Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 0 963 42716251 42716163 2026-11-04T12:54:50Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti|Jugoslavenski komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716251 wikitext text/x-wiki {{politički vođa |ime = Ivan Janša |datum rođenja = {{Birth date and age|1958|09|17|df=y}} |mjesto rođenja = {{flagicon|SFRJ}} [[Grosuplje]] |datum smrti = |mjesto smrti = |malaslika = |opis male slike= |slika = Janez Janša 2005.jpg |veličina = |opis slike = |stranka = {{flagicon|SFRJ}} [[Savez komunista Slovenije|SKS]] {{small|(1975-1983)}}<br/>{{flagicon|Slovenija}} [[Slovenski demokratski savez|SDZ]] {{small|(1989–1991)}}<br/>{{flagicon|Slovenija}} [[Slovenska demokratska stranka|SDS]] {{small|(od 1992.)}} |potpis = Lisbon Treaty FA Slovenia.png |supruga = Silva Predalič<br/>Urška Bačovnik |obrazovanje = [[Univerzitet u Ljubljani]] |zanimanje = |fusnote = |položaj = [[Predsednici Vlade Slovenije|Predjednik]] [[Vlada Republike Slovenije|Vlade Republike Slovenije]] |mandat_start = [[13. marta]] [[2020.]] |mandat_kraj = [[1. juna]] [[2022.]] |podpredsjednik = |podpremijer = |zamjenik = |premijer1 = |predsjednik1 = |prethodnik = [[Marjan Šarec]] |nasljednik = [[Robert Golob]] |čin2 = [[Predsednici Vlade Slovenije|Predjednik]] [[Vlada Republike Slovenije|Vlade Republike Slovenije]] |mandat_start2 = [[10. februara]] [[2012.]] |mandat_kraj2 = [[20. marta]] [[2013.]] |podpredsjednik2 = |podpremijer2 = |zamjenik2 = |premijer2 = |predsjednik = |prethodnik2 = [[Borut Pahor]] |nasljednik2 = [[Alenka Bratušek]] |čin3 = [[Predsednici Vlade Slovenije|Predjednik]] [[Vlada Republike Slovenije|Vlade Republike Slovenije]] |mandat_start3 = [[3. decembra]] [[2004.]] |mandat_kraj3 = [[21. novembra]] [[2008.]] |podpredsjednik3 = |podpremijer3 = |zamjenik3 = |premijer3 = |predsjednik3 = |prethodnik3 = [[Anton Rop]] |nasljednik3 = [[Borut Pahor]] |čin4 = [[Ministarstvo obrane Republike Slovenije|Ministar obrane Republike Slovenije]] |mandat_start4 = [[7. juna]] [[2000.]] |mandat_kraj4 = [[30. novembra]] [[2000.]] |podpredsjednik4 = |podpremijer4 = |zamjenik4 = |premijer4 = |predsjednik4 = |nasljednik4 = [[Anton Grizold]] |prethodnik4 = [[Franci Demšar]] |čin5 = [[Slovenska demokratska stranka|Predsjednik Slovenske demokratske stranke]] |mandat_start5 = [[maj]] [[1993.]] |mandat_kraj5 = |podpredsjednik5 = |podpremijer5 = |zamjenik5 = |premijer5 = |predsjednik5 = |nasljednik5 = – |prethodnik5 = [[Jože Pučnik]] |čin6 = [[Ministarstvo obrane Republike Slovenije|Ministar obrane Republike Slovenije]] |mandat_start6 = [[16. maja]] [[1990.]] |mandat_kraj6 = [[29. marta]] [[1994.]] |podpredsjednik6 = |podpremijer6 = |zamjenik6 = |premijer6 = |predsjednik6 = |nasljednik6 = [[Jelko Kacin]] |prethodnik6 = – |vjera = }} '''Janez Janša''' ([[Grosuplje]], [[1958.]]), [[Slovenci|slovenački]] [[Politika|političar]], ključna osoba u procesu [[Rat u Sloveniji|osamostaljenja Slovenije]], postao je jedna od najrelevantnijih figura na političkoj sceni [[Slovenija|nove Slovenije]], obnašajući brojne visoke državne dužnosti. Pridonio je formiranju države, iako nije nedostajalo teških kritika na njegov rad. Bio je jedan od najdugovječniji [[Vlada Republike Slovenije|premijera Slovenije]], vladao je preko sedam godina (2.663 dana). Od [[1993.]] godine je predsjednik [[Slovenska demokratska stranka|Slovenske demokratske stranke]] (SDS). == Biografija == [[Datoteka:Igor Bavčar in Janez Janša.jpg|thumb|left|200px|[[Igor Bavčar]] i Janez Janša]] Janez Janša{{efn|Ime pri rođenju mu je Ivan Janša.<ref name="volitve2008">{{sl}} {{cite web |url= http://volitve.gov.si/dz2008/kandidati/lista_10.html |title= Volitve v državni zbor 2008 |last= |first= |date= 21. septembar 2008 |website= |publisher= volitve.gov.si |accessdate= 7. 5. 2024 |quote= |archive-date= 2012-07-16 |archive-url= https://archive.today/20120716151600/volitve.gov.si/dz2008/kandidati/lista_10.html }}</ref>}} je rođen [[17. 9.]] [[1958.]] u [[Grosuplje|Grosuplju]] u rimokatoličkoj radničkoj porodici. Otac mu je bio [[Slovensko domobranstvo|slovenski domobran]] iz [[Dobrova, Dobrova|Dobrove]] kod Ljubljane koji je zbog svoje mladosti izbjegao komunističku odmazdu.<ref name="Okopi">{{Cite book | ref = harv | last=Janša |first=Janez |title=Okopi : pot slovenske države, 1991-1994 | year=1994 |location=Ljubljana|publisher=Mladinska knjiga}}</ref> Godine [[1975.]], sa sedamnaest godina, pridružio je se [[Savez komunista Slovenije|Savezu komunista]] i postao jedan od vođa njegove mladeži. Postao je predsjednik Komiteta za općenarodnu obranu i društvenu samozaštitu Saveza socijalističke omladine Slovenije (ZSMS).<ref name="Svet24">{{sl}} {{Cite web|title=Svet24.si - Rdeči dosje Janeza Janše: Ko je sovrstnike razganjalo od hormonov, je kot 17-letnik vstopil v partijo|url=https://novice.svet24.si/clanek/novice/slovenija/5eaa8edb730a3/pohod-janse-od-ekstremnega-levicarja-do-ekstremnega-desnicarja|access-date=2020-11-15|website=Svet24.si|publisher=Svet24.si}}</ref> Godine [[1977.]] je kao jedan od najperspektivnijih partijskih kadrova iz svoga kraja predvodio marš prve satnije Omladinske brigade Ivo Lola Ribar na [[Jajce]] u [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Bosni]].<ref name="elsie">{{sl}} {{cite web |url= https://www.mladina.si/178803/jansa-je-bil-zadet-ko-mamba |title= Janša je bil zadet ko mamba |last= Trtorebro |first= Beti |date= 27. 2. 2017|website= |publisher= [[Mladina]] |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> Iz partije je izbačen [[1983.]] nakon što je raskinuo s jugoslavenskom vojnom ortodoksijom kritizirajući sustav narodne samoobrane iz perspektive radikalne lijeve strane.<ref name="Svet24"/> Godine [[1982.]] je diplomirao obrambene studije na Fakultetu za sociologiju, političke znanosti i novinarstvo [[Univerzitet u Ljubljani|Univerziteta u Ljubljani]],<ref name="businessinsider.com">{{Cite web|title=Slovenian lawmakers elect conservative parliament speaker|url=https://www.businessinsider.com/ap-slovenian-lawmakers-elect-conservative-parliament-speaker-2018-6|access-date=15. 11. 2020|website=Business Insider|archive-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623023046/http://www.businessinsider.com/ap-slovenian-lawmakers-elect-conservative-parliament-speaker-2018-6|url-status=dead}}</ref> i zaposlio se u Sekretarijatu za obranu [[Socijalistička Republika Slovenija|Socijalističke Republike Slovenije]].<ref>{{Cite web|title=Nosili so rdeče zvezde|url=https://www.mladina.si/189499/nosili-so-rdece-zvezde/|access-date=7. 9. 2024|website=Mladina.si|publisher= [[Mladina]]}}</ref> Unatoč izbacivanju iz partije, prilikom kandidature za posao novinskog urednika [[1985.]] godine hvalio je svoj rad u stranci.<ref name="Svet24"/> U ''Časopisu za kritiku znanosti'' i u ''[[Mladina|Mladini]]'' objavljivao je članke o nužnoj hitnoj obnovi [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. ''Mladina'' je u to vrijeme bio vrlo praćen [[Satira|satirični]] [[časopis]] u omladinskom pokretu i uključen u slovenskom kulturnom zamahu [[1980-e|1980-ih]]. Široj javnosti Janša je postao poznat kada je [[10. maja]] [[1988.]] povučeno čitavo izdanje ''Mladine'' i zatim [[31. maja]] kada je Služba državne bezbjednosti uhićenjem Janše pokrenula ''aferu JBTZ'' tj. [[Afera JBTZ|Proces protiv četvorke]], u kojem su Janša, [[David Tasić]], [[Franci Zavrl]] i podoficir JNA [[Ivan Borštner]] optuženi pred [[Vojni sud|vojnim sudom]] za odaju vojne tajne i „kontrarevolucionarno djelovanje”, što bi se moglo iščitati kao subverzivno djelovanje na štetu države. U pitanju je bio Janšin tekst za ''Mladinu'' pod naslovom „''Noč dolgih nožev''” u kojemu se prenosi razgovor, pronađen u ukradenom dokumentu [[Savez komunista Slovenije|SKS]]-a, između [[Milan Kučan|Milana Kučana]] i generala JNA [[Svetozar Višnjić|Svetozara Višnjića]] o opasnosti [[vojni udar|vojnog udara]] koji se planirao u [[SFRJ|Jugoslaviji]] i o mogućoj intervenciji JNA u slučaju nemira i demonstracija. Suđenje je održano bez prisustva javnosti, dok je vojska donijela odluku da se proces sprovede na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]] mjesto [[Slovenski jezik|slovenskog]]. Slučaj je izazvao javni skandal koji je popraćen prosvjedima u središtu Ljubljane. Janšin prijatelj [[Igor Bavčar]] je tih dana osnovao „Odbor za zaštitu ljudskih prava” ({{jez-sl|Odbor za varstvo človekovih pravic}}) koji se natjecao tko će se četvorici braniti sa slobode i suditi im pred građanskim sudom na slovenskom jeziku.<ref name="Mladina2012">{{sl}} {{cite web |url= http://www.mladina.si/112721/pred-24-leti-se-je-pricela-afera-jbtz |title= Pred 24 leti se je pričela afera JBTZ |last= |first= |date= 1. 6. 2012|website= |publisher= [[Mladina]] |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> Krajem jula Vijeće vojnog suda proglasilo je svu četvoricu krivima i osudilo ih na zatvorske kazne: Borštnera na četiri godine, Janšu i Zavrla na osamnaest mjeseci, Tasića na pet mjeseci. Zbog brojnih prosvjeda Odbora i masovnih demonstracija, Janša je u augustu 1989. pušten na uvjetnu slobodu, a potom i ostala trojica. Bio je to jedan od zadnjih političkih procesa koji su najavili [[raspad Jugoslavije]], cijela afera je izazvala snažan odjek u jugoslavenskoj javnosti, što je dodatno ubrzalo zahtjeve za demokratizacijom društva u Sloveniji. Janša je postao jedan od najpoznatijih slovenskih političkih [[disident|disidenata]]. Nakon neuspjelog [[Četrnaesti kongres SKJ|Četrnaestog kongresa SKJ-a]] {{small|(siječanj 1990.)}} jugoslavenski politički sustav počeo je se definitivno raspadati. Na prvim [[Slovenski parlamentarni izbori (1990)|demokratskim parlamentarnim izborima]] u Sloveniji održanim u travnju [[1990.]] godine Janša je izabran za parlamentarnog zastupnika u listama [[Slovenski demokratski savez|Slovenskog demokratskog saveza]] u okviru široke pobjedničke [[Demokratska opozicija Slovenije|koalicije DEMOS]] (54% glasova), a zatim je 16. svibnja imenovan za Ministra obrane Republike Slovenije. Krajem godine uslijedio je [[Referendum o neovisnosti Slovenije|Plebiscit]] {{small|(23. prosinca 1990.)}} te 25. lipnja 1991. proglašenje samostalnosti [[Slovenija|Slovenije]]. Položaj Ministra obrane Janša će zadržati u tri uzastopne slovenske vlade ([[Alojz Peterle|Peterle]],[[Janez Drnovšek|Drnovšek]]). Pri izbijanju kratkog [[Rat u Sloveniji|rata u Sloveniji]] {{small|(jun/jul 1991.)}} uspješno je koordinirao je slovensku vojnu obranu, nakon čega je pratio slovenske odnose prema obližnjim [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskim ratovima]]. U međuvremenu, postao je jedan od ključnih vođa u novoj slovenskoj državi. Nakon [[Jože Pučnik|Pučnikovog]] napuštanja stranke, [[1993.]] je postao predsjednik [[Slovenska demokratska stranka|Slovenske demokratske stranke]] (''SDS-a''), konzervativne stranke koja će tijekom [[1990-e|1990-ih]] postati jedna od najvažnijih [[Lista političkih stranaka u Sloveniji|političkih snaga]] u Sloveniji. Janša je bio glavni lider stranke i sudjelovao je u više parlamentarnih izbora. [[29. marta]] [[1994.]] je smijenjen s mjesta Ministra obrane povodom ''[[Afera Depala vas|afere Depala vas]]''. Naime, 20. marca 1994. u blizini [[Domžale|Domžala]] djelatnici vojnih sigurnosnih službi su uhitili i pretukli jednog civila, tajnog policijskog agenta Milana Smolnikara, optuženog za špijunažu odnosno za prikupljanje podataka o ilegalnoj trgovini oružjem unutar Ministarstva obrane. [[Janez Drnovšek]] je zato otvorio istražno povjerenstvo, pri čemu će se Janša braniti tvrdeći da se radi o zamci u svrsi njegove smjene, dugo planiranoj i to po nacrtu [[Milan Kučan|Milana Kučana]].<ref name="iusinfo">{{sl}} {{cite web |url= https://www.iusinfo.si/medijsko-sredisce/v-srediscu/238856 |title= Mineva 25 let od afere Depala vas |last= |first= |date= 20. 3. 2019 |website= |publisher= iusinfo.si |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> Premijer Drnovšek je potom predstavio parlamentu Janšinu ostavku, koja je usvojena glasovanjem. Slijedili su prosvjedi u podršci Janši te je SDS napustio vladinu koaliciju i prešao u opoziciju. [[Datoteka:8 vlada RS.jpg|thumb|left|250px|8. vlada Republike Slovenije]] Dugo je ostao u oporbi, izuzev jednog kratkog mandata Ministra obrane pod [[Andrej Bajuk|Andrejom Bajukom]] (jun – novembar 2000). Na prvim slovenskim izborima za Europski parlament (13. jun 2004) SDS je osvojio dva zastupnička mjesta i pridružio se [[Evropska narodna partija|Europskoj narodnoj stranci]] u [[Europski parlament|Europskom parlamentu]], što će prekinuti vezu sa socijaldemokratskim ogrankom bivšeg Pučnikovog SDS-a.<ref name="Delo2011">{{sl}} {{cite web |url= https://old.delo.si/novice/volitve/kratka-zgodovina-stranke-sds.html |title= Kratka zgodovina stranke SDS |last= |first= |date= 4. decembar 2011 |website= |publisher= [[Delo]]|accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> Na [[Parlamentarni izbori u Sloveniji (2004)|Parlamentarnim izborima iz 3. oktober 2004.]] SDS je dobio 29% glasova. Janša je postao slovenski premijer i sastavio Prvi kabinet Janša, čija će legislatura trajati od 3. decembra [[2004.]] do 21. novembra [[2008]]. Vlada je se suočila sa nekoliko delikatnih pitanja, kao što su europska integracija i europsko proširenje, upornost nekih obližnjih sukoba (na Balkanu) i pojava novog žarišta rata, [[Rat u Iraku|u Iraku]], nakon [[Rat u Afganistanu (2001–2021)|Afganistana]] i već dugotrajnog [[Izraelsko-palestinski sukob|Arapsko-izraelskog sukoba]]. U svibnju [[2004.]] Slovenija je pristupila [[Europska Unija|Europskoj uniji]], 2007. je usvojila [[Euro|jedinstvenu valutu]], u siječnju [[2008.]] preuzela je [[Predsjedništvo Vijeća Evropske unije|šestomjesečno predsjedanje]] [[Vijeće Evropske unije|Vijećem Europske unije]]. Oko [[2007]]/[[2008|08.]] izbila je međunarodna afera koja je se već podzemno razvijala nekoliko godina i kojoj je Janša umiješan u mutnome slučaju korupcije i trgovine oružjem (oklopna vozila [[Patria AMV]]) sa [[Finska|Finskom]] (''[[Afera Patria (Slovenija)|Afera Patria]]'').<ref name="07LJUBLJANA337_a">{{en}} {{cite web |url= https://wikileaks.org/plusd/cables/07LJUBLJANA337_a.html |title= U.S. firms struggle to compete as defense acquisitions grow cloudier in Slovenia |last= |first= |date= 25. 5. 2007|website= |publisher= [[Wikileaks]] |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> Naime, slovensko Ministarstvo obrane je u lipnju 2004.<ref name="sloveniatimes">{{en}} {{cite web |url= https://sloveniatimes.com/8859/patria-scandal-from-plans-to-equip-army-to-verdicts-and-retrial |title= Patria Scandal: From Plans to Equip Army to Verdicts and Retrial |last= |first= |date= 23. 4. 2015|website= |publisher= sloveniatimes.com|accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> bilo otvorilo postupke za kupnju velike serije oklopnih vozila. Da bi dobila posao, finska tvrtka Patria je za vrijeme prve Legislature Janša podmitila nekoliko ključnih ljudi na najvišim slovenskim pozicijama odlučivanja, posebno Janšu zajedno s drugim ministrima. Dogovor bi bio uspješan, ali je s promjenom vlasti u Sloveniji novi tok raspisao međunarodni natječaj i ugovorio s drugim dobavljačima. Odluka je izazvala nezadovoljstvo među mnogim konkurentskim stranama. Dana 7. veljače 2007. Steiermärkischen Bank Sparkasse ušla je u posao i identificirala neke sumnjive transakcije. Slučaj je pokrenuo austrijski ogranak [[Interpol]]a. Na taj poticaj je 13. svibnja 2008. finska policija sa sudskim nalogom ušla u poslovnicu Patrije, izuzela nekoliko dokaznih materijala i uhitila nekoliko djelatnika. Priča o korupciji proizašla je iz ispitivanja. U rujnu [[2011.]] na sudu u Ljubljani započelo je suđenje za podmićivanje.<ref name="sloveniatimes"/> Petorica optuženih u procesu su Jože Zagožen, Tone Krkovič, Janez Janša, Walter Wolf<ref name="theglobeandmail">{{en}} {{cite web |url= https://www.theglobeandmail.com/news/world/walter-wolf-international-man-of-mystery/article12758965 |title= Meet Walter Wolf, international man of mystery wanted for bribery |last= |first= |date= 21. 6. 2013|website= |publisher= The Globe and Mail|accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> i Ivan Črnkovič.<ref name="irishtimes">{{en}} {{cite web |url= http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/0906/1224303592541.html |title= Ex-Slovenian PM on trial for bribery |last= |first= |date= 6. 9. 2011|website= |publisher= The Irish Times|accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> Slovenski ogranak afere će se završiti 5. lipnja [[2013.]] kada je Okružni sud u Ljubljani osudio je bivšeg premijera Janeza Janšu na dvije godine zatvora zbog primanja mita od Patrije dok su suoptuženici, brigadir Tone Krkovič i Ivan Črnkovič, osuđeni su na jednu godinu i deset mjeseci zatvora.<ref name="sloveniatimes"/><ref name="bbc-Patria">{{en}} {{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22781752 |title= Ex-Slovenian PM Janez Jansa convicted of corruption |last= |first= |date= 5. juna 2013|website= |publisher= |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref><ref name="occrp-Patria">{{en}} {{cite web |url= https://www.occrp.org/en/news/slovenia-higher-court-upholds-ex-pms-prison-sentence-for-bribery |title= Slovenia: Higher Court Upholds Ex-PM’s Prison Sentence for Bribery |last= |first= |date= 30. 4. 2014|website= |publisher= |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref><ref name="rtvslo-patria">{{sl}} {{cite web |url= http://www.rtvslo.si/crna-kronika/jansa-obsojen-odvetnik-matoz-sodbo-bomo-razveljavili/335609 |title= anša obsojen. Odvetnik Matoz: "Sodbo bomo razveljavili." |last= |first= |date= 28. aprila 2014 |website= |publisher= Radiotelevizija Slovenija |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> U međuvremenu, [[2008.]] godine SDS gubi [[Parlamentarni izbori u Sloveniji (2008)|parlamentarne izbore]] (21. 9. 2008), ali kao druga najjača stranka u parlamentu sa 29% glasova, Janša biva neformalni predvodnik oporbe. S [[Američka financijska kriza (2008)|američkom financijskom krizom]], kolapsom banaka i [[Evropska dužnička kriza|krizom državnih dugova]], uslijedio je niz društvenih pobuna koje su u nekim slučajevima doveli do unutarnjih revolucija ([[2011]]/[[2015|15]]). U Sloveniji je želja za raskidom sa starom političkom klasom pogodila Janšin SDS, koji se u mnogim prosvjedima smatrao najjasnijim predstavnikom starog korumpiranog i nepravednog sustava. U martu 2011. je jedan bivši agent slovenske vojnoobavještajne službe optužio Janšu da je tokom [[Raspad Jugoslavije|raspada Jugoslavije]], kada je vršio dužnost ministra odbrane Slovenije, bio uključen u krijumčarenje oružjem,<ref name="RTRS2011">{{cite web |url= https://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=36666 |title= Janša dobijao keš za isporuke oružja |last= |first= |date= 5. 3. 2011 |website= |publisher= [[Radio-televizija Republike Srpske|RTRS]] |accessdate= 7. 9 2024 |quote=}}</ref> uzimajući za to proviziju od 250.000 [[Američki dolar|dolara]] po brodu za oružje koje je išlo u [[Hrvatska|Republiku Hrvatsku]] i [[Republika Bosna i Hercegovina|Republiku BiH]].<ref name="Vijesti2011">{{cite web |url= https://en.vijesti.me/world-a/evropa/370518/in-slovenia-renewed-affair-about-sending-weapons-to-bih-and-croatia |title= In Slovenia, the renewed affair about sending weapons to Bosnia and Herzegovina and Croatia |last= |first= |date= 26. 2. 2011 |website= |publisher= [[Vijesti (Crna Gora)|Vijesti]] |accessdate= 7. 9 2024 |quote=}}</ref> Nakon [[Parlamentarni izbori u Sloveniji (2011)|Parlamentarnim izborima]] iz 4. decembra 2011., SDS je ušao u vladajuću koaliciju kao druga najjača stranka, a sam Janša je postao 28. siječnja 2012. godine ponovo premijer (Kabinet Janša II). Tu dužnost je obnašao do 28. veljače [[2013.]] kada mu je parlament – povodom sumnji na korupciju – izglasao nepovjerenje<ref name="Delo2013">{{sl}} {{cite web |url= http://www.delo.si/novice/vladna-kriza/v-zivo-alenka-bratusek-je-nova-mandatarka.html |title= Alenka Bratušek je nova mandatarka |last= |first= |date= 27. februar 2013 |website= |publisher= [[Delo]] |accessdate= 7. 9. 2024 |quote= |archive-date= 2013-03-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130301153104/http://www.delo.si/novice/vladna-kriza/v-zivo-alenka-bratusek-je-nova-mandatarka.html |url-status= dead }}</ref> a vodstvo države preuzet će Alenka Bratušek ([[2013]]/[[2014|14]]). Janša je 20. lipnja 2014. godine otišao na odsluženje zatvorske kazne. Do zatvora su ga pratili njegovi prijatelji i političke pristalice, njih približno 1000 – koji smatraju da je suđenje namješteno i politički motivirano.<ref name="dnevnik-zapor">{{sl}} {{cite web |url= http://www.dnevnik.si/slovenija/pred-zaporom-pripravljajo-oder-vrhovno-sodisce-ne-more-predvideti-dinamike-odlocanja-o-jansevi-zahtevi |title= Janša že v zaporu |last= |first= |date= 21. lipnja 2014 |website= |publisher= Dnevnik |accessdate= 7. 9. 2024 |quote= |archive-date= 2014-07-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140702133953/http://www.dnevnik.si/slovenija/pred-zaporom-pripravljajo-oder-vrhovno-sodisce-ne-more-predvideti-dinamike-odlocanja-o-jansevi-zahtevi |url-status= dead }}</ref> Na [[Parlamentarni izbori u Sloveniji (2014)|izborima]] u julu 2014. bit će stjeran u kut od novih struja kao [[Stranka Mira Cerarja|Stranka modernega centra]] [[Miro Cerar|Mire Cerara]] i [[Demokratska stranka umirovljenika Slovenije|DeSUS]] [[Karl Erjavec|Karla Erjavca]]. SDS dobiva ipak 20,7% glasova (druga najjača stranka), a sam Janša – koji je i dalje u zatvoru – biva ponovno izabran u parlament,<ref name="dnevnik-poslanec">{{sl}} {{cite web |url= http://www.dnevnik.si/slovenija/poslanec-naj-bo-cetudi-iz-zapora |title= Poslanec naj bo – četudi iz zapora |last= |first= |date= |website= |publisher= Dnevnik |accessdate= 7. 9. 2024 |quote= |archive-date= 2014-06-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140620223225/http://www.dnevnik.si/slovenija/poslanec-naj-bo-cetudi-iz-zapora |url-status= dead }}</ref> pa na sjednice parlamenta dolazi ravno iz zatvora.<ref name="jutarnji">{{sl}} {{cite web |url= https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/jansa-za-odlazak-iz-zatvora-u-parlament-treba-predloziti-dnevnik-rada-584029 |title= Janša za odlazak iz zatvora u parlament treba predložiti dnevnik rada |last= |first= |date= 26. 11. 2014|website= |publisher= [[Jutarnji list]] |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> U travnju 2015. godine Ustavni sud Slovenije poništio je presudu Janši i slučaj vratio na ponovno suđenje. Janša pri oslobođenju tvrdi ispred televizijskim kamerama da mu je suđenje namješteno iz krugova „[[Lustracija (politika)|nelustriranih]]” pripadnika slovenske [[Crvena buržoazija|komunističke elite]], da progon orkestrira nekadašnji komunistički čelnik i predsjednik Republike Slovenije [[Milan Kučan]] kojega naziva „sivom emninencijom slovenske [[Titoizam|titoističke]] ljevice” i „vrhom udbaške hobotnice u Sloveniji”, koji da se oslanja na strukture proizlašle iz slovenske [[UDBA|UDBE]] što navodno danas vode glavnu riječ u Sloveniji. Janša je 16. listopada 2015. predstavljao – kao ponovno izabrani predsjednik stranke – [[Slovenska demokratska stranka|Slovensku demokratsku stranku]] na sastanku vodstva [[Evropska narodna partija|Europske narodne stranke]] u [[Bruxelles]]u. Povratkom svog vođe, stranka je doživjela novo rođenje. Na [[Parlamentarni izbori u Sloveniji (2018)|Parlamentarnim izborima]] u lipnju 2018, SDS je dobio 24,96% glasova što mu je zajamčilo dvadeset pet mjesta u [[Državni zbor (Slovenija)|Državnome zboru]]. Međutim drugoplasirani [[Marjan Šarec]] je okupio ljevičarsku koaliciju i s time sastavio manjinsku vladu. Ipak, [[27. siječnja]] [[2020.]] Šarec je podnio ostavku zbog međusobnog nerazumijevanja s koalicijskim partnerima, a [[3. ožujka]] [[2020.]] Slovenski parlament tajnim glasovanjem je izabrao Janšu za novog premijera. Nastao je tako treći Kabinet Janša, u snazi od 13. ožujka 2020. do 1. lipnja 2022. Vlada će proći zaista kroz razdoblje, obilježeno [[Pandemija COVID-a 19|panemijom Covida]], novim ekonomskim poteškoćama te akutnom političkom krizom na istoku ([[Rusko-ukrajinski rat|rat u Ukrajini]], [[Izraelsko-palestinski sukob|rat u Izraelu]], zabrinutosti na području Anadolskog poluotoka). Na [[Parlamentarni izbori u Sloveniji (2022)|izborima]] u travnju 2022. uvjerljivo ga je porazio [[Robert Golob]] (34,45%), no ipak je osvojio 24,92% glasova i pozicionirao se kao glavna oporbena politička snaga. == Politički smjer == {{multiple image | align = right | direction = | background color = | total_width = 350px | caption_align = center | image1 = Kdo JJe nor.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Prosvjed protiv Janšine vlade u ožujku 2021. | image2 = 8. feb 3. vseslovenska vstaja.ogv | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = Prosvjed protiv Janšine vlade iz 8. veljače 2013. | image3 = Ljubljana - Kolesarski protest 15. maja 2020 07.jpg | alt3 = | link3 = | thumbtime3 = | caption3 = Prosvjedi protiv Janšine vlade u svibnju 2020. }} Politički obrazovan u omladinskom ogranku [[Savez komunista Slovenije|Komunističke partije Slovenije]], sa studijama iz područja obrane i vojne strategije, Janša je aktivno sudjelovao u političko-kulturnom zanosu Slovenije [[1980-e|1980-ih]]. Suprotstavio je se umirućoj i birokratiziranoj [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističkoj partiji Jugoslavije]], a na [[Slovenski parlamentarni izbori (1990)|Slovenskim parlamentarnim izborima]] u travnju [[1990.]] kandidirao je se sa [[Slovenski demokratski savez|SDZ-om]] u okviru [[Demokratska opozicija Slovenije|koalicije DEMOS]], koja će pobjediti na izborima s ukupno 54% glasova i time odrediti politički zaokret Slovenije u [[Antikomunizam|antikomunističkom]] smjeru. U vrijeme borbe za [[Rat u Sloveniji|slovensku neovisnost]] imao je važnu ulogu u vojnoj koordinaciji.<ref name="05LJUBLJANA611_a"/> Zatim, bio je u redovima [[Jože Pučnik|Pučnikovog]] i [[France Bučar|Bučarovog]] SDZ-a, no nakon što se stranka raspala na različite frakcije, Janša je se pridružio [[Slovenska demokratska stranka|SDS-u]] čije je vodstvo preuzeo nakon Pučnikova napuštanja [[1993.]] godine. Janševo vodstvo stranke naglašavalo je liberalno-konzervativnu frakciju stranke,<ref name="05LJUBLJANA187_a">{{en}} {{cite web |url= https://www.wikileaks.org/plusd/cables/05LJUBLJANA187_a.html |title= Slovenian president Drnovsek lunches with COM, emphasizes good relationship with PM Jansa |last= |first= |date= 22. 3. 2005|website= |publisher= [[Wikileaks]] |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> čineći je političkom [[Desni centar|snagom desnog centra]], s [[Neoliberalizam|neoliberalnim]] nabojom, geopolitički [[Atlantizam|atlantističkom]]<ref name="05LJUBLJANA611_a">{{en}} {{cite web |url= https://wikileaks.org/plusd/cables/05LJUBLJANA611_a.html |title= Slovenia's PM Janez Jansa: Challenge of a cloq us ally with a weak coalition |last= |first= |date= 24. 8. 2005|website= |publisher= [[Wikileaks]] |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> i [[Proevropejstvo|proeuropskom]],<ref name="05LJUBLJANA611_a"/> tako da će unutar slovenskog političkog spektra povući za sobom cijelo [[Konzervativizam|konzervativno]] krilo. Prema nekim kritikama, Janšino bi usmjerenje slovenske desnice tijekom godina poprimilo aspekte [[Populizam|neopopulizma]] i [[Demokratura|ograničene demokracije]], sa svim nedostacima mnogih sličnih suvremenih sustava (kontrola medija, [[korupcija]], centralistička kontrola stranke, nemar prema društvenim pitanjima u korist brzog ekonomskog rasta<ref name="05LJUBLJANA611_a"/><ref name="05LJUBLJANA187_a"/>). Ulaskom Slovenije u [[Evropska unija|Europsku uniju]] ([[2004.]]), Janšin SDS je se pridružio [[Evropska narodna partija|Europskoj narodnoj stranci]]. {{cquote|Prvi put otkako postoji Slovenija događa se da ćemo svi plaćati niže poreze, ujedno će i poduzeća biti manje opterećena, a ujedno ćemo smanjiti i proračunski deficit, takav odnos nikada nije postojao.{{efn|{{sl}} ''Odkar Slovenija obstaja, se prvič dogaja, da bomo plačevali nižje davke, in to vsi, hkrati bodo tudi podjetja manj obremenjena in hkrati bomo zmanjšali tudi proračunski primanjkljaj, takšnega razmerja nikoli ni bilo.''<ref name="KPVRS">{{sl}} {{cite web |url= https://wikileaks.org/plusd/cables/07LJUBLJANA337_a.html |title= Premier Janez Janša: Slovenija dve leti po volitvah dosega najboljše rezultate od osamosvojitve dalje |last= |first= |date= 4. 10. 2006|website= |publisher= Kabinet predsednika Vlade Republike Slovenije |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref>}}}} U cijelom svome političkome putu, na geostrateškoj razini Janša je podržavao snažnu i izravnu vezu između Slovenije i [[Sjedinjene Države|Sjedinjenih Država]].<ref name="08LJUBLJANA482_a">{{en}} {{cite web |url= https://wikileaks.org/plusd/cables/08LJUBLJANA482_a.html |title= PM Jansa gives incoming government the benefit of the doubt, predicts continuity in foreign policy |last= |first= |date= 24. 10. 2008|website= |publisher= [[Wikileaks]] |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> Podržao je sudjelovanje slovenskih oružanih snaga u mirovnim misijama [[NATO]]-a u svijetu (Bosna, Kosovo, Afganistan, Irak),<ref name="05LJUBLJANA611_a"/><ref name="05LJUBLJANA187_a"/><ref name="08LJUBLJANA482_a"/> nudeći na primjer bazu za porinuće u [[Koper|koparskoj]] luci. Zagovarao je vodeću ulogu Slovenije u mirovnom procesu [[Jugoistočna Evropa|Jugoistočne Europe]], dajući potporu za članstvo [[Hrvatska|Hrvatske]]<ref name="09LJUBLJANA324_a">{{en}} {{cite web |url= https://wikileaks.org/plusd/cables/09LJUBLJANA324_a.html |title= Slovenia-Croatia : PM Pahor frustrated by failed talks in Zagreb, says time running out |last= |first= |date= 9. 10. 2009|website= |publisher= [[Wikileaks]] |accessdate= 7. 9. 2024 |quote=}}</ref> i svih ostalih bivših jugoslavenskih republika u Europsku uniju (2008/09).<ref name="05LJUBLJANA611_a"/> U tome kontekstu je pratio i napetu situaciju u [[Sjeverna Makedonija|Makedoniji]] (2008).<ref name="08LJUBLJANA482_a"/> == Privatni život == On je otac četvero djece, dvoje od prve žene, Silve Predalič, i dvoje od druge. U slobodno vrijeme igra [[nogomet]] i [[golf]], uživa u [[skijanje|skijanju]] i [[snowboarding]]u, ali najviše uživa u [[Planinarenje|planinarenju]] u slovenskim planinama,<ref name="CV">{{cite web |url=http://www.kpv.gov.si/en/prime_minister_janez_jansa/curriculom_vitae_complete_version/#c2931 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120181515/http://www.kpv.gov.si/en/prime_minister_janez_jansa/curriculom_vitae_complete_version/ |url-status=dead |archive-date=20 November 2008 |title=Curriculum Vitae |publisher=Office of the Prime Minister |access-date=7. 9. 2024}}</ref> gdje je također upoznao svoju drugu suprugu, Uršku Bačkovnik, doktorku iz [[Velenje|Velenja]]. == Odlikovanja in priznanja == * {{flagicon|Slovenija}} red generala Maistra 1. razina s mačevima (24. decembra 1991) * {{flagicon|Slovenija}} Spomen znak Republičke koordinacije 1991. * {{flagicon|Poljska}} Ličnost godine srednje i istočne Europe 2020. (Ekonomski forum, 2021.) == Objavljene knjige == * ''Obrambno zaščitna funkcija v načrtih družbenega razvoja republike'', Ljubljana, 1982. Diplomski rad. * ''Podružbljanje varnosti in obrambe'', Ljubljana, Republiška konferenca ZSMS, 1984. * ''[https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-CXY71LM7 Na svoji strani: zbornik]'', Časopis za kritiko znanosti, 1988. * ''Stane Kavčič, Dnevnik in spomini'', koautor sa [[Igor Bavčar|Igorom Bavčarom]], Ljubljana, ČKZ, 1988. * ''[https://archive.org/details/premikinastajanj0000jans Premiki]'', Ljubljana, Mladinska knjiga, 1992. * ''Okopi : pot slovenske države, 1991-1994'', Ljubljana, Mladinska knjiga, 1994. * ''Sedem let pozneje'', Ljubljana, Založba Karantanija, 1994. * ''Osem let pozneje'', koautor s Ivanom Borštnerom i Davidom Tasićem, Ljubljana, Založba Karantanija, 1995. * ''Za kulturo življenja'', Ljubljana, Nova obzorja, 2013. * ''Dvajset let pozneje, Okopi II'', Ljubljana, Mladinska knjiga, 2014. * ''Prvorazredni - sistem za lažno elito'', Ljubljana, Nova obzorja, 2020. == Galerija == <gallery> Jj partija.jpg|Janšin zahtjev za članstvo u Komunističkoj partiji Slovenije. Pristava display.jpg|7. septembar 1990.: [[Jože Kolenc]], [[Anton Krkovič]], Janša, [[Vinko Beznik]], [[Igor Bavčar]]. Flickr - europeanpeoplesparty - Fillon-Molterer-Jansa.jpg|[[François Fillon|Fillon]], [[Wilhelm Molterer|Molterer]] i Janša 2008. godine Angela Merkel in Slovenia 2011 (17).jpg|Susret s [[Angela Merkel|Angelom Merkel]] (2011.) </gallery> == Povezano == * [[Afera JBTZ]] * [[Vlade Socijalističke Republike Slovenije]] * [[Vlada Republike Slovenije]] * [[Predsednici Vlade Slovenije]] * [[Janšizam]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Cite book |last1=Štefančič |first1=Marcel | last2= Rauch |first2= Peter |date= 2008 | title= Janez Janša |url= |publisher= Mladina |location= |isbn=9619116852|pages= |ref = }} * {{en}} {{Cite book |last1=Dolar |first1=Dolar |authorlink1 = Mladen Dolar |last2=Krečič |first2=Jela |authorlink2 = Jela Krečič |last3=Pfaller |first3=Robert |last4=Žižek |first4=Slavoj |authorlink4 = Slavoj Žižek | date= 2018 | title= Janez Janša and Beyond |url= http://www.janezjansa.si/janez-jansa-and-beyond |publisher= Aksioma |location= |isbn=9619393031|pages= |ref = }} {{refend}} {{commonscat|Janez Janša}} == Vanjske veze == * [https://www.sds.si/o-stranki/predsednik-janez-jansa Zvanična stranica Predsjednika SDS-a Janeza Janše] {{Predsednici Vlade Republike Slovenije}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1958||Janša, Janez}} [[Kategorija:Slovenski političari]] [[Kategorija:Premijeri Slovenije]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] 0yhpv0vs2zn364m1meshaip18be2ryk 10 1329 42716235 42716056 2026-11-04T12:07:55Z Edgar Allan Poe 29250 42716235 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[3. novembra]] – Na održanim [[Međuizbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2026.|međuizborima]], [[Demokratska stranka (SAD)|demokrati]] potukli [[Republikanska stranka (SAD)|republikance]] aktualnog predsjednika [[Donald Trump|Donalda Trumpa]] i osvojili većinu i u [[Zastupnički dom SAD|Zastupničkom domu]] i [[Senat (SAD)|Senatu]] [[Kongres SAD|američkog Kongresa]]. * [[26. oktobra]] – Napadač [[Bayern München]]a i [[Fudbalska reprezentacija Engleske|engleske reprezentacije]], [[Harry Kane]], dobio [[Zlatna lopta France Footballa|Zlatnu loptu]]. * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] (''rezultati na slici'') [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – u raznim dijelovima Europe (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španjolska, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i prosvjednika. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|u Albaniji posvjedi]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Mišo Kovač]] | [[Patrick Stewart]] | [[Yasuo Fukuda]] | [[Walter Koenig]] | [[Tom Skerritt]] | [[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] }}</div> </div> 5n4c7hzvitnd9qmsp3nk4d2gao99bny 42716345 42716235 2026-11-04T22:30:22Z Aca 108187 što komplikovano, kad može jednostavno :), potukli je užasan izraz 42716345 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[3. novembra]] – Na [[Međuizbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2026.|američkim međuizborima]], [[Demokratska stranka (SAD)|Demokratska stranka]] osvojila je većinu i u [[Zastupnički dom SAD|Zastupničkom domu]] i [[Senat (SAD)|Senatu]]. * [[26. oktobra]] – Napadač [[Bayern München]]a i [[Fudbalska reprezentacija Engleske|engleske reprezentacije]], [[Harry Kane]], dobio [[Zlatna lopta France Footballa|Zlatnu loptu]]. * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] (''rezultati na slici'') [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – u raznim dijelovima Europe (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španjolska, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i prosvjednika. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|u Albaniji posvjedi]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Mišo Kovač]] | [[Patrick Stewart]] | [[Yasuo Fukuda]] | [[Walter Koenig]] | [[Tom Skerritt]] | [[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] }}</div> </div> 33mnvrwa48ykgy8bz3b1m9flzam5t3e 42716346 42716345 2026-11-04T22:30:40Z Aca 108187 42716346 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[3. novembra]] – Na [[Međuizbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2026.|američkim međuizborima]], [[Demokratska stranka (SAD)|Demokratska stranka]] osvojila je većinu i u [[Zastupnički dom SAD|Zastupničkom domu]] i u [[Senat (SAD)|Senatu]]. * [[26. oktobra]] – Napadač [[Bayern München]]a i [[Fudbalska reprezentacija Engleske|engleske reprezentacije]], [[Harry Kane]], dobio [[Zlatna lopta France Footballa|Zlatnu loptu]]. * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] (''rezultati na slici'') [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – u raznim dijelovima Europe (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španjolska, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i prosvjednika. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|u Albaniji posvjedi]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Mišo Kovač]] | [[Patrick Stewart]] | [[Yasuo Fukuda]] | [[Walter Koenig]] | [[Tom Skerritt]] | [[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] }}</div> </div> pahgrtsursb8yegv1n2crwp39xxt5oo 0 2035 42716245 42716164 2026-11-04T12:46:33Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Srpski istoričari|Srpski istoričari]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Crnogorski istoričari|Crnogorski istoričari]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716245 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=MILOVAN ĐILAS |slika=Milovan Djilas.jpg |opis slike=Milovan Đilas | datum_rođenja =[[4. jun]] [[1911]]. | mesto_rođenja =[[Podbišće]], kod [[Mojkovac|Mojkovca]] | država_rođenja ={{flagicon|Crna Gora|1910}} [[Kraljevina Crna Gora]] | datum_smrti =[[20. april]] [[1995]]. ('''83''' god.) | mesto_smrti =[[Beograd]], [[Srbija]] | država_smrti ={{zastava|SR Jugoslavija}} |supruga=[[Mitra Mitrović]] ([[1936]]—[[1952|52]])<br />[[Štefanija Đilas]] ([[1952]]—[[1993|93]]) |profesija=politički teoretičar, pisac |KPJ=[[1933]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=član [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |godine službe=[[1941]] — [[1945]]. |čin = [[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|35px]] [[General-pukovnik]] u rezervi |funkcija='''Predsednik<br />[[Skupština SFRJ|Savezne narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]]''' |mandat=[[1953]] — [[1954]]. |prethodnik=[[Vladimir Simić]] |naslednik=[[Moša Pijade]] |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} * (sva odlikovanja i vojni čin oduzeti su mu 14. X 1957.) }} '''Milovan Đilas Đido''' ([[Podbišće]], [[Mojkovac]], [[Crna Gora]] [[4. 6.|4. jun]] [[1911]] – [[Beograd]], [[20. 4.|20. april]] [[1995]]) je bio [[Crnogorci|crnogorski]] [[komunizam|komunista]], politički zatvorenik u obe Jugoslavije, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[politika|politički]] teoretičar i [[pisac]]. Bio je jedan od vođa [[Ustanak u Crnoj Gori 1941.|ustanka u Crnoj Gori]]. Nakon rata general JNA, ministar FNRJ, šef Agitpropa i predsednik Savezne narodne skupštine.<ref name="Milošević"/> Zbog zagovaranja višestranačja 1950-ih završio je u zatvoru, postavši jedan od najpoznatijih [[disident|disidenata]] u svijetu.<ref>[http://www.nytimes.com/1995/04/21/obituaries/milovan-djilas-yugoslav-critic-of-communism-dies-at-83.html Milovan Djilas, Yugoslav Critic of Communism, Dies at 83]</ref><ref>[http://www.thefreelibrary.com/Remembering+Milovan+Djilas.-a056906541 Remembering Milovan Djilas]</ref> Milovan Đilas je dva puta politički robijao, za vreme Kraljevine Jugoslavije od [[1933]]. do [[1936]], a potom za vreme socijalističke Jugoslavije od [[1956]]. do [[1966]]. Đilas je tokom života menjao stavove, pa je od tvrdokornog boljševika, komuniste i revolucionara, nakon rata počeo da se izjašnjava kao [[Demokratski socijalizam|demokratski socijalista]].<ref>The New Class, Greek Edition (Horizon), Athens, 1957,Prologue(page ιστ)</ref> Takođe je menjao stavove o crnogorskoj samobitnosti – od zastupanja teze da su [[Crnogorci]] zasebna nacija, postala od [[Srbi|Srba]], do tvrdnje da Crnogorci čine sastavni deo srpske nacije.<ref>[http://www.pobjeda.me/2012/05/08/polemike-milovan-dilas-negator-crnogorske-nacije Polemike: Milovan Đilas – Negator crnogorske nacije]</ref> Neki autori Đilasa drže odgovornim za streljanja ideoloških protivnika tokom Drugog svetskog rata u Crnoj Gori.<ref>[http://www.pobjeda.me/2012/05/08/polemike-milovan-dilas-negator-crnogorske-nacije Polemike: Milovan Đilas – Negator crnogorske nacije]: {{izdvojeni citat|Zadužio je Đido Crnogorce rezultatima svog rada, nema sumnje. I kad je bio boljševički agitpropovac i tvorac brojnih „pasijih grobalja”, projektant, a Boga mi, i izvršilac ubistava nevinih ljudi pod firmom istrebljenja „klasnog neprijatelja“ i slično...}}</ref> Drugi smatraju da je kampanja protiv Đilasa, koja je vođena četiri decenije, zasnovana na dve laži: da je harao po Crnoj Gori skoro sve vreme rata, i da je "izmislio" crnogorsku naciju.<ref name="Milošević2"/> == Biografija == {{izdvojeni citat|Triput sam u životu bio slobodan — veoma blizu nepostojećoj, neostvarivoj apsolutnoj slobodi — dvared u zatvoru, a jedared u ratu.<ref>[http://www.uciteljneznalica.org/upload/ebook/794_%C4%90ilas,%20Milovan,%20Tamnica%20i%20ideja,%20Kola%C5%A1inska%20liga%20za%20ljudska%20prava,%201984.pdf Milovan Đilas, Tamnica i ideja]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} Milovan Đilas "Đido" je rođen [[4. 6.]] [[1911]]. u selu [[Podbišće]] kod [[Mojkovac|Mojkovca]]. Otac mu je bio granični oficir crnogorske vojske, a majka domaćica.<ref>izvor-autobiografska knjiga "Besudna zemlja"</ref> Školovao se u [[Kolašin]]u i [[Berane|Beranama]], gde završava osnovnu školu i gimnaziju. Za vreme pohađanja gimnazije aktivno se bavio pisanjem poezija i pesama. Stekao je veliku slavu kod učenika i nastavnika. Milovan Đilas se za vreme gimnazijskih dana sve više opredeljivao za radnički pokret u zemlji. === Revolucionarni studentski pokret === {{main|Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu}} [[Datoteka:Milovan Đilas u beogradskom tramvaju.jpg|minijatura|Milovan Đilas u beogradskom tramvaju 1930-ih.]] Posle svršetka gimnazije, odlazi u [[Beograd]] gde počinje da studira [[filozofija|filozofiju]] i [[pravo]] na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]] [[1932]]. godine. Tada se povezuje sa ilegalnom Skojevskom organizacijom i vrlo brzo postaje član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a u [[septembru]] [[1932]]. Za vreme svojih studija, aktivno je radio i kao Skojevski poverenik na štampanju, pisanju i rasturanju propagandnog materijala. Bio je jedan od organizatora [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnog studentskog pokreta na Beogradskom univerzitetu]]. Vršio je propagandni rad po [[Univerzitet u Beogradu|Univerzitetu]] i objašnjavao studentima ciljeve i zadatke radničkog pokreta i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Zbog toga je nekoliko puta bezuspešno izbacivan sa studija. Krajem [[1932]]. njegovu aktivnost zapazilo je i članstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], pa je Milovan Đilas od [[april]]a [[1933]]. pristupio KPJ. Iste godine je stekao diplomu Pravnog fakulteta Univerziteta u Beogradu.<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166964/Milovan-Djilas Milovan Đilas (Britannica)]</ref> === Robija u Sremskoj Mitrovici === [[Datoteka:Milovan Đilas Sremska Mitrovica 1933.jpg|thumb|left|Milovan Đilas na robiji u Sremskoj Mitrovici 1933. godine.]] Za vreme velike provale komunista u [[Beograd]]u, policija ga je uhapsila u [[August (mjesec)|avgustu]] [[1933]]. na pijaci. Milovan Đilas je prebačen u [[Glavnjača|Glavnjaču]] gde su ga ispitivali [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]] i [[Svetozar Vujković]]. Nije ništa priznao, pa je bio pretučen i ostavljen celu noć da bez odeće leži u svojoj ćeliji. Sutradan mu je počelo suđenje pred Opštinskim sudom grada [[Beograd]]a koji ga je po [[Zakon o zaštiti države|Zakonu o zaštiti države]] osudio na pet godina zatvora. Islednici su ga nekoliko puta zatvarali u samicu, tražili da otkrije partijsku liniju, ali nisu uspeli. Milovan Đilas je jedne večeri toliko pretučen, da ujutru nije mogao da stoji na nogama. Zato je rešio da započene štrajk glađu. Sva jela koja bi mu se servirala, prosipao bi i vraćao. Krajem [[1934]]. imao je srčanih problema, pa su ga na predlog lekara prebacili u udobniju ćeliju i više nije bio u samicama. Za vreme svog boravljenja u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], Milovan Đilas je uspeo da prevede tri romana [[Maksim Gorki|Maksima Gorkog]] i deset njegovih pripovedaka, na dva džaka toalet-papira. jer mu nije bilo dozvoljeno korišćenje papira. Takođe je preveo i Miltonov "Izgubljeni raj", za koji je 1989. dobio nagradu “Miloš N. Đurić”. Punu kaznu nije izdržao. Pomilovan je i iz zatvora je izašao početkom [[1936]]. godine. Po izlasku iz zatvora stanovao je kod svog prijatelja sa studija na periferiji [[Beograd]]. Nastavio je da se bavi komunističkom propagandom. === Rad u Partiji do početka rata === [[Datoteka:Protestni-miting-ujedinjene-studentske-omladine-1939.jpg|desno|mini|Protestni miting Ujedinjene studentske omladine [[1939]].]] Za Milovana Đilasa je čuo i generalni sekretar [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] [[Josip Broz Tito|Tito]]. On je tada probao na sve načine da se poveže s njim i da iskoristi njegovu sposobnost na jačanju Partije. [[Josip Broz Tito|Tito]] šalje direktivu da se Milovan Đilas nađe na Partijskom savetovanju u [[Zagreb]]u početkom [[1938]]. godine. Na sastanku u Zagrebu, Milovan Đilas je dobio od Tita zadatak da organizuje slanje srpskih dobrovoljaca za Španiju. Iste godine je bio izabran u Centralni komitet [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. U maju [[1939]]. učestvuje na Zemaljskoj konferenciji u [[Šmartna Gora|Šmartnoj Gori]] kao delegat iz Srbije. Početkom [[1940]]. Milovan Đilas je primljen u Politbiro CK [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Radio je u uređivanju članka "Za čistoću i boljševizaciju Partije", koju je u nastavcima pisao [[Josip Broz Tito|Tito]]. Pokretao je niz časopisa koji su favorizovali [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]: "Naša Stvarnost", "Sodobnost" "Književni Savremenik", "Mlada Kultura" itd. Za vreme pristupanja Trojnom paktu i prvih narodnih nezadovoljstava, [[Josip Broz Tito|Tito]] šalje Đilasa u Beogradu da izveštava Partiju o narodnim utiscima. U [[Beograd]] stiže sa svojom ženom [[Mitra Mitrović|Mitrom Mitrović]], sa kojom je zajedno pošao u rat kasnije. U Beogradu mu se pridružio i [[Rade Končar]]. Đilas se uoči demonstracija sastao sa [[Dragoljub Jovanović|Dragoljubom Jovanovićem]], vođom levih zemljoradnika i rekao mu da će se komunisti bez obzira na demonstracije zalagati za borbu. Nakon završetka demonstracija, poslao je svoju ženu da iznese Titu raport. Po dolasku Tita u Beograd, učestvuje na sastanku Politbiroa u Molerovoj ulici. Prvih dana posle napada Nemačke na [[Sovjetski Savez|SSSR]], učestvuje na sastanku Agitpropa CK za [[Srbija|Srbiju]]. === Oslobodilački rat i revolucija === ==== Ustanak u Crnoj Gori 1941. ==== {{main|Ustanak u Crnoj Gori 1941.