]] (''Kitaibela vitifolia Willd'') –  i [[barska paprat]] (''Thelypteris palustris Schott''). Na području Jelice nalazi se još 32 reliktne i 7 endemskih vrsta.

Značajan dio planine prekriven je šumskom vegetacijom. Najniži pojas šuma je pojas hrasta, unutar kojeg su očuvane termofilne šumske zajednice. To su područja pod klimatogenom šumom [[Hrast sladun|hrastova sladuna]] i [[Cer (biljka)|cera]] (''Quercetum frainetto-cerris''). Na grebenima i međudolinskim padinama nalazi se šuma [[Hrast kitnjak|hrasta kitnjaka]] (''Quercetum petraea''), a u uvalama i na strmim sunčanim stranama nalazi se brdska bukova šuma (''Fagetum moesiacae submontanum''). Na većim nadmorskim visinama (iznad 800 m), brdska bukova šuma prelazi u planinsku [[Mezijska bukva|bukovu šumu]] (''Fagetum moesiacae montanum''). 

Područje Jelice također je potencijalno područje [[Natura 2000]] odabrano zbog dva tipa staništa: mezijske bukove šumu (91W0) i istočne šume medunca (91AA) na površini od preko 50% zaštićenog područja. Oko 60 drvenastih i grmastih vrsta drveća prisutno je u šumama Jelice, a od ukupno 38 vrsta drveća navedenih na TBFRA – 1 listi, 4 vrste su zastupljene kao reliktne, rijetke i endemske.&lt;ref name=&quot;Jellica&quot;&gt;{{Cite web |url= https://zzps.rs/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BE-%D0%B8%D0%B7%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%85-%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D1%98%D0%B5%D0%BB/ |title= Predio izuzetnih odlika planina Jelica |work= Zavod za zaštitu Srbije |accessdate= 10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
[[File:NP TARA - Potocni rak.jpg|mini|desno|180px|Potočni rak]]
=== Životinje ===
Unutar granica zaštićenog područja samo u pojedinim vodotocima (Ježevacki potok i Petnička ij) zabilježena je samo jedna vrsta [[Ribe|ribe]], i to [[Balkanska potočna mrena|potočna mrena]] (''Barbus balcanicus''), vrsta od nacionalnog i međunarodnog značaja. 

Od ostalih vodenih organizama, ističe se prisutnost [[Potočni rak|potočnog raka]] (''Austropotamobius torrentium'') u potoku Ježevac, vrste desetnožnog raka koja ima status strogo zaštićene divlje vrste na nacionalnom nivou, a i od međunarodnog je značaja.

Zabilježeno je prisustvo devet vrsta [[Vodozemci|vodozemaca]], što čini 39,13% od ukupnog broja vrsta vodozemaca koji naseljavaju Republiku Srbiju i devet vrsta [[Gmizavci|gmizavaca]], što čini 33,33% njihovog diverziteta u Republici Srbiji. Od evidentiranih 18 vrsta vodozemaca i gmizavaca, 12 vrsta su strogo zaštićene, tri su zaštićene divlje vrste i tri bez statusa zaštite.

Na području planine Jelice evidentirano je 49 vrsta [[Insekti|insekata]] iz redova pravokrilaca, leptira i tvrdokrilaca, od kojih su tri vrste strogo zaštićene i jedna zaštićena divlja vrsta koja je od međunarodnog značaja.

Zabilježeno je ukupno 100 vrsta [[ptica]], što predstavlja oko 28% od ukupnog broja vrsta ptica u Republici Srbiji. Najveći broj vrsta ptica na ovom području je strogo zaštićeno i ima nacionalni značaj, a evidentirano je i 18 od međunarodnog značaja.&lt;ref name=&quot;Jellica&quot;/&gt;

== Stvorene vrijednosti ==
* [[Manastir]] Stjenik (Banjica), spomenik kulture
* Crkva svetog Nikole u Ježevici, spomenik kulture od velikog značaja
* [[Arheologija|Arheološko]] nalazište Gradina u Grabu
* Arheološki lokalitet Crkvina u Banjici
* Arheološki lokalitet Manastir, šuma iznad Manastira Stjenik&lt;ref name=&quot;PLJelica&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.ekologija.gov.rs/sites/default/files/inline-files/PIO%20Planina%20Jelica.pdf |title= Studija zaštite - Predio izuzetnih odlika planina Jelica |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije. decembar 2022. |accessdate= 10. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;

== Predio izuzetnih odlika ==
Uredbom o zaštiti predjela izuzetnih odlika planina Jelica, dijelovi planine proglašeni su [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] od velikog značaja i svrstani u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji, pripada V kategoriji za zaštitu prirode ([[Zaštićeni krajolik]])

Na području predjela izuzetnih odlika utvrđeni su režimi zaštite I (259 ha 96 ar 33 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), II (926 ha 52 ar 57 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i III (5009 ha 74 ar 88 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) stepena. 

==== Svojina ====
* državno: 2718.96 ha (43,88%)
* privatno: 2787.73 ha (44,99%)
* javno: 139,70 ha (2,25%)
* crkveno: 30,82 ha (0,500/0)
* ostalo: 519,03 ha (8,38%)

== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Jelica}}
[[Kategorija:Planine u Srbiji]]
[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]]
[[Kategorija:Čačak]]
[[Kategorija:Kraljevo]]</text>
      <sha1>1ovymcaxgxosu3mdn2lq6kkblctakn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Željin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727062</id>
    <revision>
      <id>42714766</id>
      <timestamp>2026-10-30T17:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Infokutija Zaštićeno područje | ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Željin&quot; | izvorni_naziv        =  | iucn_kategorija      = V | slika                = Kovači 0877.jpg | širina_slike         =  | opis_slike           =  | karta                =  | lokacija             = Centralna Srbija | najbliži_grad        = [[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]], [[Raška]], {{flag|Srbija}}  | koordinate           =  | površina             = 63.79 | oznaka               =...</comment>
      <origin>42714766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7593" sha1="nphwowgj2zxwr267ie039dgtlytol7c" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika &quot;Željin&quot;
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = Kovači 0877.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Centralna Srbija
| najbliži_grad        = [[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]], [[Raška]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 63.79
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: III kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite I (195,91 ha, 3,07%), II (201,06 ha, 3,15%) i III (5.982,13 ha, 93,78%) stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2022.&lt;ref name=&quot;Željin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_PREDELA_IZUZETIH_ODLIKA_ZELJIN.pdf |title= UREDBA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA &quot;ŽELJIN &quot; |work= („Službeni glasnik RS”, br. 84/2022)  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće „Srbijašume” 
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Željin''' je [[Planina|planinski]] masiv između donjeg [[Ibar|Ibra]] i planina [[Kopaonik]], [[Goč]] i Stolovi, u centralnom dijelu [[Srbija|Srbije]]. Administrativno zahvata dijelove opština [[Kraljevo]], [[Aleksandrovac]] i [[Raška]].&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt; Pripada [[Rodopi|Rodopskom planinskom]] sistemu, kopaonička grupa. Razvođe je izvorišnog dela reke [[Rasina|Rasine]], pritoke [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] i reka Jošanice i Gokčanice, pritoka Ibra. 

Najviši vrhovi Željina zovu se Rogavska čuka sa sjeverne strane, visoka 1785 metara nadmorske visine, i južno Ploška čuka, sa visinom od 1779 metara. Planina se izdiže sa zapadne strane Župe aleksandrovačke štiteći od vjetrova čitavo župsko [[Vinograd|vinogorje]]. 

Jedna je od vodom najbogatijih planina u Srbiji. Biljni i životinjski svet ove planine je raznovrstan i bujan, a spada u jednu od najšumovitijih planina Srbije. Poznati su i termalni mineralni [[izvor]]i u [[Jošanička banja|Jošaničkoj banji]] sa temperaturom vode od 48º do 80º C. U prošlosti se na Željinu vadila [[Olovo|olovna]] ruda.&lt;ref name=&quot;Željture&quot;&gt;{{Cite web |url= https://srbijazamlade.rs/product/zeljin |title= Željin, pješačke ture |work= Srbija za mlade - srbijazamlade.rs |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

Klima predjela pogodna je za uzgoj [[malina]] i [[kupina]], a lokalno stanovništvo, osim stočarstva, bavi se i ovom vrstom proizvodnje voća. Od ostalih poljoprivrednih kultura, [[krompir]] je najčešći.&lt;ref name=&quot;krompir&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20200207171339/http://www.kraljevgrad.com/planina-zeljin/ |title= Planina Željin |work= web.archive.org  |accessdate= 20. oktobar 2026.}}&lt;/ref&gt; 

Sama planina je relativno pristupačna i moguć je uspon na najviše vrhove iz mnogih smjerova. Najčešće rute vode iz Mitrova Polja preko Vranje stene, s Karaula prijevoja u Pločama (na regionalnom putu 119 Aleksandrovac-Jošanička Banja), kao i iz Rokca i Jelakcija, također sa istog puta. Još jedna pogodnost za kretanje je što postoji dosta planinskih šumskih cesta (treba obratiti pažnju na orijentaciju).&lt;ref name=&quot;krompir&quot;/&gt; 