}} {{izdvojeni citat|Od 13. jula do 9. avgusta oslobođeno 6 srezova: Bijelo Polje, Kolašin, Berane, Andrijevica, Danilovgrad i Šavnik. Bili opsednuti Cetinje, Podgorica i Nikšić. Po 15 dana bili slobodni Petrovac i Vir Pazar. Ustanak organizovali đeneralštabni kapetan [[Arso Jovanović]] i profesor Milovan Đilas.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_219.htm</ref>|Izveštaj britanske misije jugoslovenskoj vladi od septembra 1941.}} Đilas je bio upućen u julu 1941. u Crnu Goru radi pripremanja i pokretanja borbe protiv italijanskih okupatora. Na njega se prenose izvanredna ovlašćenja po partijskoj i vojnoj liniji, s pravom smenjivanja lokalnog rukovodstva i s pravom kažnjavanja. Kao član Politbiroa, automatski je izabran i za člana [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog Štaba NOVJ]]. U [[Crna Gora|Crnoj Gori]] zajedno sa kapetanom [[Arso Jovanović|Arsom Jovanovićem]] organizuje ustanak koji je bio opštenarodni, veliki delovi Crne Gore su oslobođeni i kod ustanika nije bilo ozbiljnijih podela i sukoba izmedju komunista i nekomunista. Prvo naređenje koje je Đilas izdao 9 dana posle izbijanja ustanka u Crnoj Gori zagarantovalo je ličnu slobodu, nepovredivost stana i vlasništva, slobodu vere i veroispovesti, slobodu misli i govora, slobodu organizovanja, sastajanja i razmene mišljenja.<ref name="ReferenceA">Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda, tom III, knjiga 1, str. 9-12.</ref> Isto naređenje je legalizovalo sve demokratske političke partije, dalo opšte pravo glasa (žene tada prvi put u Crnoj Gori mogu da biraju i budu birane), uvelo obavezno izvođenje optuženih pred sud najdalje 48 časova posle hapšenja i uz obavezno angažovanje advokata.<ref name="ReferenceA"/> Zajedno sa [[Mitar Bakić|Mitrom Bakićem]] dočekao je prvu englesku vojnu misiju koju je predvodio kapetan [[Dvejn Hadson]] u Petrovcu na moru. Zajedno su ga odveli u partizanski Vrhovni Štab u Užicu. ==== Slom ustanka u Srbiji ==== Đilas u novembru 1941. stiže u oslobođeno [[Užice]] i preuzima rad u listu "[[Borba (list)|Borba]]", glavnom partijskom glasilu. Povlačio se zajedno sa Vrhovnim štabom prema [[Zlatibor]]u, pa dalje u [[Sandžak]]. Milovan Đilas se pred kraj 1941. nalazi s Vrhovnim štabom u Sandžaku gde radi na prikupljanju ostalih partizanskih jedinica koje su se povlačile posle pada [[Užička republika|Užičke republike]]. U trenucima malaksavanja partizanskog pokreta posle sloma ustanka u [[Srbija|Srbiji]], Đilas sprovodi mere na održavanju discipline i morala boraca, uključujući i mere streljanja. Posle odstupanja glavnine partizana u Bosnu, Đilas ostaje u [[Nova Varoš|Novoj Varoši]], na granici Srbije i Crne Gore, odakle se usred zime i u teškim okolnostima povlači s jedinicama pod njegovom komandom i pridružuje Vrhovnom štabu. ==== Streljanja u Crnoj Gori 1942. ==== {{main|Četničko-partizanski sukob|Leva skretanja}} {{izdvojeni citat|Streljati nekoga to je tehničko pitanje, kako kaže [[Sreten Žujović|drug Crni]], ali je osnovno ubediti masu u neophodnost toga streljanja.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref>|Pismo Milovana Đilasa CK KPJ od 27. marta 1942.}} Dok je Đilas bio odsutan, u Crnoj Gori je došlo do pojave [[leva skretanja|levih skretanja]] i "pasjih grobalja" za ideološke protivnike.<ref name="Milošević2"/> U martu [[1942]]. godine Đilas se vraća u Crnu Goru, gde se u međuvremenu rasplamsao [[partizansko-četnički sukob]]. Momčilo Cemović smatra da su CK KPJ i Vrhovni štab poslali Đilasa da utvrdi stvarno stanje i smeni odgovorne rukovodioce. Đilas u to vreme piše Centralnom komitetu KPJ kako se „[[kulak|kulački]] elementi" po selima plaše da će komunisti sve komunizirati, da će uskoro kod nas biti sovjeti, da su [[Narodnooslobodilački odbor|NOO]] škola za [[sovjet]]e, da je objavljen rat londonskoj vladi i da sve to unosi paniku u srednje seljaštvo; da se „tutnjavom o revoluciji" zaboravlja na [[fašizam]] i borbu protiv njega.<ref name="Petranović"/> U aprilu 1942. godine, Milovan Đilas je učestvovao u donošenju presude o streljanju četvoro mladih partizana iz porodice Tadića, braće poznatog filozofa [[Ljubomir Tadić|Ljubomira Tadića]], koji je "jedini izbegao streljanje, jer smo ga smatrali premladim da bismo ga ubili".<ref name="danas.rs">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]</ref> Prema Đilasovoj verziji, oni su streljani jer je Tadija Tadić, politički komesar bataljona, upozorio svog strica Spasoja, koji je bio u četnicima, da ga partizani traže da ga ubiju, što je proglašeno izdajom.<ref name="danas.rs">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]</ref> Prema verziji Ljube Tadića, njihova krivica je izmišljena, a ubijeni su za odmazdu "posle blamaže i neuspeha", nakon što je partizanska potera nastradala od starog komite Spasoja Tadića. Tadić navodi da su oni streljani jer su odbili da lično likvidiraju svog strica.<ref name="Tadić"/> Hapšenja partizana iz porodice Tadića je izvršeno na prevaru, tako što su pozvani na razgovor o prekomandovanju.<ref name="Tadić"/> Pored braće Tadića, ubijeni su još neki mladići koji su se stavili na njihovu stranu. Neki od streljanih u Gornjem Polju nisu imali više od osamnaest godina.<ref name="Tadić">{{Cite web |title=Tajna prepiska Ljube Tadića i Milovana Đilasa |url=http://www.nedeljnik.co.rs/sr/2013/12/26/dnevni-magazin/tajna-prepiska-ljube-tadi%C4%87a-i-milovana-%C4%90ilasa |access-date=2014-06-18 |archive-date=2014-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603131005/http://www.nedeljnik.co.rs/sr/2013/12/26/dnevni-magazin/tajna-prepiska-ljube-tadi%C4%87a-i-milovana-%C4%90ilasa |dead-url=yes }}</ref> U posleratnoj prepisci sa profesorom Ljubom Tadićem, Đilas je odgovorio kako bi ponovo učinio isto<ref name="Tadić"/>, odnosno "ne bi drukčije postupio ni s rođenom braćom".<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1163525 DOKUMENT: Pismo Milovana Đilasa Ljubomiru Tadiću]</ref> {{izdvojeni citat|Pohapšene Tadiće su sproveli u Gornje Polje. Istragu su vodili Dakić i [[Sava Kovačević]], ali smo i [[Ivan Milutinović|Milutinović]] i ja bili u toku i odobrili presudu.<ref name="Tadić"/>|Milovan Đilas}} Aleksa Đilas, sin Milovana Đilasa, smatra da je profesor Tadić bio obmanut "policijskim dezinformacijama", koje su plasirane protiv Đilasa nakon rata. Prema njegovim rečima, profesor Tadić i Milovan Đilas su nakon prepiske postali prijatelji.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1163245 Preminuo akademik Ljubomir Tadić]</ref> ==== Prelazak u Bosnu ==== Radio je na uređivanju partijskog lista "Borba" koja je obnovljena u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]], u selu Drinićima. Radio je i na uređivanju organa CK "Proletera", izrađivao je "biltene Vrhovnog štaba", radio je na radio-stanici "Slobodna Jugoslavija" , na rasturanju članka "Nacionalno pitanje u Jugoslaviji u svjetlosti narodnooslobodilačke borbe" po [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Hercegovina|Hercegovini]] i [[Slovenija|Sloveniji]]. ==== Bitke na Neretvi i Sutjesci ==== [[Datoteka:Ivo Lola Ribar i Milovan Đilas.jpg|minijatura|Ivo Lola Ribar i Milovan Đilas]] {{izdvojeni citat|Svi italijanski vojnici — ceo treći bataljon 259-te čete Murđe divizije — poslati su u smrt… Mnogi leševi su bačeni u reku Ramu. Nekoliko ih se zakačilo između debla i ja sam zajedno sa našim oficirima zlobno uživao pri pomisli kako italijanski oficiri na mostovima i obalama u Mostaru prestravljeni od užasa posmatraju Neretvu zagušenu leševima njihovih vojnika.<ref name="danas.rs">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]</ref>|Milovan Đilas}} Za vreme operacije "[[Bitka na Neretvi|Vajs]]" i "[[Operacija Schwarz|Švarc]]" nastupao je zajedno sa Vrhovnim štabom. Bio je prisutan na [[Martovski pregovori 1943|Martovskim pregovorima]] pod lažnim imenom Miloš Marković. Izgladnio, iznuren, izubijan i pocijepan, Milovan Đilas je u noći nakon neuspješnog proboja Treće udarne divizije preko Sutjeske sanjao [[Isus Hrist|Isusa Hrista]]. Kad se probudio i otvorio oči, nije ga bilo, kad ih zatvori – opet vidi Hrista. Član Politbiroa CK KPJ i Vrhovnog štaba NOVJ, ubijeđeni komunista, Milovan Đilas se pomolio: {{izdvojeni citat|Ako si došao na svet i patio radi dobra i istine – ti moraš videti da je naša stvar pravedna i plemenita. Mi, u stvari, nastavljamo, probamo da nastavimo ono što si ti započeo. I ti nas nisi zaboravio, niti nas možeš napustiti...<ref name="Švarm">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1113628 Filip Švarm, Smrt fašizmu – sloboda narodu]</ref>}} Godine 1943. učestvovao je u pripremi odluka [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugog zasedanja AVNOJ-a]], održanog 29. i 30. novembra 1943. u Jajcu. Ova jugoslovenska skupština, koju je organizovalo vođstvo partizanskog pokreta, zasnovala je posleratnu Jugoslaviju koja je trebalo da bude demokratska i federativna država. Đilas je bio i delegat na zasedanju.<ref>http://www.djilas.info/HRONOLOGIJA/hronologija.html</ref> ==== Misija u SSSR 1944/45. ==== [[Datoteka:Vrhovni štab na Visu.jpg|minijatura|[[Vrhovni štab NOVJ]] u [[Titova špilja na Visu|pećini na Visu]] [[1944]]. godine: Vladimir Bakarić, Ivan Milutinović, Edvard Kardelj, Josip Broz Tito, Aleksandar Ranković, Svetozar Vukmanović Tempo, Milovan Đilas.]] U prvoj polovini 1944. godine Đilas je boravio sa Vrhovnim štabom na otoku [[Vis u Narodnooslobodilačkoj borbi|Visu]]. Polovinom [[1944]]. poslat je na čelu misije Vrhovnog štaba zajedno sa generalom [[Velimir Terzić (general)|Velimirom Terzićem]] u [[Moskva|Moskvu]]. Dobio je čin [[general-lajtnant]]a i imao je zadatak da kao političar prikaže situaciju u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Milovan Đilas se vraća u oslobođeni [[Beograd]] novembra 1944. Aprila [[1945]]. Đilas i [[Josip Broz Tito|Tito]] odlaze u [[Moskva|Moskvu]] na potpisivanje ugovora o prijateljstvu i uzajamnoj pomoći [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a Đilasova porodica je u ratu teško stradala. Oca Nikolu ubili su 1943. albanski nacionalisti za vreme nemačke okupacije pošto su ga Nedićeve vlasti proterale iz Srbije na Kosovo. Njegova sestra Dobra poginula je u borbi s četnicima u Srbiji 1942. Brata Aleksu ubili su četnici 1941. u Crnoj Gori. Drugog brata Milivoja ubili su Nemci na Banjici 1942.<ref name="Milošević2">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=357926 Zaboravljeni disident]</ref> === Sukob sa Informbiroom === {{main|Informbiro}} Đilas je bio najzapaženiji ideolog u jugoslovenskom sukobu sa Kominformom, čiji je inače suosnivač bio i u kome je pre sukoba učestvovao u osudi skretanja italijanskih i francuskih komunista.<ref name="Milošević"/> Na otvaranju [[Informbiro|Kominforma]] u zapadnoj [[Poljska|Poljskoj]], Milovan Đilas, zajedno sa [[Edvard Kardelj|Edvardom Kardeljom]] je predstavljao [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Početkom 1948. Đilas dobija poziv iz [[Moskva|Moskve]] da učestvuje u nekim diskusijama oko [[Albanija|Albanije]]. Đilas odlazi iz Beograda za Moskvu vozom preko [[Rumunija|Rumunije]] zajedno sa tadašnjim Načelnikom Političke uprave Generalštaba [[Jugoslavenska narodna armija|JA]] [[Svetozar Vukmanović-Tempo|Svetozarom Vukmanovićem-Tempom]] i generalom [[Koča Popović|Kočom Popovićem]]. Učestvovao je u razgovorima sa [[Josif Staljin|Staljinom]], [[Bulganjin]]om, [[Vasiljevski]]m i [[Antonov]]om. Misija Đilasa u Moskvi je trajala do [[mart]]a [[1948]]., kada se vratio u [[Beograd]]. Učestvovao je na svim sednicama Politbiroa prilikom objavljivanja kompromitujućih pisama iz [[Moskve]] i radio je na sastavljanju odgovora u ime CK [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Po objavljivanju [[Informbiro|Rezolucije Informbiroa]] u [[Bukurešt]]u, pozvan je da dođe u Centralni komitet, jer je Radio Prag tada uveliko prenosio Rezoluciju protiv Kompartije [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Na noćnoj sednici u [[Beli Dvor|Belom Dvoru]] je određen da napiše odgovor CK KPJ na optužbe [[Informbiro]]a. Za vreme borbe sa Informbiroom, Milovan Đilas je bio stalno sa Partijom, učestvovao je na svim Plenumima i sednicama. Radio je na pisanju članaka u "[[Politika (list)|Politici]]" i "[[Borba (list)|Borbi]]". [[Šesti kongres KPJ]] održan u Zagrebu od 2. do 7. novembra [[1952]]. bio je rekapitulacija antistaljinističkog kursa. "''Ništa nije toliko sveto da ne može biti promenjeno!''", piše u tada usvojenom programu [[SKJ]]. Prihvaćene su Đilasove ideje o neophodnosti diskusije i borbe mišljenja, o tome da svi članovi Partije treba da imaju pravo da slobodno raspravljaju javno o stavovima drugih članova Partije, čak i ako nose najviše funkcije.<ref name="Milošević"/> U diskusiji se Đilas založio da se ne sme zabranjivati ljudima različitih shvatanja, čak ni "reakcionarnih i antimaterijalističkih", da objavljuju svoje radove, i da se treba boriti pre svega "političkim i idejnim argumentima", a ne policijskim i sudskim progonima.<ref name="Milošević"/> U međuvremenu se razveo od svoje supruge Mitre Mitrović i oženio po drugi put, sa [[Štefanija Đilas|Štefanijom Đilas]]. Početkom [[1953]]. godine je izabran za predsednika [[Skupština SFRJ|Savezne narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]]. === Nova misao === Đilas je januara 1953. pokrenuo antidogmatski mesečnik "Nova misao", u čijem su redakcijskom kolegijumu bili [[Dobrica Ćosić]], [[Miroslav Krleža]], [[Skender Kulenović]], [[Oskar Davičo]], [[Mihajlo Lalić]]...<ref name="Milošević"/> Već juna [[1953]], na Drugom plenumu CK, održanom u Titovoj rezidenciji na Brionima, novi kurs se dovodi u pitanje, ali Đilas nastavlja. U "Borbi" od 11. oktobra 1953. do 7. januara [[1954]]. on objavljuje seriju članaka u kojima kritikuje partijsku [[birokratija|birokratiju]]. Članci su izazvali veliko interesovanje, tiraž "Borbe" skočio je na tri stotine hiljada primeraka, a u redakciju je stiglo oko trideset hiljada pisama podrške.<ref name="Milošević"/> Bilo je ukupno 17 ovakvih članaka koji su osim u Borbi izlazili i u listu "[[Nova misao]]". Đilasovi članci su izazvali veliku diskusiju u Savezu komunista Jugoslavije i u najširim masama. Naročito je bio upečatljiv Đilasov članak pod nazivom "Anatomija jednog morala", objavljen u poslednjem broju "Nove misli". Đilas je njime kritikovao neke posleratne pojave jugoslovenskog komunizma, kao i sam život nekih viših funkcionera.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995060 Milovan Đilas: Anatomija jednog morala]</ref> U članku je stao u odbranu glumice [[Milena Dapčević|Milene Dapčević]], žene [[Peko Dapčević|Peka Dapčevića]], izložene izrugivanju žena ostalih partijskih funkcionera.<ref name="Milošević"/> Tri dana posle poslednjeg članka Milovana Đilasa [[7. 1.]] [[1954]], "[[Borba (list)|Borba]]" je objavila ogradu Izvršnog komiteta CK [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]], od Đilasovog pisanja. Napomenuto je da su Đilasovi članci izazvali zabunu u redovima članova Saveza, da su članci direktno protivni odlukama VI kongresa SKJ i da su ništavni za čitav politički sistem. Đilas je izjavio Izvršnom komitetu da će obustaviti dalje objavljivanje članaka. Međutim, za to je bilo kasno, jer je već bio sazvan Treći (vanredni) plenum CK SKJ da raspravi "slučaj Milovana Đilasa".<ref name="Milošević"/> === Vanredni Plenum CK SKJ protiv Đilasa === U [[Beograd]]u je [[16]]. i [[17. 1.]] [[1954]]. održan Treći vanredni plenum CK SKJ posvećen Milovanu Đilasu, a jedna tačka dnevnog reda je nosila naziv "Slučaj Milovana Đilasa i pitanje sprovođenja odluka VI kongresa SKJ". Đilas je o plenumu obavešten na dan zasedanja – došao je pešice sa suprugom Šteficom i Dedijerom, a u konferencijskoj sali niko mu nije pokazao mesto.<ref name="Milošević"/> Plenum je otvorio [[Josip Broz Tito|Tito]] kritikujući Đilasova pisanja, optuživši ga za "revizionizam", da je napao Savez komunista, da je pokušao da izazove anarhiju. Protiv Đilasa na Plenumu govorilo je čak 39 članova CK, a branio ga je jedino [[Vladimir Dedijer]].<ref name="Milošević"/> Dedijer je i sam iskritikovan, jer je kao urednik "Borbe" radio na uređivanju Đilasovih članaka. Đilas se prvog dana branio, a drugog dana se ponašao pokajnički. Kasnije je pisao da je to bio čist [[staljinistički proces]].<ref name="Milošević"/> Plenum je doneo odluku da su shvatanja Milovana Đilasa u osnovi protivna političkoj liniji usvojenoj na VI kongresu SKJ, pa je tako Đilas izazvao zabunu i konfuziju u celoj Partiji, izolovano delovao protiv Partije i time pokušao da razbije idejno jedinstvo celog Saveza komunista. Zato je Plenum isključio Milovana Đilasa iz CK SKJ, udaljio sa svih funkcija u Partiji i kaznio poslednjom opomenom. Sve to je pomno pratila "zapadna kapitalistička propaganda".<ref name="Milošević"/> Decembra [[1954]]. Đilas daje intervju dopisniku ''[[The New York Times|Njujork Tajmsa]]'' u kome je kritikovao političko stanje u Jugoslaviji i istakao potrebu postojanja opozicione partije kao činioca demokratije.<ref name="Milošević"/> Zbog toga se pokreće tajni sudski postupak u [[Beograd]]u, gde je izveden i [[Vladimir Dedijer]]. Đilas je osuđen na kaznu zatvora od osamnaest meseci, uslovno na tri godine.<ref name="Milošević"/> [[13. 1.]] [[1955]]. Đilas podnosi pismenu ostavku na dužnost predsednika Savezne narodne skupštine, kada je obrazložio da se od tada više ne smatra članom [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]] i da po svojoj volji istupa iz članstva. I pored izrečenih opomena, Đilas objavljuje svoje novo delo "Nova klasa i analiza komunističkog sistema". === Ponovo robija u Sremskoj Mitrovici === Milovan Đilas više nije obavljao ni jednu funkciju i bavio se jedino pisanjem. U vreme [[Mađarska revolucija 1956|Mađarske revolucije]], on u intervju od 24. oktobra [[1956]]. kritikuje jugoslovenski stav neutralnosti kao faktičku podršku sovjetskoj vojnoj intervenciji kojom je ugušena revolucija u Mađarskoj. Ponovo je uhapšen 19. novembra 1956. i već 12. decembra, po članu 118, stav 1, Krivičnog zakona o "neprijateljskoj propagandi" osuđen na tri godine strogog zatvora, zbog "antijugoslovenske delatnosti".<ref name="Milošević"/> Kaznu je izdržavao u Sremskoj Mitrovici. Dok je bio u Kazneno-popravnom domu u Sremskoj Mitrovici kao kažnjenik broj 6880, objavljena je u [[SAD]] njegova knjiga ''[[Nova klasa]]''. Uprava kaznionice se uzrujala, jer je u stranoj štampi bilo objavljeno da je knjigu proturio iz zatvora.<ref name="Milošević"/> U Sovjetskom Savezu i zemljama Istočne Evrope Đilas je dobijao nazive "kralj antikomunizma", "potpaljivač Hladnog rata", i "marioneta u rukama američkih imperijalista".<ref name="Milošević"/> Na novo suđenje su ga odvezli rano ujutro 4. oktobra [[1957]]. u Okružni sud u Sremskoj Mitrovici, gde je 5. oktobra osuđen na sedam godina zatvora – u zbiru s ranijom kaznom, na devet godina.<ref name="Milošević"/> Na Sedmom kongresu Saveza komunista Jugoslavije, održanom od 22. do 26. aprila [[1958]]. u Ljubljani, [[Tito]] Đilasa naziva luđakom, izdajnikom, renegatom, čovekom koji pljuje na dostignuća revolucije.<ref name="Milošević"/> Leta 1958. godine ukinut mu je ćelijski režim i u njegovo prizemlje dovedeno je oko trideset zatvorenika. Istovremeno, za Novu klasu dobio je francusku nagradu "''Prix de la Liberte''" za [[1958]]. godinu. Za vreme robije napisao je roman „Knjiga o [[Petar II Petrović Njegoš|Njegošu]]“ u Sremskoj Mitrovici od 1957. do 1959. godine.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:453339-Djilasova-studija-o-Njegosu-ponovo-pred-citaocima Đilasova studija o Njegošu ponovo pred čitaocima („Večernje novosti“, 10. septembar 2013)]</ref> Krajem zime 1960. dobio je napad slepog creva i odvezli su ga u bolnicu.<ref name="Milošević"/> Posle toga, došao je [[Slobodan Penezić Krcun]], predsednik Vlade NR Srbije. Podneo mu je da potpiše već otkucanu molbu, koja je sadržala i obećanje da Đilas neće ubuduće štampati "Novu klasu". Nekoliko dana posle Krcunovog dolaska, 20. januara 1961. godine, oslobođen je uslovno. Već krajem februara "Njujork tajms" je najavio novu Đilasovu knjigu "Razgovori sa Staljinom". Nakon toga, Penezić ga je upozorio: {{izdvojeni citat|Opet si počeo, malo ti je bilo što si odležao? Ovog puta nećeš se izvući! Povezao si se sa beogradskom reakcijom i stranim špijunima... Nisam te zvao da se s tobom natežem! Nego da ti povučeš tu knjigu, inače ti ovog puta ne gine desetak, dvadesetak godina robije. Nije ti dosta što si revizionista, no sad izdaješ i državne tajne. Ono o Albaniji je nezgodno, veoma nezgodno...<ref name="Milošević"/>|[[Slobodan Penezić]]}} Đilas je 14. maja [[1961]]. godine osuđen na pet godina zatvora zbog odavanja državne tajne iz perioda kada je bio na funkciji, iznete u knjizi "Razgovori sa Staljinom". Tajna se odnosila na pregovore s Rusima o ujedinjenju Jugoslavije s Albanijom. Član 320. Krivičnog zakonika po kome je Đilasu suđeno za odavanje službenih tajni uveden je inače 17. marta, dve nedelje pre Đilasovog hapšenja i u svetskoj javnosti podrugljivo je nazivan "Lex Djilas". Ova kazna mu je sabrana s prethodnim kaznama, tako da je konačna osuda bila: kazna zatvora od trinaest godina.<ref name="Milošević"/> Amnestiran je [[1966]].<ref name="Britannica"/> Za to vreme u zatvoru je završio svoje delo "Razgovor sa Staljinom" i "Istoriju Crne Gore", opširniju knjigu o Petru Petroviću Njegošu i dr. Iz zatvora je izašao [[31. 12.]] [[1966]]. U martu [[1967]]. godine poslao je privatno pismo Titu u kojem ga ubeđuje da su zemlji neophodne demokratske reforme: {{izdvojeni citat|Pišem ovo pismo jer držim da se naše društvo i naša državna zajednica nalaze u ozbiljnom – da ne kažem: sudbonosnom previranju, a Ti si najodgovornija ličnost u zemlji i još uvek u dovoljnoj moći da bitno, a možda i odlučujuće utičeš na tok događaja. [...] Za svakog iole objektivnog, nezaslepljenog posmatrača očevidno je da Savez komunista više nije, niti može biti partija negdašnjeg tipa — bilo lenjinističkog, bilo staljinističkog. Takozvano idejno jedinstvo i monolitnost su u njoj razorni i ne mogu se uspostaviti nikakvim – ni idejnim ni nasilnim — sredstvima. Naporedo s javnim i zvaničnim, postoje i jačaju polujavna i nezvanična shvatanja i delovanja. Pravovremeno uviđanje ove istine od ogromnog je — rekao bih: presudnog — značaja: time bi bili olakšani mirni i legalni prelazi u nove demokratskije oblike. [...] Odnosi se kreću u tom pravcu da mnogi ljudi već smatraju da treba birati između Jugoslavije i slobode. Bojim se da će se mnogi privoleti isključivo svojoj užoj nacionalnoj zajednici, u nadi, a možda u iluziji, da će tim putem doći do slobode.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995059 Đilasovo pismo Titu iz 1967.]</ref>|Đilasovo pismo Titu iz 1967.}} === Inostranstvo i povratak u domovinu === {{izdvojeni citat|Goli otok je najmračnija i najsramnija pojava u jugoslovenskom komunizmu. Goli otok je i nešto više, nešto gore i užasnije: neslućeno posrtanje i neslućeno ponižavanje.<ref>[http://noviplamen.net/2013/11/25/sve-po-spisku-istina-o-golom-otoku-ekskluzivni-spiskovi-zrtava/ Sve po spisku: O Golom otoku (Ekskluzivni spiskovi žrtava)]</ref>|Milovan Đilas}} Đilas je imao petogodišnju zabranu da daje bilo kakve izjave ili bilo šta objavljuje, ali se toga nije pridržavao. On je javno podržao demokratske reforme i "[[Praško proleće]]" u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]], koje su ugušile države članice [[Varšavski pakt|Varšavskog ugovora]], kada su vojno okupirale Čehoslovačku u avgustu 1968. Podržao je studentske proteste u zemlji [[1968]]. Iste godine napušta zemlju. Od 4. do 13. oktobra 1968. boravi u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] – objavljuje dva članka u "Tajmsu" i daje TV intervju o sovjetskom imperijalizmu kao opasnosti za Jugoslaviju, drži predavanja, uključujući i jedno na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu Oksford]]. Zatim putuje u SAD, gde je od 16. oktobra do 20. novembra gostujući profesor na [[Univerzitet Prinston|Univerzitetu Prinston]]. Američki "[[Freedom house]]" 10. novembra [[1969]]. dodeljuje mu Nagradu slobode.<ref name="Milošević"/> Po povratku u zemlju, Đilasu je oduzet pasoš 3. marta [[1970]], a zahtevi da mu se ponovo izda biće nekoliko puta odbijeni – dobio ga je tek 19. januara 1987.<ref name="Milošević"/> Zajedno s Andrejom Saharovim, Aleksandrom Solženjicinom, Eženom Joneskom, Josifom Brodskim, Đilas je [[1974]]. bio jedan od pokretača časopisa "Kontinent", posvećenog književnim, socijalnim, političkim i religijskim temama zemalja Istočne Evrope, koji je izlazio u Zapadnoj Evropi na engleskom, nemačkom, francuskom, ruskom, i još nekim evropskim jezicima. 20. aprila [[1984]]. godine Đilas je ponovo uhapšen, zajedno sa dvadeset sedam slušalaca "Slobodnog univerziteta", koji su se godinama bez tajnosti sastajali u privatnim stanovima. Đilas je trebalo da održi predavanje o predratnom stavu KPJ o nacionalnom pitanju u Jugoslaviji. Ujutro je pušten kući, ali mu je zaprećeno da mu može biti suđeno. Suđeno je šestorici, a tehničar Radomir Radović, inicijator formiranja nezavisnog radničkog sindikata, nađen je mrtav u vikendici.<ref name="Milošević"/> U starosti je oslepio na jedno oko. Pred kraj života bio je veoma blizak se [[Matija Bećković|Matijom Bećkovićem]].<ref name="Milošević">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995063 Jedini Titov disident]</ref> Iznenada je umro u svome stanu [[20. 4.]] [[1995]]. u [[Beograd]]u. Sahranjen je u porodičnoj grobnici u svome selu [[Podbišće]]. Milovan Đilas iz braka sa prvom suprugom Mitrom imao je ćerku Vukicu (1948–2001), dok je u braku sa drugom suprugom Štefanijom dobio sina [[Aleksa Đilas|Aleksu Đilasa]] (* 1953). == Dela == Đilas je ubrzo nakon rata prestao da se bavi politikom i posvetio se isključivo pisanju knjiga. Najznačajnije su: * ''Zemlja bez pravde'' (1958), ili ''Besudna zemlja''; * ''Nova klasa. Kritika savremenog komunizma'' (London 1961) * ''Razgovori sa Staljinom'' (Beograd 1962) * ''Crna Gora'' (1963) * ''Nesavršeno društvo'' (London 1969) * ''Ispod boja'' (Čikago 1971) * ''Sećanje jednog revolucionara'' (Oksford 1973) * ''Delovi iz životnog vremena'' (Čikago 1975) * ''Revolucionarni rat'' (London 1980) * ''Tito - Priča iznutra'' (London 1980) * ''Ideje iz zatvora'' (London 1986) * ''Uspon i pad'' (Vašington 1986) * ''Njegoš - pjesnik, vladar, vladika'' (1966, obj. 1988) * [[John Milton]], ''Izgubljeni raj'' (prevod, Beograd 1989) * ''Pad nove klase'' (Beograd 1994) * ''Svetovi i mostovi'' (posmr. Novi Sad 1997) * ''Rane pripovetke, 1930-1940'' (posmr. Beograd 2000) * ''Pisma iz zatvora'' (posmr. Beograd 2016) * ''Raspad i rat. Dnevnik 1989-1995'' (posmr. Beograd 2022) Đilasova knjiga "Nova klasa" je od strane Njujork Tajmsa uvršćena u 100 najznačajnijih knjiga u [[20. vek]]u, a tiraž je iznosio 3 miliona primeraka. Đilasove knjige su bile dugo zabranjivane u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], a anatema je skinuta početkom devedesetih. Od 1954. do 1988. Đilas nije mogao da objavi u Jugoslaviji nijedan svoj tekst, pa čak ni prevod engleskog speva iz [[17. vek]]a ''Izgubljeni raj'' Džona Miltona. Rešenjem Saveznog sekretara za unutrašnje poslove od 3. oktobra 1969. zabranjeno je unošenje i rasturanje u zemlji Đilasovog Nesavršenog društva, štampanog u SAD maja 1969, a 29. juna [[1981]]. bilo je zabranjeno unošenje i rasturanje u Jugoslaviji Đilasove memoarske knjige o Titu.<ref name="Milošević"/> == Stavovi == === O crnogorskoj naciji === {{main|O crnogorskom nacionalnom pitanju}} Đilas je [[1. maja]] [[1945.]] u [[Borba (novina)|Borbi]] objavio tekst ''[[O crnogorskom nacionalnom pitanju]]'' kojim je definisao komunističko shvatanje crnogorske samobitnosti. U članku Đilas zaključuje da su "Crnogorci porijeklom [[Srbi]]", ali da su vremenom izrasli u posebnu naciju, odnosno da su postali "posebni, drukčiji 'Srbi' od svih Srba, — Crnogorci". Evo bitnijih stavova Đilasa iz tog članka: {{izdvojeni citat|Crnogorci, nesumnjivo, pripadaju srpskoj grani južnoslovenskih plemena i naroda. U prošlosti, u osamnaestom, pa i na početku devetnaestog vijeka, Srbi u Srbiji bili su raja pod Turcima, Crnogorci — dijelom raja, a dijelom slobodni seljaci u stalnoj borbi protiv Turaka. Jedinstvena religija je bila idejni oblik u kome se odvijala borba jednih i drugih protiv turskog feudalizma (krst protiv polumjeseca). Sasvim je razumljivo da su kod pravoslavne raje, iste po istorijskim tradicijama, i srodne po jeziku i običajima, postojale i iste težnje za oslobođenjem i jedinstvom u borbi. Ali putevi razvitka ka naciji, bili su, kod jedne (u Srbiji) i kod druge (u Crnoj Gori) različiti.}} {{izdvojeni citat|Srbi i Crnogorci su jednog (srpskog) narodnog porijekla, jednog korijena, ali je razvitak u nacije, razvitak nacionalne svijesti, išao različitim putevima. Iz činjenice da su Srbi i Crnogorci jednog porijekla, građanski teoretičari i sitnoburžoaski političari, koji ne shvataju suštinu nacionalnog pitanja i zakone formiranja nacija, izvukli su zaključak o jednoj naciji, zaključak koji je ustvari bio ideološka osnova i opravdanje hegemonizma.}} {{izdvojeni citat|A o budućnosti se može nagađati. Neki vele da će između Crnogoraca i Srba u Srbiji, bez hegemonije i hegemonista, brzo doći do ujedinjenja, do stapanja. Bilo bi, razumije se, smiješno osporavati takvu mogućnost. Ona se teoretski ne može osporiti ni za narode koji su srodni kudikamo manje. Ali ona, tim prije, ne može biti argumenat da se vještački, t.j. silom, briše crnogorska individualnost. [...] Prema tome, borba za slobodu i ravnopravnost crnogorskog naroda, za slobodno, otvoreno isticanje njegove nacionalne individualnosti i za poštovanje njegovih federalnih prava, jedini je put za zbližavanje, sjedinjavanje, za stvarno bratstvo srpske i crnogorske nacije, koje su proizišle iz srpskih plemena.}} {{izdvojeni citat|Mi komunisti nijesmo za federalnu Crnu Goru ni iz kakvih "političkih" razloga (t.j. iz potrebe za privremenim manevrom) niti mi — cijepamo srpstvo. Mi smo za to, jer smo uvjereni, znamo da to hoće crnogorski narod, a on to hoće jer se osjeća, jer jeste nešto posebno, posebni, drukčiji "Srbi" od svih Srba, — Crnogorci.}} U vreme svog disidenstva i boravka u inostranstvu Đilas je svoje stavove znatno izmenio. Dana 30. decembra 1971. u intervjuu, u kojem govori o nacionalnom pitanju u Jugoslaviji, za pariski list ''Le Monde'' izjavio je: „Crnogorci čine sastavni deo srpske nacije”. Đilas je potom kazao da je Crna Gora tokom Drugog svjetskog rata i po njegovom završetku „kažnjena statusom posebne republike i izmišljanjem posebne crnogorske nacije”.<ref>Vidi inervuju Milovana Đilasa pariskom „Le Monde”: „Naša reč”, London, februar, 1972; Desimir Tošić, „Ko je Milovan Đilas”, str. 125-130: Dr Branislav Kovačević, „Đilas heroj-antiheroj”, Podgorica, 2006. str. 423-427.</ref> Od devedesetih godina 20. veka srpski nacionalistički autori kritikuju Milovana Đilasa tvrdeći da je njegov članak iz 1945. doprineo stvaranju [[Crnogorci|crnogorske nacije]]. == Nasleđe == [[Datoteka:Milovan Đilas tabla.JPG|thumb|desno|400px|''Tabla na zgradi u Palmotićevoj ulici'']] Milovan Đilas je za vreme zatvora lišen ordena [[Orden narodnog heroja|narodnog heroja]], koga je dobio krajem [[1953]]. godine, a Vojni sud mu je oduzeo čin general-pukovnika JNA u rezervi, a Sud časti sva odlikovanja koje je stekao u borbama tokom rata. Ni nakon sloma komunizma nije usledila politička rehabilitacija Milovana Đilasa: {{izdvojeni citat|Đilasa su devedesetih napadali kao komunjaru oni komunisti koji su tek 1990. postali perjanice antikomunističkog pokreta. Morbidno i osvetoljubivo osećanje krivice pretvorilo se u pravu hajku. Nisu mogli da zaborave Đilasu što nije bio podoban u vreme kada su oni vedrili i oblačili.<ref name="Milošević2"/>|[[Desimir Tošić]]}} Na zgradi u Palmotićevoj ulici broj 8, u kojoj je Đilas živeo, je u septembru [[2011]]. godine postavljena spomen-ploča.<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Milovan-Dilas-zasluzuje-ulicu-u-Beogradu.sr.html Milovan Đilas zaslužuje ulicu u Beogradu („Politika“, 17. avgust 2013)]</ref> == Literatura == * Dragan Marković i Savo Kržavac, Zašto su smenjivani-Političke krize u Jugoslaviji, Beograd, 1987. * Milovan Đilas, Pad nove klase-Povest o samorazaranju komunizma, Beograd, 1994. * Milovan Đilas, Revolucionarni rat, Beograd, 1990. * Vojna Enciklopedija-Tom 2 (Borda-Enc), Beograd, 1959. == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == {{commonscat}} '''O Milovanu Đilasu''' * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166964/Milovan-Djilas Milovan Đilas (Britannica)] * [http://www.djilas.info/HRONOLOGIJA/hronologija.html Aleksa Đilas, HRONOLOGIJA ŽIVOTA I RADA MILOVANA ĐILASA] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995063 Jedini Titov disident] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=357926 Zaboravljeni disident] * [http://www.politika.rs/rubrike/ostali-komentari/Milovan-Dilas-o-Jovanki-Broz.lt.html Milovan Đilas o Jovanki Broz] '''Dela Milovana Đilasa''' * [http://www.uciteljneznalica.org/list-arhiva-1.htm Dela Milovana Đilasa u Arhivu Yu humanistike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707095535/http://www.uciteljneznalica.org/list-arhiva-1.htm |date=2014-07-07 }} * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995060 Milovan Đilas: Anatomija jednog morala] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995059 Đilasovo pismo Titu iz 1967.] * [http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1163525 Pismo Milovana Đilasa Ljubomiru Tadiću] * [http://www.abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-o-drugom-zasjedanju-avnoj Milovan Đilas: O Drugom zasjedanju AVNOJ-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313132705/http://abrasmedia.info/content/milovan-%c4%91ilas-o-drugom-zasjedanju-avnoj |date=2016-03-13 }} * [http://www.abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-o-savi-kova%C4%8Devi%C4%87u Milovan Đilas o Savi Kovačeviću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102191018/http://abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-o-savi-kova%C4%8Devi%C4%87u |date=2014-11-02 }} * [http://abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-herojska-smrt-save-kova%C4%8Devi%C4%87-na-sutjesci Milovan Đilas: Herojska smrt Save Kovačevića na Sutjesci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617092504/http://abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-herojska-smrt-save-kova%C4%8Devi%C4%87-na-sutjesci |date=2013-06-17 }} * [http://www.nytimes.com/1972/08/01/archives/a-faceless-mass-called-workers.html A Faceless Mass Called Workers]. NY Times Aug. 1, 1972 {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Predsednici skupštine SFRJ}} {{Predsednici vlada SR Crne Gore}} {{Narodni heroji-Žabljak, Mojkovac i Šavnik}} {{Lifetime|1911|1995|Đilas, Milovan}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Članovi Vrhovnog štaba NOVJ]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Crnogorski istoričari]] [[Kategorija:Crnogorski pisci]] [[Kategorija:Premijeri Crne Gore]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Miloš N. Đurić]] [[Kategorija:Ministri Jugoslavije]] [[Kategorija:Crnogorski političari]] [[Kategorija:Biografije, Kolašin]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] q7i6juho6hwz87fggu122qrt39mj4y5 42716246 42716245 2026-11-04T12:50:44Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti|Jugoslavenski komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716246 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=MILOVAN ĐILAS |slika=Milovan Djilas.jpg |opis slike=Milovan Đilas | datum_rođenja =[[4. jun]] [[1911]]. | mesto_rođenja =[[Podbišće]], kod [[Mojkovac|Mojkovca]] | država_rođenja ={{flagicon|Crna Gora|1910}} [[Kraljevina Crna Gora]] | datum_smrti =[[20. april]] [[1995]]. ('''83''' god.) | mesto_smrti =[[Beograd]], [[Srbija]] | država_smrti ={{zastava|SR Jugoslavija}} |supruga=[[Mitra Mitrović]] ([[1936]]—[[1952|52]])<br />[[Štefanija Đilas]] ([[1952]]—[[1993|93]]) |profesija=politički teoretičar, pisac |KPJ=[[1933]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=član [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |godine službe=[[1941]] — [[1945]]. |čin = [[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|35px]] [[General-pukovnik]] u rezervi |funkcija='''Predsednik<br />[[Skupština SFRJ|Savezne narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]]''' |mandat=[[1953]] — [[1954]]. |prethodnik=[[Vladimir Simić]] |naslednik=[[Moša Pijade]] |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} * (sva odlikovanja i vojni čin oduzeti su mu 14. X 1957.) }} '''Milovan Đilas Đido''' ([[Podbišće]], [[Mojkovac]], [[Crna Gora]] [[4. 6.|4. jun]] [[1911]] – [[Beograd]], [[20. 4.|20. april]] [[1995]]) je bio [[Crnogorci|crnogorski]] [[komunizam|komunista]], politički zatvorenik u obe Jugoslavije, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[politika|politički]] teoretičar i [[pisac]]. Bio je jedan od vođa [[Ustanak u Crnoj Gori 1941.|ustanka u Crnoj Gori]]. Nakon rata general JNA, ministar FNRJ, šef Agitpropa i predsednik Savezne narodne skupštine.<ref name="Milošević"/> Zbog zagovaranja višestranačja 1950-ih završio je u zatvoru, postavši jedan od najpoznatijih [[disident|disidenata]] u svijetu.<ref>[http://www.nytimes.com/1995/04/21/obituaries/milovan-djilas-yugoslav-critic-of-communism-dies-at-83.html Milovan Djilas, Yugoslav Critic of Communism, Dies at 83]</ref><ref>[http://www.thefreelibrary.com/Remembering+Milovan+Djilas.-a056906541 Remembering Milovan Djilas]</ref> Milovan Đilas je dva puta politički robijao, za vreme Kraljevine Jugoslavije od [[1933]]. do [[1936]], a potom za vreme socijalističke Jugoslavije od [[1956]]. do [[1966]]. Đilas je tokom života menjao stavove, pa je od tvrdokornog boljševika, komuniste i revolucionara, nakon rata počeo da se izjašnjava kao [[Demokratski socijalizam|demokratski socijalista]].<ref>The New Class, Greek Edition (Horizon), Athens, 1957,Prologue(page ιστ)</ref> Takođe je menjao stavove o crnogorskoj samobitnosti – od zastupanja teze da su [[Crnogorci]] zasebna nacija, postala od [[Srbi|Srba]], do tvrdnje da Crnogorci čine sastavni deo srpske nacije.<ref>[http://www.pobjeda.me/2012/05/08/polemike-milovan-dilas-negator-crnogorske-nacije Polemike: Milovan Đilas – Negator crnogorske nacije]</ref> Neki autori Đilasa drže odgovornim za streljanja ideoloških protivnika tokom Drugog svetskog rata u Crnoj Gori.<ref>[http://www.pobjeda.me/2012/05/08/polemike-milovan-dilas-negator-crnogorske-nacije Polemike: Milovan Đilas – Negator crnogorske nacije]: {{izdvojeni citat|Zadužio je Đido Crnogorce rezultatima svog rada, nema sumnje. I kad je bio boljševički agitpropovac i tvorac brojnih „pasijih grobalja”, projektant, a Boga mi, i izvršilac ubistava nevinih ljudi pod firmom istrebljenja „klasnog neprijatelja“ i slično...}}</ref> Drugi smatraju da je kampanja protiv Đilasa, koja je vođena četiri decenije, zasnovana na dve laži: da je harao po Crnoj Gori skoro sve vreme rata, i da je "izmislio" crnogorsku naciju.<ref name="Milošević2"/> == Biografija == {{izdvojeni citat|Triput sam u životu bio slobodan — veoma blizu nepostojećoj, neostvarivoj apsolutnoj slobodi — dvared u zatvoru, a jedared u ratu.<ref>[http://www.uciteljneznalica.org/upload/ebook/794_%C4%90ilas,%20Milovan,%20Tamnica%20i%20ideja,%20Kola%C5%A1inska%20liga%20za%20ljudska%20prava,%201984.pdf Milovan Đilas, Tamnica i ideja]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} Milovan Đilas "Đido" je rođen [[4. 6.]] [[1911]]. u selu [[Podbišće]] kod [[Mojkovac|Mojkovca]]. Otac mu je bio granični oficir crnogorske vojske, a majka domaćica.<ref>izvor-autobiografska knjiga "Besudna zemlja"</ref> Školovao se u [[Kolašin]]u i [[Berane|Beranama]], gde završava osnovnu školu i gimnaziju. Za vreme pohađanja gimnazije aktivno se bavio pisanjem poezija i pesama. Stekao je veliku slavu kod učenika i nastavnika. Milovan Đilas se za vreme gimnazijskih dana sve više opredeljivao za radnički pokret u zemlji. === Revolucionarni studentski pokret === {{main|Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu}} [[Datoteka:Milovan Đilas u beogradskom tramvaju.jpg|minijatura|Milovan Đilas u beogradskom tramvaju 1930-ih.]] Posle svršetka gimnazije, odlazi u [[Beograd]] gde počinje da studira [[filozofija|filozofiju]] i [[pravo]] na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]] [[1932]]. godine. Tada se povezuje sa ilegalnom Skojevskom organizacijom i vrlo brzo postaje član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a u [[septembru]] [[1932]]. Za vreme svojih studija, aktivno je radio i kao Skojevski poverenik na štampanju, pisanju i rasturanju propagandnog materijala. Bio je jedan od organizatora [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnog studentskog pokreta na Beogradskom univerzitetu]]. Vršio je propagandni rad po [[Univerzitet u Beogradu|Univerzitetu]] i objašnjavao studentima ciljeve i zadatke radničkog pokreta i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Zbog toga je nekoliko puta bezuspešno izbacivan sa studija. Krajem [[1932]]. njegovu aktivnost zapazilo je i članstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], pa je Milovan Đilas od [[april]]a [[1933]]. pristupio KPJ. Iste godine je stekao diplomu Pravnog fakulteta Univerziteta u Beogradu.<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166964/Milovan-Djilas Milovan Đilas (Britannica)]</ref> === Robija u Sremskoj Mitrovici === [[Datoteka:Milovan Đilas Sremska Mitrovica 1933.jpg|thumb|left|Milovan Đilas na robiji u Sremskoj Mitrovici 1933. godine.]] Za vreme velike provale komunista u [[Beograd]]u, policija ga je uhapsila u [[August (mjesec)|avgustu]] [[1933]]. na pijaci. Milovan Đilas je prebačen u [[Glavnjača|Glavnjaču]] gde su ga ispitivali [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]] i [[Svetozar Vujković]]. Nije ništa priznao, pa je bio pretučen i ostavljen celu noć da bez odeće leži u svojoj ćeliji. Sutradan mu je počelo suđenje pred Opštinskim sudom grada [[Beograd]]a koji ga je po [[Zakon o zaštiti države|Zakonu o zaštiti države]] osudio na pet godina zatvora. Islednici su ga nekoliko puta zatvarali u samicu, tražili da otkrije partijsku liniju, ali nisu uspeli. Milovan Đilas je jedne večeri toliko pretučen, da ujutru nije mogao da stoji na nogama. Zato je rešio da započene štrajk glađu. Sva jela koja bi mu se servirala, prosipao bi i vraćao. Krajem [[1934]]. imao je srčanih problema, pa su ga na predlog lekara prebacili u udobniju ćeliju i više nije bio u samicama. Za vreme svog boravljenja u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], Milovan Đilas je uspeo da prevede tri romana [[Maksim Gorki|Maksima Gorkog]] i deset njegovih pripovedaka, na dva džaka toalet-papira. jer mu nije bilo dozvoljeno korišćenje papira. Takođe je preveo i Miltonov "Izgubljeni raj", za koji je 1989. dobio nagradu “Miloš N. Đurić”. Punu kaznu nije izdržao. Pomilovan je i iz zatvora je izašao početkom [[1936]]. godine. Po izlasku iz zatvora stanovao je kod svog prijatelja sa studija na periferiji [[Beograd]]. Nastavio je da se bavi komunističkom propagandom. === Rad u Partiji do početka rata === [[Datoteka:Protestni-miting-ujedinjene-studentske-omladine-1939.jpg|desno|mini|Protestni miting Ujedinjene studentske omladine [[1939]].]] Za Milovana Đilasa je čuo i generalni sekretar [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] [[Josip Broz Tito|Tito]]. On je tada probao na sve načine da se poveže s njim i da iskoristi njegovu sposobnost na jačanju Partije. [[Josip Broz Tito|Tito]] šalje direktivu da se Milovan Đilas nađe na Partijskom savetovanju u [[Zagreb]]u početkom [[1938]]. godine. Na sastanku u Zagrebu, Milovan Đilas je dobio od Tita zadatak da organizuje slanje srpskih dobrovoljaca za Španiju. Iste godine je bio izabran u Centralni komitet [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. U maju [[1939]]. učestvuje na Zemaljskoj konferenciji u [[Šmartna Gora|Šmartnoj Gori]] kao delegat iz Srbije. Početkom [[1940]]. Milovan Đilas je primljen u Politbiro CK [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Radio je u uređivanju članka "Za čistoću i boljševizaciju Partije", koju je u nastavcima pisao [[Josip Broz Tito|Tito]]. Pokretao je niz časopisa koji su favorizovali [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]: "Naša Stvarnost", "Sodobnost" "Književni Savremenik", "Mlada Kultura" itd. Za vreme pristupanja Trojnom paktu i prvih narodnih nezadovoljstava, [[Josip Broz Tito|Tito]] šalje Đilasa u Beogradu da izveštava Partiju o narodnim utiscima. U [[Beograd]] stiže sa svojom ženom [[Mitra Mitrović|Mitrom Mitrović]], sa kojom je zajedno pošao u rat kasnije. U Beogradu mu se pridružio i [[Rade Končar]]. Đilas se uoči demonstracija sastao sa [[Dragoljub Jovanović|Dragoljubom Jovanovićem]], vođom levih zemljoradnika i rekao mu da će se komunisti bez obzira na demonstracije zalagati za borbu. Nakon završetka demonstracija, poslao je svoju ženu da iznese Titu raport. Po dolasku Tita u Beograd, učestvuje na sastanku Politbiroa u Molerovoj ulici. Prvih dana posle napada Nemačke na [[Sovjetski Savez|SSSR]], učestvuje na sastanku Agitpropa CK za [[Srbija|Srbiju]]. === Oslobodilački rat i revolucija === ==== Ustanak u Crnoj Gori 1941. ==== {{main|Ustanak u Crnoj Gori 1941.}} {{izdvojeni citat|Od 13. jula do 9. avgusta oslobođeno 6 srezova: Bijelo Polje, Kolašin, Berane, Andrijevica, Danilovgrad i Šavnik. Bili opsednuti Cetinje, Podgorica i Nikšić. Po 15 dana bili slobodni Petrovac i Vir Pazar. Ustanak organizovali đeneralštabni kapetan [[Arso Jovanović]] i profesor Milovan Đilas.