== Zaštićeno područje ==
Predeo izuzetnih odlika „Željin” stavlja se pod zaštitu u cilju očuvanja: 
* hidrografske mreže sa mnoštvom izvora, rijeka i potoka; [[Bukva|bukovih]] šuma u centralnom planinskom dijelu i [[hrast]]ovih šuma u nižem, blago zatalasnom dijelu planine;
* 13 nacionalno i međunarodno važnih biljnih vrsta (najvažnije su raznorotka, [[Glog|crni glog]] i testerica), 
* preko 355 biljnih vrsta i podvrsta, (39 zaštićenih, tri taksona strogo zaštićena, osam endemičnih vrsta), sfagnumske mahovine (''Sphagnum spp.'') na tresavi Jezero, [[Ranunculaceae|ljutić]]a (''Ranunculus aconitifolius L.''), 
* 48 vrsta pravokrilaca (''Orthoptera''), 
* 94 vrste dnevnih [[leptir]]a,
* deset vrsta [[riba]], 
* 6 vrsta iz klase [[Vodozemci|vodozemaca]] (''Amphibia''), 
* 7 vrsta iz klase [[Gmizavci|gmizavaca]] (''Reptilia''), 
* 132 vrste [[ptica]] (112 zaštićenih vrsta među kojima je [[suri orao]] (''Aquila chrysaetos''), [[gaćasta kukumavka]] (''Aegolius funereus''), zmijar (''Circaetus gallicus''), [[prdavac]] (''Crex crex''), [[buljina]] (''Bubo bubo'') i dr.),
* 45 vrsta [[Sisari|sisara]] (14 vrsta glodara (''Rodentia''), deset vrsta zvijeri (''Carnivora''), [[Slijepi miš|slijepi miševi]] (''Chiroptera'') sa četiri vrste, papkari (''Artiodactula'') sa dvije vrste i [[Zec|zečevi]] (''Lagomorpha'') sa jednom vrstom).

=== Predio izuzetnih odlika ===
Uredbom Vlade RS iz 2022. godine, područje planine Željin proglašeno je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro od regionalnog, odnosno velikog značaja, i svrstano je u II kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode - [[Zaštićeni krajolik]].&lt;ref name=&quot;Željin&quot;/&gt;

==== Površina i režimi zažtite ====
Površina Predela izuzetnih odlika „Željin” iznosi 6.379,10 ha, od čega je u državnoj svojini 5.293,12 ha (82,98%), u privatnoj svojini 1.066,28 ha (16,71%) i u drugim oblicima svojine 19,70 ha (0,31%), 

Utvrđena su tri stepena režima zaštite I, II i III stepena. 

Režim zaštite I stepena je ukupne površine 195,91 ha, odnosno 3,07%, površine, i odnosi se na lokalitete:
* gornji sliv Krive rijeke, 
* vrhovi planine, Rogavska čuka i Pločka čuka
* Željinski troskok, sa dva stalna izvorišna kraka Jelovaka, koji nakon toga ulazi u najuži i najstrmiji deo svoje kanjonske dolinice, ispresecan slapovima i kaskadama. 

Režim zaštite II stepena, ukupne površine 201,06 ha, odnosno 3,15% površine Predela izuzetnih odlika „Željin”, obuhvata sledeće lokalitete: 
područje Kolske rijeke sa njenom pritokom Krivom rijekom,
padine vrhova Željina oko područja sa režimom zaštite I stepena, 
zapadne padine vrha Kavanj ispod koga izvire Planska rijeka.

Režim zaštite III stepena, ukupne površine 5.982,13 ha, odnosno (93,78%) površine Predela izuzetnih odlika „Željin”, obuhvata preostali deo zaštićenog područja.
== Galerija ==
Fotografije ptica nisu nastale na području Željina.
&lt;gallery&gt;
File:Kovači 0877.jpg|Vrhovi Željina
File:Предео изузетних одлика Жељин 4.jpg|Pogled sa vrhova
File:Zeljin mountain 09.jpg|Predjeli na Željinu
File:Koprivnica 0652.jpg|Predjeli na Željinu
File:Црква у Ковачима 0861.jpg|Crkva u Kovačima
File:Чесма 0572.jpg|Česma
File:Golden Eagle (Aquila chrysaetos) (5).jpg|[[Suri orao]] (''Aquila chrysaetos''
File:Aegolius funereus Bethel.jpg|Sova - [[Gaćasta kukumavka]] (''Aegolius funereus'')
File:Schlangenadler wiki.jpg|[[Zmijar]] (''Circaetus gallicus'')
File:Crex crex, Beachy Head 8.jpg|[[Prdavac]] (''Crex crex'')
File:Bubo bubo (Uhu) 2009.jpg|Buljina [[(sova ušora]]) - (''Bubo bubo'')
&lt;/gallery&gt;

== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Željin}}
[[Kategorija:Planine u Srbiji]]
[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]]
[[Kategorija:Kraljevo]]
[[Kategorija:Aleksandrova]]
[[Kategorija:Raška]]</text>
      <sha1>nphwowgj2zxwr267ie039dgtlytol7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Datoteka:Bleach TYBW.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>4727063</id>
    <revision>
      <id>42714768</id>
      <timestamp>2026-10-30T17:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>{{Infoslika
|Opis=Poster [[anime]] serije ''[[Bleach (anime)|Bleach]]''
|Izvor=https://www.imdb.com/title/tt14986406/
|Datum=30. listopada 2026. (postavljeno na sh.wiki)
|Autor=Autorsko pravo: © VIZ Media
|Objašnjenje=Pravedna uporaba za sliku Bleach_TYBW.jpg. Iako fotografija podliježe zaštiti autorskih prava, ja smatram kako ju također za ovu stranicu pokriva američki zakon o pravednoj uporabi i to iz razloga: 
#to je fotografija niske rezolucije; 
#ono uvelike doprinosi članku; 
#ova slika...</comment>
      <origin>42714768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="900" sha1="n1c0s3cecryye5e9er1kdc0foqk3399" xml:space="preserve">== Sažetak ==

{{Infoslika
|Opis=Poster [[anime]] serije ''[[Bleach (anime)|Bleach]]''
|Izvor=https://www.imdb.com/title/tt14986406/
|Datum=30. listopada 2026. (postavljeno na sh.wiki)
|Autor=Autorsko pravo: © VIZ Media
|Objašnjenje=Pravedna uporaba za sliku Bleach_TYBW.jpg. Iako fotografija podliježe zaštiti autorskih prava, ja smatram kako ju također za ovu stranicu pokriva američki zakon o pravednoj uporabi i to iz razloga: 
#to je fotografija niske rezolucije; 
#ono uvelike doprinosi članku; 
#ova slika je puštena u medije u promocionalne svrhe; 
#nijedan slobodni primjerak trenutačno nije dostupan; 
#ova slika predstavlja promotivni poster; 
#ova slika se koristi isključivo u informativne i edukacijske svrhe od strane neprofitne organizacije; 
#ova slika neće nikako onesposobiti vlasnika autorskih prava da profitira od prava na ovu sliku; 
}}
== Licenciranje ==
{{Promo}}</text>
      <sha1>n1c0s3cecryye5e9er1kdc0foqk3399</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haymarketska pobuna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727064</id>
    <redirect title="Afera Haymarket" />
    <revision>
      <id>42714790</id>
      <timestamp>2026-10-31T00:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>Aca premješta stranicu [[Haymarketska pobuna]] na [[Afera Haymarket]]: https://radnickaprava.org/tekstovi/clanci/kako-smo-poceli-slaviti-1-maj</comment>
      <origin>42714790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="an9jl8t3ct6ib9k7clnamsgcduuy61s" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Afera Haymarket]]</text>
      <sha1>an9jl8t3ct6ib9k7clnamsgcduuy61s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laniarius brauni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727066</id>
    <redirect title="Kestenjastokapa čagra" />
    <revision>
      <id>42714810</id>
      <timestamp>2026-10-31T02:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Laniarius brauni]] na [[Kestenjastokapa čagra]]</comment>
      <origin>42714810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="fefxw5uojj28zm075fds20qrp7ps9yi" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Kestenjastokapa čagra]]</text>
      <sha1>fefxw5uojj28zm075fds20qrp7ps9yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Laniarius</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727067</id>
    <revision>
      <id>42714812</id>
      <timestamp>2026-10-31T02:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Laniarius |parent=Malaconotidae |extinct=&lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt; |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="n6g2p75uqrlktk1nw0p0mbzvk7nz76s" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=genus
|link=Laniarius
|parent=Malaconotidae
|extinct=&lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt;
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>n6g2p75uqrlktk1nw0p0mbzvk7nz76s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Malaconotidae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727068</id>
    <revision>
      <id>42714813</id>
      <timestamp>2026-10-31T02:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Čagre|Malaconotidae |parent=Malaconotoidea |extinct=&lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt; |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="265" sha1="24cr211n0ol1hnu6vxyglgb02gyx2ve" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=familia
|link=Čagre|Malaconotidae
|parent=Malaconotoidea
|extinct=&lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt;
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>24cr211n0ol1hnu6vxyglgb02gyx2ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Malaconotoidea</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727069</id>
    <revision>
      <id>42714814</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=superfamilia |link=Malaconotoidea |parent=Corvides |extinct=&lt;!--leave blank for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt; |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="2ekkiyrr9bxo76cc9yu0s027gxni4m2" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=superfamilia
|link=Malaconotoidea
|parent=Corvides
|extinct=&lt;!--leave blank for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt;
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>2ekkiyrr9bxo76cc9yu0s027gxni4m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Corvides</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727070</id>
    <revision>
      <id>42714815</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=infraordo |link=Corvides |parent=Passeri |refs={{cite journal | last1=Oliveros | first1=C.H. | display-authors=etal | year=2019 | title=Earth history and the passerine superradiation | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume=116 | issue=16 | pages=7916–7925 | doi=10.1073/pnas.1813206116 | pmid=30936315 | doi-access=free | pmc=6475423}} }}</comment>
      <origin>42714815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="448" sha1="bflyy7qxpc8ow6io982vynxivjv3pvq" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=infraordo
|link=Corvides
|parent=Passeri
|refs={{cite journal | last1=Oliveros | first1=C.H. | display-authors=etal | year=2019 | title=Earth history and the passerine superradiation | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume=116 | issue=16 | pages=7916–7925 | doi=10.1073/pnas.1813206116 | pmid=30936315 | doi-access=free | pmc=6475423}}
}}</text>
      <sha1>bflyy7qxpc8ow6io982vynxivjv3pvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Passeri</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727071</id>
    <revision>
      <id>42714816</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: &lt;noinclude&gt;{{High-use}} &lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subordo |link=Pjevice|Passeri |parent=Eupasseres }}</comment>
      <origin>42714816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="1xnugaoorw4wvn3eoh2bah3em49uxu3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{High-use}}
&lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=subordo
|link=Pjevice|Passeri
|parent=Eupasseres
}}</text>
      <sha1>1xnugaoorw4wvn3eoh2bah3em49uxu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Eupasseres</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727072</id>
    <revision>
      <id>42714817</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: &lt;noinclude&gt;{{High-use}} &lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Eupasseres |parent=Passeriformes |extinct= |refs= https://www.researchgate.net/publication/232669300_Manegold_A_G_Mayr_and_C_Mourer-Chauvire_Miocene_songbirds_and_the_composition_of_the_European_passeriform_avifauna_Auk }}</comment>
      <origin>42714817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="319" sha1="o6l079pnh4ejxl8c7fqra1ficya5o0c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{High-use}}
&lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Eupasseres
|parent=Passeriformes
|extinct=
|refs= https://www.researchgate.net/publication/232669300_Manegold_A_G_Mayr_and_C_Mourer-Chauvire_Miocene_songbirds_and_the_composition_of_the_European_passeriform_avifauna_Auk
}}</text>
      <sha1>o6l079pnh4ejxl8c7fqra1ficya5o0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Passeriformes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727073</id>
    <revision>
      <id>42714818</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: &lt;noinclude&gt;{{High-use}} &lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=ordo |link=Passeriformes |parent=Psittacopasseres	 |refs={{cite journal |author1=Alexander Suh |author2=Martin Paus |author3=Martin Kiefmann |author4=Gennady Churakov |author5=Franziska Anni Franke |author6=Jürgen Brosius |author7=Jan Ole Kriegs |author8=Jürgen Schmitz |date=2011 |title=Mesozoic retroposons reveal parrots as the closest living relatives of passerine birds |journal=Nature Co...</comment>
      <origin>42714818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="568" sha1="nzkwt2n7vekunzuiq3zvdw89vtg9cb3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{High-use}}
&lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=ordo
|link=Passeriformes
|parent=Psittacopasseres	
|refs={{cite journal |author1=Alexander Suh |author2=Martin Paus |author3=Martin Kiefmann |author4=Gennady Churakov |author5=Franziska Anni Franke |author6=Jürgen Brosius |author7=Jan Ole Kriegs |author8=Jürgen Schmitz |date=2011 |title=Mesozoic retroposons reveal parrots as the closest living relatives of passerine birds |journal=Nature Communications |volume=2 |article-number=443 |doi=10.1038/ncomms1448 |doi-access=free}}
}}</text>
      <sha1>nzkwt2n7vekunzuiq3zvdw89vtg9cb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Psittacopasseres</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727074</id>
    <revision>
      <id>42714819</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: &lt;noinclude&gt;{{High-use}} &lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Psittacopasseres |parent=Eufalconimorphae |extinct=  |refs={{Cite journal |last=Sangster |first=George |last2=Braun |first2=Edward L. |last3=Johansson |first3=Ulf S. |last4=Kimball |first4=Rebecca T. |last5=Mayr |first5=Gerald |last6=Suh |first6=Alexander |date=2022-01-01 |title=Phylogenetic definitions for 25 higher-level clade names of birds |url=https://www.sciencedirect.com/sc...</comment>
      <origin>42714819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="626" sha1="022btjdy9ayna8841usshoyvzyqqifb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{High-use}}
&lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Psittacopasseres
|parent=Eufalconimorphae
|extinct= 