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_219.htm</ref>|Izveštaj britanske misije jugoslovenskoj vladi od septembra 1941.}} Đilas je bio upućen u julu 1941. u Crnu Goru radi pripremanja i pokretanja borbe protiv italijanskih okupatora. Na njega se prenose izvanredna ovlašćenja po partijskoj i vojnoj liniji, s pravom smenjivanja lokalnog rukovodstva i s pravom kažnjavanja. Kao član Politbiroa, automatski je izabran i za člana [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog Štaba NOVJ]]. U [[Crna Gora|Crnoj Gori]] zajedno sa kapetanom [[Arso Jovanović|Arsom Jovanovićem]] organizuje ustanak koji je bio opštenarodni, veliki delovi Crne Gore su oslobođeni i kod ustanika nije bilo ozbiljnijih podela i sukoba izmedju komunista i nekomunista. Prvo naređenje koje je Đilas izdao 9 dana posle izbijanja ustanka u Crnoj Gori zagarantovalo je ličnu slobodu, nepovredivost stana i vlasništva, slobodu vere i veroispovesti, slobodu misli i govora, slobodu organizovanja, sastajanja i razmene mišljenja.<ref name="ReferenceA">Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda, tom III, knjiga 1, str. 9-12.</ref> Isto naređenje je legalizovalo sve demokratske političke partije, dalo opšte pravo glasa (žene tada prvi put u Crnoj Gori mogu da biraju i budu birane), uvelo obavezno izvođenje optuženih pred sud najdalje 48 časova posle hapšenja i uz obavezno angažovanje advokata.<ref name="ReferenceA"/> Zajedno sa [[Mitar Bakić|Mitrom Bakićem]] dočekao je prvu englesku vojnu misiju koju je predvodio kapetan [[Dvejn Hadson]] u Petrovcu na moru. Zajedno su ga odveli u partizanski Vrhovni Štab u Užicu. ==== Slom ustanka u Srbiji ==== Đilas u novembru 1941. stiže u oslobođeno [[Užice]] i preuzima rad u listu "[[Borba (list)|Borba]]", glavnom partijskom glasilu. Povlačio se zajedno sa Vrhovnim štabom prema [[Zlatibor]]u, pa dalje u [[Sandžak]]. Milovan Đilas se pred kraj 1941. nalazi s Vrhovnim štabom u Sandžaku gde radi na prikupljanju ostalih partizanskih jedinica koje su se povlačile posle pada [[Užička republika|Užičke republike]]. U trenucima malaksavanja partizanskog pokreta posle sloma ustanka u [[Srbija|Srbiji]], Đilas sprovodi mere na održavanju discipline i morala boraca, uključujući i mere streljanja. Posle odstupanja glavnine partizana u Bosnu, Đilas ostaje u [[Nova Varoš|Novoj Varoši]], na granici Srbije i Crne Gore, odakle se usred zime i u teškim okolnostima povlači s jedinicama pod njegovom komandom i pridružuje Vrhovnom štabu. ==== Streljanja u Crnoj Gori 1942. ==== {{main|Četničko-partizanski sukob|Leva skretanja}} {{izdvojeni citat|Streljati nekoga to je tehničko pitanje, kako kaže [[Sreten Žujović|drug Crni]], ali je osnovno ubediti masu u neophodnost toga streljanja.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref>|Pismo Milovana Đilasa CK KPJ od 27. marta 1942.}} Dok je Đilas bio odsutan, u Crnoj Gori je došlo do pojave [[leva skretanja|levih skretanja]] i "pasjih grobalja" za ideološke protivnike.<ref name="Milošević2"/> U martu [[1942]]. godine Đilas se vraća u Crnu Goru, gde se u međuvremenu rasplamsao [[partizansko-četnički sukob]]. Momčilo Cemović smatra da su CK KPJ i Vrhovni štab poslali Đilasa da utvrdi stvarno stanje i smeni odgovorne rukovodioce. Đilas u to vreme piše Centralnom komitetu KPJ kako se „[[kulak|kulački]] elementi" po selima plaše da će komunisti sve komunizirati, da će uskoro kod nas biti sovjeti, da su [[Narodnooslobodilački odbor|NOO]] škola za [[sovjet]]e, da je objavljen rat londonskoj vladi i da sve to unosi paniku u srednje seljaštvo; da se „tutnjavom o revoluciji" zaboravlja na [[fašizam]] i borbu protiv njega.<ref name="Petranović"/> U aprilu 1942. godine, Milovan Đilas je učestvovao u donošenju presude o streljanju četvoro mladih partizana iz porodice Tadića, braće poznatog filozofa [[Ljubomir Tadić|Ljubomira Tadića]], koji je "jedini izbegao streljanje, jer smo ga smatrali premladim da bismo ga ubili".<ref name="danas.rs">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]</ref> Prema Đilasovoj verziji, oni su streljani jer je Tadija Tadić, politički komesar bataljona, upozorio svog strica Spasoja, koji je bio u četnicima, da ga partizani traže da ga ubiju, što je proglašeno izdajom.<ref name="danas.rs">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]</ref> Prema verziji Ljube Tadića, njihova krivica je izmišljena, a ubijeni su za odmazdu "posle blamaže i neuspeha", nakon što je partizanska potera nastradala od starog komite Spasoja Tadića. Tadić navodi da su oni streljani jer su odbili da lično likvidiraju svog strica.<ref name="Tadić"/> Hapšenja partizana iz porodice Tadića je izvršeno na prevaru, tako što su pozvani na razgovor o prekomandovanju.<ref name="Tadić"/> Pored braće Tadića, ubijeni su još neki mladići koji su se stavili na njihovu stranu. Neki od streljanih u Gornjem Polju nisu imali više od osamnaest godina.<ref name="Tadić">{{Cite web |title=Tajna prepiska Ljube Tadića i Milovana Đilasa |url=http://www.nedeljnik.co.rs/sr/2013/12/26/dnevni-magazin/tajna-prepiska-ljube-tadi%C4%87a-i-milovana-%C4%90ilasa |access-date=2014-06-18 |archive-date=2014-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603131005/http://www.nedeljnik.co.rs/sr/2013/12/26/dnevni-magazin/tajna-prepiska-ljube-tadi%C4%87a-i-milovana-%C4%90ilasa |dead-url=yes }}</ref> U posleratnoj prepisci sa profesorom Ljubom Tadićem, Đilas je odgovorio kako bi ponovo učinio isto<ref name="Tadić"/>, odnosno "ne bi drukčije postupio ni s rođenom braćom".<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1163525 DOKUMENT: Pismo Milovana Đilasa Ljubomiru Tadiću]</ref> {{izdvojeni citat|Pohapšene Tadiće su sproveli u Gornje Polje. Istragu su vodili Dakić i [[Sava Kovačević]], ali smo i [[Ivan Milutinović|Milutinović]] i ja bili u toku i odobrili presudu.<ref name="Tadić"/>|Milovan Đilas}} Aleksa Đilas, sin Milovana Đilasa, smatra da je profesor Tadić bio obmanut "policijskim dezinformacijama", koje su plasirane protiv Đilasa nakon rata. Prema njegovim rečima, profesor Tadić i Milovan Đilas su nakon prepiske postali prijatelji.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1163245 Preminuo akademik Ljubomir Tadić]</ref> ==== Prelazak u Bosnu ==== Radio je na uređivanju partijskog lista "Borba" koja je obnovljena u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]], u selu Drinićima. Radio je i na uređivanju organa CK "Proletera", izrađivao je "biltene Vrhovnog štaba", radio je na radio-stanici "Slobodna Jugoslavija" , na rasturanju članka "Nacionalno pitanje u Jugoslaviji u svjetlosti narodnooslobodilačke borbe" po [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Hercegovina|Hercegovini]] i [[Slovenija|Sloveniji]]. ==== Bitke na Neretvi i Sutjesci ==== [[Datoteka:Ivo Lola Ribar i Milovan Đilas.jpg|minijatura|Ivo Lola Ribar i Milovan Đilas]] {{izdvojeni citat|Svi italijanski vojnici — ceo treći bataljon 259-te čete Murđe divizije — poslati su u smrt… Mnogi leševi su bačeni u reku Ramu. Nekoliko ih se zakačilo između debla i ja sam zajedno sa našim oficirima zlobno uživao pri pomisli kako italijanski oficiri na mostovima i obalama u Mostaru prestravljeni od užasa posmatraju Neretvu zagušenu leševima njihovih vojnika.<ref name="danas.rs">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]</ref>|Milovan Đilas}} Za vreme operacije "[[Bitka na Neretvi|Vajs]]" i "[[Operacija Schwarz|Švarc]]" nastupao je zajedno sa Vrhovnim štabom. Bio je prisutan na [[Martovski pregovori 1943|Martovskim pregovorima]] pod lažnim imenom Miloš Marković. Izgladnio, iznuren, izubijan i pocijepan, Milovan Đilas je u noći nakon neuspješnog proboja Treće udarne divizije preko Sutjeske sanjao [[Isus Hrist|Isusa Hrista]]. Kad se probudio i otvorio oči, nije ga bilo, kad ih zatvori – opet vidi Hrista. Član Politbiroa CK KPJ i Vrhovnog štaba NOVJ, ubijeđeni komunista, Milovan Đilas se pomolio: {{izdvojeni citat|Ako si došao na svet i patio radi dobra i istine – ti moraš videti da je naša stvar pravedna i plemenita. Mi, u stvari, nastavljamo, probamo da nastavimo ono što si ti započeo. I ti nas nisi zaboravio, niti nas možeš napustiti...<ref name="Švarm">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1113628 Filip Švarm, Smrt fašizmu – sloboda narodu]</ref>}} Godine 1943. učestvovao je u pripremi odluka [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugog zasedanja AVNOJ-a]], održanog 29. i 30. novembra 1943. u Jajcu. Ova jugoslovenska skupština, koju je organizovalo vođstvo partizanskog pokreta, zasnovala je posleratnu Jugoslaviju koja je trebalo da bude demokratska i federativna država. Đilas je bio i delegat na zasedanju.<ref>http://www.djilas.info/HRONOLOGIJA/hronologija.html</ref> ==== Misija u SSSR 1944/45. ==== [[Datoteka:Vrhovni štab na Visu.jpg|minijatura|[[Vrhovni štab NOVJ]] u [[Titova špilja na Visu|pećini na Visu]] [[1944]]. godine: Vladimir Bakarić, Ivan Milutinović, Edvard Kardelj, Josip Broz Tito, Aleksandar Ranković, Svetozar Vukmanović Tempo, Milovan Đilas.]] U prvoj polovini 1944. godine Đilas je boravio sa Vrhovnim štabom na otoku [[Vis u Narodnooslobodilačkoj borbi|Visu]]. Polovinom [[1944]]. poslat je na čelu misije Vrhovnog štaba zajedno sa generalom [[Velimir Terzić (general)|Velimirom Terzićem]] u [[Moskva|Moskvu]]. Dobio je čin [[general-lajtnant]]a i imao je zadatak da kao političar prikaže situaciju u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Milovan Đilas se vraća u oslobođeni [[Beograd]] novembra 1944. Aprila [[1945]]. Đilas i [[Josip Broz Tito|Tito]] odlaze u [[Moskva|Moskvu]] na potpisivanje ugovora o prijateljstvu i uzajamnoj pomoći [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a Đilasova porodica je u ratu teško stradala. Oca Nikolu ubili su 1943. albanski nacionalisti za vreme nemačke okupacije pošto su ga Nedićeve vlasti proterale iz Srbije na Kosovo. Njegova sestra Dobra poginula je u borbi s četnicima u Srbiji 1942. Brata Aleksu ubili su četnici 1941. u Crnoj Gori. Drugog brata Milivoja ubili su Nemci na Banjici 1942.<ref name="Milošević2">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=357926 Zaboravljeni disident]</ref> === Sukob sa Informbiroom === {{main|Informbiro}} Đilas je bio najzapaženiji ideolog u jugoslovenskom sukobu sa Kominformom, čiji je inače suosnivač bio i u kome je pre sukoba učestvovao u osudi skretanja italijanskih i francuskih komunista.<ref name="Milošević"/> Na otvaranju [[Informbiro|Kominforma]] u zapadnoj [[Poljska|Poljskoj]], Milovan Đilas, zajedno sa [[Edvard Kardelj|Edvardom Kardeljom]] je predstavljao [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Početkom 1948. Đilas dobija poziv iz [[Moskva|Moskve]] da učestvuje u nekim diskusijama oko [[Albanija|Albanije]]. Đilas odlazi iz Beograda za Moskvu vozom preko [[Rumunija|Rumunije]] zajedno sa tadašnjim Načelnikom Političke uprave Generalštaba [[Jugoslavenska narodna armija|JA]] [[Svetozar Vukmanović-Tempo|Svetozarom Vukmanovićem-Tempom]] i generalom [[Koča Popović|Kočom Popovićem]]. Učestvovao je u razgovorima sa [[Josif Staljin|Staljinom]], [[Bulganjin]]om, [[Vasiljevski]]m i [[Antonov]]om. Misija Đilasa u Moskvi je trajala do [[mart]]a [[1948]]., kada se vratio u [[Beograd]]. Učestvovao je na svim sednicama Politbiroa prilikom objavljivanja kompromitujućih pisama iz [[Moskve]] i radio je na sastavljanju odgovora u ime CK [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Po objavljivanju [[Informbiro|Rezolucije Informbiroa]] u [[Bukurešt]]u, pozvan je da dođe u Centralni komitet, jer je Radio Prag tada uveliko prenosio Rezoluciju protiv Kompartije [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Na noćnoj sednici u [[Beli Dvor|Belom Dvoru]] je određen da napiše odgovor CK KPJ na optužbe [[Informbiro]]a. Za vreme borbe sa Informbiroom, Milovan Đilas je bio stalno sa Partijom, učestvovao je na svim Plenumima i sednicama. Radio je na pisanju članaka u "[[Politika (list)|Politici]]" i "[[Borba (list)|Borbi]]". [[Šesti kongres KPJ]] održan u Zagrebu od 2. do 7. novembra [[1952]]. bio je rekapitulacija antistaljinističkog kursa. "''Ništa nije toliko sveto da ne može biti promenjeno!''", piše u tada usvojenom programu [[SKJ]]. Prihvaćene su Đilasove ideje o neophodnosti diskusije i borbe mišljenja, o tome da svi članovi Partije treba da imaju pravo da slobodno raspravljaju javno o stavovima drugih članova Partije, čak i ako nose najviše funkcije.<ref name="Milošević"/> U diskusiji se Đilas založio da se ne sme zabranjivati ljudima različitih shvatanja, čak ni "reakcionarnih i antimaterijalističkih", da objavljuju svoje radove, i da se treba boriti pre svega "političkim i idejnim argumentima", a ne policijskim i sudskim progonima.<ref name="Milošević"/> U međuvremenu se razveo od svoje supruge Mitre Mitrović i oženio po drugi put, sa [[Štefanija Đilas|Štefanijom Đilas]]. Početkom [[1953]]. godine je izabran za predsednika [[Skupština SFRJ|Savezne narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]]. === Nova misao === Đilas je januara 1953. pokrenuo antidogmatski mesečnik "Nova misao", u čijem su redakcijskom kolegijumu bili [[Dobrica Ćosić]], [[Miroslav Krleža]], [[Skender Kulenović]], [[Oskar Davičo]], [[Mihajlo Lalić]]...<ref name="Milošević"/> Već juna [[1953]], na Drugom plenumu CK, održanom u Titovoj rezidenciji na Brionima, novi kurs se dovodi u pitanje, ali Đilas nastavlja. U "Borbi" od 11. oktobra 1953. do 7. januara [[1954]]. on objavljuje seriju članaka u kojima kritikuje partijsku [[birokratija|birokratiju]]. Članci su izazvali veliko interesovanje, tiraž "Borbe" skočio je na tri stotine hiljada primeraka, a u redakciju je stiglo oko trideset hiljada pisama podrške.<ref name="Milošević"/> Bilo je ukupno 17 ovakvih članaka koji su osim u Borbi izlazili i u listu "[[Nova misao]]". Đilasovi članci su izazvali veliku diskusiju u Savezu komunista Jugoslavije i u najširim masama. Naročito je bio upečatljiv Đilasov članak pod nazivom "Anatomija jednog morala", objavljen u poslednjem broju "Nove misli". Đilas je njime kritikovao neke posleratne pojave jugoslovenskog komunizma, kao i sam život nekih viših funkcionera.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995060 Milovan Đilas: Anatomija jednog morala]</ref> U članku je stao u odbranu glumice [[Milena Dapčević|Milene Dapčević]], žene [[Peko Dapčević|Peka Dapčevića]], izložene izrugivanju žena ostalih partijskih funkcionera.<ref name="Milošević"/> Tri dana posle poslednjeg članka Milovana Đilasa [[7. 1.]] [[1954]], "[[Borba (list)|Borba]]" je objavila ogradu Izvršnog komiteta CK [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]], od Đilasovog pisanja. Napomenuto je da su Đilasovi članci izazvali zabunu u redovima članova Saveza, da su članci direktno protivni odlukama VI kongresa SKJ i da su ništavni za čitav politički sistem. Đilas je izjavio Izvršnom komitetu da će obustaviti dalje objavljivanje članaka. Međutim, za to je bilo kasno, jer je već bio sazvan Treći (vanredni) plenum CK SKJ da raspravi "slučaj Milovana Đilasa".<ref name="Milošević"/> === Vanredni Plenum CK SKJ protiv Đilasa === U [[Beograd]]u je [[16]]. i [[17. 1.]] [[1954]]. održan Treći vanredni plenum CK SKJ posvećen Milovanu Đilasu, a jedna tačka dnevnog reda je nosila naziv "Slučaj Milovana Đilasa i pitanje sprovođenja odluka VI kongresa SKJ". Đilas je o plenumu obavešten na dan zasedanja – došao je pešice sa suprugom Šteficom i Dedijerom, a u konferencijskoj sali niko mu nije pokazao mesto.<ref name="Milošević"/> Plenum je otvorio [[Josip Broz Tito|Tito]] kritikujući Đilasova pisanja, optuživši ga za "revizionizam", da je napao Savez komunista, da je pokušao da izazove anarhiju. Protiv Đilasa na Plenumu govorilo je čak 39 članova CK, a branio ga je jedino [[Vladimir Dedijer]].<ref name="Milošević"/> Dedijer je i sam iskritikovan, jer je kao urednik "Borbe" radio na uređivanju Đilasovih članaka. Đilas se prvog dana branio, a drugog dana se ponašao pokajnički. Kasnije je pisao da je to bio čist [[staljinistički proces]].<ref name="Milošević"/> Plenum je doneo odluku da su shvatanja Milovana Đilasa u osnovi protivna političkoj liniji usvojenoj na VI kongresu SKJ, pa je tako Đilas izazvao zabunu i konfuziju u celoj Partiji, izolovano delovao protiv Partije i time pokušao da razbije idejno jedinstvo celog Saveza komunista. Zato je Plenum isključio Milovana Đilasa iz CK SKJ, udaljio sa svih funkcija u Partiji i kaznio poslednjom opomenom. Sve to je pomno pratila "zapadna kapitalistička propaganda".<ref name="Milošević"/> Decembra [[1954]]. Đilas daje intervju dopisniku ''[[The New York Times|Njujork Tajmsa]]'' u kome je kritikovao političko stanje u Jugoslaviji i istakao potrebu postojanja opozicione partije kao činioca demokratije.<ref name="Milošević"/> Zbog toga se pokreće tajni sudski postupak u [[Beograd]]u, gde je izveden i [[Vladimir Dedijer]]. Đilas je osuđen na kaznu zatvora od osamnaest meseci, uslovno na tri godine.<ref name="Milošević"/> [[13. 1.]] [[1955]]. Đilas podnosi pismenu ostavku na dužnost predsednika Savezne narodne skupštine, kada je obrazložio da se od tada više ne smatra članom [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]] i da po svojoj volji istupa iz članstva. I pored izrečenih opomena, Đilas objavljuje svoje novo delo "Nova klasa i analiza komunističkog sistema". === Ponovo robija u Sremskoj Mitrovici === Milovan Đilas više nije obavljao ni jednu funkciju i bavio se jedino pisanjem. U vreme [[Mađarska revolucija 1956|Mađarske revolucije]], on u intervju od 24. oktobra [[1956]]. kritikuje jugoslovenski stav neutralnosti kao faktičku podršku sovjetskoj vojnoj intervenciji kojom je ugušena revolucija u Mađarskoj. Ponovo je uhapšen 19. novembra 1956. i već 12. decembra, po članu 118, stav 1, Krivičnog zakona o "neprijateljskoj propagandi" osuđen na tri godine strogog zatvora, zbog "antijugoslovenske delatnosti".<ref name="Milošević"/> Kaznu je izdržavao u Sremskoj Mitrovici. Dok je bio u Kazneno-popravnom domu u Sremskoj Mitrovici kao kažnjenik broj 6880, objavljena je u [[SAD]] njegova knjiga ''[[Nova klasa]]''. Uprava kaznionice se uzrujala, jer je u stranoj štampi bilo objavljeno da je knjigu proturio iz zatvora.<ref name="Milošević"/> U Sovjetskom Savezu i zemljama Istočne Evrope Đilas je dobijao nazive "kralj antikomunizma", "potpaljivač Hladnog rata", i "marioneta u rukama američkih imperijalista".<ref name="Milošević"/> Na novo suđenje su ga odvezli rano ujutro 4. oktobra [[1957]]. u Okružni sud u Sremskoj Mitrovici, gde je 5. oktobra osuđen na sedam godina zatvora – u zbiru s ranijom kaznom, na devet godina.<ref name="Milošević"/> Na Sedmom kongresu Saveza komunista Jugoslavije, održanom od 22. do 26. aprila [[1958]]. u Ljubljani, [[Tito]] Đilasa naziva luđakom, izdajnikom, renegatom, čovekom koji pljuje na dostignuća revolucije.<ref name="Milošević"/> Leta 1958. godine ukinut mu je ćelijski režim i u njegovo prizemlje dovedeno je oko trideset zatvorenika. Istovremeno, za Novu klasu dobio je francusku nagradu "''Prix de la Liberte''" za [[1958]]. godinu. Za vreme robije napisao je roman „Knjiga o [[Petar II Petrović Njegoš|Njegošu]]“ u Sremskoj Mitrovici od 1957. do 1959. godine.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:453339-Djilasova-studija-o-Njegosu-ponovo-pred-citaocima Đilasova studija o Njegošu ponovo pred čitaocima („Večernje novosti“, 10. septembar 2013)]</ref> Krajem zime 1960. dobio je napad slepog creva i odvezli su ga u bolnicu.<ref name="Milošević"/> Posle toga, došao je [[Slobodan Penezić Krcun]], predsednik Vlade NR Srbije. Podneo mu je da potpiše već otkucanu molbu, koja je sadržala i obećanje da Đilas neće ubuduće štampati "Novu klasu". Nekoliko dana posle Krcunovog dolaska, 20. januara 1961. godine, oslobođen je uslovno. Već krajem februara "Njujork tajms" je najavio novu Đilasovu knjigu "Razgovori sa Staljinom". Nakon toga, Penezić ga je upozorio: {{izdvojeni citat|Opet si počeo, malo ti je bilo što si odležao? Ovog puta nećeš se izvući! Povezao si se sa beogradskom reakcijom i stranim špijunima... Nisam te zvao da se s tobom natežem! Nego da ti povučeš tu knjigu, inače ti ovog puta ne gine desetak, dvadesetak godina robije. Nije ti dosta što si revizionista, no sad izdaješ i državne tajne. Ono o Albaniji je nezgodno, veoma nezgodno...<ref name="Milošević"/>|[[Slobodan Penezić]]}} Đilas je 14. maja [[1961]]. godine osuđen na pet godina zatvora zbog odavanja državne tajne iz perioda kada je bio na funkciji, iznete u knjizi "Razgovori sa Staljinom". Tajna se odnosila na pregovore s Rusima o ujedinjenju Jugoslavije s Albanijom. Član 320. Krivičnog zakonika po kome je Đilasu suđeno za odavanje službenih tajni uveden je inače 17. marta, dve nedelje pre Đilasovog hapšenja i u svetskoj javnosti podrugljivo je nazivan "Lex Djilas". Ova kazna mu je sabrana s prethodnim kaznama, tako da je konačna osuda bila: kazna zatvora od trinaest godina.<ref name="Milošević"/> Amnestiran je [[1966]].<ref name="Britannica"/> Za to vreme u zatvoru je završio svoje delo "Razgovor sa Staljinom" i "Istoriju Crne Gore", opširniju knjigu o Petru Petroviću Njegošu i dr. Iz zatvora je izašao [[31. 12.]] [[1966]]. U martu [[1967]]. godine poslao je privatno pismo Titu u kojem ga ubeđuje da su zemlji neophodne demokratske reforme: {{izdvojeni citat|Pišem ovo pismo jer držim da se naše društvo i naša državna zajednica nalaze u ozbiljnom – da ne kažem: sudbonosnom previranju, a Ti si najodgovornija ličnost u zemlji i još uvek u dovoljnoj moći da bitno, a možda i odlučujuće utičeš na tok događaja. [...] Za svakog iole objektivnog, nezaslepljenog posmatrača očevidno je da Savez komunista više nije, niti može biti partija negdašnjeg tipa — bilo lenjinističkog, bilo staljinističkog. Takozvano idejno jedinstvo i monolitnost su u njoj razorni i ne mogu se uspostaviti nikakvim – ni idejnim ni nasilnim — sredstvima. Naporedo s javnim i zvaničnim, postoje i jačaju polujavna i nezvanična shvatanja i delovanja. Pravovremeno uviđanje ove istine od ogromnog je — rekao bih: presudnog — značaja: time bi bili olakšani mirni i legalni prelazi u nove demokratskije oblike. [...] Odnosi se kreću u tom pravcu da mnogi ljudi već smatraju da treba birati između Jugoslavije i slobode. Bojim se da će se mnogi privoleti isključivo svojoj užoj nacionalnoj zajednici, u nadi, a možda u iluziji, da će tim putem doći do slobode.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995059 Đilasovo pismo Titu iz 1967.]</ref>|Đilasovo pismo Titu iz 1967.}} === Inostranstvo i povratak u domovinu === {{izdvojeni citat|Goli otok je najmračnija i najsramnija pojava u jugoslovenskom komunizmu. Goli otok je i nešto više, nešto gore i užasnije: neslućeno posrtanje i neslućeno ponižavanje.<ref>[http://noviplamen.net/2013/11/25/sve-po-spisku-istina-o-golom-otoku-ekskluzivni-spiskovi-zrtava/ Sve po spisku: O Golom otoku (Ekskluzivni spiskovi žrtava)]</ref>|Milovan Đilas}} Đilas je imao petogodišnju zabranu da daje bilo kakve izjave ili bilo šta objavljuje, ali se toga nije pridržavao. On je javno podržao demokratske reforme i "[[Praško proleće]]" u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]], koje su ugušile države članice [[Varšavski pakt|Varšavskog ugovora]], kada su vojno okupirale Čehoslovačku u avgustu 1968. Podržao je studentske proteste u zemlji [[1968]]. Iste godine napušta zemlju. Od 4. do 13. oktobra 1968. boravi u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] – objavljuje dva članka u "Tajmsu" i daje TV intervju o sovjetskom imperijalizmu kao opasnosti za Jugoslaviju, drži predavanja, uključujući i jedno na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu Oksford]]. Zatim putuje u SAD, gde je od 16. oktobra do 20. novembra gostujući profesor na [[Univerzitet Prinston|Univerzitetu Prinston]]. Američki "[[Freedom house]]" 10. novembra [[1969]]. dodeljuje mu Nagradu slobode.<ref name="Milošević"/> Po povratku u zemlju, Đilasu je oduzet pasoš 3. marta [[1970]], a zahtevi da mu se ponovo izda biće nekoliko puta odbijeni – dobio ga je tek 19. januara 1987.<ref name="Milošević"/> Zajedno s Andrejom Saharovim, Aleksandrom Solženjicinom, Eženom Joneskom, Josifom Brodskim, Đilas je [[1974]]. bio jedan od pokretača časopisa "Kontinent", posvećenog književnim, socijalnim, političkim i religijskim temama zemalja Istočne Evrope, koji je izlazio u Zapadnoj Evropi na engleskom, nemačkom, francuskom, ruskom, i još nekim evropskim jezicima. 20. aprila [[1984]]. godine Đilas je ponovo uhapšen, zajedno sa dvadeset sedam slušalaca "Slobodnog univerziteta", koji su se godinama bez tajnosti sastajali u privatnim stanovima. Đilas je trebalo da održi predavanje o predratnom stavu KPJ o nacionalnom pitanju u Jugoslaviji. Ujutro je pušten kući, ali mu je zaprećeno da mu može biti suđeno. Suđeno je šestorici, a tehničar Radomir Radović, inicijator formiranja nezavisnog radničkog sindikata, nađen je mrtav u vikendici.<ref name="Milošević"/> U starosti je oslepio na jedno oko. Pred kraj života bio je veoma blizak se [[Matija Bećković|Matijom Bećkovićem]].<ref name="Milošević">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995063 Jedini Titov disident]</ref> Iznenada je umro u svome stanu [[20. 4.]] [[1995]]. u [[Beograd]]u. Sahranjen je u porodičnoj grobnici u svome selu [[Podbišće]]. Milovan Đilas iz braka sa prvom suprugom Mitrom imao je ćerku Vukicu (1948–2001), dok je u braku sa drugom suprugom Štefanijom dobio sina [[Aleksa Đilas|Aleksu Đilasa]] (* 1953). == Dela == Đilas je ubrzo nakon rata prestao da se bavi politikom i posvetio se isključivo pisanju knjiga. Najznačajnije su: * ''Zemlja bez pravde'' (1958), ili ''Besudna zemlja''; * ''Nova klasa. Kritika savremenog komunizma'' (London 1961) * ''Razgovori sa Staljinom'' (Beograd 1962) * ''Crna Gora'' (1963) * ''Nesavršeno društvo'' (London 1969) * ''Ispod boja'' (Čikago 1971) * ''Sećanje jednog revolucionara'' (Oksford 1973) * ''Delovi iz životnog vremena'' (Čikago 1975) * ''Revolucionarni rat'' (London 1980) * ''Tito - Priča iznutra'' (London 1980) * ''Ideje iz zatvora'' (London 1986) * ''Uspon i pad'' (Vašington 1986) * ''Njegoš - pjesnik, vladar, vladika'' (1966, obj. 1988) * [[John Milton]], ''Izgubljeni raj'' (prevod, Beograd 1989) * ''Pad nove klase'' (Beograd 1994) * ''Svetovi i mostovi'' (posmr. Novi Sad 1997) * ''Rane pripovetke, 1930-1940'' (posmr. Beograd 2000) * ''Pisma iz zatvora'' (posmr. Beograd 2016) * ''Raspad i rat. Dnevnik 1989-1995'' (posmr. Beograd 2022) Đilasova knjiga "Nova klasa" je od strane Njujork Tajmsa uvršćena u 100 najznačajnijih knjiga u [[20. vek]]u, a tiraž je iznosio 3 miliona primeraka. Đilasove knjige su bile dugo zabranjivane u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], a anatema je skinuta početkom devedesetih. Od 1954. do 1988. Đilas nije mogao da objavi u Jugoslaviji nijedan svoj tekst, pa čak ni prevod engleskog speva iz [[17. vek]]a ''Izgubljeni raj'' Džona Miltona. Rešenjem Saveznog sekretara za unutrašnje poslove od 3. oktobra 1969. zabranjeno je unošenje i rasturanje u zemlji Đilasovog Nesavršenog društva, štampanog u SAD maja 1969, a 29. juna [[1981]]. bilo je zabranjeno unošenje i rasturanje u Jugoslaviji Đilasove memoarske knjige o Titu.<ref name="Milošević"/> == Stavovi == === O crnogorskoj naciji === {{main|O crnogorskom nacionalnom pitanju}} Đilas je [[1. maja]] [[1945.]] u [[Borba (novina)|Borbi]] objavio tekst ''[[O crnogorskom nacionalnom pitanju]]'' kojim je definisao komunističko shvatanje crnogorske samobitnosti. U članku Đilas zaključuje da su "Crnogorci porijeklom [[Srbi]]", ali da su vremenom izrasli u posebnu naciju, odnosno da su postali "posebni, drukčiji 'Srbi' od svih Srba, — Crnogorci". Evo bitnijih stavova Đilasa iz tog članka: {{izdvojeni citat|Crnogorci, nesumnjivo, pripadaju srpskoj grani južnoslovenskih plemena i naroda. U prošlosti, u osamnaestom, pa i na početku devetnaestog vijeka, Srbi u Srbiji bili su raja pod Turcima, Crnogorci — dijelom raja, a dijelom slobodni seljaci u stalnoj borbi protiv Turaka. Jedinstvena religija je bila idejni oblik u kome se odvijala borba jednih i drugih protiv turskog feudalizma (krst protiv polumjeseca). Sasvim je razumljivo da su kod pravoslavne raje, iste po istorijskim tradicijama, i srodne po jeziku i običajima, postojale i iste težnje za oslobođenjem i jedinstvom u borbi. Ali putevi razvitka ka naciji, bili su, kod jedne (u Srbiji) i kod druge (u Crnoj Gori) različiti.}} {{izdvojeni citat|Srbi i Crnogorci su jednog (srpskog) narodnog porijekla, jednog korijena, ali je razvitak u nacije, razvitak nacionalne svijesti, išao različitim putevima. Iz činjenice da su Srbi i Crnogorci jednog porijekla, građanski teoretičari i sitnoburžoaski političari, koji ne shvataju suštinu nacionalnog pitanja i zakone formiranja nacija, izvukli su zaključak o jednoj naciji, zaključak koji je ustvari bio ideološka osnova i opravdanje hegemonizma.}} {{izdvojeni citat|A o budućnosti se može nagađati. Neki vele da će između Crnogoraca i Srba u Srbiji, bez hegemonije i hegemonista, brzo doći do ujedinjenja, do stapanja. Bilo bi, razumije se, smiješno osporavati takvu mogućnost. Ona se teoretski ne može osporiti ni za narode koji su srodni kudikamo manje. Ali ona, tim prije, ne može biti argumenat da se vještački, t.j. silom, briše crnogorska individualnost. [...] Prema tome, borba za slobodu i ravnopravnost crnogorskog naroda, za slobodno, otvoreno isticanje njegove nacionalne individualnosti i za poštovanje njegovih federalnih prava, jedini je put za zbližavanje, sjedinjavanje, za stvarno bratstvo srpske i crnogorske nacije, koje su proizišle iz srpskih plemena.}} {{izdvojeni citat|Mi komunisti nijesmo za federalnu Crnu Goru ni iz kakvih "političkih" razloga (t.j. iz potrebe za privremenim manevrom) niti mi — cijepamo srpstvo. Mi smo za to, jer smo uvjereni, znamo da to hoće crnogorski narod, a on to hoće jer se osjeća, jer jeste nešto posebno, posebni, drukčiji "Srbi" od svih Srba, — Crnogorci.}} U vreme svog disidenstva i boravka u inostranstvu Đilas je svoje stavove znatno izmenio. Dana 30. decembra 1971. u intervjuu, u kojem govori o nacionalnom pitanju u Jugoslaviji, za pariski list ''Le Monde'' izjavio je: „Crnogorci čine sastavni deo srpske nacije”. Đilas je potom kazao da je Crna Gora tokom Drugog svjetskog rata i po njegovom završetku „kažnjena statusom posebne republike i izmišljanjem posebne crnogorske nacije”.<ref>Vidi inervuju Milovana Đilasa pariskom „Le Monde”: „Naša reč”, London, februar, 1972; Desimir Tošić, „Ko je Milovan Đilas”, str. 125-130: Dr Branislav Kovačević, „Đilas heroj-antiheroj”, Podgorica, 2006. str. 423-427.</ref> Od devedesetih godina 20. veka srpski nacionalistički autori kritikuju Milovana Đilasa tvrdeći da je njegov članak iz 1945. doprineo stvaranju [[Crnogorci|crnogorske nacije]]. == Nasleđe == [[Datoteka:Milovan Đilas tabla.JPG|thumb|desno|400px|''Tabla na zgradi u Palmotićevoj ulici'']] Milovan Đilas je za vreme zatvora lišen ordena [[Orden narodnog heroja|narodnog heroja]], koga je dobio krajem [[1953]]. godine, a Vojni sud mu je oduzeo čin general-pukovnika JNA u rezervi, a Sud časti sva odlikovanja koje je stekao u borbama tokom rata. Ni nakon sloma komunizma nije usledila politička rehabilitacija Milovana Đilasa: {{izdvojeni citat|Đilasa su devedesetih napadali kao komunjaru oni komunisti koji su tek 1990. postali perjanice antikomunističkog pokreta. Morbidno i osvetoljubivo osećanje krivice pretvorilo se u pravu hajku. Nisu mogli da zaborave Đilasu što nije bio podoban u vreme kada su oni vedrili i oblačili.<ref name="Milošević2"/>|[[Desimir Tošić]]}} Na zgradi u Palmotićevoj ulici broj 8, u kojoj je Đilas živeo, je u septembru [[2011]]. godine postavljena spomen-ploča.<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Milovan-Dilas-zasluzuje-ulicu-u-Beogradu.sr.html Milovan Đilas zaslužuje ulicu u Beogradu („Politika“, 17. avgust 2013)]</ref> == Literatura == * Dragan Marković i Savo Kržavac, Zašto su smenjivani-Političke krize u Jugoslaviji, Beograd, 1987. * Milovan Đilas, Pad nove klase-Povest o samorazaranju komunizma, Beograd, 1994. * Milovan Đilas, Revolucionarni rat, Beograd, 1990. * Vojna Enciklopedija-Tom 2 (Borda-Enc), Beograd, 1959. == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == {{commonscat}} '''O Milovanu Đilasu''' * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166964/Milovan-Djilas Milovan Đilas (Britannica)] * [http://www.djilas.info/HRONOLOGIJA/hronologija.html Aleksa Đilas, HRONOLOGIJA ŽIVOTA I RADA MILOVANA ĐILASA] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995063 Jedini Titov disident] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=357926 Zaboravljeni disident] * [http://www.politika.rs/rubrike/ostali-komentari/Milovan-Dilas-o-Jovanki-Broz.lt.html Milovan Đilas o Jovanki Broz] '''Dela Milovana Đilasa''' * [http://www.uciteljneznalica.org/list-arhiva-1.htm Dela Milovana Đilasa u Arhivu Yu humanistike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707095535/http://www.uciteljneznalica.org/list-arhiva-1.htm |date=2014-07-07 }} * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995060 Milovan Đilas: Anatomija jednog morala] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995059 Đilasovo pismo Titu iz 1967.] * [http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1163525 Pismo Milovana Đilasa Ljubomiru Tadiću] * [http://www.abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-o-drugom-zasjedanju-avnoj Milovan Đilas: O Drugom zasjedanju AVNOJ-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313132705/http://abrasmedia.info/content/milovan-%c4%91ilas-o-drugom-zasjedanju-avnoj |date=2016-03-13 }} * [http://www.abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-o-savi-kova%C4%8Devi%C4%87u Milovan Đilas o Savi Kovačeviću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102191018/http://abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-o-savi-kova%C4%8Devi%C4%87u |date=2014-11-02 }} * [http://abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-herojska-smrt-save-kova%C4%8Devi%C4%87-na-sutjesci Milovan Đilas: Herojska smrt Save Kovačevića na Sutjesci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617092504/http://abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-herojska-smrt-save-kova%C4%8Devi%C4%87-na-sutjesci |date=2013-06-17 }} * [http://www.nytimes.com/1972/08/01/archives/a-faceless-mass-called-workers.html A Faceless Mass Called Workers]. NY Times Aug. 1, 1972 {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Predsednici skupštine SFRJ}} {{Predsednici vlada SR Crne Gore}} {{Narodni heroji-Žabljak, Mojkovac i Šavnik}} {{Lifetime|1911|1995|Đilas, Milovan}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Članovi Vrhovnog štaba NOVJ]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Crnogorski istoričari]] [[Kategorija:Crnogorski pisci]] [[Kategorija:Premijeri Crne Gore]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Miloš N. Đurić]] [[Kategorija:Ministri Jugoslavije]] [[Kategorija:Crnogorski političari]] [[Kategorija:Biografije, Kolašin]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] ayn9frd1qfjq1o8uu5qyfu8tnz685s2 42716286 42716246 2026-11-04T16:03:55Z Inokosni organ 160059 42716286 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=MILOVAN ĐILAS |slika=Milovan Djilas.jpg |opis slike=Milovan Đilas | datum_rođenja =[[4. jun]] [[1911]]. | mesto_rođenja =[[Podbišće]], kod [[Mojkovac|Mojkovca]] | država_rođenja ={{flagicon|Crna Gora|1910}} [[Kraljevina Crna Gora]] | datum_smrti =[[20. april]] [[1995]]. ('''83''' god.) | mesto_smrti =[[Beograd]], [[Srbija]] | država_smrti ={{zastava|SR Jugoslavija}} |supruga=[[Mitra Mitrović]] ([[1936]]—[[1952|52]])<br />[[Štefanija Đilas]] ([[1952]]—[[1993|93]]) |profesija=politički teoretičar, pisac |KPJ=[[1933]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=član [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |godine službe=[[1941]] — [[1945]]. |čin = [[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|35px]] [[General-pukovnik]] u rezervi |funkcija='''Predsednik<br />[[Skupština SFRJ|Savezne narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]]''' |mandat=[[1953]] — [[1954]]. |prethodnik=[[Vladimir Simić]] |naslednik=[[Moša Pijade]] |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} * (sva odlikovanja i vojni čin oduzeti su mu 14. X 1957.) }} '''Milovan Đilas Đido''' ([[Podbišće]] kod [[Mojkovac|Mojkovca]], [[4. juna]] [[1911.]] – [[Beograd]], [[20. aprila]] [[1995]]) je bio [[Crnogorci|crnogorski]] [[komunizam|komunista]], politički zatvorenik u obe Jugoslavije, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[politika|politički]] teoretičar i [[pisac]]. Bio je jedan od vođa [[Ustanak u Crnoj Gori 1941.|ustanka u Crnoj Gori]]. Nakon rata general JNA, ministar FNRJ, šef Agitpropa i predsednik Savezne narodne skupštine.<ref name="Milošević"/> Zbog zagovaranja višestranačja 1950-ih završio je u zatvoru, postavši jedan od najpoznatijih [[disident|disidenata]] u svijetu.<ref>[http://www.nytimes.com/1995/04/21/obituaries/milovan-djilas-yugoslav-critic-of-communism-dies-at-83.html Milovan Djilas, Yugoslav Critic of Communism, Dies at 83]</ref><ref>[http://www.thefreelibrary.com/Remembering+Milovan+Djilas.-a056906541 Remembering Milovan Djilas]</ref> Milovan Đilas je dva puta politički robijao, za vreme Kraljevine Jugoslavije od [[1933]]. do [[1936]], a potom za vreme socijalističke Jugoslavije od [[1956]]. do [[1966]]. == Biografija == {{izdvojeni citat|Triput sam u životu bio slobodan — veoma blizu nepostojećoj, neostvarivoj apsolutnoj slobodi — dvared u zatvoru, a jedared u ratu.<ref>[http://www.uciteljneznalica.org/upload/ebook/794_%C4%90ilas,%20Milovan,%20Tamnica%20i%20ideja,%20Kola%C5%A1inska%20liga%20za%20ljudska%20prava,%201984.pdf Milovan Đilas, Tamnica i ideja]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} Milovan Đilas "Đido" je rođen [[4. 6.]] [[1911]]. u selu [[Podbišće]] kod [[Mojkovac|Mojkovca]]. Otac mu je bio granični oficir crnogorske vojske, a majka domaćica.<ref>izvor-autobiografska knjiga "Besudna zemlja"</ref> Školovao se u [[Kolašin]]u i [[Berane|Beranama]], gde završava osnovnu školu i gimnaziju. Za vreme pohađanja gimnazije aktivno se bavio pisanjem poezija i pesama. Stekao je veliku slavu kod učenika i nastavnika. Milovan Đilas se za vreme gimnazijskih dana sve više opredeljivao za radnički pokret u zemlji. === Revolucionarni studentski pokret === {{main|Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu}} [[Datoteka:Milovan Đilas u beogradskom tramvaju.jpg|minijatura|Milovan Đilas u beogradskom tramvaju 1930-ih.]] Posle svršetka gimnazije, odlazi u [[Beograd]] gde počinje da studira [[filozofija|filozofiju]] i [[pravo]] na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]] [[1932]]. godine. Tada se povezuje sa ilegalnom Skojevskom organizacijom i vrlo brzo postaje član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a u [[septembru]] [[1932]]. Za vreme svojih studija, aktivno je radio i kao Skojevski poverenik na štampanju, pisanju i rasturanju propagandnog materijala. Bio je jedan od organizatora [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnog studentskog pokreta na Beogradskom univerzitetu]]. Vršio je propagandni rad po [[Univerzitet u Beogradu|Univerzitetu]] i objašnjavao studentima ciljeve i zadatke radničkog pokreta i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Zbog toga je nekoliko puta bezuspešno izbacivan sa studija. Krajem [[1932]]. njegovu aktivnost zapazilo je i članstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], pa je Milovan Đilas od [[april]]a [[1933]]. pristupio KPJ. Iste godine je stekao diplomu Pravnog fakulteta Univerziteta u Beogradu.<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166964/Milovan-Djilas Milovan Đilas (Britannica)]</ref> === Robija u Sremskoj Mitrovici === [[Datoteka:Milovan Đilas Sremska Mitrovica 1933.jpg|thumb|left|Milovan Đilas na robiji u Sremskoj Mitrovici 1933. godine.]] Za vreme velike provale komunista u [[Beograd]]u, policija ga je uhapsila u [[August (mjesec)|avgustu]] [[1933]]. na pijaci. Milovan Đilas je prebačen u [[Glavnjača|Glavnjaču]] gde su ga ispitivali [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]] i [[Svetozar Vujković]]. Nije ništa priznao, pa je bio pretučen i ostavljen celu noć da bez odeće leži u svojoj ćeliji. Sutradan mu je počelo suđenje pred Opštinskim sudom grada [[Beograd]]a koji ga je po [[Zakon o zaštiti države|Zakonu o zaštiti države]] osudio na pet godina zatvora. Islednici su ga nekoliko puta zatvarali u samicu, tražili da otkrije partijsku liniju, ali nisu uspeli. Milovan Đilas je jedne večeri toliko pretučen, da ujutru nije mogao da stoji na nogama. Zato je rešio da započene štrajk glađu. Sva jela koja bi mu se servirala, prosipao bi i vraćao. Krajem [[1934]]. imao je srčanih problema, pa su ga na predlog lekara prebacili u udobniju ćeliju i više nije bio u samicama. Za vreme svog boravljenja u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], Milovan Đilas je uspeo da prevede tri romana [[Maksim Gorki|Maksima Gorkog]] i deset njegovih pripovedaka, na dva džaka toalet-papira. jer mu nije bilo dozvoljeno korišćenje papira. Takođe je preveo i Miltonov "Izgubljeni raj", za koji je 1989. dobio nagradu “Miloš N. Đurić”. Punu kaznu nije izdržao. Pomilovan je i iz zatvora je izašao početkom [[1936]]. godine. Po izlasku iz zatvora stanovao je kod svog prijatelja sa studija na periferiji [[Beograd]]. Nastavio je da se bavi komunističkom propagandom. === Rad u Partiji do početka rata === [[Datoteka:Protestni-miting-ujedinjene-studentske-omladine-1939.jpg|desno|mini|Protestni miting Ujedinjene studentske omladine [[1939]].]] Za Milovana Đilasa je čuo i generalni sekretar [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] [[Josip Broz Tito|Tito]]. On je tada probao na sve načine da se poveže s njim i da iskoristi njegovu sposobnost na jačanju Partije. [[Josip Broz Tito|Tito]] šalje direktivu da se Milovan Đilas nađe na Partijskom savetovanju u [[Zagreb]]u početkom [[1938]]. godine. Na sastanku u Zagrebu, Milovan Đilas je dobio od Tita zadatak da organizuje slanje srpskih dobrovoljaca za Španiju. Iste godine je bio izabran u Centralni komitet [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. U maju [[1939]]. učestvuje na Zemaljskoj konferenciji u [[Šmartna Gora|Šmartnoj Gori]] kao delegat iz Srbije. Početkom [[1940]]. Milovan Đilas je primljen u Politbiro CK [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Radio je u uređivanju članka "Za čistoću i boljševizaciju Partije", koju je u nastavcima pisao [[Josip Broz Tito|Tito]]. Pokretao je niz časopisa koji su favorizovali [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]: "Naša Stvarnost", "Sodobnost" "Književni Savremenik", "Mlada Kultura" itd. Za vreme pristupanja Trojnom paktu i prvih narodnih nezadovoljstava, [[Josip Broz Tito|Tito]] šalje Đilasa u Beogradu da izveštava Partiju o narodnim utiscima. U [[Beograd]] stiže sa svojom ženom [[Mitra Mitrović|Mitrom Mitrović]], sa kojom je zajedno pošao u rat kasnije. U Beogradu mu se pridružio i [[Rade Končar]]. Đilas se uoči demonstracija sastao sa [[Dragoljub Jovanović|Dragoljubom Jovanovićem]], vođom levih zemljoradnika i rekao mu da će se komunisti bez obzira na demonstracije zalagati za borbu. Nakon završetka demonstracija, poslao je svoju ženu da iznese Titu raport. Po dolasku Tita u Beograd, učestvuje na sastanku Politbiroa u Molerovoj ulici. Prvih dana posle napada Nemačke na [[Sovjetski Savez|SSSR]], učestvuje na sastanku Agitpropa CK za [[Srbija|Srbiju]]. === Oslobodilački rat i revolucija === ==== Ustanak u Crnoj Gori 1941. ==== {{main|Ustanak u Crnoj Gori 1941.}} {{izdvojeni citat|Od 13. jula do 9. avgusta oslobođeno 6 srezova: Bijelo Polje, Kolašin, Berane, Andrijevica, Danilovgrad i Šavnik. Bili opsednuti Cetinje, Podgorica i Nikšić. Po 15 dana bili slobodni Petrovac i Vir Pazar. Ustanak organizovali đeneralštabni kapetan [[Arso Jovanović]] i profesor Milovan Đilas.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_219.htm</ref>|Izveštaj britanske misije jugoslovenskoj vladi od septembra 1941.}} Đilas je bio upućen u julu 1941. u Crnu Goru radi pripremanja i pokretanja borbe protiv italijanskih okupatora. Na njega se prenose izvanredna ovlašćenja po partijskoj i vojnoj liniji, s pravom smenjivanja lokalnog rukovodstva i s pravom kažnjavanja. Kao član Politbiroa, automatski je izabran i za člana [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog Štaba NOVJ]]. U [[Crna Gora|Crnoj Gori]] zajedno sa kapetanom [[Arso Jovanović|Arsom Jovanovićem]] organizuje ustanak koji je bio opštenarodni, veliki delovi Crne Gore su oslobođeni i kod ustanika nije bilo ozbiljnijih podela i sukoba izmedju komunista i nekomunista. Prvo naređenje koje je Đilas izdao 9 dana posle izbijanja ustanka u Crnoj Gori zagarantovalo je ličnu slobodu, nepovredivost stana i vlasništva, slobodu vere i veroispovesti, slobodu misli i govora, slobodu organizovanja, sastajanja i razmene mišljenja.<ref name="ReferenceA">Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda, tom III, knjiga 1, str. 9-12.</ref> Isto naređenje je legalizovalo sve demokratske političke partije, dalo opšte pravo glasa (žene tada prvi put u Crnoj Gori mogu da biraju i budu birane), uvelo obavezno izvođenje optuženih pred sud najdalje 48 časova posle hapšenja i uz obavezno angažovanje advokata.<ref name="ReferenceA"/> Zajedno sa [[Mitar Bakić|Mitrom Bakićem]] dočekao je prvu englesku vojnu misiju koju je predvodio kapetan [[Dvejn Hadson]] u Petrovcu na moru. Zajedno su ga odveli u partizanski Vrhovni Štab u Užicu. ==== Slom ustanka u Srbiji ==== Đilas u novembru 1941. stiže u oslobođeno [[Užice]] i preuzima rad u listu "[[Borba (list)|Borba]]", glavnom partijskom glasilu. Povlačio se zajedno sa Vrhovnim štabom prema [[Zlatibor]]u, pa dalje u [[Sandžak]]. Milovan Đilas se pred kraj 1941. nalazi s Vrhovnim štabom u Sandžaku gde radi na prikupljanju ostalih partizanskih jedinica koje su se povlačile posle pada [[Užička republika|Užičke republike]]. U trenucima malaksavanja partizanskog pokreta posle sloma ustanka u [[Srbija|Srbiji]], Đilas sprovodi mere na održavanju discipline i morala boraca, uključujući i mere streljanja. Posle odstupanja glavnine partizana u Bosnu, Đilas ostaje u [[Nova Varoš|Novoj Varoši]], na granici Srbije i Crne Gore, odakle se usred zime i u teškim okolnostima povlači s jedinicama pod njegovom komandom i pridružuje Vrhovnom štabu. ==== Streljanja u Crnoj Gori 1942. ==== {{main|Četničko-partizanski sukob|Leva skretanja}} {{izdvojeni citat|Streljati nekoga to je tehničko pitanje, kako kaže [[Sreten Žujović|drug Crni]], ali je osnovno ubediti masu u neophodnost toga streljanja.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref>|Pismo Milovana Đilasa CK KPJ od 27. marta 1942.}} Dok je Đilas bio odsutan, u Crnoj Gori je došlo do pojave [[leva skretanja|levih skretanja]] i "pasjih grobalja" za ideološke protivnike.