|refs={{Cite journal |last=Sangster |first=George |last2=Braun |first2=Edward L. |last3=Johansson |first3=Ulf S. |last4=Kimball |first4=Rebecca T. |last5=Mayr |first5=Gerald |last6=Suh |first6=Alexander |date=2022-01-01 |title=Phylogenetic definitions for 25 higher-level clade names of birds |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2053716622000238 |journal=Avian Research |volume=13 |article-number=100027 |doi=10.1016/j.avrs.2022.100027 |issn=2053-7166}}
}}</text>
      <sha1>022btjdy9ayna8841usshoyvzyqqifb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:HAZU-Orn</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727075</id>
    <revision>
      <id>42714825</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>test</comment>
      <origin>42714825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="5lhsqlod8dk56f5x2cjx7gvtqn9lz3e" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Cite_taxon|main|HAZU}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5lhsqlod8dk56f5x2cjx7gvtqn9lz3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snareski pingvin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727076</id>
    <redirect title="Snerski pingvin" />
    <revision>
      <id>42714828</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Snareski pingvin]] na [[Snerski pingvin]] preko preusmjerenja</comment>
      <origin>42714828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="dvmp5xaup0qtala037wqm9ohpdturqe" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Snerski pingvin]]</text>
      <sha1>dvmp5xaup0qtala037wqm9ohpdturqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Eudyptes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727077</id>
    <revision>
      <id>42714830</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Krunati pingvini|Eudyptes |parent=Spheniscidae |extinct=&lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt; |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="266" sha1="7xmvjuyi521xwbq0mhttjwhmxlot0nf" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=genus
|link=Krunati pingvini|Eudyptes
|parent=Spheniscidae
|extinct=&lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt;
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>7xmvjuyi521xwbq0mhttjwhmxlot0nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Spheniscidae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727078</id>
    <revision>
      <id>42714831</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Pingvini|Spheniscidae |parent=Sphenisciformes |refs= }}</comment>
      <origin>42714831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="pj1gyzv63edh8oec1rq7pkpebjt2z77" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=familia
|link=Pingvini|Spheniscidae
|parent=Sphenisciformes
|refs=
}}</text>
      <sha1>pj1gyzv63edh8oec1rq7pkpebjt2z77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Sphenisciformes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727079</id>
    <revision>
      <id>42714832</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=ordo |link=Pingvini|Sphenisciformes |parent=Austrodyptornithes |refs= }}</comment>
      <origin>42714832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="jjl8vl18ycp63ys0nxamrbr64ktpy7x" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=ordo
|link=Pingvini|Sphenisciformes
|parent=Austrodyptornithes
|refs=
}}</text>
      <sha1>jjl8vl18ycp63ys0nxamrbr64ktpy7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Austrodyptornithes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727080</id>
    <revision>
      <id>42714833</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Austrodyptornithes |parent=Aequornithes |extinct= |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="anv9pwzgzcl35052exz6il9x5l5x23p" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Austrodyptornithes
|parent=Aequornithes
|extinct=
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>anv9pwzgzcl35052exz6il9x5l5x23p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Aequornithes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727081</id>
    <revision>
      <id>42714834</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Aequornithes |parent=Phaethoquornithes |extinct= |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176" sha1="h6st25jdw19i0s42ua8pyurwtp3a0yq" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Aequornithes
|parent=Phaethoquornithes
|extinct=
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>h6st25jdw19i0s42ua8pyurwtp3a0yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Phaethoquornithes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727082</id>
    <revision>
      <id>42714835</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Phaethoquornithes |parent=Neoaves |extinct= |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="fdgxnhg2tj7x0iwbval0xs3t75bnia9" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Phaethoquornithes
|parent=Neoaves
|extinct=
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>fdgxnhg2tj7x0iwbval0xs3t75bnia9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Endemske vrste Novog Zelanda</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4727083</id>
    <revision>
      <id>42714838</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: [[Kategorija:Biota Novog Zelanda]] [[Kategorija:Endemske vrste po državama|Novi Zeland]]</comment>
      <origin>42714838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="rmmowczn6g0kaias8poamzyo8ug6c37" xml:space="preserve">[[Kategorija:Biota Novog Zelanda]]
[[Kategorija:Endemske vrste po državama|Novi Zeland]]</text>