<ref name="Milošević2"/> U martu [[1942]]. godine Đilas se vraća u Crnu Goru, gde se u međuvremenu rasplamsao [[partizansko-četnički sukob]]. Momčilo Cemović smatra da su CK KPJ i Vrhovni štab poslali Đilasa da utvrdi stvarno stanje i smeni odgovorne rukovodioce. Đilas u to vreme piše Centralnom komitetu KPJ kako se „[[kulak|kulački]] elementi" po selima plaše da će komunisti sve komunizirati, da će uskoro kod nas biti sovjeti, da su [[Narodnooslobodilački odbor|NOO]] škola za [[sovjet]]e, da je objavljen rat londonskoj vladi i da sve to unosi paniku u srednje seljaštvo; da se „tutnjavom o revoluciji" zaboravlja na [[fašizam]] i borbu protiv njega.<ref name="Petranović"/> U aprilu 1942. godine, Milovan Đilas je učestvovao u donošenju presude o streljanju četvoro mladih partizana iz porodice Tadića, braće poznatog filozofa [[Ljubomir Tadić|Ljubomira Tadića]], koji je "jedini izbegao streljanje, jer smo ga smatrali premladim da bismo ga ubili".<ref name="danas.rs">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]</ref> Prema Đilasovoj verziji, oni su streljani jer je Tadija Tadić, politički komesar bataljona, upozorio svog strica Spasoja, koji je bio u četnicima, da ga partizani traže da ga ubiju, što je proglašeno izdajom.<ref name="danas.rs">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]</ref> Prema verziji Ljube Tadića, njihova krivica je izmišljena, a ubijeni su za odmazdu "posle blamaže i neuspeha", nakon što je partizanska potera nastradala od starog komite Spasoja Tadića. Tadić navodi da su oni streljani jer su odbili da lično likvidiraju svog strica.<ref name="Tadić"/> Hapšenja partizana iz porodice Tadića je izvršeno na prevaru, tako što su pozvani na razgovor o prekomandovanju.<ref name="Tadić"/> Pored braće Tadića, ubijeni su još neki mladići koji su se stavili na njihovu stranu. Neki od streljanih u Gornjem Polju nisu imali više od osamnaest godina.<ref name="Tadić">{{Cite web |title=Tajna prepiska Ljube Tadića i Milovana Đilasa |url=http://www.nedeljnik.co.rs/sr/2013/12/26/dnevni-magazin/tajna-prepiska-ljube-tadi%C4%87a-i-milovana-%C4%90ilasa |access-date=2014-06-18 |archive-date=2014-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603131005/http://www.nedeljnik.co.rs/sr/2013/12/26/dnevni-magazin/tajna-prepiska-ljube-tadi%C4%87a-i-milovana-%C4%90ilasa |dead-url=yes }}</ref> U posleratnoj prepisci sa profesorom Ljubom Tadićem, Đilas je odgovorio kako bi ponovo učinio isto<ref name="Tadić"/>, odnosno "ne bi drukčije postupio ni s rođenom braćom".<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1163525 DOKUMENT: Pismo Milovana Đilasa Ljubomiru Tadiću]</ref> {{izdvojeni citat|Pohapšene Tadiće su sproveli u Gornje Polje. Istragu su vodili Dakić i [[Sava Kovačević]], ali smo i [[Ivan Milutinović|Milutinović]] i ja bili u toku i odobrili presudu.<ref name="Tadić"/>|Milovan Đilas}} Aleksa Đilas, sin Milovana Đilasa, smatra da je profesor Tadić bio obmanut "policijskim dezinformacijama", koje su plasirane protiv Đilasa nakon rata. Prema njegovim rečima, profesor Tadić i Milovan Đilas su nakon prepiske postali prijatelji.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1163245 Preminuo akademik Ljubomir Tadić]</ref> ==== Prelazak u Bosnu ==== Radio je na uređivanju partijskog lista "Borba" koja je obnovljena u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]], u selu Drinićima. Radio je i na uređivanju organa CK "Proletera", izrađivao je "biltene Vrhovnog štaba", radio je na radio-stanici "Slobodna Jugoslavija" , na rasturanju članka "Nacionalno pitanje u Jugoslaviji u svjetlosti narodnooslobodilačke borbe" po [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Hercegovina|Hercegovini]] i [[Slovenija|Sloveniji]]. ==== Bitke na Neretvi i Sutjesci ==== [[Datoteka:Ivo Lola Ribar i Milovan Đilas.jpg|minijatura|Ivo Lola Ribar i Milovan Đilas]] {{izdvojeni citat|Svi italijanski vojnici — ceo treći bataljon 259-te čete Murđe divizije — poslati su u smrt… Mnogi leševi su bačeni u reku Ramu. Nekoliko ih se zakačilo između debla i ja sam zajedno sa našim oficirima zlobno uživao pri pomisli kako italijanski oficiri na mostovima i obalama u Mostaru prestravljeni od užasa posmatraju Neretvu zagušenu leševima njihovih vojnika.<ref name="danas.rs">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]</ref>|Milovan Đilas}} Za vreme operacije "[[Bitka na Neretvi|Vajs]]" i "[[Operacija Schwarz|Švarc]]" nastupao je zajedno sa Vrhovnim štabom. Bio je prisutan na [[Martovski pregovori 1943|Martovskim pregovorima]] pod lažnim imenom Miloš Marković. Izgladnio, iznuren, izubijan i pocijepan, Milovan Đilas je u noći nakon neuspješnog proboja Treće udarne divizije preko Sutjeske sanjao [[Isus Hrist|Isusa Hrista]]. Kad se probudio i otvorio oči, nije ga bilo, kad ih zatvori – opet vidi Hrista. Član Politbiroa CK KPJ i Vrhovnog štaba NOVJ, ubijeđeni komunista, Milovan Đilas se pomolio: {{izdvojeni citat|Ako si došao na svet i patio radi dobra i istine – ti moraš videti da je naša stvar pravedna i plemenita. Mi, u stvari, nastavljamo, probamo da nastavimo ono što si ti započeo. I ti nas nisi zaboravio, niti nas možeš napustiti...<ref name="Švarm">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1113628 Filip Švarm, Smrt fašizmu – sloboda narodu]</ref>}} Godine 1943. učestvovao je u pripremi odluka [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugog zasedanja AVNOJ-a]], održanog 29. i 30. novembra 1943. u Jajcu. Ova jugoslovenska skupština, koju je organizovalo vođstvo partizanskog pokreta, zasnovala je posleratnu Jugoslaviju koja je trebalo da bude demokratska i federativna država. Đilas je bio i delegat na zasedanju.<ref>http://www.djilas.info/HRONOLOGIJA/hronologija.html</ref> ==== Misija u SSSR 1944/45. ==== [[Datoteka:Vrhovni štab na Visu.jpg|minijatura|[[Vrhovni štab NOVJ]] u [[Titova špilja na Visu|pećini na Visu]] [[1944]]. godine: Vladimir Bakarić, Ivan Milutinović, Edvard Kardelj, Josip Broz Tito, Aleksandar Ranković, Svetozar Vukmanović Tempo, Milovan Đilas.]] U prvoj polovini 1944. godine Đilas je boravio sa Vrhovnim štabom na otoku [[Vis u Narodnooslobodilačkoj borbi|Visu]]. Polovinom [[1944]]. poslat je na čelu misije Vrhovnog štaba zajedno sa generalom [[Velimir Terzić (general)|Velimirom Terzićem]] u [[Moskva|Moskvu]]. Dobio je čin [[general-lajtnant]]a i imao je zadatak da kao političar prikaže situaciju u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Milovan Đilas se vraća u oslobođeni [[Beograd]] novembra 1944. Aprila [[1945]]. Đilas i [[Josip Broz Tito|Tito]] odlaze u [[Moskva|Moskvu]] na potpisivanje ugovora o prijateljstvu i uzajamnoj pomoći [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a Đilasova porodica je u ratu teško stradala. Oca Nikolu ubili su 1943. albanski nacionalisti za vreme nemačke okupacije pošto su ga Nedićeve vlasti proterale iz Srbije na Kosovo. Njegova sestra Dobra poginula je u borbi s četnicima u Srbiji 1942. Brata Aleksu ubili su četnici 1941. u Crnoj Gori. Drugog brata Milivoja ubili su Nemci na Banjici 1942.<ref name="Milošević2">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=357926 Zaboravljeni disident]</ref> === Sukob sa Informbiroom === {{main|Informbiro}} Đilas je bio najzapaženiji ideolog u jugoslovenskom sukobu sa Kominformom, čiji je inače suosnivač bio i u kome je pre sukoba učestvovao u osudi skretanja italijanskih i francuskih komunista.<ref name="Milošević"/> Na otvaranju [[Informbiro|Kominforma]] u zapadnoj [[Poljska|Poljskoj]], Milovan Đilas, zajedno sa [[Edvard Kardelj|Edvardom Kardeljom]] je predstavljao [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Početkom 1948. Đilas dobija poziv iz [[Moskva|Moskve]] da učestvuje u nekim diskusijama oko [[Albanija|Albanije]]. Đilas odlazi iz Beograda za Moskvu vozom preko [[Rumunija|Rumunije]] zajedno sa tadašnjim Načelnikom Političke uprave Generalštaba [[Jugoslavenska narodna armija|JA]] [[Svetozar Vukmanović-Tempo|Svetozarom Vukmanovićem-Tempom]] i generalom [[Koča Popović|Kočom Popovićem]]. Učestvovao je u razgovorima sa [[Josif Staljin|Staljinom]], [[Bulganjin]]om, [[Vasiljevski]]m i [[Antonov]]om. Misija Đilasa u Moskvi je trajala do [[mart]]a [[1948]]., kada se vratio u [[Beograd]]. Učestvovao je na svim sednicama Politbiroa prilikom objavljivanja kompromitujućih pisama iz [[Moskve]] i radio je na sastavljanju odgovora u ime CK [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]. Po objavljivanju [[Informbiro|Rezolucije Informbiroa]] u [[Bukurešt]]u, pozvan je da dođe u Centralni komitet, jer je Radio Prag tada uveliko prenosio Rezoluciju protiv Kompartije [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Na noćnoj sednici u [[Beli Dvor|Belom Dvoru]] je određen da napiše odgovor CK KPJ na optužbe [[Informbiro]]a. Za vreme borbe sa Informbiroom, Milovan Đilas je bio stalno sa Partijom, učestvovao je na svim Plenumima i sednicama. Radio je na pisanju članaka u "[[Politika (list)|Politici]]" i "[[Borba (list)|Borbi]]". [[Šesti kongres KPJ]] održan u Zagrebu od 2. do 7. novembra [[1952]]. bio je rekapitulacija antistaljinističkog kursa. "''Ništa nije toliko sveto da ne može biti promenjeno!''", piše u tada usvojenom programu [[SKJ]]. Prihvaćene su Đilasove ideje o neophodnosti diskusije i borbe mišljenja, o tome da svi članovi Partije treba da imaju pravo da slobodno raspravljaju javno o stavovima drugih članova Partije, čak i ako nose najviše funkcije.<ref name="Milošević"/> U diskusiji se Đilas založio da se ne sme zabranjivati ljudima različitih shvatanja, čak ni "reakcionarnih i antimaterijalističkih", da objavljuju svoje radove, i da se treba boriti pre svega "političkim i idejnim argumentima", a ne policijskim i sudskim progonima.<ref name="Milošević"/> U međuvremenu se razveo od svoje supruge Mitre Mitrović i oženio po drugi put, sa [[Štefanija Đilas|Štefanijom Đilas]]. Početkom [[1953]]. godine je izabran za predsednika [[Skupština SFRJ|Savezne narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]]. === Nova misao === Đilas je januara 1953. pokrenuo antidogmatski mesečnik "Nova misao", u čijem su redakcijskom kolegijumu bili [[Dobrica Ćosić]], [[Miroslav Krleža]], [[Skender Kulenović]], [[Oskar Davičo]], [[Mihajlo Lalić]]...<ref name="Milošević"/> Već juna [[1953]], na Drugom plenumu CK, održanom u Titovoj rezidenciji na Brionima, novi kurs se dovodi u pitanje, ali Đilas nastavlja. U "Borbi" od 11. oktobra 1953. do 7. januara [[1954]]. on objavljuje seriju članaka u kojima kritikuje partijsku [[birokratija|birokratiju]]. Članci su izazvali veliko interesovanje, tiraž "Borbe" skočio je na tri stotine hiljada primeraka, a u redakciju je stiglo oko trideset hiljada pisama podrške.<ref name="Milošević"/> Bilo je ukupno 17 ovakvih članaka koji su osim u Borbi izlazili i u listu "[[Nova misao]]". Đilasovi članci su izazvali veliku diskusiju u Savezu komunista Jugoslavije i u najširim masama. Naročito je bio upečatljiv Đilasov članak pod nazivom "Anatomija jednog morala", objavljen u poslednjem broju "Nove misli". Đilas je njime kritikovao neke posleratne pojave jugoslovenskog komunizma, kao i sam život nekih viših funkcionera.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995060 Milovan Đilas: Anatomija jednog morala]</ref> U članku je stao u odbranu glumice [[Milena Dapčević|Milene Dapčević]], žene [[Peko Dapčević|Peka Dapčevića]], izložene izrugivanju žena ostalih partijskih funkcionera.<ref name="Milošević"/> Tri dana posle poslednjeg članka Milovana Đilasa [[7. 1.]] [[1954]], "[[Borba (list)|Borba]]" je objavila ogradu Izvršnog komiteta CK [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]], od Đilasovog pisanja. Napomenuto je da su Đilasovi članci izazvali zabunu u redovima članova Saveza, da su članci direktno protivni odlukama VI kongresa SKJ i da su ništavni za čitav politički sistem. Đilas je izjavio Izvršnom komitetu da će obustaviti dalje objavljivanje članaka. Međutim, za to je bilo kasno, jer je već bio sazvan Treći (vanredni) plenum CK SKJ da raspravi "slučaj Milovana Đilasa".<ref name="Milošević"/> === Vanredni Plenum CK SKJ protiv Đilasa === U [[Beograd]]u je [[16]]. i [[17. 1.]] [[1954]]. održan Treći vanredni plenum CK SKJ posvećen Milovanu Đilasu, a jedna tačka dnevnog reda je nosila naziv "Slučaj Milovana Đilasa i pitanje sprovođenja odluka VI kongresa SKJ". Đilas je o plenumu obavešten na dan zasedanja – došao je pešice sa suprugom Šteficom i Dedijerom, a u konferencijskoj sali niko mu nije pokazao mesto.<ref name="Milošević"/> Plenum je otvorio [[Josip Broz Tito|Tito]] kritikujući Đilasova pisanja, optuživši ga za "revizionizam", da je napao Savez komunista, da je pokušao da izazove anarhiju. Protiv Đilasa na Plenumu govorilo je čak 39 članova CK, a branio ga je jedino [[Vladimir Dedijer]].<ref name="Milošević"/> Dedijer je i sam iskritikovan, jer je kao urednik "Borbe" radio na uređivanju Đilasovih članaka. Đilas se prvog dana branio, a drugog dana se ponašao pokajnički. Kasnije je pisao da je to bio čist [[staljinistički proces]].<ref name="Milošević"/> Plenum je doneo odluku da su shvatanja Milovana Đilasa u osnovi protivna političkoj liniji usvojenoj na VI kongresu SKJ, pa je tako Đilas izazvao zabunu i konfuziju u celoj Partiji, izolovano delovao protiv Partije i time pokušao da razbije idejno jedinstvo celog Saveza komunista. Zato je Plenum isključio Milovana Đilasa iz CK SKJ, udaljio sa svih funkcija u Partiji i kaznio poslednjom opomenom. Sve to je pomno pratila "zapadna kapitalistička propaganda".<ref name="Milošević"/> Decembra [[1954]]. Đilas daje intervju dopisniku ''[[The New York Times|Njujork Tajmsa]]'' u kome je kritikovao političko stanje u Jugoslaviji i istakao potrebu postojanja opozicione partije kao činioca demokratije.<ref name="Milošević"/> Zbog toga se pokreće tajni sudski postupak u [[Beograd]]u, gde je izveden i [[Vladimir Dedijer]]. Đilas je osuđen na kaznu zatvora od osamnaest meseci, uslovno na tri godine.<ref name="Milošević"/> [[13. 1.]] [[1955]]. Đilas podnosi pismenu ostavku na dužnost predsednika Savezne narodne skupštine, kada je obrazložio da se od tada više ne smatra članom [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]] i da po svojoj volji istupa iz članstva. I pored izrečenih opomena, Đilas objavljuje svoje novo delo "Nova klasa i analiza komunističkog sistema". === Ponovo robija u Sremskoj Mitrovici === Milovan Đilas više nije obavljao ni jednu funkciju i bavio se jedino pisanjem. U vreme [[Mađarska revolucija 1956|Mađarske revolucije]], on u intervju od 24. oktobra [[1956]]. kritikuje jugoslovenski stav neutralnosti kao faktičku podršku sovjetskoj vojnoj intervenciji kojom je ugušena revolucija u Mađarskoj. Ponovo je uhapšen 19. novembra 1956. i već 12. decembra, po članu 118, stav 1, Krivičnog zakona o "neprijateljskoj propagandi" osuđen na tri godine strogog zatvora, zbog "antijugoslovenske delatnosti".<ref name="Milošević"/> Kaznu je izdržavao u Sremskoj Mitrovici. Dok je bio u Kazneno-popravnom domu u Sremskoj Mitrovici kao kažnjenik broj 6880, objavljena je u [[SAD]] njegova knjiga ''[[Nova klasa]]''. Uprava kaznionice se uzrujala, jer je u stranoj štampi bilo objavljeno da je knjigu proturio iz zatvora.<ref name="Milošević"/> U Sovjetskom Savezu i zemljama Istočne Evrope Đilas je dobijao nazive "kralj antikomunizma", "potpaljivač Hladnog rata", i "marioneta u rukama američkih imperijalista".<ref name="Milošević"/> Na novo suđenje su ga odvezli rano ujutro 4. oktobra [[1957]]. u Okružni sud u Sremskoj Mitrovici, gde je 5. oktobra osuđen na sedam godina zatvora – u zbiru s ranijom kaznom, na devet godina.<ref name="Milošević"/> Na Sedmom kongresu Saveza komunista Jugoslavije, održanom od 22. do 26. aprila [[1958]]. u Ljubljani, [[Tito]] Đilasa naziva luđakom, izdajnikom, renegatom, čovekom koji pljuje na dostignuća revolucije.<ref name="Milošević"/> Leta 1958. godine ukinut mu je ćelijski režim i u njegovo prizemlje dovedeno je oko trideset zatvorenika. Istovremeno, za Novu klasu dobio je francusku nagradu "''Prix de la Liberte''" za [[1958]]. godinu. Za vreme robije napisao je roman „Knjiga o [[Petar II Petrović Njegoš|Njegošu]]“ u Sremskoj Mitrovici od 1957. do 1959. godine.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:453339-Djilasova-studija-o-Njegosu-ponovo-pred-citaocima Đilasova studija o Njegošu ponovo pred čitaocima („Večernje novosti“, 10. septembar 2013)]</ref> Krajem zime 1960. dobio je napad slepog creva i odvezli su ga u bolnicu.<ref name="Milošević"/> Posle toga, došao je [[Slobodan Penezić Krcun]], predsednik Vlade NR Srbije. Podneo mu je da potpiše već otkucanu molbu, koja je sadržala i obećanje da Đilas neće ubuduće štampati "Novu klasu". Nekoliko dana posle Krcunovog dolaska, 20. januara 1961. godine, oslobođen je uslovno. Već krajem februara "Njujork tajms" je najavio novu Đilasovu knjigu "Razgovori sa Staljinom". Nakon toga, Penezić ga je upozorio: {{izdvojeni citat|Opet si počeo, malo ti je bilo što si odležao? Ovog puta nećeš se izvući! Povezao si se sa beogradskom reakcijom i stranim špijunima... Nisam te zvao da se s tobom natežem! Nego da ti povučeš tu knjigu, inače ti ovog puta ne gine desetak, dvadesetak godina robije. Nije ti dosta što si revizionista, no sad izdaješ i državne tajne. Ono o Albaniji je nezgodno, veoma nezgodno...<ref name="Milošević"/>|[[Slobodan Penezić]]}} Đilas je 14. maja [[1961]]. godine osuđen na pet godina zatvora zbog odavanja državne tajne iz perioda kada je bio na funkciji, iznete u knjizi "Razgovori sa Staljinom". Tajna se odnosila na pregovore s Rusima o ujedinjenju Jugoslavije s Albanijom. Član 320. Krivičnog zakonika po kome je Đilasu suđeno za odavanje službenih tajni uveden je inače 17. marta, dve nedelje pre Đilasovog hapšenja i u svetskoj javnosti podrugljivo je nazivan "Lex Djilas". Ova kazna mu je sabrana s prethodnim kaznama, tako da je konačna osuda bila: kazna zatvora od trinaest godina.<ref name="Milošević"/> Amnestiran je [[1966]].<ref name="Britannica"/> Za to vreme u zatvoru je završio svoje delo "Razgovor sa Staljinom" i "Istoriju Crne Gore", opširniju knjigu o Petru Petroviću Njegošu i dr. Iz zatvora je izašao [[31. 12.]] [[1966]]. U martu [[1967]]. godine poslao je privatno pismo Titu u kojem ga ubeđuje da su zemlji neophodne demokratske reforme: {{izdvojeni citat|Pišem ovo pismo jer držim da se naše društvo i naša državna zajednica nalaze u ozbiljnom – da ne kažem: sudbonosnom previranju, a Ti si najodgovornija ličnost u zemlji i još uvek u dovoljnoj moći da bitno, a možda i odlučujuće utičeš na tok događaja. [...] Za svakog iole objektivnog, nezaslepljenog posmatrača očevidno je da Savez komunista više nije, niti može biti partija negdašnjeg tipa — bilo lenjinističkog, bilo staljinističkog. Takozvano idejno jedinstvo i monolitnost su u njoj razorni i ne mogu se uspostaviti nikakvim – ni idejnim ni nasilnim — sredstvima. Naporedo s javnim i zvaničnim, postoje i jačaju polujavna i nezvanična shvatanja i delovanja. Pravovremeno uviđanje ove istine od ogromnog je — rekao bih: presudnog — značaja: time bi bili olakšani mirni i legalni prelazi u nove demokratskije oblike. [...] Odnosi se kreću u tom pravcu da mnogi ljudi već smatraju da treba birati između Jugoslavije i slobode. Bojim se da će se mnogi privoleti isključivo svojoj užoj nacionalnoj zajednici, u nadi, a možda u iluziji, da će tim putem doći do slobode.<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995059 Đilasovo pismo Titu iz 1967.]</ref>|Đilasovo pismo Titu iz 1967.}} === Inostranstvo i povratak u domovinu === {{izdvojeni citat|Goli otok je najmračnija i najsramnija pojava u jugoslovenskom komunizmu. Goli otok je i nešto više, nešto gore i užasnije: neslućeno posrtanje i neslućeno ponižavanje.<ref>[http://noviplamen.net/2013/11/25/sve-po-spisku-istina-o-golom-otoku-ekskluzivni-spiskovi-zrtava/ Sve po spisku: O Golom otoku (Ekskluzivni spiskovi žrtava)]</ref>|Milovan Đilas}} Đilas je imao petogodišnju zabranu da daje bilo kakve izjave ili bilo šta objavljuje, ali se toga nije pridržavao. On je javno podržao demokratske reforme i "[[Praško proleće]]" u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]], koje su ugušile države članice [[Varšavski pakt|Varšavskog ugovora]], kada su vojno okupirale Čehoslovačku u avgustu 1968. Podržao je studentske proteste u zemlji [[1968]]. Iste godine napušta zemlju. Od 4. do 13. oktobra 1968. boravi u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] – objavljuje dva članka u "Tajmsu" i daje TV intervju o sovjetskom imperijalizmu kao opasnosti za Jugoslaviju, drži predavanja, uključujući i jedno na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu Oksford]]. Zatim putuje u SAD, gde je od 16. oktobra do 20. novembra gostujući profesor na [[Univerzitet Prinston|Univerzitetu Prinston]]. Američki "[[Freedom house]]" 10. novembra [[1969]]. dodeljuje mu Nagradu slobode.<ref name="Milošević"/> Po povratku u zemlju, Đilasu je oduzet pasoš 3. marta [[1970]], a zahtevi da mu se ponovo izda biće nekoliko puta odbijeni – dobio ga je tek 19. januara 1987.<ref name="Milošević"/> Zajedno s Andrejom Saharovim, Aleksandrom Solženjicinom, Eženom Joneskom, Josifom Brodskim, Đilas je [[1974]]. bio jedan od pokretača časopisa "Kontinent", posvećenog književnim, socijalnim, političkim i religijskim temama zemalja Istočne Evrope, koji je izlazio u Zapadnoj Evropi na engleskom, nemačkom, francuskom, ruskom, i još nekim evropskim jezicima. 20. aprila [[1984]]. godine Đilas je ponovo uhapšen, zajedno sa dvadeset sedam slušalaca "Slobodnog univerziteta", koji su se godinama bez tajnosti sastajali u privatnim stanovima. Đilas je trebalo da održi predavanje o predratnom stavu KPJ o nacionalnom pitanju u Jugoslaviji. Ujutro je pušten kući, ali mu je zaprećeno da mu može biti suđeno. Suđeno je šestorici, a tehničar Radomir Radović, inicijator formiranja nezavisnog radničkog sindikata, nađen je mrtav u vikendici.<ref name="Milošević"/> U starosti je oslepio na jedno oko. Pred kraj života bio je veoma blizak se [[Matija Bećković|Matijom Bećkovićem]].<ref name="Milošević">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995063 Jedini Titov disident]</ref> Iznenada je umro u svome stanu [[20. 4.]] [[1995]]. u [[Beograd]]u. Sahranjen je u porodičnoj grobnici u svome selu [[Podbišće]]. Milovan Đilas iz braka sa prvom suprugom Mitrom imao je ćerku Vukicu (1948–2001), dok je u braku sa drugom suprugom Štefanijom dobio sina [[Aleksa Đilas|Aleksu Đilasa]] (* 1953). == Dela == Đilas je ubrzo nakon rata prestao da se bavi politikom i posvetio se isključivo pisanju knjiga. Najznačajnije su: * ''Zemlja bez pravde'' (1958), ili ''Besudna zemlja''; * ''Nova klasa. Kritika savremenog komunizma'' (London 1961) * ''Razgovori sa Staljinom'' (Beograd 1962) * ''Crna Gora'' (1963) * ''Nesavršeno društvo'' (London 1969) * ''Ispod boja'' (Čikago 1971) * ''Sećanje jednog revolucionara'' (Oksford 1973) * ''Delovi iz životnog vremena'' (Čikago 1975) * ''Revolucionarni rat'' (London 1980) * ''Tito - Priča iznutra'' (London 1980) * ''Ideje iz zatvora'' (London 1986) * ''Uspon i pad'' (Vašington 1986) * ''Njegoš - pjesnik, vladar, vladika'' (1966, obj. 1988) * [[John Milton]], ''Izgubljeni raj'' (prevod, Beograd 1989) * ''Pad nove klase'' (Beograd 1994) * ''Svetovi i mostovi'' (posmr. Novi Sad 1997) * ''Rane pripovetke, 1930-1940'' (posmr. Beograd 2000) * ''Pisma iz zatvora'' (posmr. Beograd 2016) * ''Raspad i rat. Dnevnik 1989-1995'' (posmr. Beograd 2022) Đilasova knjiga "Nova klasa" je od strane Njujork Tajmsa uvršćena u 100 najznačajnijih knjiga u [[20. vek]]u, a tiraž je iznosio 3 miliona primeraka. Đilasove knjige su bile dugo zabranjivane u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], a anatema je skinuta početkom devedesetih. Od 1954. do 1988. Đilas nije mogao da objavi u Jugoslaviji nijedan svoj tekst, pa čak ni prevod engleskog speva iz [[17. vek]]a ''Izgubljeni raj'' Džona Miltona. Rešenjem Saveznog sekretara za unutrašnje poslove od 3. oktobra 1969. zabranjeno je unošenje i rasturanje u zemlji Đilasovog Nesavršenog društva, štampanog u SAD maja 1969, a 29. juna [[1981]]. bilo je zabranjeno unošenje i rasturanje u Jugoslaviji Đilasove memoarske knjige o Titu.<ref name="Milošević"/> == Stavovi i kritika == Đilas je tokom života menjao stavove, pa je od tvrdokornog boljševika, komuniste i revolucionara, nakon rata počeo da se izjašnjava kao [[Demokratski socijalizam|demokratski socijalista]].<ref>The New Class, Greek Edition (Horizon), Athens, 1957,Prologue(page ιστ)</ref> Takođe je menjao stavove o crnogorskoj samobitnosti – od zastupanja teze da su [[Crnogorci]] zasebna nacija, postala od [[Srbi|Srba]], do tvrdnje da Crnogorci čine sastavni deo srpske nacije.<ref>[http://www.pobjeda.me/2012/05/08/polemike-milovan-dilas-negator-crnogorske-nacije Polemike: Milovan Đilas – Negator crnogorske nacije]</ref> Neki autori Đilasa drže odgovornim za streljanja ideoloških protivnika tokom Drugog svetskog rata u Crnoj Gori.<ref>[http://www.pobjeda.me/2012/05/08/polemike-milovan-dilas-negator-crnogorske-nacije Polemike: Milovan Đilas – Negator crnogorske nacije]: {{izdvojeni citat|Zadužio je Đido Crnogorce rezultatima svog rada, nema sumnje. I kad je bio boljševički agitpropovac i tvorac brojnih „pasijih grobalja”, projektant, a Boga mi, i izvršilac ubistava nevinih ljudi pod firmom istrebljenja „klasnog neprijatelja“ i slično...}}</ref> Drugi smatraju da je kampanja protiv Đilasa, koja je vođena četiri decenije, zasnovana na dve laži: da je harao po Crnoj Gori skoro sve vreme rata, i da je "izmislio" crnogorsku naciju.<ref name="Milošević2"/> === O crnogorskoj naciji === {{main|O crnogorskom nacionalnom pitanju}} Đilas je [[1. maja]] [[1945.]] u [[Borba (novina)|Borbi]] objavio tekst ''[[O crnogorskom nacionalnom pitanju]]'' kojim je definisao komunističko shvatanje crnogorske samobitnosti. U članku Đilas zaključuje da su "Crnogorci porijeklom [[Srbi]]", ali da su vremenom izrasli u posebnu naciju, odnosno da su postali "posebni, drukčiji 'Srbi' od svih Srba, — Crnogorci". Evo bitnijih stavova Đilasa iz tog članka: {{izdvojeni citat|Crnogorci, nesumnjivo, pripadaju srpskoj grani južnoslovenskih plemena i naroda. U prošlosti, u osamnaestom, pa i na početku devetnaestog vijeka, Srbi u Srbiji bili su raja pod Turcima, Crnogorci — dijelom raja, a dijelom slobodni seljaci u stalnoj borbi protiv Turaka. Jedinstvena religija je bila idejni oblik u kome se odvijala borba jednih i drugih protiv turskog feudalizma (krst protiv polumjeseca). Sasvim je razumljivo da su kod pravoslavne raje, iste po istorijskim tradicijama, i srodne po jeziku i običajima, postojale i iste težnje za oslobođenjem i jedinstvom u borbi. Ali putevi razvitka ka naciji, bili su, kod jedne (u Srbiji) i kod druge (u Crnoj Gori) različiti.}} {{izdvojeni citat|Srbi i Crnogorci su jednog (srpskog) narodnog porijekla, jednog korijena, ali je razvitak u nacije, razvitak nacionalne svijesti, išao različitim putevima. Iz činjenice da su Srbi i Crnogorci jednog porijekla, građanski teoretičari i sitnoburžoaski političari, koji ne shvataju suštinu nacionalnog pitanja i zakone formiranja nacija, izvukli su zaključak o jednoj naciji, zaključak koji je ustvari bio ideološka osnova i opravdanje hegemonizma.}} {{izdvojeni citat|A o budućnosti se može nagađati. Neki vele da će između Crnogoraca i Srba u Srbiji, bez hegemonije i hegemonista, brzo doći do ujedinjenja, do stapanja. Bilo bi, razumije se, smiješno osporavati takvu mogućnost. Ona se teoretski ne može osporiti ni za narode koji su srodni kudikamo manje. Ali ona, tim prije, ne može biti argumenat da se vještački, t.j. silom, briše crnogorska individualnost. [...] Prema tome, borba za slobodu i ravnopravnost crnogorskog naroda, za slobodno, otvoreno isticanje njegove nacionalne individualnosti i za poštovanje njegovih federalnih prava, jedini je put za zbližavanje, sjedinjavanje, za stvarno bratstvo srpske i crnogorske nacije, koje su proizišle iz srpskih plemena.}} {{izdvojeni citat|Mi komunisti nijesmo za federalnu Crnu Goru ni iz kakvih "političkih" razloga (t.j. iz potrebe za privremenim manevrom) niti mi — cijepamo srpstvo. Mi smo za to, jer smo uvjereni, znamo da to hoće crnogorski narod, a on to hoće jer se osjeća, jer jeste nešto posebno, posebni, drukčiji "Srbi" od svih Srba, — Crnogorci.}} U vreme svog disidenstva i boravka u inostranstvu Đilas je svoje stavove znatno izmenio. Dana 30. decembra 1971. u intervjuu, u kojem govori o nacionalnom pitanju u Jugoslaviji, za pariski list ''Le Monde'' izjavio je: „Crnogorci čine sastavni deo srpske nacije”. Đilas je potom kazao da je Crna Gora tokom Drugog svjetskog rata i po njegovom završetku „kažnjena statusom posebne republike i izmišljanjem posebne crnogorske nacije”.<ref>Vidi inervuju Milovana Đilasa pariskom „Le Monde”: „Naša reč”, London, februar, 1972; Desimir Tošić, „Ko je Milovan Đilas”, str. 125-130: Dr Branislav Kovačević, „Đilas heroj-antiheroj”, Podgorica, 2006. str. 423-427.</ref> Od devedesetih godina 20. veka srpski nacionalistički autori kritikuju Milovana Đilasa tvrdeći da je njegov članak iz 1945. doprineo stvaranju [[Crnogorci|crnogorske nacije]]. == Nasleđe == [[Datoteka:Milovan Đilas tabla.JPG|thumb|desno|400px|''Tabla na zgradi u Palmotićevoj ulici'']] Milovan Đilas je za vreme zatvora lišen ordena [[Orden narodnog heroja|narodnog heroja]], koga je dobio krajem [[1953]]. godine, a Vojni sud mu je oduzeo čin general-pukovnika JNA u rezervi, a Sud časti sva odlikovanja koje je stekao u borbama tokom rata. Ni nakon sloma komunizma nije usledila politička rehabilitacija Milovana Đilasa: {{izdvojeni citat|Đilasa su devedesetih napadali kao komunjaru oni komunisti koji su tek 1990. postali perjanice antikomunističkog pokreta. Morbidno i osvetoljubivo osećanje krivice pretvorilo se u pravu hajku. Nisu mogli da zaborave Đilasu što nije bio podoban u vreme kada su oni vedrili i oblačili.<ref name="Milošević2"/>|[[Desimir Tošić]]}} Na zgradi u Palmotićevoj ulici broj 8, u kojoj je Đilas živeo, je u septembru [[2011]]. godine postavljena spomen-ploča.<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Milovan-Dilas-zasluzuje-ulicu-u-Beogradu.sr.html Milovan Đilas zaslužuje ulicu u Beogradu („Politika“, 17. avgust 2013)]</ref> == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * [[Dragan Marković (novinar)|Dragan Marković]] i Savo Kržavac, ''Zašto su smenjivani - Političke krize u Jugoslaviji'', Beograd, 1987. * Milovan Đilas, ''Pad nove klase - Povest o samorazaranju komunizma'', Beograd, 1994. * Milovan Đilas, ''Revolucionarni rat'', Beograd, 1990. * [[Vojna Enciklopedija]] - Tom 2 (Borda-Enc), Beograd, 1959. {{refend}} == Vanjske veze == {{commonscat}} '''O Milovanu Đilasu''' * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166964/Milovan-Djilas Milovan Đilas (Britannica)] * [http://www.djilas.info/HRONOLOGIJA/hronologija.html Aleksa Đilas, HRONOLOGIJA ŽIVOTA I RADA MILOVANA ĐILASA] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995063 Jedini Titov disident] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=357926 Zaboravljeni disident] * [http://www.politika.rs/rubrike/ostali-komentari/Milovan-Dilas-o-Jovanki-Broz.lt.html Milovan Đilas o Jovanki Broz] '''Dela Milovana Đilasa''' * [http://www.uciteljneznalica.org/list-arhiva-1.htm Dela Milovana Đilasa u Arhivu Yu humanistike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707095535/http://www.uciteljneznalica.org/list-arhiva-1.htm |date=2014-07-07 }} * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995060 Milovan Đilas: Anatomija jednog morala] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=995059 Đilasovo pismo Titu iz 1967.] * [http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1163525 Pismo Milovana Đilasa Ljubomiru Tadiću] * [http://www.abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-o-drugom-zasjedanju-avnoj Milovan Đilas: O Drugom zasjedanju AVNOJ-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313132705/http://abrasmedia.info/content/milovan-%c4%91ilas-o-drugom-zasjedanju-avnoj |date=2016-03-13 }} * [http://www.abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-o-savi-kova%C4%8Devi%C4%87u Milovan Đilas o Savi Kovačeviću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102191018/http://abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-o-savi-kova%C4%8Devi%C4%87u |date=2014-11-02 }} * [http://abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-herojska-smrt-save-kova%C4%8Devi%C4%87-na-sutjesci Milovan Đilas: Herojska smrt Save Kovačevića na Sutjesci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617092504/http://abrasmedia.info/content/milovan-%C4%91ilas-herojska-smrt-save-kova%C4%8Devi%C4%87-na-sutjesci |date=2013-06-17 }} * [http://www.nytimes.com/1972/08/01/archives/a-faceless-mass-called-workers.html A Faceless Mass Called Workers]. NY Times Aug. 1, 1972 {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Predsednici skupštine SFRJ}} {{Predsednici vlada SR Crne Gore}} {{Narodni heroji-Žabljak, Mojkovac i Šavnik}} {{Lifetime|1911|1995|Đilas, Milovan}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Članovi Vrhovnog štaba NOVJ]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Crnogorski istoričari]] [[Kategorija:Crnogorski pisci]] [[Kategorija:Premijeri Crne Gore]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Miloš N. Đurić]] [[Kategorija:Ministri Jugoslavije]] [[Kategorija:Crnogorski političari]] [[Kategorija:Biografije, Kolašin]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] t0892jkfsuzrvsbz6v2z3275xxab5pd 0 2428 42716322 42419818 2026-11-04T19:52:12Z نوفاك اتشمان 11942 član SKJ-a 42716322 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime =Ivo Andrić | slika = S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg | datum_rođenja = {{birth date|1892|10|9|df=y}} | mjesto_rođenja = Dolac (selo kraj [[Travnik]]a), [[Bosna i Hercegovina (Austro-Ugarska)|Bosna i Hercegovina]], (pod [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskom]]) (danas [[Bosna i Hercegovina|BiH]]) | datum_smrti = {{death date and age|1975|3|13|1892|10|9|df=y}} | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] (danas [[Srbija]]) | nacionalnost = | zanimanje = pisac, diplomat | nagrade = [[Datoteka:Nobel prize winner.svg|20px]] [[Nobelova nagrada za književnost]] (1961) }} '''Ivo Andrić''' ([[Dolac (Travnik)|Dolac]], [[9. 10.|9. oktobra]] [[1892 Lucienne|1892.]] – [[Beograd]], [[13. 3.|13. marta]] [[1975.]]) bio je jugoslavenski književnik i dobitnik [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] 1961. godine, "''za epsku snagu sa kojom je nalazio teme i oslikavao ljudske sudbine izvučene iz historije njegove zemlje''".<ref>The Nobel Prize in Literature 1961 [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/]</ref> == Život == [[Datoteka:Ivo Andric declaring himself as Croat.jpg|thumb|left|Andrić je pri upisu na faktultet 1914. napisao da je Hrvat]] [[Datoteka:Ivo Andric declaring himself as Serb.jpg|thumb|left|Za potrebe izdavanja lične karte Andrić je 1951. izjavio srpsku narodnost]] Ivo Andrić je rođen [[9. 10.|9. oktobra]] [[1892]]. godine u [[Travnik]]u, mahala Zenjak broj 9, [[Bosna i Hercegovina]] u obitelji Antuna Andrića, sudskoga podvornika i Katarine Pejić. Djetinjstvo je proveo u [[Višegrad]]u gdje je završio osnovnu školu. Andrić [[1903]]. godine upisuje Veliku gimnaziju, najstariju bosansko-hercegovačku srednju školu u [[Sarajevo|Sarajevu]], a [[filozofija|filozofiju]] - odsjek za slovenske književnosti i istoriju u [[Zagreb]]u, [[Beč]]u, [[Krakov]]u i [[Graz|Gracu]]. Doktorsku disertaciju "Razvoj duhovnog života u Bosni pod uticajem turske vladavine" (''Die Entwicklung des geistigen Lebens in Bosnien unter der Einwirgung der turkischen Herrschaft'') Ivo Andrić je odbranio je na Univerzitetu u [[Graz|Gracu]] [[1924]]. godine. Njegova rodna kuća je danas otvorena kao muzej - Memorijalni muzej-kuća Ive Andrića. Kao gimnazijalac, Andrić je vatreni pobornik integralnog jugoslavenstva, pripadnik je naprednog nacionalističkog pokreta [[Mlada Bosna]] i strastveni je borac za oslobođenje južnoslovenskih naroda [[Austro-Ugarska|Austrougarske]] monarhije. Umro je [[13. 3.|13. marta]] [[1975]]. godine u Beogradu. == Djela == Andrić je u književnost ušao pjesmama u prozi "U sumrak" i "Blaga i dobra mesečina" objavljenim u ''Bosanskoj vili'' [[1911]]. godine. Pred Prvi svjetski rat, u junu [[1914]]. godine, u zborniku ''Hrvatska mlada lirika'' objavljeno je šest Andrićevih pjesama u prozi ("Lanjska pjesma", "Strofe u noći", "Tama", "Potonulo", "Jadni nemir" i "Noć crvenih zvijezda"). Prvu knjigu stihova u prozi - "Ex Ponto" -Ivo Andrić je objavio [[1918]]. godine u Zagrebu, a zbirku "Nemiri" štampao je u Beogradu [[1920]]. godine. Njegove lirske pjesme koje za života nisu sabrane u knjigu, objavljene su posthumno, [[1976]]. godine u Beogradu, pod nazivom "Šta sanjam i šta mi se događa". Andrićevo djelo možemo podijeliti u nekoliko tematsko-žanrovskih cjelina. U prvoj fazi, koju obilježavaju lirika i pjesme u prozi (''Ex Ponto'', ''Nemiri''), Andrićev je iskaz o svijetu obojen ličnim egzistencijalno-spiritualnim traganjem, podstaknutom i lektirom (Kierkegaard). Kritika je podijeljena mišljenja o dosezima tih ranih radova: dok srpski kritičar [[Nikola Milošević]] u njima gleda vrhunac Andrićevog stvaralaštva, hrvatski književni historičar, Andrićev zemljak iz srednje Bosne [[Tomislav Ladan]] drži da se radi o nevažnim plačljivim adolescentskim nemirima koji odražavaju piščevu nezrelost i nemaju dublje ni univerzalnije vrijednosti. Druga faza, koja traje do [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskoga rata]], obilježena je Andrićevim okretanjem pripovjedačkoj prozi i, na jezičkom planu, definitivnim prelaskom na srpsku ekavicu (što je u dosta radova stvorilo čudnu mješavinu u kojoj narator piše srpski ekavski, a likovi -često fratri- nekim od jekavskih ili ikavskih dijalekata). Po opcem priznanju, u većini pripovjedaka je Andrić "našao sebe", pa je ta zrela faza među umjetnički najproduktivnijima, s korpusom najcijenjenijih priča. Pisac nije ulazio u književne eksperimente koji su dominirali u to doba, nego je u klasičnoj tradiciji realizma 19. veka, plastičnim opisima oblikovao svoju vizuru Bosne kao razmeđa istoka i zapada, natopljenu iracionalizmom, konfesionalnim animozitetom i emocionalnim erupcijama, ponajviše na erotskom polju. Ličnosti su pripadnici sve četiri etničko-konfesionalne zajednice (Bošnjaci, Jevreji, Hrvati, Srbi - uglavnom prozvani po konfesionalnim, često pežorativnim imenima (Vlasi, Turci)), uz pojave stranaca ili manjina (Židovi, strani činovnici), a vremensko razdoblje pokriva uglavnom 19. vek, ali i prethodne vekove, kao i 20. Treća faza je obeležena opsežnijim delima, romanima ''[[Na Drini Ćuprija]]'', ''Travnička hronika'', ''Gospođica'' i nedovršenim delom ''Omerpaša Latas'', kao i najznačajnijim ostvarenjem toga razdoblja, pripovetkom ''Prokleta avlija''. Uz izuzetak ''Gospođice'', realističkog psihološkog romana smeštenog u srpsku palanačku sredinu, ostala dela su uglavnom locirana u Bosni, u prošlost ili u narativni spoj prošlosti i sadašnjosti. Ocena Andrića kao romanopisca daleko je od jednoznačne: po nekima je pisac, na zasadama franjevačkih letopisa i spore, sentencama protkane naracije, uspeo da kreira upečatljiv svet "orijenta u Evropi"; po drugima je Andrić autentični autor kraćega daha, poput Čehova, pa je najbolji u novelama i pripovetkama, dok mu odriču vrednost postignuća u većim kompozicijama. Bilo kako bilo, Andrić je u svetu uglavnom poznat po svoja dva romana, ''[[Na Drini ćuprija]]'' i ''Travnička hronika'' (prvi je pisan tokom Drugog svetskog rata u Beogradu). Piščevo se pripovedanje u navedenim delima odlikuje se: uverljivo dočaranom atmosferom, upečatljivim opisima okoline i ponašanja, no ne i psihološkim poniranjem - većina je Andrićevih likova (osim franjevaca) gonjena biološkim imperativima i determinizmom u ponašanju koji podseća na naturalističku školu 19. stoljeća. Osim tih dela, autor je objavio i niz pripovedaka, putopisne i eseističke proze, te verovatno najbolje delo kasne faze, zbirku aforističkih zapisa ''Znakovi pored puta'' (posthumno izdane), nesporno jednu od svojih najvrednijih knjiga. === Andrić o umetnosti === Svoje shvatanje smisla i suštine umetnosti Andrić je izlagao, bilo u posebnim napisima bilo implicitno, u pojedinim pasažima svog umetničkog dela. U tom pogledu posebno se ističe njegov esej ''Razgovor sa Gojom'' i pripovetka ''Aska i vuk''. ''Umetničko stvaranje'' je po Andriću složen i naporan čin koji se vrši po diktatu čovekove nagonske potrebe za stvaranjem. U osnovi nagonska, čovekova potreba za lepotom je odabrana od umiranja i zaborava; ona je dijalektička suprotnost zakonima prolaznosti. U igri jagnjeta iz alegorijske pripovetke ''Aska i vuk'' simblozovan je umetnički nagon čovekov kao „instiktivan otpor protiv smrti i nestajanja“ koji „u svojim najvišim oblicima i dometima poprima oblik samog života“. Umetnost i volja za otporom, kazuje Andrić na kraju ove pripovetke, pobeđuje sve, pa i samu smrt, a svako pravo umetničko delo je čovekova pobeda nad prolaznošću i trošnošću života. Život je Andrićevom delu divno čudo koje se neprestano troši i osipa, dok umetnička dela imaju trajnu vrednost i ne znaju za smrt i umiranje. * ''Stvaralački akt'', po Andrićevom shvatanju, nije prost reproduktivan čin kojim se gola fotografije unosi u umetničko dela. Umetnost, istina, mora da ima dubokih veza sa životom, ali umetnik od materijala koji mu pruža život stvara nova dela, koja imaju trajnu lepotu i neprolazan značaj. Fenomen stvaralaštva ogleda se u tome što umetnici izdvajaju iz života samo one pojave koje imaju opštije i dublje značenje. Dajući takvim pojavama umetnički oblik, umetnici ih pojačavaju „jedva primetno za jednu liniju ili jednu nijansku u boji“, stvarajući umetničku lepotu koja otada sama nastavlja svoju slobodnu sudbinu. Sve što u životu posotoji kao lepota – delo je čovekovih ruku i njegova duha. Sastavni je deo „života i autentičan oblik ljudskog ispoljavanja“, stvoren za jedan lepši i trajniji život. * ''Mostovi i arhitektonske građevine'' najbolje ilustruju Andrićevo shvatanje trajnosti lepote koju čovek stvara. Anonimni neimar iz ''Mosta na Žepi'' spasava se od zaborava time što svoju stvaralačku viziju prenosi u kamenu lepotu luka razapetog nad obalama pod kojima, kao prolaznost protiču hučne vode Žepe. Funkcija umetnosti je i u naporu umetnika da svoje delo uključi u trajne tokove života da čoveka izvede iz „uskog kruga... samoće i uvede ga u prostran i veličanstven cvet ljudske zajednice“. * ''Postojanje zla u čoveku i životu'' ne sme da zaplaši umetnika niti da ga odvede u beznađe. I zlo i dobro, kao dijalektičke autonomne sile, samo su latentnost života i ljudske prirode. Dužnost je umetnika da otkriva i jedno i drugo, ali, istovremeno, i da svojim delom utire put spoznaji da je moguće pobediti zlo i stvoriti život zasnovan na dobroti i pravdi. * ''Umetnost'' je dužna da čoveku otkriva lepotu napora podvižnika koji koračaju ispred savremenika i predosećaju buduće tokove života. Tako umetnostt stalno otvara perspektive životu pojedinaca, naroda i čovečanstva, u podvizima i porazima onih koji su predhodili umetnost nalazi nataložena iskustva čovečanstva. Prohujala stoleća sublimišu svoja iskustva oko nekolikih svojih legendi, koje potom inspirišu umetnika. Smisao savremenosti je u stvaralačkom prenošenju iskustva prošlosti u one vrednosti savremenog stvaranja koje će nadživljavajući nas, korisno poslužiti potomcima. „Samo neuki nerazumni ljudi – kaže Andrić – mogu da smatraju i da je prošlost mrtva i neprolaznim zidom zauvek odvojena od sadašnice. Istina je, naprotiv, da je sve ono što je čovek mislio i osećao i radio neraskidivo utkao u ono što mi danas mislimo, osećamo i radimo. Unositi svetlost naučne istine u događaje prošlosti, znači služiti sadažnjosti“. Svrha umetnosti je u povezivanju prošlosti, sadašnjosti i budućnosti, u povezivanju „suprotnih obala života, u prostoru, u vremenu, u duhu“. * Po Andrićevom shvatanju ''umetnik je'' i ''vesnik istine'', a njegovo delo poruka kojom se iskazuje složena stvarnost ljudske istorije. On je „jedan od bezbrojnih neimara koji rade na složenom zadatku življenja, otkrivanja i izgrađivanja života“. Opisujući svoje stvaralačke trenutke, Andrić kazuje: „Ni traga da se vratim sebi. Samo da mogu, kao surovo drvo i studen metal, u službi ljudske slabosti i veličine, u zvuk da se pretvorim i da ljudima i njihovoj zemlji potpuno razumno prenesem bezimene melodije života...“ * Govoreći ''o opasnostima koje vrebaju umetnika'', Andrić posebno upozorava na formalizam reči i dela: „Beskrajno nagomilavanje velikih reči sve nam manje kazuje što se više ponavlja i pod njim izdišu istina i lepota kao robinje“. Najdublji poraz dožvljuje onaj umetnik koji smatra da „prasak reči i vitlanje slika mogu biti umetnička lepota. Istina, svakom pravom umetničkom delu potreban je i estetski sjaj, ali on se ostvaruje samo u jednostavnosti. „Savršenstvo izražavanja forme – kaže Andrić – služba je sadržini“. * Pružajući „zadovoljstvo bez patnje i dobro bez zla“, umetničko delo će pružiti čoveku najviši vid života – česta je poruka Andrićevog dela. Andrićeva vizija harmoničnog života budućeg čovečanstva zasnovana je upravo na uverenju da će umetnička lepota uništiti zlo i izmiriti protivurečnosti čovekovog bitisanja.jeva === Umetnički postupak Ive Andrića === U načinu izgrađivanja likova i umetničkom postupku pri oblikovanju svojih misli o životu i ljudima Andrić se ne odvaja od najlepših tradicija realističke književnosti škole, iako takav njegov postupak ne znači i ponavljanje tradicionalnih realističkih manira. Njegove slike života nisu samo realistički izraz određene životne i istorijske stvarnosti, jer on u njih utkiva i znatno šira uopštavanja i opštija, gotovo trajna životna značenja. Legendarni bosanski junak Alija Đerzelez nije samo tip osmanlijskog pustolova i avanturiste, već i večiti čovek pred večitim problemom žene. Tamnica iz pripovetke ''Prokleta avlija'' ima znatno šire značenje: ona je izvan vremena i mesta kojima ih je pisac lokalizovao. Iako se u Andrićevom književnom delu najčešće javlja Bosna, gotovo svi njeni likovi se izdižu izvan životnog kruga u kome ih pisac nalazi. Andrić, prirodno, nikada ne izneverava tipičnost sredine i vremena, ali on pri tom tako komleksne ličnosti ume da dogradi i u njima podvuče ono što je opštije i životno šire od osobenosti određenih konkretnom sredinom i vremenom. Ono po čemu se Andrić naročito ističe u našoj savremenoj književnosti, to su vanredne analize i psihološka sagledavanja onih čovekovih stanja koja su u nas, do njega, bila izvan značajnih literarnih interesovanja. Njega najviše zanima onaj tamni i nejasni impuls u čoveku koji je izvan domašaja njegove svesti i volje. Polazeći od nekih savremenih postavki psihološke nauke, Andrić je prikazao kako ti tajanstveni unutrašnji impulsi fatalno truju i opterećuju čoveka. Osim toga, on je sa posebnom sugestivnošću slikao dejstvo seksualnh nagona i čulnih percepcija na duševni život čoveka. Zbog svega toga Andrić se prvenstveno pokazuje kao moderni psihoanalitičar u našoj savremenoj književnosti. U sudbini svake ličnosti ovog našeg pripovedača je i neka opštija ideja, izvesna misao o životu, čoveku i njegovoj sreći. Zato se za njegovu prozu s pravom kaže da nosi u sebi obeležja takozvanog filozofskog realizma. Andrićeva proza sačuvala je apsolutnu, kristalnu jasnost izraza. On ne traži stilski efekat u neobičnoj metafori ili u naglašenom izrazu, već se izražava mirnim i prirodnim kazivanjem. Skladna i jednostavna rečenica, uverljivost i sugestivna estetska i misaona funkcionalnost pripovedačkih slika čine da Andrićevo delo predstavlja najsuptilniju umetničku vrednost južnoslavenske književnosti. == Bibliografija == * ''Ex ponto'', stihovi u prozi, [[1918]]. * ''Nemiri'', stihovi u prozi, [[1920]]. * ''Put Alije Đerzeleza'', [[1920]]. * ''Most na Žepi'', [[1925]]. * ''Anikina vremena'', [[1931]]. * ''Portugal, zelena zemlja'', putopisi [[1931]]. * ''Španska stvarnost i prvi koraci u njoj'', putopisi [[1934]]. * ''[[Razgovor sa Gojom]]'', esej [[1935]]. * ''[[Na Drini ćuprija]]'', roman [[1945]]. * ''Gospođica'', roman [[1945]]. * ''Travnička hronika'', roman [[1945]]. * ''Na Nevskom prospektu'' [[1946]]. * ''Na kamenu, u Počitelju,'' * ''Priča o vezirovom slonu'', [[1948]]. * ''Prokleta avlija'', novela [[1954]]. * ''Igra'', [[1956]]. * ''[[O priči i pričanju]]'', beseda povodom dodele Nobelove nagrade, [[1961]]. * ''Jelena žena koje nema'', roman [[1963]]. * ''Šta sanjam i šta mi se događa'', lirske pesme koje su objavljene posthumno [[1918]]. * ''Omerpaša Latas'', objavljena posthumno [[1977]]. * ''Na sunčanoj strani'', nedovršen roman, objavljen posthumno == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ivo Andrić}} * {{NSK ime|000000846}} * {{worldcat id|id=lccn-n80038343}} * [http://www.ivoandric.org.rs Zadužbina Ive Andrića] * [http://www.nobel.se/literature/laureates/1961/index.html Nobelova nagrada za književnost 1961.] * [http://travnik-online.com/tra/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=46 Memorijalni muzej-kuca Ive Andrića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831111925/http://travnik-online.com/tra/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=46 |date=2011-08-31 }} * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=415631 Andrićeve godine u diplomatiji] * [http://www.mudrosti.org/ivo-andric Ivo Andrić]{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mudrosti.org/ivo-andric-citati Ivo Andrić - citati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228160821/http://www.mudrosti.org/ivo-andric-citati |date=2011-12-28 }} {{Nobelova nagrada za književnost}} {{normativna kontrola}} {{lifetime|1892|1975|Andrić, Ivo}} [[Kategorija:Ivo Andrić| ]] [[Kategorija:Jugoslavenski pisci]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Jugoslavenski diplomati]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Nobelovci za književnost]] [[Kategorija:Jugoslavenski slobodni zidari]] [[Kategorija:Biografije, Travnik]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] kihyneav9710u7dm2mrir1ipv357wzk 0 2877 42716335 42274075 2026-11-04T21:55:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716335 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Latin America (orthographic projection).svg|mini|desno|275px|Latinska Amerika]] '''Latinska Amerika''' ili '''Latinoamerika''', sastoji se od [[država]] [[Severna Amerika|Severne Amerike]] ([[Meksiko]]), [[Centralna Amerika|Centralne Amerike]] (od [[Gvatemala|Gvatemale]] do [[Panama|Paname]]), pojedinih ostrva u [[Karibi]]ma i [[Južna Amerika|Južne Amerike]] čiji stanovništvo govori [[romanski jezici|romanskim jezicima]] iako se u istim [[država|zemljama]] govore i [[indijanski jezici|izvorni američki jezici]]. Veoma rijetko se tu svrstava i [[Kanada|kanadska]] pokrajina [[Quebec|Kvebek]], u kojoj je [[francuski jezik|francuski]] jedini [[zvanični jezik]]. Najčešće se pod pojmom Latinske Amerike podrazumevaju države u kojima se govore [[španski jezik|španski]] i [[portugalski jezik|portugalski]], rijetko [[francuski jezik|francuski]]. == Države Latinske Amerike == Latinska Amerika se sastoji od 33 države i 13 političkih entiteta, od kojih je Brazil najveća država. * [[Argentina]] * [[Bolivija]] * [[Brazil]] * [[Čile]] * [[Kolumbija]] * [[Kostarika]] * [[Kuba]] * [[Dominikanska Republika]] * [[Ekvador]] * [[Salvador|El Salvador]] * [[Gvatemala]] * [[Haiti]] * [[Honduras]] * [[Meksiko]] * [[Nikaragva]] * [[Panama]] * [[Paragvaj]] * [[Peru]] * [[Urugvaj]] * [[Venezuela|Venecuela]] == Povezano == * [[Iberoamerika]] * [[Hispanoamerika]] * [[Hispanija]] * [[Hispano]] * [[Latino]] * [[Latinska unija]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Latin America}} * [http://www.comunidadandina.org/endex.htm Andean Community official webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509144032/http://www.comunidadandina.org/endex.htm |date=2008-05-09 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4079505.stm BBC - South America Creates Single Market] * [https://web.archive.org/web/20091121074246/http://www.coha.org/ Council on Hemispheric Affairs] * [http://www.ericdigests.org/pre-923/latin.htm Latin American Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060203091429/http://www.ericdigests.org/pre-923/latin.htm |date=2006-02-03 }} * [http://www.trustedtranslations.com/latin_american_spanish.asp Latin American Spanish]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.lawg.org Latin America Working Group] * [http://www.wola.org Washington Office on Latin America] * [http://www.latinamericandesignfoundation.com Latin American Design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180415191503/http://www.latinamericandesignfoundation.com/ |date=2018-04-15 }} * [http://www.notisur.com Latin American News] {{Regije svijeta}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Latinska Amerika| ]] [[Kategorija:Regije Južne Amerike]] [[Kategorija:Regije Sjeverne Amerike]] [[Kategorija:Kulturne regije]] [[Kategorija:Romanski jezici]] rp5xlrkwe9zikr8cdy26z62kfgk77ii 0 2892 42716405 42676531 2026-11-05T08:45:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716405 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Madrid (razvrstavanje)}} {{Grad u Španiji (SR) | naziv = Madrid | izvorni_naziv = {{jez-es|Madrid}} | slika = CollageMadrid.jpg | opis_slike = Kolažni prikaz gradskih znamenitosti | gradska_zastava = | grb = Escudo de Madrid.svg | država = {{zastava|Španija}} | ap = [[Pokrajina Madrid|Madrid]] | lokacija = España - Comunidad de Madrid - Madrid - Madrid.png | stanovništvo = 3.232.463 | gustina = 5.325,31 | aglomeracija = 7.061.748 | površina = 607 | nadmorska_visina = 667 | dan_grada = San Isidro <br /> [[15. maj]] | osnivanje = [[9. vek]] | veb-strana = [http://www.munimadrid.es munimadrid.es] | gradonačelnik = Manuela Carmena<br /><small>(od 2015)</small> | gšir = 40.416667 | gduž = -3.7 }} '''Madrid''' ({{jez-es|Madrid}}) je glavni grad [[Španija|Kraljevine Španije]] i [[Autonomne pokrajine Španije|autonomne pokrajine]] Madrid. Region (Madrid sa okolinom) se sa oko 5 miliona stanovnika ubraja u najveće evropske metropole. Sam grad Madrid (bez predgrađa) je sa svojih 3,1 milion stanovnika, posle [[London]]a i [[Berlin]]a, treći najveći grad u [[Evropska unija|Evropskoj uniji]]. Madrid je, kako od nacionalnog, tako i od internacionalnog značaja za trgovinu i finansije i politički je i kulturni centar Španije. Glavni grad je središte španske uprave, pa osim [[kralj (titula)|kralja]], u njemu žive katolički biskup i važni pripadnici vlade i vojske. Ovde je smešteno šest [[univerzitet]]a, razne visoke škole, mnoga pozorišta, muzeji i druge kulturne ustanove. == Historija == Madrid je za evropske odnose mlada [[metropola]]. U periodu od [[852]]. do [[886]]. godine podignuto je mavarsko utvrđenje (alkasar) na mestu današnje madridske kraljevske palate. Utvrđeno mesto bilo je nazvano Magerit, a od [[939]]. Madšrit i od [[1038]]. Madrid. Gradske zidine iz perioda arapske vladavine održale su se do danas. [[1309]]. održan je prvi sastanak Kastiljanskog gradskog parlamenta (Cortes de Castilla) na čelu sa Fernandom IV. Zasedanjem parlamenta [[1561]], kao i zasedanjem [[1588]]. uprave iz nedaleko smeštenog Toleda na čelu sa Felipeom II počeo je uspon grada. Izuzev manjeg prekida u periodu od [[1601]]. do [[1606]], Madrid je zvanično bio glavni grad Španije, što je i danas. Deo Madrida koga su podigli španski [[Habzburška dinastija|Habzburgovci]] i danas se zove austrijski Madrid (“El Madrid de los Austrias”). U ovom periodu sagrađeni su Puerta del Sol, Deskalzas Reales, Palasio de Useda, Plasa de la Vilja i znamenito delo habzburške arhitekture Plasa Major kao i katedrala San Isidro. [[Datoteka:PalacioReal1.jpg|levo|mini|200p|Kraljevska palata i vrtovi]] Između [[1701]]. i [[1713]]. godine Španija je bila u ratu, a [[1706]]. usledila je engleska i portugalska vladavina. Od [[1808]]. do [[1813]]. Madrid je bio u francuskom posedu i tada je kralj bio [[Žozef Bonaparta]], stariji [[Napoleon I Bonaparta|Napoleonov]] brat. Naravno da Žozef i njegova žena Žili nisu bili prihvaćeni tako da zapravo ni nisu bili pravi vladari. Ustanci zbog njihove navodne vladavine počeli su da se dižu od 2. maja 1808. godine. Ovi osvajači ili, bolje reći prolaznici, su srušili manastir i celu jednu gradsku četvrt, kako bi napravili trg. Od [[1833]]. do [[1876]]. godine bio je još jedan rat, a pritom je besnela i [[epidemija]] [[kolera|kolere]]. [[1873]]. godine proglašena je prva republika pod diktatorom Emilijom Katelarom, a [[1923]]. usledila je vojna diktatura pod generalom Migelom Primom de Ribejrom. U Madridu je 14. aprila [[1931]]. proglašena Druga Republika. U [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]] vođenom od [[1936]]. do [[1939]]. godine, do 28. marta Madrid je pretrpeo velika razaranja italijanskim i nemačkim bombardovanjem. Posle rata diktatura [[Fransisko Franko|Fransiska Franka]] sprovodila se do [[1975]]. Povodom toga od [[1965]]. do [[1973]]. održavani su stalni štrajkovi i protesti studenata. Nakon Frankove smrti 1975. godine kralj [[Huan Karlos I od Španije|Huan Karlos I]] sproveo je demokratizaciju. Godine [[2004]]. je bio [[Napadi u Madridu 11. marta 2004.|meta islamskih terorista]] i tada je poginulo 192 ljudi. == Geografija == === Lokacija === Madrid se nalazi u srcu Španije na 665 m nadmorske visine (glavni grad sa najvećom nadmorskom visinom u Evropi). Smešten je na obali male reke [[Manzanares]] i pripada istorijskom predelu [[Kastilja|Kastilje]]. Severozapadno od grada izdiže se planina [[Sijera de Gvadarama]] sa vrhom [[Penjalara]] visine 2429 m. Na istoku se lina Enares prožeta železničkim i auto-putevima koji vode do [[Saragosa|Saragose]] i [[Barselona|Barselone]]. Oko 50&nbsp;km južno, na Tahu, smešten je [[Toledo]], nekadašnji glavni grad Kastilje. === Klima === Madrid ima suvu i toplu klimu. Njegovu kontinentalnu klimu odlikuju ekstremne temperature: [[leto|leta]] su topla, a [[zima|zime]] kratke i intenzivno hladne. Prosečna godišnja temperatura iznosi 15&nbsp;°C. Leta su suva i veoma topla. Prosečna temperatura u julu i avgustu iznosi 25&nbsp;°C. Zime u Madridu su hladne i suve. Snežne padavine su retke, ali se mogu javiti krajem decembra i u januaru. Najhladniji mesec je januar sa prosečnom temperaturom od 6&nbsp;°C. {{Weather box|location= Madrid (667 m), Park Buen Retiro u centru grada (1981-2010) |metric first= Y |single line= Y |Jan high C= 9.8 |Feb high C= 12.0 |Mar high C= 16.3 |Apr high C= 18.2 |May high C= 22.2 |Jun high C= 28.2 |Jul high C= 32.1 |Aug high C= 31.3 |Sep high C= 26.4 |Oct high C= 19.4 |Nov high C= 13.5 |Dec high C= 10.0 |year high C= 19.9 |Jan mean C= 6.3 |Feb mean C= 7.9 |Mar mean C= 11.2 |Apr mean C= 12.9 |May mean C= 16.7 |Jun mean C= 22.2 |Jul mean C= 25.6 |Aug mean C= 25.1 |Sep mean C= 20.9 |Oct mean C= 15.1 |Nov mean C= 9.9 |Dec mean C= 6.9 |year mean C= 15.0 |Jan low C= 2.7 |Feb low C= 3.7 |Mar low C= 6.2 |Apr low C= 7.7 |May low C= 11.3 |Jun low C= 16.1 |Jul low C= 19.0 |Aug low C= 18.8 |Sep low C= 15.4 |Oct low C= 10.7 |Nov low C= 6.3 |Dec low C= 3.6 |year low C= 10.1 |Jan precipitation mm= 33 |Feb precipitation mm= 35 |Mar precipitation mm= 25 |Apr precipitation mm= 45 |May precipitation mm= 51 |Jun precipitation mm= 21 |Jul precipitation mm= 12 |Aug precipitation mm= 10 |Sep precipitation mm= 22 |Oct precipitation mm= 60 |Nov precipitation mm= 58 |Dec precipitation mm= 51 |year precipitation mm= 421 |Jan precipitation days= 6 |Feb precipitation days= 5 |Mar precipitation days= 4 |Apr precipitation days= 7 |May precipitation days= 7 |Jun precipitation days= 3 |Jul precipitation days= 2 |Aug precipitation days= 2 |Sep precipitation days= 3 |Oct precipitation days= 7 |Nov precipitation days= 7 |Dec precipitation days= 7 |year precipitation days= 59 |unit precipitation days= 1&nbsp;mm |Jan sun= 148 |Feb sun= 157 |Mar sun= 214 |Apr sun= 231 |May sun= 272 |Jun sun= 310 |Jul sun= 359 |Aug sun= 335 |Sep sun= 261 |Oct sun= 198 |Nov sun= 157 |Dec sun= 124 |source 1= [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref name=AEMet>{{cite web |url= http://www.aemet.es/en/conocermas/publicaciones/detalles/guia_resumida_2010 |title= Guía resumida del clima en España (1981-2010) |accessdate= 17 November 2011 |publisher= AEMet |date=November 2011}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=mad&l=3195&datos=det&x=3195&m=1&m=2&m=3&m=4&v=todos |title= Extreme Values (Jan–Apr), Madrid |publisher= AEMet}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=mad&l=3195&datos=det&x=3195&m=5&m=6&m=7&m=8&v=todos |title= Extreme Values (May–Aug), Madrid |publisher= AEMet}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=mad&l=3195&datos=det&x=3195&m=9&m=10&m=11&m=12&v=todos |title= Extreme Values (Sep–Dec), Madrid |publisher= AEMet}}</ref> |date=August 2010}} === Stanovništvo === Sredinom 16. veka Madrid je doživeo značajan porast stanovništva. Ovo povećanje je posebno bilo značajno u periodu od [[1940]]. do [[1970]]. godine, kada je broj stanovnika, zbog unutrašnje migracije, bio utrostručen. Od sedamdesetih godina, ovaj porast usporava i počinje da opada broj stanovnika, da bi opet od [[1995]]. godine taj broj počeo da se povećava. Prema proceni, u gradu je 2008. živelo 3.213.271 stanovnika, <ref>{{Cite web|url= http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L=|title= Stanovništvo po opštinama|accessdate= 3. 10. 2012.|last= |first= |date= |work= |publisher= Državni zavod za statistiku|archive-date= 2013-12-08|archive-url= https://web.archive.org/web/20131208094936/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L=|dead-url= yes}}</ref> a prema podacima iz [[2011]]. godine, broj stanovnika u Madridu iznosio je 3.265.038 stanovnika. Kao glavni grad Španije, privukao je imigrante iz celog sveta. Oko 83,2% stanovništva Madrida čine Španci, dok 16,2% čine imigranti iz [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]], [[Evropa|Evrope]], [[Azija|Azije]], [[Severna Afrika|severne Afrike]], [[Zapadna Afrika|zapadne Afrike]]. Godine 1989. je u Madridu živelo 3.010.492<ref name="City Population">{{Cite web |url= http://www.citypopulation.de/Spain.html|title= Gradovi u Španiji|accessdate= 3. 10. 2012.|last= |first= |date= |work= |publisher=City Population}}</ref> stanovnika, dok ih je 2002. bolo 2.938.723.<ref name="City Population"/> == Ekonomija == === Turizam === ==== Puerta del Sol ==== Danas je ''Puerta del Sol'' ({{jez-šp|Puerta del Sol}}) središte madridskog života, vrvi ljudima i sve je puno energije. Zgodan simbolički prikaz važnosti ovoga trga jeste i Tačka nultog kilometra, koja označava središnje mesto španske ulicne mreže. Trgom dominira Kasa de Koreos (jez-šp|Casa de Correos), nekada zgrada Pošte, a danas sedište madridske lokalne samouprave. Građevina je prepoznatljiva po satu koji se na njoj nalazi, i poznat je po tome što ga milioni pogleda obasipaju na novogodišnje veče, jer se upravo on smatra ”službenim brojačem”. Uz taj sat veže se zanimljiva tradicija. Naime, kad započne Nova godina, ljudi pojedu po jedno zrno grožđa za svaki otkucaj sata (12 puta), a veruje se da to donosi sreću u ostatku godine. Na ovom mestu se, takođe, nalazi i simbol Madrida-brončani spomenik medveda koji jede jagode sa stabla ({{jez-šp|El Oso y El Madrono}}). Isti simbol nalazi se i na madridskom grbu. Postoje određene rasprave oko toga što je zapravo prikazano, jer mnogi smatraju da se ne radi o stablu jagode, nego srodnoj biljci koja je nekada rasla u izobilju na području Madrida, a postoje i pristalice teorije po kojoj je madridski simbol isprva prikazivao medvedicu, a ne mužjaka. ==== Las Ventas ==== Plaza de Toros de Las Ventas ({{jez-šp|Plasa de Torros de las Ventas}}) popularna je madridska arena za borbu s bikovima ([[korida]]). Dizajnirana je u neomavarskom stilu, nalazi se u gradskoj četvrti [[Salamanka|Salamanke]], a svečano je otvorena [[1931]]. godine. Ima 24.000 mesta za sedenje, što je čini najvećom takvom građevinom u Španiji, te trećom na svetu, nakon onih u [[Meksiko|Meksiku]] i [[Venecuela|Venecueli]]. Sedišta su podeljena u 10 redova, dok se cena određuje po tome koliko su blizu borilištu. Na samoj areni nalazi se pet vrata, plus troja kroz koja ulaze bikovi. Najveća vrata zovu se ''Puerta Grande'' ({{jez-šp|Puerta Grande}}), poznata i kao ”Vrata Madrida”, a prolazak kroz njih san je svakog toreadora, kao što su bili [[Antonio Bienvenida]] i [[Hose Kubero]], čija se dva spomenika nalaze ispred građevine. === Saobraćaj === Madrid predstavlja najveće železničko čvorište, od koga idu najvažnije linije u zemlji ka većim oblasnim središtima i inostranstvu. Zatim, pored [[Barselona|Barselone]], ima jedan od najgušćih [[metro]] sistema na svetu. Grad ima tri železničke stanice: Atoča, Čamartin i Vikalvara. Madridski metro se sastoji od 12 linija klasičnog metroa i tri linije lakog metroa, a ukupna dužina mreže iznosi 293&nbsp;km. Laki metro predstavlja tramvajski prevoz u urbanim delovima grada. Svojstva su slična modernom tramvaju, a jedna od bitnih karakteristika je sistem delimično ili potpuno odvojen od drumskog saobraćaja, sa zasebnim i rezervisanim šinama i sopstvenom signalizacijom. Najvažnije vazduhoplovno čvorište u Španiji je madridski aerodrom ''„Barahas“'', koji se nalazi na svega 12&nbsp;km severoistočno od središta Madrida. To je jedan od najvećih svetskih aerodroma. Ovaj aerodrom je glavna veza između Evrope i Latinske Amerike. On ima 4 ogromna terminala. [[Datoteka:Madrid Metro Map.svg|mini|center|600px|Mapa metroa u Madridu]] === Privreda === Privreda grada Madrida je najrazvijenija među španskim gradovima i na četvrtom je mestu među evropskim. BDP po glavi stanovnika iznosio je $35.372 u [[2005]]. godini. BDP raste u poslednjih nekoliko godina brže nego u ostalim delovima [[Španija|Španije]]. Glavna ekonomska aktivnost u gradu su usluge, koje čine 85% od ukupnog broja. Posebno su finansijske usluge koje čine 31,91 % od ukupnog, trgovina 31,84 %, u okviru koje je uključen turizam (oko 10%) i ostale usluge sa 21,23 %. Glavni centri zapošljavanja i doprinos BDP grada Madrida su sam [[aerodrom]] i „IFEMA“, sajam grada. Industrija u gradu Madridu gubi težinu malo po malo, da bi se preselila u opštine gradskog područja. Ipak, industrija ostaje značajan procenat u gradskom budžetu. Izgradnja je najbrži rastući sektor Madrida, procenjuje se 8,2% u 2005. godini. Madrid je poslednjih nekoliko godina postao jedan od najposećenijih gradova u Evropi, odmah iza [[Pariz]]a, [[London]]a i [[Rim]]a i najposećeniji je grad u Španiji. U gradu ima mnogo aktivnosti turističkog, rekreativnog i kulturnog karaktera. == Kultura == === Književnost === [[Datoteka:LopedeVega.jpg|mini|right|290p| Lope de Vega]] Madrid je jedan od najvećih centara španske književnosti. U ovom gradu rođeni su neki od najboljih pisaca španskog Zlatnog veka, kao što su [[Lope de Vega]] ({{jez-šp|Lope de Vega}}), reformator španskog pozorišta. Njegov rad je nastavio [[Kalderon de la Barka]] ({{jez-šp| Calderón de la Barca}}). Poznato delo ovog dramskog pisca je ''„Život je san“'' ({{jez-šp|La vida es sueño}}). [[Fransisko de Kevedo]] je španski plemić i pisac poznat po svojim satirama, koje su kritikovale špansko društvo toga vremena, i po tome što je autor knjige ''El Buscón''. Još jedan od čuvenih pisaca je [[Tirso de Molina]] ({{jez-šp|Tirso de Molina}}), koji je stvorio čuveni lik Don Xuana. Pored toga, [[Migel de Servantes|Servantes]] i [[Luis de Gongora|Gongora]] takođe su živeli u Madridu, iako oni nisu bili tamo rođeni. Pored ovih pisaca, u ovom gradu bogate istorije i kulture, rođeni su i [[Leandro Fernandez de Moratin]] ({{jez-šp| Leandro Fernandez de Moratín}}), Mariano Hose de Lara ({{jez-šp|Mariano José de Larra}}), [[Hose de Ečegaraj]] ({{jez-šp|Jose de Echegaray}}), Ramon Gomes de la Serna ({{jez-šp|Ramón Gómez de la Serna}}), Pedro Salinas ({{jez-šp|Pedro Salinas}}), [[Damaso Alonso]] ({{jez-šp|Dámaso Alonso}}) i Enrike Hardiel Ponsela ({{jez-šp|Enrique Jardiel Poncela}}). Madrid je dom [[Španska kraljevska akademija|Španske kraljevske akademije]]. Akademija je stvorena [[1713]]. godine inicijativom [[Huan Manuela Fernandez Pačeko|Huana Manuela Fernandeza Pačeka]] ({{jez-šp| Juan Manuel Fernández Pacheco}}). Ona je međunarodno važna, kulturna institucija, posvećena donošenju zakona čiji je cilj promovisanje jezičkog jedinstva unutar Španije, ali i u drugim hispanskim državama. U Madridu je osnovan i [[Institut Servantes]] ({{jez-šp|Instituto Cervantes}}), najpoznatija škola španskog jezika u svetu, čiji je zadatak promocija i učenje jezika, kao i širenje kulture Španije i Latinske Amerike. [[Nacionalna biblioteka Španije]] ({{jez-šp|Biblioteca Nacional de España}}) je glavna javna biblioteka, najveća u Španiji. Kolekcija biblioteke se sastoji od više od 26.000.000 stavki, uključujući 15.000.000 knjiga i drugih štampanih materijala, 30.000 rukopisa, 4.500.000 grafičkih materijala, 90.000 elektronskih dokumenata, itd. === Muzeji === Madrid je poznat po velikom broju muzeja, među kojima se najviše ističu muzeji umetnosti. U ulici ''Paseo del Prado'' nalaze se tri ovakva muzeja od svetskog značaja, zbog čega je ovaj kraj poznat i kao zlatni trougao umetnosti. To su [[Muzej Prado]], Nacionalni muzej i umetnički centar Kraljica Sofija i Muzej umetnosti Tisen-Bornemica. ==== Muzej Prado ==== [[Datoteka:Museo del Prado 2016 (25185969599).jpg|right|mini|400p| Muzej Prado]] Muzej Prado ({{jez-šp|Museo del Prado}}) je najčuveniji muzej klasične umetnosti u Španiji, a i jedan od boljih umetničkih muzeja u svetu, posvećen uglavnom slikarstvu. Nalazi se u centralnom delu Madrida, u oblasti koja je nekada bila prekrivena povrtnjacima po kojima je muzej dobio naziv. Zgrada je u neoklasičnom stilu, stara je više od dve stotine godina a dizajnirao ju je arhitekta [[Huan de Viljanueva]]. Izgrađena je [[1785]]. godine za vreme vladavine kralja [[Karlo III od Španije|Karlosa III]]. On je u to vreme bio impresioniran monumentalnim građevinama u [[Rim]]u, [[London]]u a naročito muzejem [[Luvr]] u [[Pariz]]u pa je želeo da i Španija dostigne taj nivo u kulturi. Iako je zgrada prvobitno osmišljena kao [[prirodnjački muzej]], pretvorena je kasnije u „Kraljevski muzej slika i skulptura”, na inicijativu kraljice [[Marija Izabela od Bragansa|Marije Izabele od Bragansa]], žene [[Fernando VII od Španije|Ferdinanda VII]]. Fond muzeja su činila dela sakupljana preko tri stotine godina, iz različitih kolekcija španskih kraljeva iz [[habzburzi|dinastije Habzburga]] i [[Dinastija Burbon|Burbona]]. Za javnost je prvi put otvoren [[19. novembar|19. novembra]] [[1819]]. godine, a nakon progona [[Izabela II od Španije|Izabele II]] preimenovan je u Muzej Prado<ref name= Музеј>http://madrid.arounder.com/en/museums/museo-del-prado Prado</ref>. Kolekcija je najviše fokusirana na španska, italijanska i flamanska dela, tako da muzej nudi opsežan pregled zapadnog slikarstva. Poseduje najobimniju kolekciju španskog slikarstva u svetu, oko 4000 slika. Sadrži oko 2000 dela flamanskih i italijanskih slikara i više od 300 slika francuskih i drugih umetnika. Po broju remek-dela koje čuva, može se uvrstiti u najbogatije galerije sveta. Posebno su zanimljive izvanredne kolekcije španskih slikara [[Velaskes]]a, [[Fransisko Goja|Goje]], [[El Greko|El Greka]], [[Hose de Ribera|Hosea de Ribere]], [[Fransisko Surbaran|Fransiska Surbarana]]. Među italijanskim umetnicima se ističu dela [[Rafael]]a, [[Sandro Botičeli|Botičelija]], [[Ticijan Večeli|Ticijana]], [[Tintoreto|Tintoreta]] i [[Karavađo|Karavađa]], a od flamanskih umetnika tu su dela [[Peter Paul Rubens|Rubensa]], [[Rembrant]]a, [[Vejden]]a, [[Antonis van Dajk|Van Dajka]].. A najpoznatija među svim delima je svakako Velaskesova slika, „Mlade plemkinje“ ({{jez-šp|Las Meninas}}). Od ostalih dela izdvajaju se: „Bahov Trijumf“, „Naga Maja“, „Porodica Karlosa IV“, „Tri gracije“, „Autoportret Duera“, „Vrt uživanja“, „Raspeće“, „Portret plemića sa rukom na grudima“, „3. maj 1808“ i mnoge druge. Osim umetničkih slika, muzej ima i bogatu zbirku skulptura (oko 1000) iz grčko-rimskog, [[renesansa|renesansnog]] i kasnijih perioda. Zatim oko 6000 [[crtež]]a, [[grafike|grafika]], kovanih novčića, ordena, medalja i drugih ukrasnih predmeta od [[keraika|keramike]] i [[porcelan]]a<ref name = Музеји>http://www.gomadrid.com/museums/prado-museum.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924022932/http://www.gomadrid.com/museums/prado-museum.html |date=2015-09-24 }} Prado muzej</ref>. Tokom španskog građanskog rata umetnička dela su više puta bila odvođena iz muzeja kako bi se zaštitila od potencijalnih bombardovanja. Početkom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] većina njih je vraćena u Madrid, a [[1872]]. godine muzej je u svoju kolekciju uvrstio i brojna umetnička dela koja su do tada bila u posedu španskih manastira. Zahvaljujući raznim donacijama, kolekcija muzeja se vremenom sve više bogatila. Ipak, usled nedostatka prostora, bila su česta preseljenja umetničkih dela. Tako je [[1992]]. godine Prado napustila slavna Pikasova Gernika({{jez-šp|Guernica}}), a potom i dela nastala početkom XX veka. Ta dela su kasnije poslužila kao osnova za kolekciju obližnjeg muzeja Kraljica Sofija({{jez-šp|Reina Sofía}}). U XX veku kompleks je proširen, izgrađena je i galerija za privremene izložbe a između [[1900]]. i [[1960]]. godine muzeju su priključene dve obližnje zgrade: Casón del Buen Retiro i Salón de Reinos. Kompleks se stalno širi i nadograđuje tako da bi se danas moglo reći da sačinjava manju gradsku četvrt. ==== Nacionalni muzej i umetnički centar Kraljica Sofija ==== [[Datoteka:MNCARS 05.jpg|left|mini|360p|Nacionalni muzej i umetnički centar Kraljica Sofija]] Nacionalni muzej i umetnički centar Kraljica Sofija ({{jez-šp|Museo Nacional Centro de Arte Sofía}}) ili samo Kraljica Sofija ({{jez-šp|Reina Sofía}}) je španski muzej moderne umetnosti. Smešten je u neoklasičnoj zgradi iz XVIII veka koja je nekada predstavljala bolnicu. Dizajnirao ju je [[Hose de Ermosilja]] a potom [[Fransisko Sabatini]] između [[1776]]. i [[1781]]. godine, i trenutno je poznata kao zgrada Sabatini u čast čuvenog italijanskog arhitekte. Godine [[1986]]. zgrada je pretvorena u Centar umetnosti ({{jez-šp|Centro del Arte}}) a nakon [[1988]]. godine postala je Nacionalni muzej i umetnički centar Kraljice Sofija. Muzej je [[10. septembar|10. septembra]] [[1992]]. godine svečano otvorio svoja vrata<ref name= SOFija>http://www.esmadrid.com/en/portal.do?TR=C&IDR=438 Nacionalni muzej i umetnički centar Kraljica Sofija</ref>. Muzej je uglavnom posvećen španskoj umetnosti XX veka. Zastupljene su pre svega umetničke slike, skulpture i fotografije. Mogu se videti izuzetne kolekcije dvojice najznačajnijih španskih umetnika XX veka, [[Pablo Pikaso|Pabla Pikasa]] i [[Salvador Dali|Salvadora Dalija]]. Počasno mesto zauzima Piakasovo remek-delo „Gernika“, posvećeno španskom građanskom ratu. Nalaze se i dela drugih poznatih umetnika poput [[Huan Gris|Huana Grisa]], [[Žoan Miro|Žoana Miroa]], [[Hulio Gonzalez|Hulia Gonzaleza]], [[Pablo Seran|Pabla Serana]], [[Luis Gordilja|Luisa Gordilje]] i drugih. Kolekcija koja se nalazi u muzeju obuhvata period od XX veka i podeljena je na 3 dela: dela od [[1900-1945]]. godine, od [[1945-1968]] i od [[1962]]-[[1982]]. godine<ref name=Софија>http://www.aviewoncities.com/madrid/centroreinasofia.htm Umetnički centar Kraljica Sofija</ref>. U muzeju se nalazi i biblioteka koja raspolaže kolekcijom od preko 100.000 monografija i brošura, 1000 magazina i 1000 videa. Godine [[2005]]. muzej je proširen od strane francuskog arhitekte [[Žan Nouvel|Žana Nouvela]] ({{jez-šp|Jean Nouvel}}) tako da danas muzej predstavlja kompleks objekata koji ga čine. Podeljen je na dve zgrade, Sabatini i Nouvel, i dva izložbena prostora u Parku del Retiro ( {{jez-šp|Parque del Retiro}}): Kristalnu dvoranu ({{jez-šp|El Palacio de Cristal}}) i Palatu Velaskes ({{jez-šp|El Palacio de Velázquez}}). Obe palate je izgradio [[Rikardo Velaskes Bosko]]. ==== Muzej Tisen-Bornemisa ==== Muzej Tisen-Bornemisa ({{jez-šp|Museo Thzssen-Bornemisza}}) je jedan od najvećih muzeja privatne kolekcije slikarstva u svetu. Kolekcija je započela 1920. godine kao privatna kolekcija Hajnriha Barona Tisen-Bornemisa koju je potom razvio njegov sin, Baron Hans Hajnrih. Prvobitno je bila smeštena na porodičnom imanju u [[Lugan]]u. Godine [[1988]]. Baron je želeo da proširi objekat ali mu gradski savet nije dozvolio. Na predlog njegove supruge, kolekcija je prebačena u Španiju, u zgradu pored muzeja Prado. Muzej je zvanično otvoren [[1992]]. godine, a godinu dana kasnije ga je kupila španska vlada. Muzej sadrži više od 1600 radova najznačajnijih umetnika od XIII do XX veka. Većina slikarskih pravaca ima svoje predstavnike, a neki od njih su: [[Pol Sezan]], [[Gistav Kurbe]], [[Salvador Dali]], [[Antonis van Dajk]], [[Pol Gogen]], [[Fransisko Goja]], [[El Greko]], [[Vinsent van Gog]], [[Klod Mone]], [[Vasilij Kandinski|Kandinski]], [[Mondrijan]], [[Paul Kle|Kle]], [[Eduar Mane]], Miro, [[Ticijan Večeli|Ticijan]], [[Edvard Munk]], [[Kamij Pisaro]], [[Rembrant]], [[Peter Paul Rubens]], [[Tintoreto]]... Osim umetničkih slika, u muzeju se nalaze skulpture i rezbarija<ref name= MAdridmuz>http://www.lonelyplanet.com/spain/madrid/sights/museums-galleries/museo-thyssen-bornemisza Tisen-Bornemisa</ref>. ==== Nacionalni arheološki muzej ==== Nacionalni arheološki muzej ({{jez-šp|El Museo Nacional de Antropología}}) nudi zbirku predmeta različitih naroda od perioda praistorije pa do srednjeg veka. ==== Muzej šunke ==== Veoma neobičan i potpuno drugačiji od svih ostalih muzeja je Muzej šunke ({{jez-šp|Museo de Jamón}}). Karakterističan je po šunki koja visi sa tavanica i na zidovima i koja se stalno menja kako bi sveže mirisala. Muzej predstavlja jednu od nezaobilaznih turističkih atrakcija u Madridu i mesto na kome se mogu naći sve vrste španskih šunki i sira<ref name= Muzejšunke>http://www.theaustralian.com.au/travel/jamon-get-it-in-madrid/story-e6frg8rf-1225841777446 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110121034746/http://www.theaustralian.com.au/travel/jamon-get-it-in-madrid/story-e6frg8rf-1225841777446 |date=2011-01-21 }} Muzej šunke</ref>. ==== Muzej robota ==== Muzej [[robotika|robota]] ({{jez-šp|El museo del Robot}}) je jedan od nedavno otvorenih muzeja u Madridu. Kolekcija obuhvata 140 robota, među kojima se nalaze i čuveni Aibo-roboti. Osnivači navode da predstavlja najveći muzej robota u Evropi<ref name = Roboti>http://www.telemadrid.es/noticias/madrid/noticia/el-museo-del-robot-de-madrid-abre-sus-puertas Muzej Robota</ref>. ==== Ostali Muzeji ==== * Muzej Amerike ({{jez-šp|Museo de América}}) * Muzej kostima ({{jez-šp|Museo del Traje}}) * Nacionalni muzej dekorativnih umetnosti ({{jez-šp|Museo Nacional de Artes Decorativas}}) * Nacionalni muzej romantizma ({{jez-šp|Museo Nacional del Romanticismo}}) * Muzej vazduhoplovstva ({{jez-šp|Museo del Aire}}) * Nacionalni muzej prirodnih nauka ({{jez-šp|Museo Nacional de Ciencias Naturales}}) * Muzej Seralbo ({{jez-šp|Museo Cerralbo}}) * Muzej Sorolja ({{jez-šp|Museo Sorolla}}) * Muzej Lasaro Galdijano ({{jez-šp|Museo Lázaro Galdiano}}) * Muzej kovnice ({{jez-šp|Museo Casa de la Moneda}}) * Muzej železnice ({{jez-šp|Museo del Ferrocarril de Madrid-Delicias}}) * Muzej rudarstva ({{jez-šp|Museo Geominero}}) * Muzej voštanih figura ({{jez-šp|Museo de Cera}}) * Afrički muzej ({{jez-šp|Museo Africano}}) * Istorijski muzej ({{jez-šp|Museo de Historia de Madrid}}) * Pomorski muzej ({{jez-šp|Museo Naval de Madrid}}) * Muzej nauke i tehnologije ({{jez-šp|Museo de Ciencia y Tecnología}}) * Muzej vatrogasaca ({{jez-šp|Museo de los Bomberos}})<ref name=Parkovi>http://madrid.salir.com/otros_servicios-parques_y_jardines {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310035700/http://madrid.salir.com/otros_servicios-parques_y_jardines |date=2014-03-10 }} Muzeji u Madridu</ref> === Arhitektura === Arhitekturu u Madridu čine razni arhitektonski stilovi koji su se, tokom duge istorije Španije, smenjivali. ==== Srednjevekovna arhitektura ==== Od srednjevekovne arhitekture postoji svega nekoliko očuvanih građevina u Madridu koje svakako treba spomenuti: Mudehar kule Sveti Nikolas ({{jez-šp|San Nicólas}}) i Sveti Pedro ({{jez-šp|San Pedro el Viejo}}), Palata porodice Luhan ({{jez-šp|la Casa y Torre de los Lujanes}}), Gotička crkva Svetog Heronima ({{jez-šp|San Jerónimo el Real}}), deo manastira koji su sagradili katolički vladari u XV veku i Biskupska kapela ({{jez-šp|Capilla del Obispo de Madrid}}). Iz istorijskih dokumenata saznajemo da je grad nekada bio opasan zidinama i da se u njemu nalazio dvorac Alkasar ({{jez-šp|Alcázar}}) na čijem se mestu danas nalazi [[Kraljevska palata]]. ==== Renesansa ==== Iz perioda [[renesansa|renesanse]] takođe nema puno građevina ali najreprezentativniji su Most Segovije ({{jez-šp|Puente de Segovia}}) i Manastir bosonogih kraljeva ({{jez-šp|Monasterio de las Descalzas Reales}}). ==== Arhitektura za vreme dinastije Habzburga ==== U XVI veku, dolaskom dinastije Habzburgovaca i pod njihovim uticajem, počeo je da se razvija hovi arhitektonski stil. Materijal koji su koristili bio je opeka. Među glavnim arhitektama za vreme vladavine kralja [[Felipe II od Španije|Filipa II]] izdvajaju se Fransisko de Mora ({{jez-šp|Francisco de Mora}}) i njegov rođak, Huan Gomes de Mora (Juan Gómez de Mora). On je zaslužan sa izgradnju ''La casa de la Villa'', Palatu saveta ({{jez-šp|Palacio de los Consejos}}), Palata Santa Kruz, današnje Minstarstvo spoljnih poslova i saradnje Španije ({{jez-šp|Ministerio de Asuntos Exteriores y de Cooperación de España}}). U vreme Filipa II je započeta izgradnja manastira [[Eskorijal]] ({{jez-šp|Monasterio de El Escorial}}). Kralj je odlučio da u Madrid uvede stil koji je tada bio popularan u holandskoj arhitekturi, što će naročito biti prisutno u XVII i XVIII veku. Ovaj stil se znatno razlikovao od nekadašnjeg arapskog, koga su odlikovali pločasti krovovi. Ovaj manastir je delo arhitekte [[Huan de Erera|Huana de Erere]] ({{jez-šp|Juan de Herrera}}) i izgrađena je 1584. godine. On je, takođe, izgradio Most Segovije({{jez-šp|Punte de Segovia}}). Tokom vladavine Filipa III izgrađen je veliki broj kulturnih objekata. Iz ovog perioda datira Manastir ''Convento de las Carboneras del Corpus Christi''. Za vreme Filipa IV završena je izgradnja Palate ''Buen Retiro'', a od crkvenih građevina tu su Državna škola tj. jezuitska obrazovna institucija ili Škola Svetog Pedra i Pabla ({{jez-šp|El Colegio Imperial de la Compañía de Jesús o El Colegio de San Pedro y San Pablo de la Compañía de Jesús en la Corte}}) i Crkva svetog Antonija Portugalskog ({{jez-šp|La iglesia de San Antonio de los Portugueses}}). ''La casa de la Villa'' je dugo građena i više arhitekata je učestvovalo u tom projektu. Gradnju je započeo Huan Gomes de Mora ({{jez-šp|Juan Gómez de Mora}}), preuzeo Hose de Viljareal ({{jez-šp|José de Villareal}}), a završio Hose del Olmo ({{jez-šp|José del Olmo}}) krajem XVII veka. [[Datoteka:El escorial blick von oben.jpg|mini|center|600px|Manastir Eskorijal]]<ref name=Arhitektura>http://www.nova.es/~jlb/mad_es71.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227093302/http://www.nova.es/~jlb/mad_es71.htm |date=2014-02-27 }} Arhitektura</ref> ==== Barok ==== U XVII veku, nakon dolaska italijanskog arhitekte Krezenzija, [[barok]] je postao zvaničan stil španskog plemstva i katoličke crkve. On je izvršio veliki uticaj na španske umetnike. Među prvim graditeljima baroknih građevina istakao se već pomenuti Huan Gomes de Mora: Crkva Otelotvorenja ({{jez-šp|El Real Monasterio de la Encarnación}}), ''La casa de la Panadería'' (opštinski i kulturni objekat), ali i Pedro Sančes ({{jez-šp|Pedro Sánchez}}). Jedna od prvih pokazatelja baroknog stila je crkva Sveti Isidor ({{jez-šp|Iglesia de San Isidoro}}), koju je izgradio Pedro Sančes. Značajna su i talentovana braća Ćurigera, Hose, Alberto i Hoakin ({{jez-šp|José Benito Churriguera, Alberto Churriguera y Joaquín Churriguera}}), koja su u periodu od [[1690]]-[[1733]]. godine izgradila neke od najlepših građevina: crkvu Svetog Kajetana ({{jez-šp|Iglesia de san Cayetano}}) i Kraljevska Akademija likovnih umetnosti Sveti Fernando ({{jez-šp|Real Academia de Bellas Artes de San Fernando}}). Na njihovim građevinama se uočava veliki broj dekorativnih ukrasa u obliku cveća i voća, koja će i neki kasniji umetnici preuzeti u svojoj gradnji. Njihov kitnjast stil je sledio i [[Pedro de Ribera]], a dela koja najbolje svedoče o tome su Istorijski muzej ({{jez-šp|Real Hospicio del Ave María y San Fernando}}), crkva Montserat ({{jez-šp|Iglesia de Nuestra Señora de Montserrat}}), Most Toleda ({{jez-šp|El Puente de Toledo}}), kao i Palata cveća ({{jez-šp|Palacio Miraflores}}). Godine [[1734]]. je izbio požar u Kraljevskoj palati ({{jez-šp|Real Alcázar de Madrid}}) pa je kralj Filip V naredio izgradnju nove palate. Filippo Juvara je započeo projekat izgradnje godinu dana kasnije, a potom je preuzeo Đovani Batista Saćeti ({{jez-šp|Giovanni Battista Sachetti}}). ==== Neoklasičan stil ==== {{multiple image | width = 250 | image1 = Real Basílica de San Francisco el Grande 4.jpg | alt1 = Bazilika Svetog Fransika Velikog | caption1 = Bazilika Svetog Fransika Velikog | image2 = MADRID BASILICA DE SAN FRANCISCO DE ASIS CUPULA CENTRAL 16-12-2007.jpg | alt2 = Centralna kupola bazilike | caption2 = Centralna kupola bazilike }} U XVIII veku, dolaskom [[dinastija Burbon|dinastije Burbona]] na vlast, javlja se barok a potom neoklasičan stil u arhitekturi. Reprezentativne građevine iz ovog perioda su Vrata Alkale ({{jez-šp|La Puerta de Alcalá}}), Kraljevska osmatračnica ({{jez-šp|El Observatorio Astronómico Nacional de España}}), Bazilika Svetog Fransiska Velikog ({{jez-šp|San Francisco el Grande}}), Zgrada pošte ({{jez-šp|Real Casa de Correos}}), Opšta bolnica ({{jez-šp|Hospital General}}) a kasnije Muzej Kraljica Sofija ({{jez-šp|Museo Reina Sofía}}), Istorijski muzej ({{jez-šp|Real Hospicio del Ave María y San Fernando}}), Kraljevska palata ({{jez-šp|Palacio Real}}), Vrata San Visentea ({{jez-šp|Puerta de San Vicente}}), Ministarstvo finansija ({{jez-šp|Real Casa de Aduana}}), Kraljevska Botanička bašta ({{jez-šp|Real Jardín Botánico de Madrid}}), Muzej Prado({{jez-šp|Museo del Prado}}). Arhitekte koje su obeležile ovaj period su: Dijego de Viljanueva ({{jez-šp|Diego de Villanueva}}), Ventura Rodrigez ({{jez-šp|Ventura Rodríguez}}), Frančesko Sabatini ({{jez-šp|Francesco Sabatini}}). ==== XIX vek ==== Sredinom XIX veka Madrid je modernizovan pa su se pojavila nova naselja i spomenici kao što su Kraljevsko pozorište ({{jez-šp|Teatro Real}}), Groblje de la Almudena ({{jez-šp|Cementerio de la Almudena}}), Kristalna palata ({{jez-šp|Palacio de Cristal}}), Bazilika gospe od Atoće ({{jez-šp|Basílica de Nuestra Señora de Atocha}}) i mnoge druge. ==== XX vek ==== [[Datoteka:Monumento a Alfonso XII de España en los Jardines del Retiro - 04.jpg|mini|right|400px|Spomenik Alfonsu HII]] U XX veku izgrađeni su: * Godine 1901, Spomenik Alfonsu HII ({{jez-šp|Monumento a Alfonso XII}}) * Godine 1902, Palata Longorija ({{jez-šp|Palacio de Longoria}}) * Godine 1902, Lirsko pozorište ({{jez-šp|Teatro Lírico}}) * Godine 1908, Kuća Perez Viljamil ({{jez-šp|Casa Pérez Villaamil}}) * Godine 1910, Crkva svetog Manuela i Svetog Benita ({{jez-šp|Iglesia de San Manuel y San Benito}}) * Godine 1911, Institut Servantes ({{jez-šp|Instituto Cervantes}}) * Godine 1916, Palata Bermehiljo ({{jez-šp|Palacio Bermejillo}}) * Godine 1918, Kuća Tomas Aljende ({{jez-šp|Casa Tomás Allende}}) * Godine 1906, Krug Lepih umetnosti ({{jez-šp|Círculo de Bellas Artes}}) * Godine 1984, Stakleni paviljon ({{jez-šp|Pabellón de Cristal}}) * Godine 1992, Stanica Atoća ({{jez-šp|Estación de Atocha}}) * Godine 1993, Madridska katedrala ({{jez-šp|Catedral de Madrid}}) ==== XXI vek ==== U XXI veku izgrađene su mnoge građevine poput: * Godine 2002, Narodna biblioteka de Isera ({{jez-šp|Biblioteca Pública de Usera}}) * Godine 2005, Muzej kraljica Sofija ({{jez-šp|Museo Reina Sofía}}) * Godine 2007, Muzej Prado ({{jez-šp|Museo del Prado}}) * Godine 2008, Kristalna kula ({{jez-šp|Torre de Cristal}}) * Godine 2009, Magična kutija ({{jez-šp|Caja Mágica}}) ==== Neboderi ==== [[Datoteka:Torre Caja Madrid (CTBA) 12.jpg|mini|left|160px|Najviša zgrada u Madridu]] Madrid nikada nije bio poznat po oblakoderima. Njihova izgradnja je započela tek krajem XIX i početkom XX veka i ti prvi objekti pripadaju ''Art Nouveau'' pravcu u arhitekturi. Najpre su nastajale u ulici ''Gran Vía'', i među njima je najviša bila Zgrada Metropolis ({{jez-šp|el Edificio Metrópolis}}), izgrađena [[1910]]. godine. Lista zgrada koje su bile proglašene za najviše: * 1910-[[1921]]: ''Edificio Metrópolis'', 45m * 1921-[[1929]]: ''Palacio de la Prensa'', 61m * 1929-[[1953]]: ''Edificio Telefónica'', 89,3m * 1953-[[1957]]: ''Edificio España'', 117m * 1957-[[1988]]: ''Torre de Madrid'', 142m * 1988-[[2007]]: ''Torre Picasso'', 157m * 2007-[[2008]]: ''Torre Espacio'', 230m * 2008: ''Torre de Cristal'', 249m * 2008: ''Torre Bankia'', 250m === Parkovi === Madrid je poznat i po velikom broju parkova koji se nalaze u njemu. ==== El Capricho de la Alameda de Osuna ==== Prirodne lepote jednog od najpoznatijih parkova Madrida, bašte Hir Alamede od Osune ({{jez-šp|El Capricho de la Alameda de Osuna}}), omogućavaju da uživate u senzualnosti svakog dela te bašte. Umetnici su izgradili paviljone, fontane i vodopade koji su doprineli lepoti ovog prostora bogatog raznim vrstama zelenila, i omogućili posetiocima nezaboravan boravak. Karakteriše ga žbunje i drveće različitih boja, i tako formira živopisnu, ljubavnu, prelepu, prolećnu baštu. Izuzetni su i primerci hrasta, bora, čempresa, tise, kedra i banane. Takođe, u ovoj bašti može se, čak, naići i na divlje životinjame poput ptica kao što su kosovi, golubovi, detlići, senice, crni labudovi i patke. Prisutni su i sisari poput crvene veverice, rovčice i miševa.<ref name="automatski generisano1">http://www.abc.es/actualidad/local-madrid/20130421/abci-diez-parques-desconocidos-madrid-201304172144_3.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326095748/http://www.abc.es/actualidad/local-madrid/20130421/abci-diez-parques-desconocidos-madrid-201304172144_3.html |date=2014-03-26 }} Parkovi u Madridu</ref> ==== Parque del Buen Retiro ==== [[Datoteka:Palacio de Cristal - Parque del Buen Retiro.jpg|mini|right|200p|Kristalna palata]] ''Parque del Buen Retiro''({{jez-šp|Parque del Buen Retiro}}) jedan je od najvećih parkova u gradu Madridu. Park je pripadao španskoj monarhiji sve do kraja [[19]]. veka, kada je postao javni park. Ovaj park, kao što mu i samo ime kaže, predstavlja mesto u kome se možete opustiti, osamiti, odvojiti od ostatka sveta i uživati. Prvenstveno je pripadao kompleksu ''Real Sitio del Buen Retiro palace'', a [[1632]]. godine kralj Filip IV ({{jez-šp|Felipe IV}}) sagradio je palatu kao letnjikovac za kraljevsku porodicu. Park je prvobitno bio izvan gradskih zidina, ali je danas potpuno ograđen Madridom. Stotrideset hektara veliki kraljevski park otvoren je [[1868]]. godine za javnost. Pošto je preuzeo svoju ulogu kao javni park krajem 19. veka, počeo se koristiti kao mesto za razne međunarodne izložbe. Nekoliko objekata ostalo je kao svedočanstvo takvih događaja, uključujući „Rudarsku zgradu“, poznatu kao Velaskez palata ({{jez-en |Velázquez Palace}}), arhitekte [[Rikardo Velaskez Bosko|Rikarda Velaskeza Boska]], koji je projektovao i Kristalnu palatu ({{jez-šp| Palacio de Cristal}}), stakleni paviljon, nesumnjivo najneobičniji objekat sa vrtovima<ref name= ParkBuen>http://www.lonelyplanet.com/spain/madrid/sights/parks-gardens/parque-del-buen-retiro Parque del Buen Retiro</ref>. ===== Šetalište statua ===== Šetalište statua ({{jez-šp|Paseo de las Estatuas}}) predstavlja deo parka ukrašen nekim od statua kraljeva iz „Kraljevskog dvora’’ , izvajanih između [[1750]]. i [[1753]]. godine. Danas postoje umetničke galerije u Kristalnoj palati ({{jez-šp| Palacio de Cristal}}) i Velaskecovoj Palati ({{jez-engl |Velázquez Palace}}). U parku se takođe nalazi i Šuma nestalih ({{jez-šp|El bosque de Ausentes}}), memorijalni spomenik u znak sećanja na 191 žrtvu napada u Madridu 11. marta [[2004]]. godine<ref name=Paso>http://www.cabanadelretiro.com/2012/03/paseo-de-estatuas.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120817092219/http://www.cabanadelretiro.com/2012/03/paseo-de-estatuas.html |date=2012-08-17 }} Šetalište Statua</ref>. === Obrazovanje === Madrid je univerzitetski grad. U njemu se nalaze Univerzitet Komplutense, Madrid (UCM) koji je [[1508]]. otvoren u predgrađu Alkale de Enares, a od [[1836]]. je premešten u Madrid, Univerzitet Komiljas ([[1982]].), Politehnički Univerzitet (UPM, [[1971]].). Nezavisni univerzitet (UAM, [[1968]].), Univerzitet Karlos III (UC3M, [[1989]].) i Univerzitet Kralj Huan Karlos ([[1996]].). Ovde se nalaze Kraljevska španska akademija, Akademija umetnosti, prirodnih i društvenih nauka. === Opera === [[Datoteka:Teatro Real Madrid royal box.jpg|left|300px]] Kraljevsko pozorište ({{jez-šp|Teatro Real}}), u Madridu nalazi se ispred “Kraljevskog Dvora”, između dva trga, od Trga Isabele II ({{jez-šp|Plaza de Isabela II}}) i Trga de Oriente ({{jez-šp|Plaza de Oriente}}). Ova oblast Madrida, u kojoj se nalazi Kraljevsko pozorište, je najcentralnija i kao takva ima odličan pristup glavnim znamenitostima i spomenicima u gradu<ref name= Opera>http://www.gomadrid.com/sights/teatro-real.