      <sha1>rmmowczn6g0kaias8poamzyo8ug6c37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714839</id>
      <parentid>42714838</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>uklonjena kategorija [[:Kategorija:Biota Novog Zelanda|Biota Novog Zelanda]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Novi Zeland|Novi Zeland]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>42714839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="ig9oucdg2m74rbu7udxwk6awcv2xjlm" xml:space="preserve">[[Kategorija:Novi Zeland]]
[[Kategorija:Endemske vrste po državama|Novi Zeland]]</text>
      <sha1>ig9oucdg2m74rbu7udxwk6awcv2xjlm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Hieraaetus</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727084</id>
    <revision>
      <id>42714840</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Hieraaetus |parent=Aquilinae |extinct= |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="9t3ytmq04zp1b25150mszzy29ow8o5t" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=genus
|link=Hieraaetus
|parent=Aquilinae
|extinct=
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>9t3ytmq04zp1b25150mszzy29ow8o5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Aquilinae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727085</id>
    <revision>
      <id>42714841</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=Aquilinae |parent=Accipitridae |extinct=&lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt; |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="255" sha1="0ed0szn98blmjm0e12dfs9s6paahrvu" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=subfamilia
|link=Aquilinae
|parent=Accipitridae
|extinct=&lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt;
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>0ed0szn98blmjm0e12dfs9s6paahrvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Accipitridae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727086</id>
    <revision>
      <id>42714842</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Accipitridae |parent= Accipitriformes }}</comment>
      <origin>42714842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="r4hscav87ujxe7in5ls8505yc5v29vv" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=familia
|link=Accipitridae
|parent= Accipitriformes
}}</text>
      <sha1>r4hscav87ujxe7in5ls8505yc5v29vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Accipitriformes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727087</id>
    <revision>
      <id>42714843</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=ordo |link=Accipitriformes |parent=Accipitrimorphae }}</comment>
      <origin>42714843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="jyqs2u218xtfyi0yj5ipxe0iapp3q42" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=ordo
|link=Accipitriformes
|parent=Accipitrimorphae
}}</text>
      <sha1>jyqs2u218xtfyi0yj5ipxe0iapp3q42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Accipitrimorphae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727088</id>
    <revision>
      <id>42714844</id>
      <timestamp>2026-10-31T03:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Accipitrimorphae |parent=Telluraves |extinct= |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="04u82lop5m67md8fp8e1u2tr52qty4b" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Accipitrimorphae
|parent=Telluraves
|extinct=
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>04u82lop5m67md8fp8e1u2tr52qty4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agathis australis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727089</id>
    <redirect title="Novozelandski kauri" />
    <revision>
      <id>42714881</id>
      <timestamp>2026-10-31T11:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Agathis australis]] na [[Novozelandski kauri]]</comment>
      <origin>42714881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="pqzhypxe3k4nj9dti5moyjolggmjddj" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Novozelandski kauri]]</text>
      <sha1>pqzhypxe3k4nj9dti5moyjolggmjddj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Agathis</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727090</id>
    <revision>
      <id>42714883</id>
      <timestamp>2026-10-31T11:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Agathis |parent=Araucariaceae |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}</comment>
      <origin>42714883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="hloaav153qcfi1q2fthzp68jjzj8wiy" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=genus
|link=Agathis
|parent=Araucariaceae
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>hloaav153qcfi1q2fthzp68jjzj8wiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Araucariaceae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727091</id>
    <revision>
      <id>42714884</id>
      <timestamp>2026-10-31T11:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Araucariaceae |parent=Araucariales |extinct= |refs={{cite journal |last1=Yang |first1=Yong |last2=Ferguson |first2=David Kay |last3=Liu |first3=Bing |last4=Mao |first4=Kang-Shan |last5=Gao |first5=Lian-Ming |last6=Zhang |first6=Shou-Zhou |last7=Wan |first7=Tao |last8=Rushforth |first8=Keith |last9=Zhang |first9=Zhi-Xiang |title=Recent advances on phylogenomics of gymnosperms and a new classification |journal=Plant...</comment>
      <origin>42714884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="2iriicgq4wg98ww9ob0fosttuwe8ux6" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=familia