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417005425/http://www.gomadrid.com/sights/teatro-real.html |date=2009-04-17 }} Kraljevsko pozorište</ref>. Od svog osnivanja [[1850]]. godine pa do danas pozorište je bilo predmet stalnih, političkih promena, građevinskih problema i niza renoviranja. Iako je prvobitno bilo scena za dela lirske produkcije, takođe je bilo domaćin skupštinskih zasedanja, a čak je i korišćeno kao plesna dvorana tokom prošlog veka. Kada je ponovo otvoreno [[1997]]. godine, ono ponovo postaje, kao što je i kraljica Izabela II ({{jez-šp|Isabela II}}) prvobitno želela, dom opere u Madridu. Godine [[1818]], “Gradsko veće Madrida” naručilo je od arhitekte [[Antonio Lopez Aguado|Antonia Lopeza Aguada]] da dizajnira buduće “Kraljevsko pozorište”. Međutim, izgradnja je pretrpela ozbiljna kašnjenja i velike neuspehe, od kojih je jedan doveo do zaustavljanja radova na čak 13 godina. Tokom svog dugog i raznovrsnog života, ono nije samo bilo mesto za prikazivanje umetničko-scenskih nastupa. Takođe je bilo barutni magacin, parlamentarna debatna komora, a korišćeno je i kao improvizovana kasarna tokom Španskog građanskog rata({{jez-šp|Guerra Civil}}). I konačno, nakon što je “Kraljevska Uredba” izdala rok od šest meseci za završavanje izgradnje ove građevine, pozorište je otvoreno na dan kada je kraljica, koja je bila veliki ljubitelj opere, proslavljala svoj rođendan, [[19. novembar|19. novembra]] 1850. godine. Najvažniji pojedinci visokog madridskog društva imali su čast da prisustvuju svečanom otvaranju i čuju [[Gaetano Doniceti|Donicetijevu]] ''„La Favoritu“'' ({{jez-ital|”La favorite”}}) koja je izabrana da otvori ovaj događaj. Više od sedamdeset godina, pozorište je zauzimalo veoma važno i istaknuto mesto na evropskoj operskoj sceni, zahvaljujući nizu velikih izvođača koji su u njemu nastupali i prikazivali svoje opere. Godine [[1863]], sam [[Đuzepe Verdi]] je prvi put baš u ovom pozorištu izveo svoju poznatu operu ''„Moć sudbine“''. Od [[1868]]. godine, nakon progona Katoličke kraljice, naziv pozorišta promenjen je u ''Teatro Nacional de la Opera''. A ono „kraljevsko“ u svom imenu vratiće dolaskom [[Alfonso XII od Španije|Alfonsa XII]] ({{jez-šp|Alfonso XII}}) na vlast. Vremenom je pozorište počelo da doživljava probleme, pretrpelo je požar [[1867]]. godine, kao i politički kolaps [[1925]], što je uticalo da se ono konačno zatvori, a poslednja opera koja je izvedena bila je ''„Boemi“'' ({{jez-franc|La boheme}}) Migela Fleta ({{jez-šp|Miguel Fleta}}) i Matilde Revenga({{jez-šp|Matilde Revenga}}). Privremeno napuštajući svoje operske korene, Kraljevsko pozorište bilo je domaćin 14. [[Pesma Evrovizije|Pesme Evrovizije]] [[1969]]. godine. Izvođači su morali da se takmiče za prevlast na sceni sa upečatljivom metalnom skulpturom stvorenom od strane vodećeg španskog nadrealističkog umetnika, [[Salvador Dali|Salvadora Dalija]]. Od svog ponovnog otvaranja [[11. oktobar|11. oktobra]] 1997. godine delima [[Manuel de Falja|Manuela de Falje]], [[balet]]om ''„Trorogi šešir“'' i operom ''„Hrabar život“'' , Kraljevsko pozorište je postepeno povećalo prikazivanje domaćih, španskih opera, mada to nije zaustavilo prikazivanje izvanrednih stranih<ref name=opera>http://www.esmadrid.com/en/teatro-real-opera-house {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310033921/http://www.esmadrid.com/en/teatro-real-opera-house |date=2014-03-10 }} Opera</ref>. Prikazivanje vlastitih opera predstavlja najvažniju ponudu pozorišta, naravno zajedno sa stranim, opštepoznatim i popularnim operama. To je ono što Teatro real čini tako uspešnim i cenjenim. === Sport === U Madridu se nalaze fudbalski klubovi [[FK Real Madrid|Real Madrid]] i [[FK Atletiko Madrid|Atletiko Madrid]]. ==== Real Madrid ==== Real Madrid ({{jez-šp|Real Madrid Club de Fútbol}}) je jedan od najpoznatijih španskih klubova. Sedište mu je smešteno u glavnom gradu Španije, Madridu. Osnovan je [[6. mart]]a [[1902]]. Nastupa u Prvoj ligi Španije ({{jez-šp|Primera División}}) od formiranja lige [[1928]]. do danas, bez ispadanja u niži rang takmičenja. Tim igra u belim dresovima po čemu je i dobio nadimak „Beli“ ({{jez-šp|Los merengues}}). Utakmice igraju na stadionu „Santijago Bernabe”, koji je otvoren [[1947]]. godine. Sam stadion je dobio naziv po najvećem predsedniku u istoriji kluba, [[Santjago Bernabe Heste|Santjagu Bernabeu Hesteu]]. Kapacitet stadiona je 85.454 sedećih mesta. Fudbalski klub Real Madrid ,prema FIFI, proglašen je najboljim klubom [[20. vek]]a.<ref name=Fudbal>http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football Istorija fudbalskog kluba</ref> ==== Atletiko Madrid ==== FK Atletiko Madrid {{jez-šp|Club Atlético de Madrid}} je španski fudbalski klub, takođe iz Madrida. Trenutno se takmiči u Prvoj ligi Španije. Svoje domaće utakmice klub igra na stadionu Vinsente Kalderon, koji ima kapacitet od 54.960 sedećih mesta. === Ulice === [[Datoteka:Calle de Alcalá (Madrid) 04.jpg|mini|levo|230px|Madrid noću]] Ulica Alkala je šoping ulica koja se prostire od trga Puerta del Sol i vodi u pravcu predgrađa Alkala de Enares. Između trgova Puerta del Sol i Plaza de Sibeles nalaze se reprezentativne građevine. Paseo del Prado je veoma široka ulica koja vodi od železničke stanice Atoča do trga Plaza de Sibeles. U njoj se nalaze veliki hoteli i muzej Prado. Paseo de la Kasteljana je najvažnija ulica Madrida, a počinje na trgu Plaza de Kolon (Plaza Colón) i ide u pravcu severa. Gran Vija je ulica u kojoj se nalazi veliki broj bioskopa, modnih prodavnica i špansko telefonsko udruženje Telefonika. Po ulici Uertas nazvana je čitava četvrt u kojoj su živeli i radili poznati pisci kao što su [[Migel de Servantes|Servantes]], [[Lope de Vega]], [[Fransisko de Kevedo|Kevedo]] ili [[Luis de Gongora|Gongora]]. Osim mesta, za njih je zajedničko i vreme, jer su oni bili pisci, pesnici i dramaturzi [[Zlatni vek španske književnosti|španskog Zlatnog veka]]. Ovo je jedna od najvažnijih pešačkih zona. == Značajne osobe == * [[Andres Manuel del Rio]] ({{jez-šp| Andrés Manuel del Río}}), naučnik * [[Federiko Čueka]] ({{jez-šp|Federico Chueca}}), kompozitor sarsueli * [[Fernando Trueba]] ({{jez-šp| Fernando Trueba}}), filmski reditelj * [[Fransisko de Kevedo]] ({{jez-šp| Francisco de Quevedo}}), pisac * [[Lope de Vega]] ({{jez-šp|Lope de Vega}}), dramski pisac reformator pozorišta * [[Tirso de Molina]] ({{jez-šp|Tirso de Molina}}), pisac * [[Huan Karamuel]] ({{jez-šp|Juan Caramuel}}), skolastik, matepatičar i filozof * [[Huan Gris]] ({{jez-šp| Juan Gris}}), slikar * [[Maria Gerero]] ({{jez-šp|María Guerrero}}), pozorišna glumica * [[Francisco José Ayala|Fransisko Ajala]] ({{jez-šp|Francisco J. Ayala}}), biolog<ref name=Poznati>http://www.madrid-uno.com/society/famosas.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140801064316/http://www.madrid-uno.com/society/famosas.htm |date=2014-08-01 }} poznati Madriđani</ref> == Galerija == <gallery> [[File:PlazaCastillaMadrid.JPG| Zgrade poznate pod imenom Vrata Evrope, na trgu Kastilja, u Madridu File:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg| Mlade plemkinje, Dijega Velaskesa File:Goya Maja naga2.jpg| Naga Maja, Fransiska de Goje File:PalacioReal1.jpg| Kraljevska palata i vrtovi File:Teatro Real (Madrid) 08.jpg| Kraljevsko pozorište File:Estatua ecuestre de Carlos III - 03.jpg| Statua Karlosa III File:Rectorado de la Universidad Complutense de Madrid.jpg| Univerzitet Kompultense u Madridu File:Puerta de Alcalá - 06.jpg| Vrata Alkale File:Gran Vía (Madrid) 44.jpg| Gran Vía File:Rio-Manzanares-030612-1.jpg| Reka Manzanares File:MNCARS ampliación 10.jpg|Muzej Kraljica Sofija File:Museo Thyssen-Bornemisza (Madrid) 04.jpg|Muzej Tisen-Bornemisa File:ArmeriaPalacioRealMadrid.JPG| Kraljevski arsenal File:Campo del Moro (Madrid) 04.jpg File:Calle de Alcalá (Madrid) 27.jpg| Zgrada Metropolis File:Banco Español del Río de la Plata (Madrid) 05.jpg| Institut Servantes u Madridu File:Biblioteca Nacional de España (Madrid) 2005 July.jpg| Narodna biblioteka Španije File:Estadio Santiago Bernabéu 05.jpg|Stadion Santjago Bernabeu File:Exterior tocada24oct03-f.vidrio-miguel de guzman.jpg| Madridska arena File:Rectorado de la Universidad Complutense de Madrid.jpg| Univerzitet Kompultense File:M-T4.jpg| Novi terminal(broj 4) na aerodromu Barahas u Madridu File:Palacio de Comunicaciones - 07.jpg </gallery> == Povezano == * [[Alkala de Enares]] == Reference == {{reflist|2}} {{Commonscat}} == Vanjske veze == * [http://www.munimadrid.es Opština Madrid] * [http://www.xcosta.arq.br/atlas/mad/madintro.htm Istorijski atlas Madrida] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709124758/http://www.xcosta.arq.br/atlas/mad/madintro.htm |date=2007-07-09 }} * [http://www.esmadrid.com Turizam i biznis u Madridu] * [http://www.feelmadrid.com/gallery.html Galerija fotografija Madrida] * [http://www.madridteacher.com/madrid.htm Madrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311020737/http://www.madridteacher.com/madrid.htm |date=2014-03-11 }} * [http://cuip.uchicago.edu/wit/2000/teams/cybertour/madridhistory.html Istorija Madrida] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150312110758/http://cuip.uchicago.edu/wit/2000/teams/cybertour/madridhistory.html |date=2015-03-12 }} * [http://inmadrid.org/Madrid/vacations-in-madrid-madrid-royal-palace/ Kraljevska Palata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311004124/http://inmadrid.org/Madrid/vacations-in-madrid-madrid-royal-palace/ |date=2014-03-11 }} * [http://www.nova.es/~jlb/mad_in01.htm Istorija grada Madrida] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622082251/http://www.nova.es/~jlb/mad_in01.htm |date=2013-06-22 }} * [http://www.disfrutamadrid.com/historia Istorija Madrida] * [http://www.esmadrid.com/en/teatro-real-opera-house Kraljevsko Pozorište] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310033921/http://www.esmadrid.com/en/teatro-real-opera-house |date=2014-03-10 }} * [http://gospain.about.com/od/byregion/a/madridfestivals.html Festivali u Madridu]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=u9267kZZAUY Uraditi i videti u Madridu] * [https://www.youtube.com/watch?v=TAja7XQDzgc http://gospain.about.com/od/byregion/a/madridfestivals.ht Vodič kroz Madrid] {{Gradovi u Španiji}} {{Glavni gradovi evropskih država}} {{Evropski gradovi kulture}} {{Svjetska prijestolnica knjige}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Madrid| ]] [[Kategorija:Gradovi u Španiji]] [[Kategorija:Glavni gradovi u Evropi]] rrlyp3t712xf4wsowodmhk57ajcowoc 0 4468 42716299 42660053 2026-11-04T16:43:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716299 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infokutija zemlja | mikronacija = | konvencionalno_dugo_ime = | ime = Republika Kuba | izvorno_ime = ''República de Cuba'' | ime_genitiv = Kube | status = | zastava = Flag of Cuba.svg | alt_flag = | zastava2 = | alt_flag2 = | grb = Coat of arms of Cuba.svg | alt_coat = | tip_simbola = Grb | geslo = ¡Patria o Muerte, Venceremos! | geslo_prijevod = Domovina ili smrt, pobijedit ćemo! | državna_himna = [[La Bayamesa]] | kraljevska_himna = | drugi_simbol = | tekst_simbol = | drugi_tip_simbola = | tekst_tipa_simbola = | slika_karte = Cuba (orthographic projection).svg | loctext = | alt_map = | opis_karte = | slika_karte2 = | alt_map2 = | opis_karte2 = | glavni_grad = [[Havana]] | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | najveći_grad = [[Havana]] | tip_najvećeg_naselja = najveći grad | najveće_naselje = | službeni_jezici = [[španjolski]] | nacionalni_jezici = | regionalni_jezici = | etničke_grupe = | etničke_grupe_godina = | religija = | demonim = | org_tip = | članstvo = | tip_vlasti = [[Marksizam-lenjinizam|Marksističko-lenjinistička]] [[jednopartijska država]] | vođa_titula1 = [[Predsjednik Kube|Predsjednik]] | vođa_ime1 = [[Miguel Díaz-Canel]] | vođa_titula2 = Potpredsjednik | vođa_ime2 = [[Salvador Valdés Mesa]] | vođa_titula3 = [[Premijer Kube|Premijer]] | vođa_ime3 = [[Miguel Díaz-Canel]] | vođa_titula4 = {{nowrap|[[Nacionalna skupština narodne sile|Predsjednik Skupštine]]}} | vođa_ime4 = {{nowrap|[[Esteban Lazo Hernández]]}} | vođa_titula5 = | vođa_ime5 = | vođa_titula6 = | vođa_ime6 = | vođa_titula7 = | vođa_ime7 = | vođa_titula8 = | vođa_ime8 = | vođa_titula9 = | vođa_ime9 = | zakonodavac = [[Nacionalna skupština narodne sile]] | gornji_dom = | donji_dom = | suverenitet_tip = Nezavisnost | suverenitet_napomena = od [[Španjolska|Španjolske]] | uspostava_događaj1 = [[Kubanski rat za nezavisnost|Rat za nezavisnost]] | uspostava_datum1 = [[24. veljače]] [[1895.]] | uspostava_događaj2 = [[Pariški sporazum (1898)|Priznanje]] | uspostava_datum2 = [[10. prosinca]] [[1898.]] | uspostava_događaj3 = Republika | uspostava_datum3 = [[20. svibnja]] [[1902.]] | uspostava_događaj4 = {{nowrap|[[Kubanska revolucija]]}} | uspostava_datum4 = [[1953.]] - [[1959.]] | uspostava_događaj5 = [[Ustav Kube|Aktualni ustav]] | uspostava_datum5 = [[24. veljače]] [[1976.]] | uspostava_događaj6 = | uspostava_datum6 = | uspostava_događaj7 = | uspostava_datum7 = | uspostava_događaj8 = | uspostava_datum8 = | uspostava_događaj9 = | uspostava_datum9 = | uspostava_događaj10 = | uspostava_datum10 = | uspostava_događaj11 = | uspostava_datum11 = | uspostava_događaj12 = | uspostava_datum12 = | površina_km2 = 109884 | površina_oznaka = Ukupno | površina_fusnota = | površina_rang = 104 | vode = ''zanemariva'' | površina_oznaka2 = | površina_podaci2 = | površina_oznaka3 = | površina_podaci3 = | stanovništvo_proc = | stanovništvo_proc_godina = | stanovništvo_proc_rang = | stanovništvo_oznaka2 = | stanovništvo_podaci2 = | stanovništvo_oznaka3 = | stanovništvo_podaci3 = | stanovništvo_popis = 11,238,317 | stanovništvo_popis_godina = [[2014.]] | stanovništvo_popis_rang = 78 | gustoća_stanovništva = 102 | stanovništvo_gustina_rang = 106 | broj_članica = | GDP_PPP = $212 mlrd. | GDP_PPP_rang = 58 | GDP_PPP_godina = [[2011.]] | GDP_PPP_per_capita = $18,796 | GDP_PPP_per_capita_rang = 60 | GDP_nominal = $78.694 mlrd. | GDP_nominal_rang = 64 | GDP_nominal_godina = [[2013.]] | GDP_nominal_per_capita = $6,985 | GDP_nominal_per_capita_rang = 86 | Gini = 38.0 | Gini_ref = | Gini_rang = | Gini_godina = [[2000]] | Gini_promjena = | HDI = 0.815 | HDI_ref = | HDI_rang = 44 | HDI_godina = [[2013]] | HDI_promjena = steady | valuta = [[kubanski pezo]] ([[ISO 4217|CUP]])<br>[[Kubanski konvertibilni pezo|konvertibilni pezo]] | valuta_kod = CUC | vremenska_zona = [[CST]] | utc_nadom = −5 | vremenska_zona_DST = [[CDT]] | utc_nadom_DST = −4 | DST_napomena = | antipodi = | datum_format = | pozivni_broj = +53 | svetac_zaštitnik = | internetski_nastavak = [[.cu]] | službeni_website = | slika_karte3 = | širina_karte = | alt_map3 = | opis_karte3 = | fusnota_a = | fusnota_b = | fusnota_c = | fusnota_d = | fusnota_e = | fusnota_f = | fusnota_g = | fusnota_h = | fusnota_1 = | fusnota_2 = | fusnota_3 = | fusnota_4 = | fusnota_5 = | fusnota_6 = | fusnota_7 = | fusnota_8 = | komentar = }} '''Kuba''', službeno '''Republika Kuba''' ({{jez-šp|República de Cuba}}), država je u [[Karibi]]ma<ref>{{Cite web |title=United Nations Statistics Division - Standard Country and Area Codes Classifications |url=http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |access-date=2015-04-15 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm }}</ref> koja se sastoji od istoimenog glavnog otoka, [[Isla de la Juventud|Isle de la Juventud]] i nekoliko arhipelaga, a koja se nalazi između [[Karipsko more|Karipskog mora]], [[Meksički zaliv|Meksičkog zaljeva]] i [[Atlantski okean|Atlantskog oceana]]. Kuba je najveći otok u Karibima, a s više od 11,000,000 stanovnika je drugi najmnogoljudniji, nakon [[Hispaniola|Hispaniole]], mada s manjom gustoćom stanovništva od većine država u regiji. Glavni i najveći grad je [[Havana]], a ostali veći gradovi su [[Santiago de Cuba]], [[Camagüey]], [[Holguín]], [[Santa Clara, Kuba|Santa Clara]] i [[Guantánamo]]. Sjeverno od Kube se nalaze [[Sjedinjene Američke Države]] i [[Bahame|Bahami]], na zapadu [[Meksiko]], na jugu [[Kajmanska Ostrva|Kajmanski Otoci]] i [[Jamajka]], a na jugoistoku [[Haiti]]. Prije dolaska [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]], koji je doplovio [[1492.]] godine i prisvojio otok u ime [[Španjolska|Španjolske]], Kubu su naseljavala brojna [[Indijanci|mezoamerička indijanska plemena]]. Kuba je ostala španjolska kolonija sve do [[Špansko-američki rat|Španjolsko-američkog rata]] [[1898.]], kada su njome kratko upravljale [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjene Države]], sve do sticanja [[Plattov amandman|nominalne nezavisnosti]] [[1902.]] godine. Krhka republika je prošla kroz period društvene nestabilnosti i, usprkos pokušajima da se [[Ustav Kube (1940)|ojača njezin demokratski sustav]], Kuba je [[1952.]] potpala pod diktaturu bivšeg predsjednika [[Fulgencio Batista|Fulgencija Batiste]].{{sfn|Horowitz|1988|pp=662}}{{sfn|Thomas|1998|p=1173}} Sve veći nemiri i nestabilnost doveli su do [[Kubanska revolucija|Batistinog zbacivanja u siječnju 1959.]] od strane pokreta ''[[Movimiento 26 de Julio]]'', koji je poslije toga uspostavio [[socijalizam|socijalističku]] vladu pod vodstvom [[Fidel Castro|Fidela Castra]]. Od [[1965.]] godine, Kuba je [[jednopartijska država]] kojom uprava [[Komunistička partija Kube]]. Kuba je [[višenacionalna država]], a njen narod, [[kultura Kube|kultura]] i običaji su raznolikog porijekla - od domorodačkih naroda [[Taíno]] i [[Ciboney]], preko dugog perioda španjolskog kolonijalizma i dovođenja afričkih robova pa sve do bliskosti sa [[SSSR|Sovjetskim Savezom]] tokom [[Hladni rat|Hladnog rata]] i blizine Sjedinjenih Država. Kuba se rangira visoko po stupnju [[zdravstvo|zdravstvene zaštite]] i [[obrazovanje|obrazovanja]], s visokim [[pokazatelj humanog razvoja|pokazateljem humanog razvoja]].<ref>[http://apps.who.int/gho/data/node.main.688?lang=en Life expectancy:Data by country]. [[World Health Organization]]</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html#136 Field Listing: Literacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html#136 |date=2016-11-24 }}. [[CIA World Factbook]].</ref><ref>[[Tom Hayden]] (December 17, 2014). [http://www.thenation.com/article/193273/why-us-cuba-deal-really-victory-cuban-revolution Why the US-Cuba Deal Really Is a Victory for the Cuban Revolution]. ''[[The Nation]].'' Retrieved December 31, 2014. *Despite the US embargo and relentless US subversion, Cuba remains in the upper tier of the United Nations Human Development Index because of its educational and healthcare achievements.</ref> Godine [[2015.]], Kuba je postala prva zemlja koja je eliminirala prijenos [[HIV]]-a i [[sifilis]]a s majke na dijete, pothvat kojeg je [[Svjetska zdravstvena organizacija]] nazvala "jednim od najvećih mogućih dostignuća na polju javnog zdravstva".<ref name = "Graun eradication">{{Cite web | last = O'Carroll | first = Lisa | date = 30 June 2015 | title = Cuba first to eliminate mother-to-baby HIV transmission | url = http://www.theguardian.com/society/2015/jun/30/cuba-first-eliminate-mother-baby-hiv-transmission | website = theguardian.com | accessdate = 1 July 2015 }}</ref> == Historija == {{main|Historija Kube}} ===Španjolska kolonizacija=== Kubu i njeno indijansko stanovništvo ([[Taíno]], [[Ciboney]] i [[Guanahatabey]]) okupirali su [[Španjolska|Španjolci]] u prvoj polovini [[16. vijek|XVI. vijeka]]. U narednih par desetljeća, domorodačko stanovništvo je praktički istrebljeno ropskim radom i bolestima koje su na otok došle iz [[Europa|Europe]]. Da bi se održala radno intenzivna privreda na plantažama šećerne trske, na Kubu je dovedeno na desetke tisuća afričkih robova kroz [[17. vijek|XVII.]] i [[18. vijek|XVIII. vijek]]. Tokom [[18. vijek|XVIII.]] i [[19. vijek|XIX. vijeka]] bilo je više ustanaka protiv španjolske vlasti i borbi za ravnopravnost crnačkog stanovništva. Ropstvo je službeno ukinuto [[1886.]] godine, a nakon [[Kubanski rat za nezavisnost|novog ustanka]] [[1895.]] godine i američke intervencije te [[Špansko-američki rat|španjolskog poraza u ratu sa Sjedinjenim Državama]] ([[1898.]]), Španjolska se odrekla Kube. ===Borba za nezavisnost=== Borba za nezavisnost kolonije počela je još [[1868.]] godine. Borbe od [[1868.]] do [[1878.]] poznate su kao [[Desetogodišnji rat|Desetogodišnji ili Veliki rat]] (''Guerra Larga''), a od [[1879.]] do [[1880.]] kao [[Mali rat (Kuba)|Mali rat]] (''Guerra Chiquita''). Godine [[1895.]], kubanski nacionalni heroji [[José Martí]], [[Máximo Gómez]] i [[Antonio Maceo]] su predvodili 200,000 Kubanaca u borbi protiv španjolskih kolonijalnih vlasti. Međutim, Španjolce je sa Kube konačno protjerala tek intervencija Sjedinjenih Država u [[Špansko-američki rat|Španjolsko-američkom ratu]] [[1898.]] godine. Ropstvo je ukinuto [[1886.]] godine.<ref>Mirjana Polić-Bobić - Rađanje hispanskoameričkog svijeta, Naklada LJEVAK d.o.o., Zagreb 2007., str. 79.</ref> [[SAD|Sjedinjene Države]] su okupirale otok i držale ga do formalnog proglašenja nezavisnosti [[1902.]] godine, nakon čega su i dalje zadržale svoju dominaciju na otoku. Takozvanim [[Plattov amandman|Plattovim amandmanom]], koji je važio do [[1932.]], Sjedinjene Države su zadržale pravo da interveniraju na otoku u cilju zaštite svojih nacionalnih interesa. Ostatak ovih posebnih vojnih prava Sjedinjene Države na Kubi je vojna baza u [[Zaljev Guantánamo|zaljevu Guantánamo]], koja od [[2000.]] služi kao [[Zarobljenički kamp u Guantánamu|zatvor]] za zarobljenike iz rata u [[Afganistan]]u i [[Irak]]u. ===Kubanska revolucija iz 1959. godine=== [[File:CheyFidel.jpg|220px|left|thumb|[[Che Guevara]] i [[Fidel Castro]] na fotografiji [[Alberto Korda|Alberta Korde]] iz [[1961.]] godine.]] Iako je [[1902.]] godine formirana republika, demokracija nikada nije realizirana kao stabilan sustav. To je [[1952.]] godine dovelo do toga da bivši predsjednik [[Fulgencio Batista]] izvede [[državni udar]] i proglasi sebe [[diktator]]om. U jeku diktature, [[Fidel Castro]] je organizirao pobunjeničku vojsku, kojom se pokušao suprotstaviti Batisti. Njegovi najbliži suradnici bili su [[Raúl Castro]], [[Camilo Cienfuegos]] i [[Ernesto Che Guevara]]. Castrov ''[[Movimiento 26 de Julio]]'' je preuzeo vlast na Kubi [[1959.]] godine, nakon pobjede nad Batistinim oružanim snagama. U vrijeme trijumfa [[Kubanska revolucija|revolucije]], 75% kubanske zemlje je bilo u vlasništvu stranaca (najviše državljana Sjedinjenih Američkih Država). Godine [[1961.]], Kuba je proglašena socijalističkom državom. Nova revolucionarna vlada je izvršila zemljišne reforme i nacionalizirala većinu vlasništva stranih kompanija, kao i domaćih bogataša. Rezultat toga je bio pogoršanje odnosa sa Sjedinjenim Državama. Castro se isprva nije deklarirao kao [[komunizam|komunist]], ali su ga snažne veze sa [[SSSR|Sovjetskim Savezom]] kasnije privoljele da na taj način organizira vlast, po ugledu na Sovjetski Savez. Nova vlada je započela reforme kakve je Castro i obećao. Zdravstvo i školstvo su postali besplatni za sve građane Kube. Nekoliko narednih desetljeća, Kuba je dobijala značajnu pomoć Sovjetskog Saveza, najviše preko razmjene [[šećer]]a za [[nafta|naftu]], koju je Kuba dalje plasirala na svjetsko tržište. U to vrijeme, Kuba je podržavala komunističke pokrete u Latinskoj Americi ([[Nikaragva]], [[Salvador]], [[Gvatemala]] i [[Čile]]) i Africi ([[Angola]], [[Mozambik]], [[Etiopija]]). Ova je podrška išla do tih razmjera da je Kuba samo u [[Angola|Angoli]] imala 50.,000 raspoređenih vojnika, koji su sudjelovali u ondašnjem [[Angolski građanski rat|građanskom ratu]]. ===Kuba nakon Hladnog rata=== Raspadom [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] [[1991.]] godine, Kuba je doživela težak ekonomski udarac i proglašen je "specijalni period" oporavka. Iako su [[MMF]] i [[Svjetska banka]] odbile pružiti pomoć Kubi, kubanska privreda se nije urušila i, iako su ekonomski pokazatelji i dalje bili niži nego [[1989.]] godine, postepeno se osjetio se spor, ali stabilan ekonomski napredak. Amerikanci od [[1960.]] održavaju trgovinski [[embargo]] protiv Kube, koji se odnosi na izvoz sve robe (osim lijekova i hrane) na Kubu.<ref>{{cite book |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1958-60v06/d499 |title=Foreign Relations of the United States |chapter=499. Memorandum From the Deputy Assistant Secretary of State for Inter-American Affairs (Mallory) to the Assistant Secretary of State for Inter-American Affairs (Rubottom) |date=6 April 1960 |location=Washington |publisher=Office of the Historian, Foreign Service Institute - [[Državni sekretarijat SAD]] |accessdate=13 May 2022 |quote=Jedini predvidivi način otuđivanja unutrašnje podrške je razočarenje i nezadovoljstvo zasnovano na ekonomskom nezadovoljstvu i teškoćama. <br /> Ako se gore navedeno prihvati ili se ne može uspešno suprotstaviti, proizilazi da treba odmah preduzeti sva moguća sredstva da se oslabi ekonomski život Kube. Ako se takva politika usvoji, to bi trebalo da bude rezultat pozitivne odluke koja bi izazvala liniju delovanja koja, dok spretna i neupadljivija, čini najveće moguće prodore u uskraćivanju novca i snabdevanja Kubi, da se smanje monetarne i stvarne plate, da izazove glad, očaj i rušenje vlasti. |language=en}}</ref> Najveći broj putovanja Amerikanaca na Kubu je zabranjen (turistička putovanja su zabranjena zakonom). Amerikanci koji putuju na Kubu to čine krišom, putujući preko [[Meksiko|Meksika]], [[Kanada|Kanade]] ili [[Bahami|Bahama]]. Krajem [[2014.]] godine, došlo je do postepenog obnavljanja odnosa između Kube i Sjedinjenih Država, a diplomatske veze su ponovo uspostavljenje u srpnju [[2015.]] godine, kada su ponovo otvorena veleposlanstva. Tadašnji američki predsjednik [[Barack Obama]] je pozvao na ukidanje embarga, koji je u tom periodu već postepeno olabavljen. Dolaskom predsjednika [[Donald Trump|Donalda Trumpa]] uvedena su nova i vraćena stara poslovna i putna ograničenja, kasnije održana i pojačana od strane [[Joe Biden]]a, čime se normaliziranje odnosa obrnulo.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/americas/biden-meet-cuban-american-leaders-amid-calls-tougher-action-havana-2021-07-30/ |title=U.S. issues new Cuba sanctions, Biden promises more to come |date=31. 7. 2021. |publisher=[[Reuters]] |accessdate=30. 4. 2022.}}</ref> Od 1992. godine [[Generalna skupština Ujedinjenih naroda]] godišnje objavljuje neobvezujuću rezoluciju kojom osuđuju uticaje embarga koji već traje više od 60 godina, deklarirajući ga kršenjem [[Povelja Ujedinjenih naroda|Povelje Ujedinjenih naroda]] i međunarodnih zakona, te traži njegovo ukidanje.<ref name="A/71/L.3">{{Cite web|url=https://undocs.org/A/71/L.3|title=A/71/L.3 - E - A/71/L.3|publisher=undocs.org|accessdate=30. 4. 2022.}}</ref> [[Izrael]] i [[SAD]], naprotiv 188 drugih, su jedine države koje rutinski glasaju protiv rezolucije. [[Ukrajina]] je na zadnjem glasanju u 2023. jedina država koja je ostala suzdržana, a 187 država je glasalo za rezoluciju.<ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/world/americas/un-votes-end-us-embargo-cuba-us-israel-oppose-2023-11-02/ |title=U.N. votes to end US embargo on Cuba; US and Israel oppose |date=2 November 2023 |publisher=[[Reuters]] |access-date=3 November 2023}}</ref> Veliki protesti protiv Kubine vlade nastali su u 2021. godini na Kubi zbog manjka hrane i medicinskih resursa, autoritarnih mjera uvedenih povodom [[Pandemija COVID-19|pandemije COVID-19]], neuspješnosti u provođenju obećanih ekonomskih i političkih reformi, te opće lošeg stanja Kubine ekonomije (koju je globalan pad turizma dodatno ugrozio).<ref name="The Independent">{{cite news|last=Naughtie|first=Andrew|date=13 July 2021|title=Bernie Sanders says Cubans have 'right to live in democratic society'|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/bernie-sanders-cuba-protests-democracy-b1883235.html|access-date=19 July 2021|newspaper=The Independent|quote=The protests underway in Havana, Santiago and other Cuban cities have sprung up in response to a new spike in Covid-19 cases, the government's strict authoritarianism, and food and water shortages stemming from a deep economic crisis.}}</ref> Masovni mediji u SAD-u su svojoj publici prikazivali propagandne obavještajne sadržaje u kojima koriste video snimke masovnih okupljanja povodom [[Međunarodni praznik rada|Međunarodnog praznika rada]] (1. maja) i onih u podršku trenutnoj vladi, čak i stare snimke i one koje uopće nisu u Kubi, te ih sve prezentirali kao protiv trenutnog režima, dok ih je velika većina onih na Kubi u stvarnosti protiv SAD-ovog ekonomskog rata.<ref>{{cite web |url=https://progressive.org/latest/protests-cuba-stirred-by-united-states-flores-benjamin-210714/ |title=Protests in Cuba Stirred by the Hidden Hand of the United States |quote=Anti-Cuba propaganda is being pushed by the right, but the protests in Cuba are more of a condemnation of U.S. foreign policy than a reflection on the Cuban government. |date=14. juli 2021|website=The Progressive Magazine}}</ref><ref>{{cite news |last=Fernández |first=Belén |date=2021-07-29 |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/7/29/sos-a-plea-for-freedom-from-the-media-narrative-on-cuba |title=SOS: A plea for freedom from the media narrative on Cuba |newspaper=[[Al Jazeera]] |quote=The US corporate media as a whole have been less than serious in their coverage of recent events in Cuba – to the extent that many outlets have deceitfully published images of pro-government demonstrations cast as the opposite.}}</ref> Mnoge države Kubi šalju hranu i gorivo i medicinske resurse, ponajviše Meksiko.<ref>{{Cite web |date=2021-07-22 |title=Mexico readies navy ships to bring food, supplies to Cuba|url=https://www.reuters.com/world/americas/mexico-preparing-shipment-food-medicine-cuba-mexican-official-2021-07-22/|access-date=2021-07-26 |publisher=Reuters}}</ref> Kuba se okušala u pravljenju vlastitih vakcina protiv [[SARS-CoV-2]], a napravila je dvije ([[Soberana 02]] i [[Abdala (vakcina)|Abdala]]) od 23 svjetski odobrene vakcine.<ref>{{cite news |title=Cuba says Abdala vaccine 92.28% effective against coronavirus |newspaper=Reuters |date=21. juna 2021 |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/cuba-says-abdala-vaccine-9228-effective-against-coronavirus-2021-06-21/}}</ref> Embargo SAD-a na uvoz potrebite opreme je izrazito usporavao i onemogućavao razvoj ovih vakcina, kao što je manjak [[spektrometar]]a za pregled kemične strukture vakcine, manjak doza vakcine, te brizgalica koje Kuba ne proizvodi, a za koje je dobila pomoć od dobrovoljačkih američkih organizacija koje se protive embargu i Kubanaca iz dijaspore.<ref>[https://www.coha.org/successful-u-s-campaign-to-send-6-million-vaccination-syringes-to-cuba/ "Successful U.S. Campaign to Send 6 Million Vaccination Syringes to Cuba"]. ''coha.org''. Retrieved 22 July 2021.</ref><ref>[https://www.batimes.com.ar/news/latin-america/cuba-receives-syringes-and-needles-from-argentine-ngos.phtml "Cuba receives donation of syringes and needles from Argentine aid groups"] ''Buenos Aires Times''. Retrieved 22 July 2021.</ref><ref name="theguardian.com">{{cite web|date=2021-05-04|title=Cuba punches above its weight to develop its own Covid vaccines|url=http://www.theguardian.com/world/2021/may/04/cuba-covid-vaccines|accessdate=2021-06-02|publisher=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Cuba decided to make its own COVID-19 vaccines. Now it needs syringes|publisher=[[Miami Herald]]|url=https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/cuba/article252183433.html}}</ref><ref>{{cite web|title='Living through a war': In Cuba, a race to vaccinate as Covid surges|url=https://www.nbcnews.com/news/latino/living-war-cuba-race-vaccinate-covid-surges-rcna1635|accessdate=2021-09-01|publisher=NBC News|language=en}}</ref> Unatoč surovog postupanja SAD-a čak i u doba krize, Kuba je do novembra 2021. uspješno potpuno vakcinirala 8.679.636 ili 77,6% svoga stanovništva,<ref>{{cite news |title=Diaz-Canel highlights success of Covid-19 vaccination among children |url=https://www.plenglish.com/news/2021/11/17/diaz-canel-highlights-success-of-covid-19-vaccination-among-children/ |accessdate=18. novembra 2021 |work=Prensa Latina |date=17. novembra 2021 |archive-date=2021-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117212408/https://www.plenglish.com/news/2021/11/17/diaz-canel-highlights-success-of-covid-19-vaccination-among-children/ |url-status=dead }}</ref> što ju je tada po tome činilo 9. na svijetu.<ref name="jacobin221121">{{cite web |last1=Marcetic |first1=Branko |title=Cuba's Vaccine Could End up Saving Millions of Lives |url=https://jacobinmag.com/2021/11/cuban-covid-vaccine-pandemic-biotech-research |publisher=jacobinmag.com |accessdate=29. novembra 2021 |date=22. novembra 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/interactive/2021/world/covid-vaccinations-tracker.html |title=Tracking Coronavirus Vaccinations Around the World |publisher=[[The New York Times]] |date=11. maja 2022 |accessdate=13. maja 2022}}</ref> U septembru 2022. godine Kuba je [[Položaj LGBT osoba na Kubi|ustavnim referendumom]] postala prva [[marksizam-lenjinizam|marksističko-lenjinistička]] država (i 33. u svijetu sveukupno) koja je legalizirala istospolne brakove, zajednice i usvajanje.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/americas/cubans-approve-gay-marriage-by-large-margin-referendum-2022-09-26/ |title=Cubans approve gay marriage by large margin in referendum |first=Marc |last=Frank |website=Reuters |date=26. 9. 2022 |access-date=27. 9. 2022}}</ref> == Geografija == [[Datoteka:Cuba Topography.png|350px|right|thumb|Topografska karta Kube]] Kuba je otočna država koja ima više od 1,500 otoka, a glavni, istoimeni otok u ukupnoj površini sudjeluje s gotovo 95%. Otok Kuba najveći je i najzapadniji otok u [[Veliki Antili|Velikim Antilima]], nalazi se na ulazu u [[Meksički zaljev]], između poluotoka [[Florida|Floride]] i [[Yucatán]]a. Dug je oko 1,250 km, a širok 35-190 km. Veći je dio otoka građen od horizontalnih naslaga mezozojskih i tercijarnih vapnenaca, a u reljefu prevladavaju sravnjeni oblici. Zbog tektonskog uzdizanja u kvartaru, u vapnencima su se razvili krški oblici i podzemna hidrografija, a rijeke su u nepropusnim naslagama. Osim glavnog, Kuba se sastoji od još nekoliko manjih, obližnjih otoka, izuzev [[zaljev Guantánamo|zaljeva Guantánamo]], vojne luke koja je iznajmljena Sjedinjenim Državama od [[1903]]. godine. Otok Kuba je šesnaesti otok po veličini na svijetu. Od ostalih, mnogobrojnih otoka, Kubi pripadaju, primjerice, otočja [[Sabana]] i Camaguey uza sjevernu, te [[Canerreos]] i [[Jardines de la Reina]] uz južnu obalu. Otočja čine mali otoci, ukupno ih je više od 1,500, a jedini veći otok je [[Isla de la Juventud]], površine 2,201 km² u otočju Canerreos. Prostrani, blago valoviti krški ravnjaci na visini od 100 do 200 m nadmorske visine izmjenjuju se s plodnim dolinama. Takva područja zauzimaju oko ¾ površine otoka. Nešto viša područja nalaze se u trima zonama. Na krajnjem zapadu je [[Cordillera de Guaniguanico]], a sastoji se od dvaju nizova. Zapadniji, [[Sierra de los Organos]] građen je od vapnenca u kojima su oblikovane slikovite strme, kupaste uzvisine (uglavnom 300-350 m). Prema istoku nastavlja se nešto viši (692 m) niz [[Sierra del Rosario]], građen od različitih stijena uključujući i kristalinske škriljevce i gnajseve. Drugo područje uzvisina, [[Sierra de Trinidad]], nalazi se u središnjem dijelu zemlje, a doseže visinu od 1,156 m ([[Pico de San Juan]]). Najviša su područja na krajnjem jugoistoku, gdje se uz južnu obalu strmo uzdiže [[Sierra Maestra]] dosežući 1,974 m – [[Pico de Turquino]], najviši vrh zemlje. Sjeverno od Sierra Maestre je do 1,230 m visoka [[Sierra de Cristal]], a na krajnjem istoku brežuljkasto pošumljeno područje Sagua-Baracoa. Ta su gorja građena od kristalinskih škriljevaca, gnajsa i granita, a tektonskim su pokretima nabrana i snažno razlomljena. Obala je najvećim djelom niska, ponegdje i močvarna, dobro razvedena s mnogobrojnim zaljevima, pješčanim plažama, koraljnim grebenima, a ponegdje i strmim liticama, posebice na južnoj strani otoka. [[Havana]] je glavni i ujedno i najveći grad na Kubi. Drugi veći gradovi su [[Santiago de Cuba]] i [[Camagüey]]. Neki od poznatijih manjih gradova su [[Baracoa]], koji je prvo španjolsko naselje na Kubi, kao i [[Trinidad, Kuba|Trinidad]] i [[Bayamo]]. === Topografija === Tlo Kube uglavnom čine nizine koje se prema unutrašnjosti zemlje blago izdižu sve do najviše točke [[Pico de Turquino]], koja doseže 1,974 m. Obale su izobličene brojnim manjim i većim [[zaljev]]ima. Dužina obale iznosi 3,740 km. Najduža rijeka je [[Rio Cauto]] na sjeveroistoku (343km) i plovna je samo trećinom svoje dužine. === Klima === Klima Kube je tropska i pogodna za uzgoj [[šećerna trska|šećerne trske]]. Srednja godišnja temperatura je 25&nbsp;°C, s ekstremnim ljetnim vrućinama i visokom vlažnošću [[zrak]]a, praćena [[vetar|vjetrovima]] koji pušu iz suptropskih zona prema [[ekvator]]u. Veći dio godišnjih padalina (u prosjeku 1,320 mm) izluči se tokom vlažne sezone koja traje od [[svibanj|svibnja]] do [[listopad]]a. U [[kolovoz]]u, [[rujan|rujnu]] i [[listopad]]u povremeno se javljaju [[uragan]]i. == Politika == Kuba je [[komunistička država]], odnosno, preciznije, [[jednopartijska država|jednopartijska]] [[parlamentarna republika]] predvođena [[Komunistička partija Kube|Komunističkom partijom]]. Od [[1959.]] godine, na čelu države bio je [[Fidel Castro]], predvodnik [[Kubanska revolucija|Kubanske revolucije]]. On je vršio funkciju [[Prvi sekretar Komunističke partije Kube|Prvog sekretara Komunističke partije Kube]], koja mu je istovremeno osigurala mjesto [[Predsjednik Kube|predsjednika]], [[Premijer Kube|premijera]] i vrhovnog zapovjednika oružanih snaga.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/country_profiles/1203299.stm|title=Country profile: Cuba|publisher=BBC News|date=20 August 2009|accessdate=2009-09-07}}</ref> Tokom [[2008.]], Fidel Castro se povukao s mjesta predsjednika i premijera, na kojima ga je naslijedio njegov brat [[Raúl Castro|Raúl]], ali je nastavio voditi Komunističku partiju. Međutim, [[2011.]] godine se povukao i s te dužnosti, na kojoj ga je ponovo naslijedio Raúl. On je [[2013.]] godine najavio kako se [[2018.]] godine planira povući s mjesta predsjednika, odnosno nakon završetka aktualnog petogodišnjeg mandata, nadajući se da će time uvesti trajno ograničenje broja mandata predsjednika kao i dobna ograničenja.<ref>{{cite web|url=http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/02/24/cuba-president-castro-parliament/1943365/ |title=Cuba's Raul Castro announces retirement in 5 years |publisher=Usatoday.com |date=2013-02-25 |accessdate=2014-04-23}}</ref> U travnju [[2018.]] godine, Raúl Castro je ispunio svoje obećanje te se povukao s čelne pozicije u Kubi; naslijedio ga je [[Miguel Díaz-Canel]], koji je tako postao prvi čelnik zemlje koji nije pripadao obitelji Castro od [[1959.]] godine. Kubanski jednopartijski [[parlament]], [[Nacionalna skupština narodne sile]] ({{jez-es|Asamblea Nacional del Poder Popular}}), ima 612 zastupnika čiji mandati traju pet godina. Iako na Kubi postoje i druge stranke osim Komunističke partije, nijedna stranka ne smije voditi izborne kampanje, uključujući i KPK.<ref>[http://sshl.ucsd.edu/collections/las/cuba/1990.html Cuba: Elections and Events 1991–2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070301123039/http://sshl.ucsd.edu/collections/las/cuba/1990.html |date=2007-03-01 }} Latin American Election Statistics Home</ref> Međutim, u praksi, Komunistička partija Kube drži sva mjesta u parlamentu i kontrolira politički život zemlje u cijelosti, uključujući i sudstvo. Ključna vanjskopolitička pitanja političkog života na Kubi uključuju ilegalnu emigraciju Kubanaca u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjene Države]], ekonomski embargo kojeg su [[Sjedinjene Države]] nametnule Kubi, te hapšenje političkih disidenata. ===Administrativna podjela=== {{main|Provincije Kube}} {{main|Općine Kube}} Kuba je podijeljena na 15 [[Provincije Kube|provincija]] i jednu specijalnu [[Općine Kube|općinu]], [[Isla de la Juventud]]. One su, povijesno gledano, bile dio šest ranijih, velikih provincija: Pinar del Río, Habana, Matanzas, Las Villas, Camagüey i Oriente. Aktualne provincije uvelike su usklađene sa španjolskih vojnim provnicijama iz doba [[Kubanski rat za nezavisnost|rata za nezavisnost]], kada su najproblematičnije provincije podijeljene. Provincije se dalje dijele na općine. {| {{prettytable}} align=center ! align=center colspan=9 | Administrativna podjela Kube |- ! align=center colspan=8 | Provincijska razina || Općinska razina |- | align=center colspan=8 | [[Datoteka:CubaSubdivisions.png|500px]] || align=center| [[File:Cuba municipalities.png|310px]] |- style="border-bottom-style:double;" !width="*"| # !width="*"| Provincija !width="*"| Središte !width="*"| Pop. (2012) !width="*"| Pop. (%) !width="*"| Pov. (km²) !width="*"| Pov. (%) !width="*"| Gustoća !width="*"| Općine |- | align="center" | 1 ! [[Pinar del Río (provincija)|Pinar del Río]] |align="left"| [[Pinar del Río]] | {{formatnum:585452}} || 5.32 || {{formatnum:8883.74}} || 8.32 || 67.00 | [[Consolación del Sur]]{{·w}} [[Guane]]{{·w}} [[La Palma, Kuba|La Palma]]{{·w}} [[Los Palacios]]{{·w}} [[Mantua, Kuba|Mantua]]{{·w}} [[Minas de Matahambre]]{{·w}} '''[[Pinar del Río]]'''{{·w}} [[Sandino, Kuba|Sandino]]{{·w}} [[San Juan y Martínez]]{{·w}} [[San Luis (Pinar del Río)|San Luis]]{{·w}} [[Viñales]] |- | align="center" | 2 ! [[Artemisa (provincija)|Artemisa]] |align="left"| [[Artemisa]] | {{formatnum:487339}} || 4.49 || {{formatnum:4003.24}} || 3.75 || 125.5 | [[Alquízar]]{{·w}} '''[[Artemisa]]'''{{·w}} [[Bahía Honda, Kuba|Bahía Honda]]{{·w}} [[Bauta, Kuba|Bauta]]{{·w}} [[Caimito, Kuba|Caimito]]{{·w}} [[Candelaria, Kuba|Candelaria]]{{·w}} [[Guanajay]]{{·w}} [[Güira de Melena]]{{·w}} [[Mariel, Kuba|Mariel]]{{·w}} [[San Antonio de los Baños]]{{·w}} [[San Cristóbal, Kuba|San Cristóbal]] |- | align="center" | 3 ! [[Ciudad de La Habana (provincija)|La Habana]] |align="left"| [[Havana]] | {{formatnum:2154454}} || 19.70 || 728.26 || 0.7 || {{formatnum:3053.49}} | [[Arroyo Naranjo]]{{·w}} [[Boyeros]]{{·w}} [[Centro Habana]]{{·w}} [[Cerro (Havana)|Cerro]]{{·w}} [[Cotorro]]{{·w}} [[Diez de Octubre]]{{·w}} [[Guanabacoa]]{{·w}} [[Habana del Este]]{{·w}} [[Stara Havana|La Habana Vieja]]{{·w}} [[La Lisa]]{{·w}} [[Marianao]]{{·w}} [[Playa (havana)|Playa]]{{·w}} [[Plaza de la Revolución]]{{·w}} [[Regla]]{{·w}} [[San Miguel del Padrón]] |- | align="center" | 4 ! [[Mayabeque (provincija)|Mayabeque]] |align="left"| {{nowrap|[[San José de las Lajas]]}} | {{formatnum:371198}} || 3.41 || {{formatnum:3743.81}} || 3.49 || 102.2 | [[Batabanó, Kuba|Batabanó]]{{·w}} [[Bejucal]]{{·w}} [[Güines]]{{·w}} [[Jaruco]]{{·w}} [[Madruga]]{{·w}} [[Melena del Sur]]{{·w}} [[Nueva Paz]]{{·w}} [[Quivicán]]{{·w}} '''[[San José de las Lajas]]'''{{·w}} [[San Nicolás de Bari]]{{·w}} [[Santa Cruz del Norte]] |- | align="center" | 5 ! [[Matanzas (provincija)|Matanzas]] |align="left"| [[Matanzas]] | {{formatnum:679314}} || 6.00 || {{formatnum:11791.82}} || 10.0 || 56.80 | [[Calimete]]{{·w}} [[Cárdenas, Kuba|Cárdenas]] (uključuje [[Varadero]]){{·w}} [[Ciénaga de Zapata]]{{·w}} [[Colón, Kuba|Colón]]{{·w}} [[Jagüey Grande]]{{·w}} [[Jovellanos]]{{·w}} [[Limonar]]{{·w}} [[Los Arabos]]{{·w}} [[Martí, Kuba|Martí]]{{·w}} '''[[Matanzas]]'''{{·w}} [[Pedro Betancourt]]{{·w}} [[Perico, Kuba|Perico]]{{·w}} [[Unión de Reyes]] |- | align="center" | 6 ! [[Cienfuegos (provincija)|Cienfuegos]] |align="left"| [[Cienfuegos]] | {{formatnum:400768}} || 3.54 || {{formatnum:4188.61}} || 3.9 || 94.54 | [[Abreus, Kuba|Abreus]]{{·w}} [[Aguada de Pasajeros]]{{·w}} '''[[Cienfuegos]]'''{{·w}} [[Cruces, Kuba|Cruces]]{{·w}} [[Cumanayagua]]{{·w}} [[Lajas, Kuba|Lajas]]{{·w}} [[Palmira, Kuba|Palmira]]{{·w}} [[Rodas]] |- |align="center" | 7 ! [[Villa Clara (provincija)|Villa Clara]] |align="left"| [[Santa Clara, Kuba|Santa Clara]] | {{formatnum:783708}} || 7.31 || {{formatnum:8441.81}} || 7.6 || 97.17 | [[Caibarién]] (uključuje [[Cayo Santa María]]){{·w}} [[Camajuaní]]{{·w}} [[Cifuentes, Kuba|Cifuentes]]{{·w}} [[Corralillo]]{{·w}} [[Encrucijada]]{{·w}} [[Manicaragua]]{{·w}} [[Placetas]]{{·w}} [[Quemado de Güines]]{{·w}} [[Ranchuelo]]{{·w}} [[Remedios, Kuba|Remedios]]{{·w}} [[Sagua La Grande]]{{·w}} '''[[Santa Clara, Kuba|Santa Clara]]'''{{·w}} [[Santo Domingo, Kuba|Santo Domingo]] |- |align="center" | 8 ! [[Sancti Spíritus (provincija)|Sancti Spíritus]] |align="left"| [[Sancti Spíritus]] | {{formatnum:462114}} || 4.12 || {{formatnum:6777.28}} || 6.3 || 68.33 | [[Cabaiguán]]{{·w}} [[Fomento]]{{·w}} [[Jatibonico]]{{·w}} [[La Sierpe, Kuba|La Sierpe]]{{·w}} '''[[Sancti Spíritus]]'''{{·w}} [[Taguasco]]{{·w}} [[Trinidad, Kuba|Trinidad]]{{·w}} [[Yaguajay, Kuba|Yaguajay]] |- | align="center" | 9 ! [[Ciego de Ávila (provincija)|Ciego de Ávila]] |align="left"| [[Ciego de Ávila]] | {{formatnum:424750}} || 3.68 || {{formatnum:6971.64}} || 5.6 || 60.70 | [[Baraguá]]{{·w}} [[Bolivia, Kuba|Bolivia]]{{·w}} [[Chambas]]{{·w}} '''[[Ciego de Ávila]]'''{{·w}} [[Ciro Redondo]]{{·w}} [[Florencia, Kuba|Florencia]]{{·w}} [[Majagua, Kuba|Majagua]]{{·w}} [[Morón, Kuba|Morón]] (uključuje [[Cayo Coco]]){{·w}} [[Primero de Enero]]{{·w}} [[Venezuela, Kuba|Venezuela]] |- | align="center" | 10 ! [[Camagüey (provincija)|Camagüey]] |align="left"| [[Camagüey]] | {{formatnum:768311}} || 7.02 || {{formatnum:15386.16}} || 13.2 || 50.22 | '''[[Camagüey]]'''{{·w}} [[Carlos Manuel de Céspedes, Kuba|Carlos Manuel de Céspedes]]{{·w}} [[Esmeralda, Kuba|Esmeralda]]{{·w}} [[Florida, Kuba|Florida]]{{·w}} [[Guáimaro]] {{·w}} [[Jimaguayú]]{{·w}} [[Minas, Kuba|Minas]]{{·w}} [[Najasa]]{{·w}} [[Nuevitas]]{{·w}} [[Santa Cruz del Sur]]{{·w}} [[Sibanicú]]{{·w}} [[Sierra de Cubitas]]{{·w}} [[Vertientes]] |- |align="center" | 11 ! [[Las Tunas (provincija)|Las Tunas]] |align="left"| {{nowrap|[[Victoria de Las Tunas|Las Tunas]]}} | {{formatnum:525729}} || 4.70 || {{formatnum:6592.66}} || 6.0 || 79.77 | [[Amancio, Kuba|Amancio]]{{·w}} [[Colombia, Kuba|Colombia]]{{·w}} [[Jesús Menéndez]]{{·w}} [[Jobabo]]{{·w}} '''[[Las Tunas (grad)|Las Tunas]]'''{{·w}} [[Majibacoa]]{{·w}} [[Manatí, Kuba|Manatí]]{{·w}} [[Puerto Padre]] |- | align="center" | 12 ! [[Granma (provincija)|Granma]] |align="left"| [[Bayamo]] | {{formatnum:830645}} || 7.36 || {{formatnum:8374.24}} || 7.9 || 98.20 | [[Bartolomé Masó, Kuba|Bartolomé Masó]]{{·w}} '''[[Bayamo]]'''{{·w}} [[Buey Arriba]]{{·w}} [[Campechuela]]{{·w}} [[Cauto Cristo]]{{·w}} [[Guisa]]{{·w}} [[Jiguaní]]{{·w}} [[Manzanillo, Kuba|Manzanillo]]{{·w}} [[Media Luna, Kuba|Media Luna]]{{·w}} [[Niquero]]{{·w}} [[Pilón, Kuba|Pilón]]{{·w}} [[Río Cauto, Kuba|Río Cauto]]{{·w}} [[Yara, Kuba|Yara]] |- | align="center" | 13 ! [[Holguín (provincija)|Holguín]] |align="left"| [[Holguín]] | {{formatnum:1027683}} || 9.14 || {{formatnum:9215.72}} || 8.5 || 109.90 | [[Antilla, Kuba|Antilla]]{{·w}} [[Báguanos]]{{·w}} [[Banes, Kuba|Banes]] (uključuje [[Guardalavaca|Guardalavacu]]){{·w}} [[Cacocum]]{{·w}} [[Calixto García, Kuba|Calixto García]]{{·w}} [[Cueto, Kuba|Cueto]]{{·w}} [[Frank País, Kuba|Frank País]]{{·w}} [[Gibara]]{{·w}} '''[[Holguín]]'''{{·w}} [[Mayarí]]{{·w}} [[Moa, Cuba|Moa]]{{·w}} [[Rafael Freyre]]{{·w}} [[Sagua de Tánamo]]{{·w}} [[Urbano Noris]] |- |align="center" | 14 ! [[Santiago de Cuba (provincija)|Santiago de Cuba]] |align="left"| [[Santiago de Cuba]] | {{formatnum:1053837}} || 9.27 || {{formatnum:6227.78}} || 5.9 || 168.32 | [[Contramaestre, Kuba|Contramaestre]]{{·w}} [[Guamá, Kuba|Guamá]]{{·w}} [[Mella, Kuba|Mella]]{{·w}} [[Palma Soriano]]{{·w}} [[San Luis (Santiago de Cuba)|San Luis]]{{·w}} '''[[Santiago de Cuba]]'''{{·w}} [[Segundo Frente]]{{·w}} [[Songo – La Maya]]{{·w}} [[Tercer Frente]] |- | align="center" | 15 ! [[Guantánamo (provincija)|Guantánamo]] |align="left"| [[Guantánamo]] | {{formatnum:506369}} || 4.54 || {{formatnum:6167.97}} || 6.0 || 82.22 | [[Baracoa]]{{·w}} [[Caimanera]]{{·w}} [[El Salvador, Kuba|El Salvador]]{{·w}} '''[[Guantánamo]]'''{{·w}} [[Imías]]{{·w}} [[Maisí]]{{·w}} [[Manuel Tames]]{{·w}} [[Niceto Pérez]]{{·w}} [[San Antonio del Sur]]{{·w}} [[Yateras]] |- | align="center" | 16 ! {{nowrap|[[Isla de la Juventud]]}} |align="left"| [[Nueva Gerona]] | {{formatnum:84263}} || 0.77 || {{formatnum:2419.27}} || 2.1 || 35.78 | '''[[Nueva Gerona]]''' |- style="background:#f2f2f2; border-top-style:double;" ! colspan="2" | [[Kuba]] | align="left"| '''''[[Havana]]''''' | '''''{{formatnum:11163934}}''''' || || '''''{{formatnum:109884.01}}''''' || || '''''101.72''''' ! Ukupno 168 općina |} == Stanovništvo == {{main|Kubanci}} {{main|Demografija Kube}} {{main|Popis gradova na Kubi}} [[Datoteka:Population of cuba, 1774-2012.png|mini|Prikaz kretanja broja stanovnika Kube od [[1774.]] do [[2012.]] godine.]] Prema popisu iz [[2010.]] godine, na Kubi živi ukupno 11,241,161 ljudi, od čega je 5,628,996 muškaraca i 5,612,165 žena.<ref name="cubacensus2010">{{cite web |url=http://www.one.cu/publicaciones/cepde/anuario_2010/anuario_demografico_2010.pdf |title=ANUARIO DEMOGRAFICO DE CUBA 2010 |publisher=Oficina Nacional de Estadisticas}}</ref> Velik broj pripadnika [[Kubanci|kubanske nacije]] živi u inozemstvu, posebice u [[SAD|Sjedinjenim Državama]], gdje ih je 1,172,899, te u [[Španjolska|Španjolskoj]], gdje ih je 128,641. Sa stopom nataliteta od 9.88 ([[2006.]]),<ref>{{cite web|url=http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=World_News&subsection=Americas&month=May2007&file=World_News2007051741913.xml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926222652/http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=World_News&subsection=Americas&month=May2007&file=World_News2007051741913.xml|archivedate=2007-09-26 |title=Population, birth rate falling in Cuba: Official |publisher=The Peninsula On-line |date= |accessdate=2013-07-19}}</ref> Kuba je jedna od najgorih zemalja po tom kriteriju u zapadnoj hemisferi. Iako je broj stanovnika od [[1961.]] porastao za gotovo 4,000,000, stopa porasta broja stanovnika se s godinama postepeno smanjivala da bi [[2006.]] godine došlo do opadanja broja stanovnika uz stopu fertiliteta od 1.43.<ref>{{cite web|url=http://www.periodico26.cu/english/features/june2008/cuba-population060508.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090113074404/http://www.periodico26.cu/english/features/june2008/cuba-population060508.html|archivedate=2009-01-13 |title=Population Decrease Must be Reverted |publisher=Wayback.archive.org |date= |accessdate=2013-07-19}}</ref> Među uzroke niske stope fertiliteta spadaju visoka stopa [[abortus]]a te povećano korištenje kontracepcijskih sredstava.<ref>{{cite web|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/25s3099.html|title=The Incidence of Abortion Worldwide|author=Stanley K. Henshaw, Susheela Singh and Taylor Haas|work=International Family Planning Perspectives, 1999, 25(Supplement):S30 – S38|accessdate=May 11, 2006}}</ref> Očekivana životna dob stanovnika Kube iznosi 77.8 godina, odnosno 75.4 godina za muškarce i 80.3 godina za žene.<ref>{{cite web|title=Life expectancy and Healthy life expectancy, data by country|language=en|publisher=[[WHO|Svjetska zdravstvena organizacija]]|url=https://apps.who.int/gho/data/node.main.688|date=2020|accessdate=1. maj 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Life expectancy and Healthy life expectancy, data by WHO region |language=en|publisher=[[WHO|Svjetska zdravstvena organizacija]]|url=https://apps.who.int/gho/data/view.main.SDG2016LEXREGv|date=2020|accessdate=1. maj 2022}}</ref> S druge strane, prosječna starost stanovništva je 42.1 godina, odnosno 40.2 godina za muškarce i 43.8 godine za žene.<ref>{{cite web |title=Median age – The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/median-age/country-comparison |publisher=[[CIA]] |accessdate=1. maj 2022 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523225144/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/median-age/country-comparison/ |url-status=dead }}</ref> Stopa pismenosti, prema podacima iz [[2015.]] godine, iznosi 99.8%, a u jednakom postotku se odnosi i na muškarce i na žene.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/literacy |title=Literacy - The World Factbook |publisher=[[CIA]] |date=2015 |accessdate=1. maj 2022 |archive-date=2022-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220501072850/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/literacy |url-status=dead }}</ref> ;Najveći gradovi {{Najveći gradovi na Kubi}} ===Etničke grupe=== {{bar box |title=Rasna struktura Kube (2012.)<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF02131 Part des populations étrangères et immigrées en 2010]</ref> |titlebar=#ddd |float=right |bars= {{bar percent|[[Bijelci]]|#FFA07A|65.05}} {{bar percent|[[Mulati]]|#D2B48C|23.84}} {{bar percent|[[Crnci]]|#DEB887|10.08}} {{bar percent|[[Azijati]]|#F0E68C|1.02}} }} Kuba je multirasno društvo. Prema popisu iz [[2012]]. godine, Kubanci sebe smatraju pripadnicima četiriju različitih rasnih skupina, od kojih je najbrojnija [[bijelci|bijela rasa]], nakon koje slijede [[mulati]] i [[crnci]]. Ovi se podaci ne poklapaju sa studijom Instituta za kubanske i kubansko-američke studije u [[Miami]]ju, koji je utvrdio da je 62% Kubanaca crne rase. Nešto više od 1% stanovnika je [[Azijati|azijskog]] porijekla, a dominantna skupina su [[Kinezi]], nakon koje slijede [[Filipinci]] i [[Vijetnamci]]. Značajnu rasnu skupinu čine [[Afrokubanci]]. ===Religija=== {{main|Religija na Kubi}} Kuba je službeno [[sekularizam|sekularna]] država, s tim da su do 80-ih godina postajala osjetna ograničenja religijskih sloboda. Prisitak je postepeno opadao,<ref>{{Harvnb|Smith|1996|p=105}}: "The expansion of religious liberty began more than a decade ago, for example, and Cuban citizens, by and large, are free to practice their faiths without fear of persecution."</ref> a [[1992.]] godine je došlo do promjene [[Ustav Kube|Ustava]] kojom je iz teksta ustava izbačena karakterizacije države kao [[ateizam|ateističke]].<ref name = "Domínguez 2003 4">{{Harvnb|Domínguez|2003|p=4}}.</ref> Dominantna religija na otoku je [[kršćanstvo]], uglavnom [[katolicizam]], koji prema procjenama ima 59% sljedbenika među stanovništvom.<ref name=pewrel>{{cite web|title=Religious Composition by Country|url=http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/globalReligion-tables.pdf|work=Global Religious Landscape|publisher=Pew Forum|accessdate=9 July 2013|archive-date=2013-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909201109/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf|dead-url=yes}}</ref> Dominacija katolicizma je posljedica [[Španjolska|španjolske]] kolonijalizacije, a do danas su Kubu posjetila trojica [[papa]] - [[Ivan Pavao II.]], [[Benedikt XVI.]] i [[Papa Franjo|Franjo]].<ref>{{cite web|title=Cuba to Free 3,500 Prisoners Ahead of Pope Visit|url=http://www.voanews.com/content/cuba-pope-francis-visit-prisoners-amnesty/2959896.html|website=voanews.com|publisher=Voice of America|accessdate=11 September 2015}}</ref> Prema procjenama, oko 23% stanovnika je religijski neopredijeljeno, 17% vjeruje u narodne religije poput [[Santería|santeríje]], dok 0.4% pripada drugim religijama.<ref name=pewrel/> Na Kubi žive i manje zajednice [[Judaizam|židova]], [[islam|muslimana]] i [[bahaizam|bahaista]].<ref>{{cite web|date=June 13, 2005|url=http://news.bahai.org/story.cfm?storyid=377|title=Government officials visit Baha'i center|publisher=Baha'iWorldNewsService.com|access-date=2015-11-05|archive-date=2006-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20060918103516/http://news.bahai.org/story.cfm?storyid=377}}</ref> ===Jezici=== Službeni jezik na Kubi je [[španjolski]] i njime se služi velika većina stanovništva. Varijanta španjolskog koja se govori na otoku znana je kao [[kubanski španjolski]], a radi se o formi [[karipski španjolski|karipskog španjolskog]]. Sljedbenici [[Santería|santeríje]] koriste [[lucumí]], dijalekt jezika [[joruba]], prilikom liturgijskih službi, ali samo kao sekundarni jezik. [[Haićanski kreolski]] je drugi jezik po broju govornika na Kubi, a govore ga mahom imigranti s [[Haiti|Haitija]]. Ostali jezici rašireni među imigrantima su [[galicijski]] i [[korzikanski]]. == Gospodarstvo == {{main|Gospodarstvo Kube}} Gospodarstvo Kube je pod centralnim nadzorom političke vlasti. U posljednijh nekoliko godina provedene su manje reforme da bi se smanjila nelikvidnost, povećala učinkovitost poduzeća i otklonila stalna nestašica hrane i još nekih osnovnih sredstava. U razdoblju od [[1989]]. do [[1993]]. godine, [[Bruto domaći proizvod|BDP]] je pao za 35%, što je bila posljedica [[raspad Sovjetskog Saveza|raspada Sovjetskog Saveza]], najvećeg kubanskog trgovinskog partnera. Nakon laganog oporavka tokom narednih godina, BDP je [[1999]]. godine povećan za 6.3%, što je bila posljedica rasta [[turizam|turizma]]. Kubansko gospodarstvo se danas zasniva na tri najvažnije privredne grane - [[poljoprivreda|poljoprivredi]], [[rudarstvo|rudarstvu]] i [[turizam|turizmu]]. Od prirodnih resursa, najvažniji su [[šećer]], [[duhan]], [[ribe]], [[agrumi]], [[grah]], [[riža]], [[krumpir]] i [[stoka]], dok je daleko najvažniji mineralni resurs [[nikal]], čiji je izvoz [[2011.]] godine zauzimao 21% cjelokupnog kubanskog izvoza.<ref name=ITC>{{cite web|url=http://legacy.intracen.org/appli1/TradeCom/TP_EP_CI.aspx?RP=192&YR=2011|title=World Competitiveness Map|work=International Trade Center|accessdate=2013-11-09|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109163626/http://legacy.intracen.org/appli1/TradeCom/TP_EP_CI.aspx?RP=192&YR=2011|dead-url=yes}}</ref> Glavni izvozni partneri<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#cu|title=Export Partners of Cuba|publisher=[[CIA World Factbook]]|year=2012|accessdate=2013-07-26|archive-date=2018-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206230311/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#cu|dead-url=yes}}</ref> su [[Kanada]] (17.3%), [[Kina]] (16.6%), [[Venezuela]] (12.7%), [[Nizozemska]] (8.8%) i [[Španjolska]] (5.8%), dok su glavni uvozni partneri<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2061.html#cu|title=Import Partners of Cuba|publisher=[[CIA World Factbook]]|year=2012|accessdate=2013-07-26|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806033730/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2061.html#cu|dead-url=yes}}</ref> [[Venezuela]] (36.4%), [[Kina]] (10.5%), [[Španjolska]] (8.7%), [[Brazil]] (5.1%) i [[Sjedinjene Države]] (4.2%) === Turizam === [[Datoteka:Trinidad-Kuba.JPG|mini|desno|250px|[[Trinidad, Kuba|Trinidad]], kolonijalni grad pod zaštitom [[UNESCO]]-a.]] [[Turizam]] je postao jednim od glavnih izvora prihoda, a [[1993.]] godine [[američki dolar]] je postao zakonitim sredstvom plaćanja te je zemlja imala dvokurentni sistem, no taj je dogovor opozvan [[25. listopada]] [[2004.]] godine.<ref>{{Cite web |title=Dobrodošli na Kubu! |url=http://limun.hr/afterwork/main.aspx?id=27012 |access-date=2015-11-05 |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125225320/http://limun.hr/afterwork/main.aspx?id=27012 }}</ref> U popularne turističke destinacije spadaju [[Varadero]], [[Cayo Coco]] i [[Havana]].<ref>{{Cite web |title=SEMINARSKI RAD: Republika Kuba |url=http://cubalibre.org.rs/SEMINARSKI%20RAD%20Republika%20Kuba.html |access-date=2015-11-05 |archive-date=2014-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140217100944/http://cubalibre.org.rs/SEMINARSKI%20RAD%20Republika%20Kuba.html |dead-url=yes }}</ref> Također, u zemlji je razvijen i [[zdravstveni turizam]] te je Kuba popularna destinacija za ovakav oblik turizma preko dvadeset godina. Tijekom [[2005.]] u zemlji je boravilo više od 19,600 inozemnih pacijenata koji su ondje došli zbog [[Očna kirurgija|očne kirurgije]] ili liječenja [[Ortopedija|ortopedije]] te [[Neurologija|neuroloških]] poremećaja kao što su [[multipla skleroza]] i [[Parkinsonova bolest]]. Jedan od najpoznatijih pacijenata ondje bio je pokojni venezuelanski predsjednik [[Hugo Chávez]] koji je tamo operiran nakon što mu je u lipnju [[2011.]] otkiven rak u području trbušne šupljine.<ref>[http://www.jutarnji.hr/venezuelanski-voda-ima-rak--hugo-chavez-uspjesno-operiran-na-kubi-/1072046/ Venezuelanski vođa liječi se od raka: Hugo Chavez uspješno operiran na Kubi!]</ref> Tijekom listopada [[2007.]] godine floridski ''Miami Herald'' objavio je članak o tome kako kanadski i američki turisti koji se odlaze liječiti na Kubu ondje dobivaju veliku kvalitetu zdravstvene njege. == Kultura == {{main|Kubanska kultura}} Kubanska kultura je uvelike posljedica različitih povijesno-kulturoloških utjecaja, mahom iz [[Španjolska|Španjolske]] i [[Afrika|Afrike]]. Nakon [[Kubanska revolucija|revolucije]] [[1959.]] godine, kubanska je vlada započela nacionalni program opismenjavanja, omogućila besplatno obrazovanje za sve te započela rigorozne sportske, plesne i glazbene programe.<ref name=hsas>{{cite news|title=For Cuba, a Harsh Self-Assessment|url=http://www.nytimes.com/2013/07/24/world/americas/harsh-self-assessment-as-cuba-looks-within.html?pagewanted=2&_r=0&ref=world|publisher=NYTimes.com|accessdate=24 July 2013}}</ref> [[File:Barbudos - Fidel Castro and Camilo Cienfuegos.jpg|thumb|220px|Dokaz popularnosti [[bejzbol]]a na Kubi je i činjenica da su [[Fidel Castro]] i [[Camilo Cienfuegos]] u danima nakon revolucije igrali bejzbol.]] [[Internet na Kubi]] ima jednu od najnižih pristupnih stopa u cijeloj zapadnoj hemisferi, a sav je sadržan podložan recenziji od strane posebnog vladinog ureda.<ref name="bedroses"/> [[ETECSA]] je diljem zemlje otvorila ukupno 118 [[cybercafe]]a.<ref name="bedroses">{{cite web|title=Cuba's New Internet Service is Also No Bed of Roses|url=http://www.technologyreview.com/view/517241/cubas-new-internet-service-is-also-no-bed-of-roses/|publisher=MIT Technology Review|accessdate=19 July 2013}}</ref> Kubanska vlada također nudi web enciklopediju po imena [[EcuRed]], a koja funkcionira u "[[wiki]]" formatu.<ref>{{cite web|url=http://www.ecured.cu/index.php/EcuRed |title=EcuRed – EcuRed |language= es |publisher=Ecured.cu |date= |accessdate=2013-06-10}}</ref> Pristup internetu je ograničen,<ref>Resolución 120 del 2007 del Ministro del MIC la cual está vigente desde el ·0 de Septiembre de 2007</ref> a [[e-mail]] sadržaji su podložni kontroli. Isto tako, postoji ograničenje prodaje računalne opreme.<ref name=rsf>{{cite web |url= http://arabia.reporters-sans-frontieres.org/article.php3?id_article=10611 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110727014516/http://arabia.reporters-sans-frontieres.org/article.php3?id_article=10611 |archivedate= 2011-07-27 |title= Internet in Cuba |publisher= [[Reporters Without Borders]] }}</ref> U kulturološkom smislu, Kuba je poznata po: * [[Kubanska glazba|Glazbi]], koja je ostavila traga na različitim poljima, od klasične i plesne do popularne. Centralna glazbena forma je [[son (muzika)|son]], a koja je bila osnova za muzičke stilove poput [[salsa|salse]], [[rumba|rumbe]], [[ča-ča-ča]], [[konga|konge]] i [[mambo|mamba]]. Na polju klasične glazbe, globalno najpopularniji je kompozitor i pijanist [[Ernesto Lecuona]], dok je kubanska popularna glazba svijetu ponudila umjetnice poput [[Gloria Estefan|Glorije Estefan]] i [[Celia Cruz|Celije Cruz]]. Značajan doprinos dala je i [[jazz]]u, posebno žanru [[afrokubanski jazz|afrokubanskog jazza]]. * [[Kubanska književnost|Književnosti]], koja je počela dobivati autohtoni izraz početkom [[19. vijek|XIX. vijeka]], uz naglašene teme nezavisnosti i slobode. Daleko najznačajnije ime je [[José Martí]], koji je bio i predvodnik [[modernizam|modernističkog]] pokreta u kubanskoj književnosti. Djela [[Nicolás Guillén|Nicolása Guilléna]] imala su angažirani karakter, dok je neoromantičar [[Miguel Barnet]] prikazivao Kubu u melankoličnom tonu. Značajan doprinos poeziji dali su [[Dulce María Loynaz]] i [[José Lezama Lima]]. Značajan uspjeh u postrevolucionarnom periodu ostvarili su [[Reinaldo Arenas]], [[Guillermo Cabrera Infante]], [[Daína Chaviano]], [[Pedro Juan Gutiérrez]], [[Zoé Valdés]], [[Guillermo Rosales]] i [[Leonardo Padura]]. * [[Sport na Kubi|Sportu]], koji je imao značajan odjek i na međunarodnoj razini. Najpopularniji, ujedno i nacionalni sport na Kubi je [[bejzbol]], a [[Bezjbol reprezentacija Kube|kubanska reprezentacija]] je rekorder po broju naslova svjetskog, olimpijskog i kontinentalnog prvaka u tom sportu. Uz to, Kuba je ponudila brojne uspješne atletičare, među kojima i svjetski rekorder i olimpijski prvak [[Dayron Robles]] te boksače, među kojima je i [[Teófilo Stevenson]]. == Izvori == <!--See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for an explanation of how to generate footnotes using the<ref(erences/)> tags--> {{reflist|2}} == Literatura == {{Refbegin|2|indent=yes}} :{{Cite journal |last= Albornoz |first= Sara Carrillo de |year= 2006 |title= On a mission: how Cuba uses its doctors abroad |journal= BMJ |volume= 333 |page= 464 |jstor= 40700096 |ref= harv |doi=10.1136/bmj.333.7566.464 |issn=0959-8138}} :{{Cite book |last= Alvarez |first= José |year= 2001 |chapter= Rationed Products and Something Else: Food Availability and Distribution in 2000 |chapterurl= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume11/pdfs/alvarez.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;11 |url= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume11/ |location= Silver Spring,&nbsp;MD |publisher= Association for the Study of the Cuban Economy |pages= 305–322 |isbn= 0-9649082-0-4 |accessdate= 25 March 2013 |ref= harv |archive-date= 2014-09-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907034414/http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume11/ |deadurl= yes }} :{{Cite book |last= Alvarez |first= José |year= 2004 |title= Cuban Agriculture Before 1959: The Social Situation |url= http://edis.ifas.ufl.edu/pdffiles/FE/FE48000.pdf |location= Gainesville,&nbsp;FL |publisher= Department of Food and Resource Economics, University of Florida |accessdate= 25 March 2013 |ref= harv |access-date= 2015-04-15 |archive-date= 2018-05-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180508181213/http://edis.ifas.ufl.edu/pdffiles/FE/FE48000.pdf |url-status= dead }} :{{Cite book |last= Baklanoff |first= Eric N. |year= 1998 |chapter= Cuba on the Eve of the Socialist Transition: A Reassessment of the Backwardness-Stagnation Thesis |chapterurl= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume8/pdfs/31baklanoff.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |url= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume8/ |location= Silver Spring,&nbsp;MD |publisher= Association for the Study of the Cuban Economy |pages= 260–272 |isbn= 0-9649082-7-1 |accessdate= 25 March 2013 |ref= harv |archive-date= 2014-09-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907030637/http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume8/ |deadurl= yes }} :{{Cite book |editor1-last= Chomsky |editor1-first= Aviva |editor2-last= Carr |editor2-first= Barry |editor3-last= Smorkaloff |editor3-first= Pamela Maria |year= 2004 |title= The Cuba Reader: History, Culture, Politics |url= https://archive.org/details/cubareaderhistor0000unse |location= Durham,&nbsp;NC |publisher= Duke University Press |isbn= 978-0-8223-3197-1 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Corbett |first= Ben |year= 2002 |title= This Is Cuba: An Outlaw Culture Survives |url= https://archive.org/details/thisiscubaoutlaw0000corb |publisher= Westview Press |isbn= 978-0-8133-3826-2 |ref= harv }} :{{Cite book |last1= Crespo |first1= Nicolás |last2= Negrón Díaz |first2= Santos |year= 1997 |chapter= Cuban Tourism in 2007: Economic Impact |chapterurl= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume7/pdfs/crespo.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;7 |url= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume7/ |location= Silver Spring,&nbsp;MD |publisher= Association for the Study of the Cuban Economy |pages= 150–161 |isbn= 0-9649082-6-3 |accessdate= 25 March 2013 |ref= harv |archive-date= 2014-09-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907031509/http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume7/ |deadurl= yes }} :{{Cite book |last= Domínguez |first= Jorge I. |year= 1978 |title= Cuba: Order and Revolution |url= https://archive.org/details/cubaorderrevolut0000domn |location= Cambridge,&nbsp;MA |publisher= Belknap Press |isbn= 978-0-674-17925-7 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Domínguez |first= Jorge I. |year= 1989 |title= To Make a World Safe for Revolution: Cuba's Foreign Policy |url= https://archive.org/details/tomakeworldsafef0000domi |location= Cambridge,&nbsp;MA |publisher= Harvard University Press |isbn= 978-0-674-89325-2 |ref= CITEREFDomínguez1989 }} :{{Cite book |last= Domínguez |first= Jorge I. |year= 2003 |title= A Constitution for Cuba's Political Transition: The Utility of Retaining (and Amending) the 1992 Constitution |url= http://www.people.fas.harvard.edu/~jidoming/images/jid_constitution.PDF |location= Coral Gables,&nbsp;FL |publisher= Institute for Cuban and Cuban-American Studies, University of Miami |isbn= 978-1-932385-04-5 |accessdate= 19 August 2012 |ref= CITEREFDomínguez2003 }} :{{Cite book |last= Espino |first= María Dolores |year= 2000 |chapter= Cuban Tourism During the Special Period |chapterurl= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume10/pdfs/espino.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;10 |url= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume10/ |location= Silver Spring,&nbsp;MD |publisher= Association for the Study of the Cuban Economy |pages= |isbn= 0-9649082-8-X |accessdate= 25 March 2013 |ref= harv |archive-date= 2014-09-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907033348/http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume10/ |deadurl= yes }} :{{Cite journal |last= Falk |first= Pamela S. |year= 1988 |title= Washing and Havana |url= https://archive.org/details/sim_wilson-quarterly_winter-1988_12_5/page/64 |journal= The Wilson Quarterly |volume= 12 |issue= 5 |pages= 64–74 |jstor= 40257732 |ref= harv }} :{{Cite journal |last= Feinsilver |first= Julie M. |year= 1989 |title= Cuba as a 'World Medical Power': The Politics of Symbolism |url= https://archive.org/details/sim_latin-american-research-review_1989_24_2/page/1 |journal= Latin American Research Review |volume= 24 |issue= 2 |pages= 1–34 |jstor= 2503679 |ref= harv }} :{{Cite book |author= Gebru Tareke <!-- Ethiopian names, remember! --> |year= 2009 |title= The Ethiopian Revolution: War in the Horn of Africa |url= https://archive.org/details/ethiopianrevolut0000gebr |location= New Haven,&nbsp;CT |publisher= Yale University Press |isbn= 978-0-300-14163-4 |ref= CITEREFTareke2009 }} :{{Cite journal |last= Gleijeses |first= Piero |year= 1994 |title= 'Flee! The White Giants are Coming!': The United States, the Mercenaries, and the Congo, 1964–1965 |url= http://vi.uh.edu/pages/buzzmat/DH%20articles/gleijeses%20flee%20the%20white%20giants.pdf |journal= Society for Historians of American Foreign Relations |volume= 18 |issue= 2 |pages= 207–237 |ref= harv |doi= 10.1111/j.1467-7709.1994.tb00611.x |access-date= 2015-04-15 |archive-date= 2013-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130117013342/http://vi.uh.edu/pages/buzzmat/DH%20articles/gleijeses%20flee%20the%20white%20giants.pdf |dead-url= yes }} :{{Cite journal |last= Gleijeses |first= Piero |year= 1996 |title= Cuba's First Venture in Africa: Algeria, 1961–1965 |journal= Journal of Latin American Studies |volume= 28 |issue= 1 |pages= 159–195 |jstor= 157991 |ref= CITEREFGleijeses1996 |doi=10.1017/s0022216x00012670}} :{{Cite journal |last= Gleijeses |first= Piero |year= 1997 |title= The First Ambassadors: Cuba's Contribution to Guinea-Bissau's War of Independence |journal= Journal of Latin American Studies |volume= 29 |issue= 1 |pages= 45–88 |jstor= 158071 |ref= CITEREFGleijeses1997 |doi=10.1017/s0022216x96004646}} :{{Cite book |last= Gleijeses |first= Piero |year= 2002 |title= Conflicting Missions: Havana, Washington, and Africa, 1959–1976 |location= Chapel Hill, NC |publisher= University of North Carolina Press |isbn= 978-0-8078-2647-8 |ref= CITEREFGleijeses2002 }} :{{Cite book |last= Gleijeses |first= Piero |year= 2010 |chapter= Cuba and the Cold War, 1959–1980 |title= ''In Melvyn P. Leffler & Odd Arne Westad, eds.,'' The Cambridge History of the Cold War, Volume&nbsp;II: Crises and Détente |location= Cambridge |publisher= Cambridge University Press |pages= 327–348 |isbn= 978-0-521-83720-0 |ref= CITEREFGleijeses2010 }} :{{Cite book |last= Gleijeses |first= Piero |year= 2013 |title= Visions of Freedom: Havana, Washington, Pretoria, and the Struggle for Southern Africa, 1976–1991 |location= Chapel Hill, NC |publisher= University of North Carolina Press |isbn= 978-1-4696-0968-3 |ref= CITEREFGleijeses2013 }} :{{Cite book |last= Gott |first= Richard |year= 2004 |title= Cuba: A New History |url= https://archive.org/details/cubanewhistory0000gott |location= New Haven, CT |publisher= Yale University Press |isbn= 978-0-300-10411-0 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Horowitz |first= Irving Louis |year= 1988 |title= Cuban Communism |url= https://archive.org/details/cubancommunism0000unse_b5h3 |location= New Brunswick,&nbsp;Nj |publisher= Transaction Books |isbn= 0-88738-672-5 |ref= harv }} <!-- :{{Cite book |last= Horowitz |first= Irving Louis |year= 2000 |title= ''In Irving Louis Horowitz and Jaime Suchlicki,&nbsp;eds.,'' Cuban Communism |url= https://archive.org/details/cubancommunism0000unse_m2s1 |edition= 10th |location= New Brunswick,&nbsp;NJ |publisher= Transaction Publishers |isbn= 978-0-7658-0765-6 |ref= CITEREFHorowitz2000 }} Using the 10th edition, since that's that one that Google Books has and so that is used for convenience links. --> :{{Cite journal |last= Luxenberg |first= Alan H. |year= 1988 |title= Did Eisenhower Push Castro into the Arms of the Soviets? |journal= Journal of Interamerican Studies and World Affairs |volume= 30 |issue= 1 |pages= 37–71 |jstor= 165789 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Kolko |first= Gabriel |year= 1994 |title= Century of War: Politics, Conflicts, and Society since 1914 |url= https://archive.org/details/centuryofwarpoli00kolk |location= New York,&nbsp;NY |publisher= The New Press |isbn= 978-1-56584-191-8 |ref= harv }} :{{Cite book |last= McAlister |first= Lyle N. |year= 1984 |title= Spain and Portugal in the New World, 1492–1700 |url= https://archive.org/details/spainportugalinn0000mcal |location= Minneapolis,&nbsp;MN |publisher= University of Minnesota Press |isbn= 978-0-8166-1216-1 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Pedraza |first= Silvia |year= 2007 |title= Political Disaffection in Cuba's Revolution and Exodus |url= https://archive.org/details/politicaldisaffe0000pedr |location= New York,&nbsp;NY |publisher= Cambridge University Press |isbn= 978-0-521-86787-0 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Pérez-López |first= Jorge F. |year= 1996 |chapter= Cuban Military Expenditures: Concepts, Data and Burden Measures |chapterurl= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume6/pdfs/23perlopez.fm.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;6 |url= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume6/ |location= Washington,&nbsp;DC |publisher= Association for the Study of the Cuban Economy |pages= 124–144 |isbn= 0-9649082-5-5 |accessdate= 25 March 2013 |ref= harv |archive-date= 2014-09-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907032902/http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume6/ |deadurl= yes }} :{{Cite book |last= Ramazani |first= Rouhollah K. |year= 1975 |title= The Persian Gulf and the Strait of Hormuz |url= https://archive.org/details/persiangulfstrai0000rama |location= Alphen aan den Rijn |publisher= Sijthoff & Noordhoff |isbn= 90-286-0069-8 |ref= harv }} :{{Cite journal |last1= Roberg |first1= Jeffrey L. |last2= Kuttruff |first2= Alyson |year= 2007 |title= Cuba: Ideological Success or Ideological Failure? |url= https://archive.org/details/sim_human-rights-quarterly_2007-08_29_3/page/779 |journal= Human Rights Quarterly |volume= 29 |issue= 3 |pages= 779–795 |jstor= 20072822 |ref= harv |doi= 10.1353/hrq.2007.0033 }} :{{Cite book |last= Roy |first= Joaquín |year= 2000 |title= Cuba, the United States, and the Helms-Burton Doctrine: International Reactions |url= https://archive.org/details/cubaunitedstates0000royj |location= Gainesville,&nbsp;FL |publisher= University of Florida Press |isbn= 978-0-8130-1760-0 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Scheina |first= Robert L. |year= 2003 |title= Latin America's Wars, Volume I: The Age of the Caudillo, 1791–1899 |location= Dulles,&nbsp;VA |publisher= Brassey's |isbn= 978-1-57488-449-4 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Scott |first= Rebecca J. |year= 2000 |origyear= 1985 |title= Slave Emancipation in Cuba: The Transition to Free Labor, 1860–1899 |url= https://archive.org/details/slaveemancipatio0000scot_y7e3 |location= Pittsburgh,&nbsp;PA |publisher= University of Pittsburgh Press |isbn= 978-0-8229-5735-5 |ref= harv }} :{{Cite journal |last= Smith |first= Wayne S. |year= 1996 |title= Cuba's Long Reform |url= https://archive.org/details/sim_foreign-affairs_march-april-1996_75_2/page/n144 |journal= Foreign Affairs |volume= 75 |issue= 2 |pages= 99–112 |jstor= 20047491 |ref= harv }} :{{Cite book |last1= Smith |first1= Kirby |last2= Llorens |first2= Hugo |year= 1998 |chapter= Renaisssance and Decay: A Comparison of Socioeconomic Indicators in Pre-Castro and Current-Day Cuba |chapterurl= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume8/pdfs/30smith.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |url= http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume8/ |location= Silver Spring,&nbsp;MD |publisher= Association for the Study of the Cuban Economy |pages= 247–259 |isbn= 0-9649082-7-1 |accessdate= 25 March 2013 |ref= harv |archive-date= 2014-09-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907030637/http://www.ascecuba.org/publications/proceedings/volume8/ |deadurl= yes }} :{{Cite book |last= Sweig |first= Julia E. |year= 2004 |origyear= 2002 |title= Inside the Cuban Revolution: Fidel Castro and the Urban Underground |edition= New |location= Cambridge,&nbsp;MA |publisher= Harvard University Press |isbn= 978-0-674-01612-5 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Thomas |first= Hugh |year= 1997 |title= The Slave Trade: The Story of the Atlantic Slave Trade, 1440–1870 |url= https://archive.org/details/slavetradestoryo00thom |location= New York,&nbsp;NY |publisher= Simon & Schuster |isbn= 978-0-684-81063-8 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Thomas |first= Hugh |year= 1998 |origyear= 1971 |title= Cuba; or, The Pursuit of Freedom |url= https://archive.org/details/cubaorpursuitoff0000thom |edition= updated |location= Cambridge,&nbsp;MA |publisher= Da Capo Press |isbn= 978-0-306-80827-2 |ref= CITEREFThomas1998 }} :{{Cite book |last= Westad |first= Odd Arne |year= 2012 |title= Restless Empire: China and the World Since 1750 |url= https://archive.org/details/isbn_9781847921987 |location= London |publisher= The Bodley Head |isbn= 978-1-84792-197-0 |ref= harv }} :{{Cite book |last1= Whiteford |first1= Linda M. |last2= Branch |first2=Laurence G. |year=2008 |title=Primary Health Care in Cuba: The Other Revolution |location= Lanham, MD |publisher= Rowman & Littlefield |isbn= 978-0-7425-5994-3 |ref= harv }} :{{Cite book |last= Wright |first= Irene Aloha |year= 1916 |title= The Early History of Cuba, 1492–1586 |url= http://openlibrary.org/works/OL143127W/The_early_history_of_Cuba_1492-1586 |location= New York,&nbsp;NY |publisher= Macmillan Publishers |8= The Macmillan Company |ref= harv }} {{Refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Cuba}} *{{wikivoyage|Cuba}} * [https://web.archive.org/web/20040514233017/http://www.state.gov/p/wha/rt/cuba/commission/2004/c12237.htm STATE DEPARTMENT]— US State Department views on Cuba * [http://www.cubanet.org/cubanews.html CUBANET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070106123456/http://www.cubanet.org/cubanews.html |date=2007-01-06 }} — News articles from Cuba's independent journalists and a digest of Cuban news by international newspapers * [http://www.granma.cu Granma] — Communist Cuban Party Newspaper * [https://web.archive.org/web/20041229203155/http://www.cubaencuentro.com/ Encuentro en la Red] — Independent news and cultural site on Cuban matters * [http://www.cubaweb.cu Cubaweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050713080042/http://www.cubaweb.cu/ |date=2005-07-13 }} — Official Cuban Government online directory * [http://nocastro.com No Castro nor his regime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051029065952/http://nocastro.com/ |date=2005-10-29 }} — the website of anti-Castro opposition * [http://www.fiu.edu/~fcf/index.html Free Cuba Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127152423/http://www.fiu.edu/%7Efcf/index.html |date=2005-11-27 }} — website helping Cuban dissidents * [http://www.canf.org/2004/principal-ingles.htm CANF] — Cuban-American National Foundation, the largest political party of Cubans in exile * [http://www.socialistworld.net/publications/Cuba/index2.html?/publications/Cuba/cuapp1.html From Socialistworld publication Article by Peter Taaffe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112095442/http://www.socialistworld.net/publications/Cuba/index2.html?%2Fpublications%2FCuba%2Fcuapp1.html |date=2007-11-12 }} * [http://www.bosnewslife.com/article/2/1/2/21/2.aspx Details the Cuban dissident situation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060111083436/http://www.bosnewslife.com/article/2/1/2/21/2.aspx |date=2006-01-11 }} * [http://ourworld.compuserve.com/homepages/MHEC Movimiento Humanista Evolucionario Cubano (Cuban Evolutionary Humanist Movement)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060114003544/http://ourworld.compuserve.com/homepages/mhec/ |date=2006-01-14 }} * [http://www.cubaaidsproject.com Cuba AIDS Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316123645/http://www.cubaaidsproject.com/ |date=2014-03-16 }} HIV and AIDS in Cuba * [http://www.infidels.org/library/historical/robert_ingersoll/spain_and_spaniard.html Spain and the Spaniard] A contemporary opinion of the Cuban uprising * [http://www.cuba-pictures.com Cuba-Pictures.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071126060514/http://www.cuba-pictures.com/ |date=2007-11-26 }} — a Lonely Planet author's travel photos from all across Cuba * [http://www.kuba-cuba.com Kuba-Cuba.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316170941/http://kuba-cuba.com/ |date=2014-03-16 }} — a Link Guide to Cuba. * [http://webhost.bridgew.edu/jhayesboh/cuba/cubamaps.html Cuba Study Tour] — A geography professor shares his experience and impressions * [http://hdr.undp.org/statistics/data/country_fact_sheets/cty_fs_CUB.html UN HDI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909163705/http://hdr.undp.org/statistics/data/country_fact_sheets/cty_fs_CUB.html |date=2006-09-09 }} — Human Development Index for Cuba from UN * [http://www.cubacel.cu Cubacel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221141228/http://www.cubacel.cu/ |date=2009-02-21 }} — Cuban Mobile Communication Company * [http://www.cuba-sms.com Cuba-SMS.com]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510121802/http://www.cuba-sms.com/ |date=2008-05-10 }} — SMS to Cuba * [http://www.illegalvoices.org/bookshelf/cuban_anarchism/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050920175932/http://www.illegalvoices.org/bookshelf/cuban_anarchism/ |date=2005-09-20 }} — Cuban Anarchism:The History of A Movement {{Sjeverna Amerika}} {{Zemlje članice Pokreta nesvrstanih}} {{Organizacija američkih država}} {{Latinska unija}} {{Socijalističke države}} [[Kategorija:Kuba| ]] [[Kategorija:Države u Sjevernoj Americi]] [[Kategorija:Male arhipelaške države u razvoju]] [[Kategorija:Socijalističke države]] ajgc50icw1qv0rsopkj10xsds8tp9qg 0 9635 42716317 42712049 2026-11-04T19:06:22Z نوفاك اتشمان 11942 član SKJ-a 42716317 wikitext text/x-wiki {{nedostaju izvori}} {{Infokutija biografija | ime = Ratko Mladić | slika = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | širina_slike = 250px | opis = Mladić 1993. godine | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = [[12. 3.|12. marta]] [[1942.]] | mjesto_rođenja = [[Božanovići (Kalinovik)|Božanovići]], [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]<br>(danas [[Bosna i Hercegovina]]) | datum_smrti = {{Death date and age|2026|08|27|1942|3|12|df=y}} | mjesto_smrti = [[Den Haag]], [[Nizozemska]] | prebivalište = | državljanstvo = | zanimanje = vojno lice<br><small>[[general-pukovnik]] [[Vojska Republike Srpske|VRS]]</small><br><small>[[general-potpukovnik]] [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]]</small><br>metalostrugar | roditelji = otac: Neđo Mladić <small>(1909–1945)</small><br>majka: Stana <small>(rođena Lalović, 1919–2003)</small> }} '''Ratko Mladić''' ([[Božanovići (Kalinovik)|Božanovići]], [[12. 3.|12. marta]] [[1942.]] – [[Den Haag]], [[27. 8.|27. augusta]] [[2026.]]<ref>{{Cite web |last=Protić |first=Marko |last2=Anđelković |first2=Nataša |date=2026-08-27 |title=Umro Ratko Mladić, osuđen za genocid i ratne zločine u Bosni i Hercegovini |url=https://www.bbc.com/serbian/articles/c0lrp8d74wzo/lat |access-date=2026-08-27 |website=[[BBC News na srpskom]] }}</ref>) bio je general [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] i general [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] za vrijeme [[Jugoslavenski ratovi|ratova u bivšoj Jugoslaviji]]. Tokom [[Rat u Hrvatskoj|Rata u Hrvatskoj]] komandovao je 9. korpusom JNA, dok je tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|Rata u Bosni i Hercegovini]] bio komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske. U tom svojstvu počinio je niz ratnih zločina, [[genocid]] i [[Zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]], za koje ga je [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) optužio 1995. godine. Bio je u bijegu do 26. maja 2011, kada je uhapšen u Srbiji,<ref>{{Cite web |date=2011-05-26 |title=Izjava Tužilaštva povodom hapšenja Ratka Mladića |url=https://www.icty.org/bcs/press/izjava-tu%C5%BEila%C5%A1tva-povodom-hap%C5%A1enja-ratka-mladi%C4%87a |access-date=2026-08-27 |website= |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |quote=Tužilac Međunarodnog krivičnog suda [za] bivšu Jugoslaviju pozdravlja današnje [26. maj 2011.] hapšenje Ratka Mladića |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522211325/https://www.icty.org/bcs/press/izjava-tu%C5%BEila%C5%A1tva-povodom-hap%C5%A1enja-ratka-mladi%C4%87a |url-status=live }}</ref> a 31. maja prebačen MKSJ-u. MKSJ ga je osudio 22. novembra 2017. na doživotnu kaznu zatvora za [[genocid u Srebrenici]], ratne zločine i zločine protiv čovječnosti počinjene između 1992. i 1995. godine.<ref>{{Cite news|url=http://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladić convicted of genocide and war crimes at UN tribunal|last=Bowcott|first=Owen|date=2017-11-22|work=The Guardian|access-date=2017-11-22|last2=Borger|first2=Julian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Presuda je pravosnažno potvrđena 8. juna 2021. godine.<ref>{{Cite web |date=2021-06-08 |title=Žalbeno vijeće Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove donijelo presudu u predmetu Mladić |url=https://www.irmct.org/bcs/novosti/21-06-08-zalbeno-vijece-medunarodnog-rezidualnog-mehanizma-za-krivicne-sudove-donijelo |access-date=2026-08-27 |website= |publisher=[[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]] |quote=Žalbeno vijeće je potvrdilo kaznu doživotnog zatvora koju je g. Mladiću izreklo Pretresno vijeće, uz suprotno mišljenje sudije Nyambe. |archive-date=2026-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117063020/https://www.irmct.org/bcs/novosti/21-06-08-zalbeno-vijece-medunarodnog-rezidualnog-mehanizma-za-krivicne-sudove-donijelo |url-status=live }}</ref> == Biografija == === Mladost i obrazovanje === Rođen je 12. marta 1942. u [[Božanovići (Kalinovik)|Božanovićima]], selu oko 60 kilometara južno od [[Sarajevo|Sarajeva]]. Njegov otac Neđo Mladić (1909-1945) poginuo je kao borac 49. hercegovačke divizije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]].<ref>{{Cite web|title=Mladić: Idem u Hag da učim engleski|url=http://www.pressonline.rs/info/politika/163704/mladic--idem-u-hag-da-ucim-engleski.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Press Online|format=|work=|pages=|year=4. 6. 2011|access-date=3. 11. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200140/http://www.pressonline.rs/info/politika/163704/mladic--idem-u-hag-da-ucim-engleski.html|archive-date=2016-03-04}}</ref> Majka Stana (rođena Lalović, 1919-2003) sama je podizala kćer Milicu (r. 1940, udatu Avram), sina Ratka i sina Milivoja (1944-2001). Neposredno po Ratkovom rođenju, i majka i otac su mu oboleli od [[trbušni tifus|tifusa]], a i sam je bio teško bolestan. Preživeo je zahvaljujući [[italija]]nskim vojnicima, koji su ga neko vreme lečili i snabdevali. Osnovnu školu je završio u rodnom mestu. Nakon osnovne škole, Mladić je otišao u [[Sarajevo]], gde je neko vreme radio kao metalostrugar u preduzeću "Tito". Ubrzo se predomislio i opredelio za kasnije životno zanimanje. Otišao je u Beograd, gde je završio Vojnoindustrijsku školu u [[Zemun]]u. U [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavensku narodnu armiju]] stupio je putem konkursa na [[Vojna akademija|Vojnu akademiju]] 20. oktobra 1961. godine. Završio je studije s odličnim uspehom, a 27. septembra 1965. primljen je u aktivnu vojnu službu JNA. Od septembra 1976. u 29. klasi [[Komandno-štabna akademije|Komandno-štabne akademije]] pohađao je Centar visokih vojnih veština, garnizon [[Beograd]], opštevojni smer. Akademiju je završio 1978. s visokim prosekom. === Rana karijera === Raspoređen je u 3. armijsku oblast 27. septembra 1965, a svoju komandirsku i komandantsku karijeru započeo je u [[Skoplje|Skoplju]] 4. novembra 1965. kao potporučnik i komandir automatičarskog voda 89. pešadijskog puka. U aprilu 1968. postao je komandir izviđačkog voda; u maju 1970. postao je poručnik, pa kapetan, kapetan 1. klase. U čin majora unapređen je 27. novembra 1974. kada je postavljen za pomoćnika komandanta za pozadinu 87. samostalne pešadijske baterije. U periodu 1976–1978. pohađao je [[Komandno-štabna akademija|Komandno-štabnu akademiju]], a po njenom završetku odlazi na službu u [[Kumanovo]] (Treća armija), gde je postao komandant Prvog pešadijskog bataljona 89. pešadijske brigade. Čin potpukovnika dobio je 25. decembra 1980. u Odeljenju za operativnu nastavu u Komandi garnizona Skoplje. Od 18. avgusta 1986. sa činom pukovnika postavljen je za komandanta 39. pešadijske brigade 26. pešadijske divizije (Treća armija), u [[Štip]]u. Na školovanje od godinu dana otišao je u septembar 1986. kao polaznik druge klase KŠŠ OC VVŠ JNA KOV. U Skoplje je premešten 31. januara 1989. u Komandu Treće vojne oblasti, gde je postao pomoćnik načelnika Odeljenja za nastavne poslove. Odatle je 14. januara 1991. premešten za pomoćnika komandanta za pozadinu u Komandi 52. korpusa, u [[Priština|prištinskom]] garnizonu. Za načelnika Odeljenja za OPN (operativno-nastavne poslove) 9. korpusa u garnizonu [[Knin]] (Vojno-pomorska oblast) premešten je 3. jula 1991, a 20. jula imenovan je za načelnika štaba i zamenika komandanta 9. korpusa Vojnopomorske oblasti. Dana 30. decembra 1991. imenovan je za komandanta 9. korpusa.