|link=Araucariaceae
|parent=Araucariales
|extinct=
|refs={{cite journal |last1=Yang |first1=Yong |last2=Ferguson |first2=David Kay |last3=Liu |first3=Bing |last4=Mao |first4=Kang-Shan |last5=Gao |first5=Lian-Ming |last6=Zhang |first6=Shou-Zhou |last7=Wan |first7=Tao |last8=Rushforth |first8=Keith |last9=Zhang |first9=Zhi-Xiang |title=Recent advances on phylogenomics of gymnosperms and a new classification |journal=Plant Diversity |date=1 July 2022 |volume=44 |issue=4 |pages=340–350 |doi=10.1016/j.pld.2022.05.003}}
}}</text>
      <sha1>2iriicgq4wg98ww9ob0fosttuwe8ux6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Araucariales</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727092</id>
    <revision>
      <id>42714885</id>
      <timestamp>2026-10-31T11:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=ordo |link=Araucariales |parent=Cupressidae |extinct= |refs={{cite journal |last1=Yang |first1=Yong |last2=Ferguson |first2=David Kay |last3=Liu |first3=Bing |last4=Mao |first4=Kang-Shan |last5=Gao |first5=Lian-Ming |last6=Zhang |first6=Shou-Zhou |last7=Wan |first7=Tao |last8=Rushforth |first8=Keith |last9=Zhang |first9=Zhi-Xiang |title=Recent advances on phylogenomics of gymnosperms and a new classification |journal=Plant Dive...</comment>
      <origin>42714885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="576" sha1="dqlr2dtqbhm772bnrzow7xwgjd3bce1" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=ordo
|link=Araucariales
|parent=Cupressidae
|extinct=
|refs={{cite journal |last1=Yang |first1=Yong |last2=Ferguson |first2=David Kay |last3=Liu |first3=Bing |last4=Mao |first4=Kang-Shan |last5=Gao |first5=Lian-Ming |last6=Zhang |first6=Shou-Zhou |last7=Wan |first7=Tao |last8=Rushforth |first8=Keith |last9=Zhang |first9=Zhi-Xiang |title=Recent advances on phylogenomics of gymnosperms and a new classification |journal=Plant Diversity |date=1 July 2022 |volume=44 |issue=4 |pages=340–350 |doi=10.1016/j.pld.2022.05.003}}
}}</text>
      <sha1>dqlr2dtqbhm772bnrzow7xwgjd3bce1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Cupressidae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727093</id>
    <revision>
      <id>42714886</id>
      <timestamp>2026-10-31T11:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subclassis |link=Cupressidae |parent=Pinopsida |extinct= &lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt; |refs= }}</comment>
      <origin>42714886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="p9vk8jf9wk87040rtkicid0s4zgzogr" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=subclassis
|link=Cupressidae
|parent=Pinopsida
|extinct= &lt;!--leave blank or delete this line for &quot;not extinct&quot;; put &quot;yes&quot; for &quot;extinct&quot; --&gt;
|refs=
}}</text>
      <sha1>p9vk8jf9wk87040rtkicid0s4zgzogr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Pinopsida</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727094</id>
    <revision>
      <id>42714887</id>
      <timestamp>2026-10-31T11:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=classis |link=Četinjače|Pinopsida |parent=Pinophyta }}</comment>
      <origin>42714887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="qphhj29ufxfmwuliphcm7ms0yfovn8x" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=classis
|link=Četinjače|Pinopsida
|parent=Pinophyta
}}</text>
      <sha1>qphhj29ufxfmwuliphcm7ms0yfovn8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Pinophyta</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727095</id>
    <revision>
      <id>42714888</id>
      <timestamp>2026-10-31T11:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=divisio |link=Četinjače|Pinophyta |parent=Gymnosperms }}</comment>
      <origin>42714888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="k5v8hufvn8how2m8a6lc6yexppbc1pr" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=divisio
|link=Četinjače|Pinophyta
|parent=Gymnosperms
}}</text>
      <sha1>k5v8hufvn8how2m8a6lc6yexppbc1pr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714889</id>
      <parentid>42714888</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="dfjae4yxw7y8x6eg01ivykzom9cl75u" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=divisio
|link=Četinjače|Pinophyta
|parent=Gymnospermae
}}</text>
      <sha1>dfjae4yxw7y8x6eg01ivykzom9cl75u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Taksonomija/Gymnospermae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4727096</id>
    <revision>
      <id>42714890</id>
      <timestamp>2026-10-31T11:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Golosjemenjače|Gymnospermae |parent=Spermatophytes/Plantae |always_display=yes }}</comment>
      <origin>42714890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="gukrc99st124gv5j824hpsmc08gu1to" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=cladus
|link=Golosjemenjače|Gymnospermae
|parent=Spermatophytes/Plantae
|always_display=yes
}}</text>
      <sha1>gukrc99st124gv5j824hpsmc08gu1to</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42714892</id>
      <parentid>42714890</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42714892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143" sha1="sng4ijtxpv4mhoyxip316b08xweldgk" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=cladus
|link=Golosjemenjače|Gymnospermae
|parent=Spermatophyta/Plantae
|always_display=yes
}}</text>
      <sha1>sng4ijtxpv4mhoyxip316b08xweldgk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>