<ref>{{Cite web |date=2011-10-20 |title=Third Amended Indictment |trans-title=Treća izmijenjena optužnica |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf |access-date=2026-08-27 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |quote=On 20 July 1991 he [Ratko Mladić] was appointed Chief of Staff (and Deputy Commander) of the 9th Corps, and on 30 December 1991 he was appointed 9th Corps Commander. |trans-quote=Dana 20. jula 1991. [Ratko Mladić] imenovan je za načelnika štaba (i zamjenika komandanta) 9. korpusa, a 30. decembra 1991. imenovan je za komandanta 9. korpusa. |archive-date=2024-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206194643/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf |url-status=live }}</ref> Naredbom [[Predsjedništvo SFRJ|Predsedništva SFRJ]] 1/68 dobio je čin general-majora 4. oktobra 1991. godine. === Ratovi u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini === Dana 24. aprila 1992. Mladić je vanredno unapređen u čin general-potpukovnika, a narednog dana postavljen je za načelnika štaba i ujedno zamenika komandanta u Komandi Druge vojne oblasti JNA u Sarajevu. Dužnost načelnika štaba i zamjenika preuzeo je 9. maja, a komandu nad Drugom vojnom oblasti 10. maja. Dana 12. maja 1992. Mladić je odlukom Narodne skupštine Srpske Republike u Banjoj Luci, a na predlog [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]], postavljen za komandanta Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] i na tom položaju ostao je do najmanje 8. novembra 1996. Mladić je redovno unapređen u čin general-pukovnika 24. juna 1994. godine. Tokom rata predvodio je srpske jedinice u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini, posebno u [[Kijevo (Hrvatska)|Kijevu]], [[Drniš]]u, [[Vrlika|Vrlici]], [[Šibenik]]u, [[Sinj]]u, [[Zadar|Zadru]], [[Škabrnja|Škabrnji]], [[Nadin]]u, [[Skradin]]u, [[Perućko jezero|Perući]], [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Srebrenica|Srebrenici]], [[Donji Potočari|Potočarima]], [[Nova Kasaba|Novoj Kasabi]] i [[Sandići (Brčko)|Sandićima]]. Ratko Mladić je 24. jula 1995. optužen za genocid, zločine protiv čovečnosti i kršenja zakona ili običaja ratovanja pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]]. Dana 8. novembra 1996. ukazom predsednice Republike Srpske [[Biljana Plavšić|Biljane Plavšić]], smenjen je s mesta komandanta Glavnog štaba VRS. Profesionalna vojna služba formalno mu je prestala 28. februara 2002, na osnovu ukaza donesenog 7. marta iste godine. Penziju je primao do novembra 2005, kada mu je isplata obustavljena. Imovina mu je zamrznuta stupanjem na snagu Zakona o zamrzavanju imovine haškim beguncima, usvojenog u parlamentu [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]] 7. aprila 2006. godine. Pravosnažnom presudom utvrđeno je da je Mladić učestvovao u četiri [[Udruženi zločinački poduhvat|udružena zločinačka poduhvata]]: trajnom uklanjanju Bošnjaka i Hrvata s područja Bosne i Hercegovine na koja je rukovodstvo bosanskih Srba polagalo pravo, terorisanju civilnog stanovništva Sarajeva granatiranjem i snajperskim djelovanjem, eliminisanju Bošnjaka u Srebrenici te uzimanju pripadnika [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] za taoce radi sprečavanja vazdušnih napada NATO-a. Osuđen je za genocid, progon, istrebljivanje, ubistva, deportaciju, prisilno premještanje, terorisanje, protivpravne napade na civile i uzimanje talaca.<ref>{{Cite web |title=Mladić, Ratko (MICT-13-56) |url=https://www.irmct.org/bcs/cases/mict-13-56 |access-date=2026-08-27 |website= |publisher=[[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]] |archive-date=2026-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516000116/https://www.irmct.org/bcs/cases/mict-13-56 |url-status=live }}</ref> === Potraga za Mladićem === Nakon podizanja optužnice u julu 1995. Mladić je gotovo 16 godina izbjegavao hapšenje. Do novembra 1996. pritom je i dalje formalno komandovao Glavnim štabom VRS. Bilo je više pokušaja hapšenja, ali svi su završeni bezuspešno. Viđan je na [[Romanija|Romaniji]], u [[Han Pijesak|Han Pijesku]], [[Beograd]]u, [[Banja Vrujci|Banji Vrujci]], u okolini [[Valjevo|Valjeva]], [[Pančevo|Pančevu]], na [[Zlatibor (planina)|Zlatiboru]], [[Cer (planina)|Ceru]], [[Povlen]]u itd. Kao moguća skrovišta pominjale su se razne kasarne i vojni objekti, ali i manastiri u [[Ovčarsko-kablarska klisura|Ovčarsko-kablarskoj klisuri]]. U međuvremenu, mnoge lokacije su kao potencijalna skrovišta identifikovane, a trag Mladiću zvanično se gubi krajem 2005. godine. Stručne analize koje su uradili [[BIA]] i [[MUP]] upućuju na zaključak da se Mladić krio u urbanim delovima Srbije s dva pratioca i da se brzo kretao, zbog čega je BIA otvorila posebnu telefonsku liniju za eventualne informacije o njemu. Više domaćih i stranih medija objavilo je 21. februara 2006. vest da je Ratko Mladić lociran i uhapšen, pa čak i prebačen u [[Hag]]. Kancelarija [[Vlada Srbije|Vlade Srbije]] za saradnju sa medijima saopštila je da ta informacija nije tačna. Tokom 2006. policija je uhapsila više osoba osumnjičenih da su pomagale Mladiću u skrivanju. Njima je septembra 2006. pred Drugim opštinskim sudom u Beogradu počelo suđenje za krivično delo pomoći učiniocu posle izvršenog krivičnog dela, za šta je zaprećena kazna od osam godina zatvora. Među optuženima najviše je bilo bivših oficira [[Vojska Republike Srpske|VRS]] i VJ. Deset optuženih pravosnažno je oslobođeno 2017. godine.<ref>{{Cite web |last=D. |first=D. |date=2017-08-22 |title=Mladićevi jataci pravosnažno oslobođeni |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/mladicevi-jataci-pravosnazno-oslobodjeni/ |access-date=2026-08-27 |website=[[Danas (novine)|Danas]] |quote=Apelacioni sud u Beogradu pravosnažno je oslobodio krivice 10 ljudi koji su bili optuženih za skrivanje bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske Ratka Mladića |archive-date=2025-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909195643/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/mladicevi-jataci-pravosnazno-oslobodjeni/ |url-status=live }}</ref> Dana 3. maja 2006. [[Evropska komisija]] suspendovala je pregovore o Stabilizaciji i asocijaciji sa [[Srbija i Crna Gora|SCG]] zbog izostanka hapšenja Ratka Mladića i izručenja [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Haškom tribunalu]]. Sredinom jula [[Vlada Srbije|Vlada Republike Srbije]] usvojila je [[Akcioni plan]] za saradnju sa Haškim tribunalom, koji podrazumeva koordiniranu akciju svih nadležnih organa za hapšenje Mladića. Tokom potrage i hapšenja, deo političkih stranaka i nevladinih organizacija u Srbiji javno je iskazivao podršku Mladiću. Prilikom preimenovanja Bulevara ''AVNOJa'' u bulevar ''Zorana Đinđića'', pripadnici omladinskog pokreta krajnje desnice "[[1389 (udruženje)|1389]]" lepili su plakate s natpisom bulevar ''Ratka Mladića''.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2010-03-12 |title=Đinđićev bulevar ponovo izlijepljen Mladićevim slikama |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/1981822.html |access-date=2026-08-27 |work=[[Radio Slobodna Evropa]] |quote=Prvi put, pripadnici "Pokreta 1389" prelijepili su natpise u Bulevaru Zorana Đinđića 21. maja 2007. godine i tom prilikom uhapšene su dvije osobe. |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111202738/https://www.slobodnaevropa.org/a/1981822.html |url-status=live }}</ref> === Hapšenje i suđenje === Ratko Mladić uhapšen je 26. maja 2011. u [[Lazarevo|Lazarevu]] kod [[Zrenjanin]]a.<ref name="Uhapšen Ratko Mladić">[http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=40763 Radio televizija Republike Srpske: Uhapšen Ratko Mladić, 26.05.2011.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125022946/http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=40763 |date=2011-11-25 }} {{sr}}</ref> Vijest o hapšenju potvrdio je predsednik Republike Srbije [[Boris Tadić]] na konferenciji za novinare u Beogradu izjavivši: "Pokazali smo da želimo u Evropu i da želimo da podignemo svoj kredibilitet u međunarodnoj javnosti".<ref name="Uhapšen Ratko Mladić! RTS">{{Cite web |url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/898384/%D0%A3%D1%85%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B5%D0%BD+%D0%A0%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE+%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%9B%21.html |title=Radio televizija Srbije: Uhapšen Ratko Mladić! 26.05.2011. |access-date=2011-05-26 |archive-date=2011-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527170135/http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/898384/%D0%A3%D1%85%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B5%D0%BD%20%D0%A0%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%20%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%9B%21.html |url-status=live }}</ref> Konačnom presudom Mladić je proglašen krivim po deset od jedanaest tačaka optužnice. Među njima najteže se odnose na [[Genocid u Srebrenici|genocid u Srebrenici]] (juli 1995) i na [[Opsada Sarajeva|opsadu Sarajeva]]. === Smrt === Mladić je umro 27. avgusta 2026. tokom bolničkog liječenja u Hagu. U trenutku smrti čekao je premještaj u državu u kojoj bi izdržavao ostatak doživotne kazne zatvora.<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Saopštenje povodom smrti Ratka Mladića |url=https://www.irmct.org/bcs/novosti/saopstenje-povodom-smrti-ratka-mladica |access-date=2026-08-28 |publisher=[[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]] |quote=Gospodin Ratko Mladić preminuo je danas dok je bio hospitalizovan u Haagu, u Nizozemskoj. [...] U trenutku smrti, gospodin Mladić čekao je transfer u državu u kojoj bi izdržavao preostali dio kazne.}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ratko Mladić}} *[https://ucr.irmct.org/scasedocs/case/IT-09-92#trialChamberDecisions Dokumentacija o suđenju Ratku Mladiću], arhiv Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju *[https://srebrenica.sensecentar.org/ "Srebrenica: Genocid u osam činova"]: interaktivni narativ SENSE Centra za tranzicionu pravdu *[https://arhiva.sensecentar.org/slucajevi.php?aid=14 Suđenje Ratku Mladiću], dnevni izvještaji SENSE Centra za tranzicionu pravdu {{Osobe osuđene pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1942|2026|Mladić, Ratko}} [[Kategorija:Srpske vojskovođe]] [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Osobe osuđene za genocid]] [[Kategorija:Osobe osuđene na Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] alpff848a5mf4fyb5rcgg3tlabsysxl 0 12322 42716399 42607380 2026-11-05T05:52:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716399 wikitext text/x-wiki :''Ovo je članak o otoku Long Island u američkoj državi New York. Za ostala značenja v. [[Long Island (razvrstavanje)]]'' [[Datoteka:Long Island Mercator projection 2.png|thumb|300px|right|[[Mercatorova projekcija]] Long Islanda]] '''Long Island''' ([[engleski jezik|engleski]] ''Dugi Otok'') je [[ostrvo|otok]] koji predstavlja dio [[sjedinjene Američke Države|američke]] federalne države [[New York (savezna država)|New York]]. Ima površinu od 3567&nbsp;km² (1,377 kvadratnih milja) i, prema procjenama iz 2005. godine, oko 7,536 miliona stanovnika. Predstavlja najveći otok [[kontinentalne SAD|kontinentalnih SAD]], te [[Popis otoka po stanovništvu|najnastenjeniji]] otok od svih američkih država i teritorija, odnosno [[Popis otoka po stanovništvu|17. najnastanjeniji otok]] na svijetu, tako da ima više stanovništva nego japanski otok [[Hokkaidō|Hokkaido]] ili države kao što su [[Irska]] i [[Jamajka]]. Kao što mu ime govori, otok je prilično dug te se prostire dužinom od 190&nbsp;km (118 milja) od [[Luka New York|njujorške luke]], dok je relativno uzak te u prosjeku ima između 18 i 32&nbsp;km između obale [[Atlantik]]a i [[Zaljev Long Island|Zaljeva Long Island]]. [[Indijanci|Američki Indijanci]] su Long Island prozvali Paumonauk, što znači "otok u obliku ribe." Na zapadnom dijelu Long Islanda se nalaze [[New York|njujorške]] [[Pet gradskih općina New Yorka|gradske općine]] [[Brooklyn]] (Okrug Kings) i [[Queens]] (Okrug Queens); istočno od njih se nalaze okruzi [[Okrug Nassau (New York)|Nassau]] i [[Okrug Suffolk (New York)|Suffolk]]. Međutim, kolokvijalno se naziv "Long Island" ili "the Island" (''Otok'') koristi jedino za [[predgrađe|prigradske]]/[[selo|seoske]] okruge Nassau i Suffolk; više [[grad]]ska naselja Brooklyn i Queens se smatraju dijelom grada New Yorka. Long Island je poznat po prosperitetu i kvalitetnom životu svojih stanovnika. Prema podacima iz popisa od 2000. godine, Okrug Nassau se smatra [[Oblasti New Yorka prema prihodu po glavi stanovnika|drugi najbogatiji okrug države New York]], isto kao i [[Okruzi SAD s najvišim prihodima|šesti najbogatiji u SAD]]. [[Okrug Suffolk (New York)|Okrug Suffolk]] je poznat po mnogim zajednicama koje žive na plažama, uključujući hvaljeni [[Hamptons]]. Prema indeksu kriminaliteta kojeg vodi FBI, Long Island (Nassau-Suffolk) ima drugu najnižu stopu kriminaliteta u SAD. == Vanjske veze == {{Commonscat|Long Island}} * [http://longisland.wikicities.com/ Long Island — WikiCities- Main Page, Links to Town Info Anyone Can Edit!]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20040203071852/http://members.tripod.com/lidiving/ LongIsland Diving] * [http://www.longisland.com/ LongIsland.com] * [https://web.archive.org/web/20080516045419/http://www.licvb.com/ Long Island Convention and Visitors Bureau] * [http://www.longislandexchange.com/ Long Island Exchange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204083752/https://www.longislandexchange.com/ |date=2014-12-04 }} Extensive guide to Long Island * [http://www.longislandschools.com/ Long Island Schools] * [http://www.NorthForkGuide.com North Fork Long Island] * [http://www.pb.state.ny.us Central Pine Barrens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823053838/http://www.pb.state.ny.us/ |date=2006-08-23 }} A state designated region on Long Island protected for its water resources and ecological communities. * [http://www.ShelterIslandGuide.com Shelter Island] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730190554/http://www.shelterislandguide.com/ |date=2019-07-30 }} a community driven website detailing Shelter Island and the Hamptons regions of Long Island * [http://www.LIWineGuide.com Long Island Wineries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060712083142/http://www.liwineguide.com/ |date=2006-07-12 }} * [http://www.loving-long-island.com Loving Long Island] A passionate look at Long Island as a travel destination * [http://www.pbase.com/terryballard/longisland Long Island Scenes — a photo gallery] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Otoci u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Otoci Atlantskog oceana]] [[Kategorija:Geografija New Yorka]] [[Kategorija:Brooklyn]] [[Kategorija:Queens]] 9pwuli1jipoo7et25ilnwejjb6qocea 0 12892 42716398 42693380 2026-11-05T05:48:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716398 wikitext text/x-wiki {{Infobox_RegijeIT1 | name = Lombardia | fullname = Regione Lombardia | isocode = &nbsp; | capital = [[Milano]] | governor = [[Roberto Formigoni]] | zone = [[Sjeverozapadna Italija]] | province = [[Bergamo (provincija)|Bergamo]]<br />[[Brescia (provincija)|Brescia]]<br />[[Como (provincija)|Como]]<br />[[Cremona (provincija)|Cremona]]<br />[[Lecco (provincija)|Lecco]]<br />[[Lodi (provincija)|Lodi]]<br />[[Mantova (provincija)|Mantova]]<br />[[Milano (provincija)|Milano]]<br />[[Monza i Brianza (provincija)|Monza i Brianza]] (od 2009.) <br />[[Pavia (provincija)|Pavia]]<br />[[Sondrio (provincija)|Sondrio]]<br />[[Varese (provincija)|Varese]] | municipality = 1562 | arearank = 4. | area = 23,863 | areapercent = 7.9 | population_as_of = 2001 | populationrank = 1. | population = 9,032,554 | populationpercent = 15.8 | populationdensity = 379 | coatofarms = [[Datoteka:Flag of Lombardy.svg|200px]] | map = [[Datoteka:Lombardy in Italy.svg|220 px]] | }} '''Lombardija''' ([[italijanski jezik|talijanski]]: ''Lombardia'', [[lombardski jezik|lombardski]]: ''Lumbardia'') je regija u [[Sjeverna Italija|Sjevernoj Italiji]], između [[Alpe|Alpa]] i doline rijeke [[Po]]. Graniči sa [[Švajcarska|Švicarskom]], [[Trentino-Južni Tirol|Trentinom]], [[Veneto]]m, [[Emilia-Romagna|Emilijom]] i [[Pijemont]]om. Ime je dobila po [[Langobardi]]ma koji su u [[6. vijek]]u okupirali skoro cijelu Italiju. Lombardiju omeđuju središnje [[Alpe]] na sjeveru, na jugu [[Dolina Poa|Padska nizina]], na istoku [[Lago di Garda]] te rijeka [[Ticino]] na zapadu. [[Milano]] je drugi grad po veličini u Italiji, ujedno i glavni grad ove regije. Prijestolnica je talijanske privrede. Regija je prva po uzgoju goveda i [[svinja]], po mesnoj i mliječnoj industriji (poznati [[sir]] [[gorgonzola]]). Ekonomski je najrazvijenija, druga je po naseljenosti. U njoj su smještena najveća talijanska jezera: [[Como (jezero)|Lago di Como]], [[Adda]], [[Iseo (jezero)|Lago d'Iseo]]. == Historija == Regija je dobila ime po [[Langobardi]]ma, koji su u ove krajeve došli nakon pada [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]]. Dugo vremena su postojale jake veze između [[Franci|franačkog]], [[Bavari|bavarskog]] i langobardskog [[plemstvo|plemstva]]. == Lombardski moto == Lombardijski moto je "''Una regione per fare''" ("regija od akcije"). == Provincije == Regija je podijeljena na 12 [[Provincije Italije|provincija]], nazvanih po njihovim glavnim gradovima: * [[Bergamo (provincija)|Bergamo]] * [[Brescia (provincija)|Brescia]] (industrija [[oružje|oružja]]) * [[Como (provincija)|Como]] (industrija [[svila|svile]], [[Como (jezero)|Jezero Como]]) * [[Cremona (provincija)|Cremona]] * [[Lecco (provincija)|Lecco]] * [[Lodi (provincija)|Lodi]] * [[Mantova (provincija)|Mantova]] * [[Milano (provincija)|Milano]] * [[Monza i Brianza (provincija)|Monza i Brianza]] (tek od 2009.) (industrija namještaja) * [[Pavia (provincija)|Pavia]] (jedan od najstarijih [[univerzitet]]a) * [[Sondrio (provincija)|Sondrio]] (Valtellina) * [[Varese (provincija)|Varese]] (industrija cipela) Provincije su podijeljene u ukupno 1562 [[komuna]], s vrlo raznolikim brojem stanovnika ('''Milano''': 1,256,211, '''Morterone''' na [[Como (jezero)|jezeru Como]]: 33, pop popisu iz [[2001]].) == Veći gradovi == * [[Milano]] 1,256,211 [[Datoteka:Palazzo Carminati e Palazzo Haas.jpg|thumb|right|400px|Piazza Duomo, Milano]] * [[Brescia]] 187,567 * [[Monza]] 120,204 * [[Bergamo]] 113,143 * [[Varese]] 80,511 * [[Sesto San Giovanni]] 78,850 * [[Como]] 78,680 * [[Busto Arsizio]] 75,916 * [[Cinisello Balsamo]] 72,050 * [[Pavia]] 71,214 * [[Cremona]] 70,887 * [[Vigevano]] 57,450 * [[Legnano]] 53,797 * [[Rho]] 50,246 == Transport == === Aerodromi === {{sectionStub}} <!-- There are four main airports in Lombardy: *[[Malpensa International Airport|Milan-Malpensa Int.l Airport]] (MXP), *[[Linate Airport|Milan-Linate Airport]] (LIN) *Bergamo-Orio al Serio Airport (BGY) *Brescia Montichiari (VBS) [[Datoteka:Loghi SR - Milano.PNG |frame|right|Lombardy's railway services (S-R Lines)]] Milan's two airports are considered the most crowded Italian hub with more than 30 million passengers a year. --> === Željeznica === {{sectionStub}} <!-- The '''Suburban Railway Service''' (called "'''S'''" Lines, the service is similar to the [[France|French]] [[RER]] and [[Germany|German]] [[S-Bahn]]), composed of 8 commuter rail lines (10 as of [[2008]]), connects the Milan Metropolitan Area ("Great Milan"), and other important cities, like Como or Varese. The '''Regional Railway Service''' (called "'''R'''"), on the other hand, links the cities of Lombardy and connects the region with the national railway system. [[Datoteka:SFS-Milano.PNG|thumb|center|S Lines map.]] --> == Turističke informacije == === Poznate osobe iz Lombardije === * [[Vergilije]] * [[Plinije Stariji]] * [[Plinije Mlađi]] * [[Cesare Beccaria]] * [[Alessandro Volta]] * [[Alessandro Manzoni]] * [[Giorgio Gaber]] === Hrana === * Risotto alla Milanese * Cotoletta alla Milanese * Osso buco * Cassoeula * Panettone * Missoltini * Polenta * Torrone * Bresaola == Vanjske veze == {{Commonscat|Lombardy}} ;Opće informacije * [http://www.regione.lombardia.it Regione Lombardia] - službene stranice ;Provincije * [http://www.provincia.bergamo.it/ Provincija Bergamo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110308225954/http://www.provincia.bergamo.it/ |date=2011-03-08 }} * [https://web.archive.org/web/20110820160838/http://www3.provincia.brescia.it/ Provincija Brescia] * [http://www.provincia.como.it/ Provincija Como] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.como.it/ |date=2011-02-26 }} * [http://www.provincia.cremona.it/ Provincija Cremona] * [http://www.provincia.lecco.it/ Provincija Lecco] * [http://www.provincia.lodi.it/ Provincija Lodi] * [http://www.provincia.mantova.it/ Provincija Mantova] * [https://web.archive.org/web/20141218190737/http://www.provincia.milano.it/ Provincija Milano] * [http://www.provincia.pv.it/ Provincija Pavia] * [http://www.provincia.varese.it/ Provincija Varese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200308180447/http://www.provincia.varese.it/ |date=2020-03-08 }} * [http://www.provincia.sondrio.it/ Provincija Sondrio] ;Univerziteti * [http://www.polimi.it/ Milan's Politecnic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210501054330/http://www.polimi.it/ |date=2021-05-01 }} * [http://www.unibocconi.it/ Università Bocconi] (Milan) * [http://www.unicatt.it/ Università Cattolica del Sacro Cuore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403083126/http://www.unicatt.it/ |date=2015-04-03 }} (Milan) * [http://www.unimi.it/ Università degli Studi di Milano] * [http://www.unimib.it/ Università degli Studi Milano Bicocca] (Milan-Monza) * [http://www.unibg.it/ Università degli Studi di Bergamo] * [http://www.unibs.it/ Università degli Studi di Brescia] * [http://www.unimn.it/ Università degli Studi di Mantova] * [http://www.unipv.it/ Università degli Studi di Pavia] * [http://www.uninsubria.it/ Università degli Studi dell'Insubria] (Varese-Como) {{Regije Italije}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Lombardija| ]] [[Kategorija:Regije Italije]] 7wg3i27qclxkgwlonmntd9ii7nz3nte 0 13933 42716315 42450154 2026-11-04T18:55:17Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Crnogorski komunisti|Crnogorski komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716315 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Milo Đukanović | slika = Milo Đukanović at the Enthronement of Naruhito (1).jpg | širina_slike = 250px | opis = '''Milo Đukanović''' | ime_po_rođenju = Milo Đukanović | datum_rođenja = {{Birth date and age|1962|02|15|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Nikšić]], [[Socijalistička republika Crna Gora]], [[SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = Plava Palata, [[Cetinje]] | državljanstvo = [[Crna Gora|Crnogorsko]] | zanimanje = [[Politika|Političar]] | roditelji = }} '''Milo Đukanović''' ([[15. 2.]] [[1962]]) bivši je predsjednik Crne Gore. Kao premijer služio je od 1991. do 1998, a od 1998. do 2002. bio je predsjednik. Od 2003. do 2006. bio je premijer, a od 2008. ponovno se nalazio na mjestu premijera. Godine 2018. na izborima ponovo je izabran za predsjednika. Na predsjedničkim izborima 2023. izgubio je od [[Jakov Milatović|Jakova Milatovića]], kandidata Pokreta „Evropa sad!”. Politikom se počeo baviti kao član [[Komunistička partija Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]. Početkom 1989. kao pristalica [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] sudjelovao je u [[antibirokratska revolucija|antibirokratskoj revoluciji]], kojom je svrgnuto tadašnje [[Savez komunista Crne Gore|partijsko]] rukovodstvo u Crnoj Gori te postao vodeći član nove [[nomenklatura|nomenklature]]. Sa svojim bliskim suradnikom [[Momir Bulatović|Momirom Bulatovićem]] bio je u početku Miloševićev saveznik. Nekadašnji Savez komunista Crne Gore transformiran je pod njegovim rukovodstvom u [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|Demokratsku partiju socijalista]], koja je otada dobijala sve višestranačke izbore. Tu politiku napustio je 1997. godine. Kao cilj svoje stranke i vlade naveo je osamostaljenje Crne Gore. Iako se zbog toga razišao s dijelom svojih dotadašnjih pristalica, u tome je imao snažnu podršku Zapada i velikog dijela crnogorske javnosti. Taj cilj ostvaren je postupno; godine 2003. formirana je konfederalna [[Srbija i Crna Gora|Državna zajednica Srbija i Crna Gora]], od koje se Crna Gora odvojila referendumom 2006. godine. == Vanjske veze == {{Commonscat|Milo Đukanović}} {{biog-stub}} {{Lifetime|1962||Đukanović, Milo}} [[Kategorija:Crnogorski političari]] [[Kategorija:Predsjednici Crne Gore]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Biografije, Nikšić]] [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] tf3cff343huj1e84no5tex7x89r4up4 42716316 42716315 2026-11-04T18:58:07Z نوفاك اتشمان 11942 dodana kategorija [[:Kategorija:Premijeri Crne Gore|Premijeri Crne Gore]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716316 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Milo Đukanović | slika = Milo Đukanović at the Enthronement of Naruhito (1).jpg | širina_slike = 250px | opis = '''Milo Đukanović''' | ime_po_rođenju = Milo Đukanović | datum_rođenja = {{Birth date and age|1962|02|15|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Nikšić]], [[Socijalistička republika Crna Gora]], [[SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = Plava Palata, [[Cetinje]] | državljanstvo = [[Crna Gora|Crnogorsko]] | zanimanje = [[Politika|Političar]] | roditelji = }} '''Milo Đukanović''' ([[15. 2.]] [[1962]]) bivši je predsjednik Crne Gore. Kao premijer služio je od 1991. do 1998, a od 1998. do 2002. bio je predsjednik. Od 2003. do 2006. bio je premijer, a od 2008. ponovno se nalazio na mjestu premijera. Godine 2018. na izborima ponovo je izabran za predsjednika. Na predsjedničkim izborima 2023. izgubio je od [[Jakov Milatović|Jakova Milatovića]], kandidata Pokreta „Evropa sad!”. Politikom se počeo baviti kao član [[Komunistička partija Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]. Početkom 1989. kao pristalica [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] sudjelovao je u [[antibirokratska revolucija|antibirokratskoj revoluciji]], kojom je svrgnuto tadašnje [[Savez komunista Crne Gore|partijsko]] rukovodstvo u Crnoj Gori te postao vodeći član nove [[nomenklatura|nomenklature]]. Sa svojim bliskim suradnikom [[Momir Bulatović|Momirom Bulatovićem]] bio je u početku Miloševićev saveznik. Nekadašnji Savez komunista Crne Gore transformiran je pod njegovim rukovodstvom u [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|Demokratsku partiju socijalista]], koja je otada dobijala sve višestranačke izbore. Tu politiku napustio je 1997. godine. Kao cilj svoje stranke i vlade naveo je osamostaljenje Crne Gore. Iako se zbog toga razišao s dijelom svojih dotadašnjih pristalica, u tome je imao snažnu podršku Zapada i velikog dijela crnogorske javnosti. Taj cilj ostvaren je postupno; godine 2003. formirana je konfederalna [[Srbija i Crna Gora|Državna zajednica Srbija i Crna Gora]], od koje se Crna Gora odvojila referendumom 2006. godine. == Vanjske veze == {{Commonscat|Milo Đukanović}} {{biog-stub}} {{Lifetime|1962||Đukanović, Milo}} [[Kategorija:Crnogorski političari]] [[Kategorija:Predsjednici Crne Gore]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Biografije, Nikšić]] [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Premijeri Crne Gore]] 5vtdp2xl79v811rc6fca5o6omaemwfd 42716331 42716316 2026-11-04T20:50:33Z نوفاك اتشمان 11942 {{nedostaju izvori}} 42716331 wikitext text/x-wiki {{nedostaju izvori}} {{Infokutija biografija | ime = Milo Đukanović | slika = Milo Đukanović at the Enthronement of Naruhito (1).jpg | širina_slike = 250px | opis = '''Milo Đukanović''' | ime_po_rođenju = Milo Đukanović | datum_rođenja = {{Birth date and age|1962|02|15|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Nikšić]], [[Socijalistička republika Crna Gora]], [[SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = Plava Palata, [[Cetinje]] | državljanstvo = [[Crna Gora|Crnogorsko]] | zanimanje = [[Politika|Političar]] | roditelji = }} '''Milo Đukanović''' ([[15. 2.]] [[1962]]) bivši je predsjednik Crne Gore. Kao premijer služio je od 1991. do 1998, a od 1998. do 2002. bio je predsjednik. Od 2003. do 2006. bio je premijer, a od 2008. ponovno se nalazio na mjestu premijera. Godine 2018. na izborima ponovo je izabran za predsjednika. Na predsjedničkim izborima 2023. izgubio je od [[Jakov Milatović|Jakova Milatovića]], kandidata Pokreta „Evropa sad!”. Politikom se počeo baviti kao član [[Komunistička partija Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]. Početkom 1989. kao pristalica [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] sudjelovao je u [[antibirokratska revolucija|antibirokratskoj revoluciji]], kojom je svrgnuto tadašnje [[Savez komunista Crne Gore|partijsko]] rukovodstvo u Crnoj Gori te postao vodeći član nove [[nomenklatura|nomenklature]]. Sa svojim bliskim suradnikom [[Momir Bulatović|Momirom Bulatovićem]] bio je u početku Miloševićev saveznik. Nekadašnji Savez komunista Crne Gore transformiran je pod njegovim rukovodstvom u [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|Demokratsku partiju socijalista]], koja je otada dobijala sve višestranačke izbore. Tu politiku napustio je 1997. godine. Kao cilj svoje stranke i vlade naveo je osamostaljenje Crne Gore. Iako se zbog toga razišao s dijelom svojih dotadašnjih pristalica, u tome je imao snažnu podršku Zapada i velikog dijela crnogorske javnosti. Taj cilj ostvaren je postupno; godine 2003. formirana je konfederalna [[Srbija i Crna Gora|Državna zajednica Srbija i Crna Gora]], od koje se Crna Gora odvojila referendumom 2006. godine. == Vanjske veze == {{Commonscat|Milo Đukanović}} {{biog-stub}} {{Lifetime|1962||Đukanović, Milo}} [[Kategorija:Crnogorski političari]] [[Kategorija:Predsjednici Crne Gore]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Biografije, Nikšić]] [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Premijeri Crne Gore]] 6zkbfhnxu4b6brc9flqswhtj0ep0m7l 0 14308 42716247 42716176 2026-11-04T12:51:30Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti|Jugoslavenski komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716247 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Franjo Tuđman |image = FranjoTudman.JPG |office = 1. [[predsjednik Republike Hrvatske|predsjednik Hrvatske]] |primeminister = [[Stjepan Mesić]]<br />[[Josip Manolić]]<br />[[Franjo Gregurić]]<br />[[Hrvoje Šarinić]]<br />[[Nikica Valentić]]<br />[[Zlatko Mateša]] |term_start = 30. 5. 1990. |term_end = 10. 12. 1999. |succeeding = |predecessor = Ured uspostavljen |successor = vd. [[Vlatko Pavletić]]<br /> v.d. [[Zlatko Tomčić]]<br /> [[Stjepan Mesić]] |office2 = |term_start2 = |term_end2 = |birth_date = [[14. 5.|14.5.]][[1922]]. |birth_place = [[Veliko Trgovišće]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] <small>(danas [[Hrvatska]])</small> |death_date = [[10. 12.|10.12.]][[1999]]. |death_place = |party = [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]] <small>(1989-1999)</small> |otherparty = [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]] <small>(1941-1967) |spouse = [[Ankica Tuđman]] rođ. Žumbar |alma_mater = Vojna akademija u Beogradu<br /> [[Sveučilište u Zagrebu]] |profession = [[vojnik]]<br />[[historičar]]<br />[[političar]] }} '''Franjo Tuđman''' ([[Veliko Trgovišće]], 14. svibnja 1922. – [[Zagreb]], 10. prosinca 1999.),<ref>{{Cite web |title=Tuđmanov sprovod |url=http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199912/91214-005-pubs-zag.htm |access-date=2011-06-17 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305025713/http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199912/91214-005-pubs-zag.htm |dead-url=yes }}</ref> jugoslavenski i hrvatski general, povjesničar i političar. U gotovo 60 godina dugoj karijeri prošao je put od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskog]] [[komesar]]a i najmlađeg [[general]]a [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] do hrvatskog [[Hrvatski nacionalizam|nacionalista]] i prvog predsjednika nezavisne [[Hrvatska|Republike Hrvatske]]. == Djetinjstvo == [[Datoteka:Rodna kuca Dr-2.JPG|thumb|right|Rodna kuća Franje Tuđmana]] Rodio se u [[Veliko Trgovišće|Velikom Trgovišću]], selu u [[Hrvatsko zagorje|Hrvatskom zagorju]]. Nema pouzdanih podataka o podrijetlu prezimena Tuđman. Neki izvori ga opisuju kao mađarsko, drugi kao njemačko.<ref name="Hudelist2004-11">{{Cite book | first=Darko | last=Hudelist | title=Tuđman-biografija | at=Djetinjstvo i školovanje u Velikom Trgovišću | pages=11 | location=Zagreb | publisher=Profil. | year=2004 | isbn= 9531200386 | url= | ref=Hudelist2004 }}</ref> Prva spomenuta osoba sa tima prezimenom jest Michael Tugyman, spomenut u matičnim knjigama iz 17 stoljeća.<ref name="Hudelist2004-11"/> Ne postoje pak nikakvi dokazi koji bi ukazivali na njega kao izravnog pretka Franje Tuđmana.<ref name="Hudelist2004-11"/> Roditelji Franje Tuđmana koji se rodio 14. 5. 1922. su bili Stjepan i Justina Tuđman, a osim njega oni su imali još četvoro djece (Danica, Ana, Ivica i Stjepan). Odrastanje u obitelji s jakim radićevskim anticrkvenim stajalištima rezultira političkim približavanjem djece komunističkoj partiji Jugoslavije bez obzira na očev položaj u komitetu HSS za Veliko Trgovišće <ref name="Hudelist 2004 14">Hudelist,Childhood and education in Veliko Trgovišće,str. 14</ref> i dva izbora za seoskog načelnika Velikog Trgovišća 1936. i 1938. godine <ref name="Hudelist 2004 14"/>. Gotovo istovremeno s polaskom u prvi razred osnovne škole 15. 9. 1929. godine Franji iznenada umire majka Justina pri porodu <ref name=autogenerated3>Hudelist str. 14</ref> nakon čega će mu se otac oženiti za Olgu Milažaru. Po završetku osnovne škole 30.6.1933. dolazi do produžene školske pauze <ref name="Hudelist 2004 23">Hudelist str 23</ref>, koja nigdje nije bila konkretno objašnjena pa se pretpostavlja da zbog ekonomske krize obitelj <ref name=autogenerated2>Hudelist str 2</ref> nije mogla plaćati daljnje školovanje. Do nastavka školovanja koje neće završiti zbog izbijanja rata dolazi tek na jesen 1935. godine === Drugi svjetski rat i JNA === Za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] se kao i brat Stjepan priključio [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Titovim partizanima]]. Svoju početnu ulogu u komunističkoj partiji Jugoslavije rukovodioca tehnike Okružnog komiteta Krapina <ref name=autogenerated5>[http://www.vojska.net/hrv/zivotopis/t/tudjman/franjo/ Franjo Tuđman]</ref> će u partizanima unaprediti tako da postaje zamjenik političkog komesara [[Prvi zagorski partizanski odred|Zagorskog partizanskog odreda]] <ref name=autogenerated5 />, nakon čega je unapređen u zamjenika političkog komesara Udarne brigade Braća Radić 19.1.1944 <ref name=autogenerated5 /> gdje se zadržava samo do aprila 1944. kada biva unapređen u 32. zagorsku diviziju NOVJ na položaj vršitelja dužnosti političkog komesara <ref>[http://www.vojska.net/hrv/drugi-svjetski-rat/jugoslavija/divizija/32/ 32. zagorska divizija NOVJ]</ref>. Ubrzo po dolasku na taj položaj Franjo Tuđman je unapređen tako da počinje raditi u personalnom odsjeku 10. zagrebačkog korpusa gdje ostaje do slanja u Beograd tijekom januara 1945. gdje počinje raditi kao predstavnik [[Socijalistička Republika Hrvatska|NR Hrvatske]] u Vrhovnom štabu JA, a po završetku ratu prelazi na vojno mjesto u glavnoj personalnoj upravi Ministarstva obrane.<ref name=autogenerated5 /><ref name="HDZ">{{Cite web |title=Franjo Tuđman biografija na sajtu HDZa |url=http://www.hdz.hr/default.aspx?id=146 |access-date=2011-03-10 |archivedate=2011-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522042736/http://www.hdz.hr/default.aspx?id=146 |deadurl=yes }}</ref> Tijekom rata Franji je poginuo brat Stjepan, ali je i upoznao svoju suprugu Ankicu s kojom se ženi u Beogradu [[25. 5.|25.5.]] 1945. godine na prvi [[Dan mladosti]] koji se u socijalističkoj Jugoslaviji slavio kao službeni rođendan njenog osnivača [[Josip Broz Tito|Josipa Broz Tita]]. Nakon ratnih trauma za Franju Tuđmana zadnji, a ujedno i najveći šok postaje vijest o smrti oca i maćehe. Prema policijskom izviješću njeegov otac je ubio maćehu, a potom i sebe 26. 4. 1946. godine. Bez obzira na činjenicu kako je postao oficir tijekom rata pošto nije bio završio srednju školu on i njegova supruga koja je bila u sličnoj školskoj situaciji zajedno završavaju partizansku gimnaziju 1945. godine, a to početno školovanje on nastavlja u višoj vojnoj akademiji koju će uspješno završiti 1957. godine <ref name="moljac">{{Cite web |title=Franjo Tuđman biografija na moljac.hr |url=http://www.moljac.hr/biografije/tudjman.htm |access-date=2011-03-10 |archivedate=2013-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508152706/http://www.moljac.hr/biografije/tudjman.htm |deadurl=yes }}</ref>. Istovremeno s radom u personalnoj upravi ministarstva obrane i školovanjem vojna karijera Franje Tuđmana je cvjetala tako da 1953. godine postaje pukovnik, a 1959. godine i najmlađi general JNA. Kao mladi, sposobni i ambiciozni oficirski kadar 23.5.1954. godine Franjo Tuđman postaje sekretar <ref name="Hudelist 2004 211">Hudelist str 211</ref>, a u svibnju 1958. godine i predsjednik ''[[Sportsko društvo Partizan|JSD Partizan]]''<ref name="Hudelist 2004 211"/>,koji je tijekom cijelog postajanja druge i treće Jugoslavije bio u stvarnosti vojni klub. Bez obzira na sve vojne karijerne uspjehe Franje Tuđmana njega u pedesetim godinama dvadesetog veka počinje zanimati historiografija pa se počinje baviti pisanjem tako da mu 1957. godine izlazi prvo djelo "Rat protiv rata". Četri godine kasnije to jest 1961. godine Franjo Tuđman donosi odluku o prekidu vojne karijere kako bi se mogao baviti historiografijom <ref name="HDZ" />. == Karijera 1960-ih == Godine [[1961]]. na vlastiti zahtjev napušta vojsku te postaje osnivač Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske u [[Zagreb]]u čiji postaje direktor. Osnovu za stvaranje novog instituta daruje postaje Historijsko odjeljenje Centralnog komiteta KPH koje ulazi u sastav novoosnovang instituta po odluci Centralnog Komiteta KPJ iz 1961. godine <ref>[http://arhinet.arhiv.hr/_Generated/Pages/Stvaratelji.PublicDetails.aspx?ItemId=7931 Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, a sam institut još dobiva, državnu novčanu pomoć i dio konfiscirane jevrejske vile <ref name="moljac" />. Također osim posla na institutu Franjo Tuđman prvo 1962. godine postaje predsjednik Komisije za međunarodne odnose Glavnog odbora Socijalističkog saveza Hrvatske <ref name="moljac" />, a potom 1963. profesor predavač na Zagrebačkom universitetu <ref name="moljac" /> dok vrhunac ove strelovite karijere postaje njegovo biranje u Sabor 1965. godine predsjednik Odbora za znanstveni rad Prosvjetno-kulturnog vijeća Sabora SR Hrvatske <ref name="moljac" />. Istovremeno s ovim uzdizanjem na najviše partijske dužnosti Franjo Tuđman dolazi rano pod utjecaj ideja hrvatskog proljeća tako u ime Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske potpisuje [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|Deklaraciju o hrvatskom jeziku]] iz 1967. godine koja se našla u suprotnosti sa službenom jugoslavenskom politikom koja je podržavala [[Novosadski dogovor]] iz 1954. godine. Ova Tuđmanova odluka ga košta mjesta u institutu pošto je praktički odmah smjenjen <ref name="moljac" />, izbačen iz [[Komunistička partija Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] i potom 1969. godine je smjenjen i u Saboru to jest nije mu dan još jedan saborski mandat. To političko kažnjavanje nekad podobnog Franje Tuđmana ga nije sprečilo da 1969. godine izda svoju knjigu ''Velike ideje i mali narodi'' koja se bavi s političkom historijom različitom od onoga što je tada bila historijska dogma prezentirana i štićena od komunističke partije čime definitivno postaje [[disident]]. == Disident == Kraj šezdesetih i početak sedamdesetih godina 20 veka je u [[Socijalistička Republika Hrvatska|SR Hrvatskoj]] razdoblje koje će dobiti ime [[Hrvatsko proljeće]] tijekom kojeg tamošnji političari traže promjene unutrašnje organizacije Jugoslavije, osamostaljenje hrvatskog jezika i slično. Ovaj proces koji završava 1971. godine hapšenjem tadašnjih glavnih hrvatskih reformatorski nastrojenih političara ne zaobilazi niti Franju Tuđmana koji tada ipak spada u drugu hrvatsku političku ligu za razliku od na primer [[Miko Tripalo|Mika Tripala]], [[Savka Dabčević-Kučar|Savke Dabčević]] ili [[Dražen Budiša|Dražena Budiše]]. Nakon hapšenja Franjo Tuđman je osuđen na 2 godine robije tijekom koje će uživati posebno povoljan status na zahtjev [[Josip Broz Tito|Tita]], a nakon 9 meseci će i biti pušten na slobodu <ref name="moljac" />. Ostatak sedamdesetih godina Franjo Tuđman ostaje u vezi s proljećarima tako da zajedno s njim daje 1977. godine intervju za [[Švedska|švedsku]] televiziju, a potom i ostale strane medije. Nakon Titove smrti [[1980]]. godine kada ostaje bez zaštite baš zbog tih intervjua Franjo Tuđman će biti ponovno uhapšen jer je u njima vršio "neprijateljsku djelatnost" i "povezivao se s emigracijom". Ovaj put će biti osuđen na 3 godine [[zatvor]]a, ali je sada pušten zbog lošeg zdravlja nakon 13 mjeseci. Daljnjih pet godina potpomognut prijateljima on vodi pravnu bitku da se ne vrati na izdržavanje kazne što 1986. godine završava zakonskom pobjedom pa za razliku od važnijih proljećaraca gotovo odmah dobiva pasoš <ref>[http://www.vecernji.hr/vijesti/tudmana-je-posjeta-americi-1987-trebao-ubiti-srpski-vojni-likvidator-clanak-64356 Tuđmana je za posjeta Americi 1987. trebao ubiti srpski vojni likvidator]</ref> i odlazi u posjet američkom kontinentu gdje se između ostalog u [[Kanada|Kanadi]] susreće s Norvalskom skupinom <ref>{{Cite web |title=Uloga Gojka Šuška u stvaranju Hrvatske |url=http://www.hic.hr/dom/399/dom05.htm |access-date=2011-03-27 |archive-date=2007-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070728072638/http://www.hic.hr/dom/399/dom05.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Vojna policija je izbacivala i obitelji s bebama |url=http://www.snv.hr/tjednik-novosti/528/vojna-policija-je-izbacivala-i-obitelji-s-bebama/ |access-date=2011-03-27 |archivedate=2011-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110320033338/http://www.snv.hr/tjednik-novosti/528/vojna-policija-je-izbacivala-i-obitelji-s-bebama/ |deadurl=yes }}</ref> koja se navodno inspirirala na lik i djelo [[Maks Luburić|Maksa Luburića]],a čiji dio članova će potom postati dužnosnici kada Tuđman bude izabran za predsjednika <ref>[http://www.crocc.org/hrvatski/news/article.php?id=11030 Hrvatska: Bedem ili vrata prema Balkanu]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Nakon prvog susreta Franjo Tuđman će redovno dolaziti u kanadske posjete tijekom sljedeće dvije godine kada će se stvoriti njegova vizija buduće samostalne Hrvatske.<ref>[http://www.e-novine.com/mobile/feljton/32263-Hrvatsko-proljee.html Hrvatsko proljeće]</ref> == HDZ == {{Glavni članak|HDZ|Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 1990}} Praktički istovremeno s ovim Tuđmanovim putovanjima [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]] se počela politički urušavati pod pritiskom [[Ronald Reagan|Ronalda Reagana]] naređenog američkog [[ekonomski rat|ekonomskog rata]] <ref>[https://weblogin.umich.edu/?cosign-www.lib&https://www.lib.umich.edu/cgi/l/login/proxy-session-init?url=http://nsarchive.chadwyck.com/ National Security Decision Directive number 54 from 1982 and NSDD 133 from 1984.]</ref> i porasta [[nacionalizam|nacionalizma]] u Srbiji kao odgovor na albanski nacionalizam na [[Kosovo|Kosovu]]. U tim novim okolnostima 1989. godine [[Socijalistička Republika Hrvatska]] je dopustila osnivanje političkih stranaka pa će nakon [[Hrvatska socijalno-liberalna stranka|HSLSa]], doći do osnivanja [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZa]] na čijoj prvoj sjednici će za [[predsjednik|predsednika]] biti izabran politički spretni Franjo Tuđman koji postaje kao bivši jugoslavenski [[komesar]] i [[general]] podoban dijelu tadašnjih pre svega hrvatskih sigurnosnih dužnosnika predstavljenih u liku [[Josip Boljkovac|Josipa Boljkovca]], a istovremeno i Hrvatima u inostranstvu predstavljeni u liku [[Gojko Šušak|Gojka Šuška]] <ref name="moljac-šušak">{{Cite web |title=Gojko Šušak |url=http://www.biografije.org/susak.htm |access-date=2011-06-07 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725074835/http://www.biografije.org/susak.htm |dead-url=yes }}</ref>. Tijekom izborne kampanje za prve slobodne izbore u atmosferi dubokoj zatrovanoj [[Slobodan Milošević|miloševićevom]] nacionalističkom propagandom u kojoj su i Franjo Tuđman i [[Ivica Račan]] proglašeni [[ustaše|ustašama]] poruka prvog za stvaranje samostalne države, zajedno s financijskom pomoći iz inostranstva <ref name="moljac-šušak"/> i izmišljenim <ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/107303/Default.aspx Benkovački atentat na Franju Tuđmana velika je obmana]</ref> [[atentat]]om na Tuđmana u [[Benkovac|Benkovcu]] će mu i njegovoj stranci donesti izbornu pobedu. == Ratni predsednik Hrvatske == {{Glavni članak|Raspad SFRJ|Sastanak u Karađorđevu}} U trenutku kada [[30. 5.|30.5.]][[1990]]. godine [[Hrvatski sabor|Sabor]] izabire Franju Tuđmana za predsednika Hrvatske ona se našla u vrlo teškoj situaciji zbog početaka srpske pobune do koje dolazi radi protivljenja HDZ programu samostalne Hrvatske i razoružane teritorijalne obrane. U tim okolnostima Tuđmanov, hrvatski prioritet postaje naoružavanje što se uspješno provodi tijekom sljedeće godine dana pre svega uz financijsku pomoć Hrvata iz [[inostranstvo|inostranstva]], dok njegovi potom od srpske propagande milion puta ponovljeni "lapsusi" stavljaju pod znak pitanja na Tuđmanov navodni pokušaj mirnog raspada Jugoslavije. Njegova nepromišljena izjava da je "ponosan što mu žena nije niti [[Jevreji|Židovka]] niti [[Srbi|Srpkinja]]" <ref group="notes">zaboravljajući pritom da mu je zet po nacionalnosti Srbin</ref>, uzimanje "šahovnice" za [[grb Hrvatske]] (koju mnogi Srbi poimaju kao "ustašku" iako je njeno podrijetlo puno starije) , ali definitivno ništa u pogledu mira i smirivanja tenzija među hrvatskim Srbima histeriziranim Miloševićevom [[propaganda|propagandom]]. Istovremeno s tim događajima u Zagrebu izabrani srpski zastupnici u Saboru kojeg su napustili nakon izbora Franje Tuđmana za predsednika osnivaju svoju skupštinu u Kninu i [[17. 8.|17.8.]][[1990]] to jest samo 3 dana nakon što je podignuta borbena gotovost JNA "samoinicijativno" se dižu u otvorenu pobunu poznatu pod imenom Balvan revolucija koja je pomognuta pozicijom 9 korpusa [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i pretnjom vrha armije upućenoj Hrvatskoj:"Ako padne i jedna srpska glava biti će krvi". U ovim prvim napetim danima realno nemoćan Franjo Tuđman šalje protestnu poruku predsedniku predsjedništva SFRJ [[Borisav Jović|Borisavu Joviću]] da je do pobune hrvatskih Srba došlo tek nakon njihovog sastanka s Jovićem, što ovaj komentira da se treba maknuti s vlasti pošto do pobune dolazi: "kada on postaje predsednik". U takvim uvjetima Franjo Tuđman počinje taktizirati i kupovati vreme s bezbroj sastanaka s Miloševićem od kojih će prvi na vlastiti zahtjev biti na sjednici predsedništva SFRJ tijekom oktobra 1990 <ref>Zaključci sjednice:Hrvatska i Slovenija žele konfederaciju, Makedonija zajedno s Bosnom i Hercegovinom federaciju, ali pod uvjetom da prve dvije ostanu u njoj dok Crna Gora zajedno sa Srbijom dopuštaju raspad SFRJ, ali pod uvjetom da se teritorij onih koji odlazi podijeli po nacionalnom ključu</ref> dok sljedeće godine to postaje ujedno i najkontroverzniji dio njegove politike simboliziran [[Sastanak u Karađorđevu|Sastankom u Karađorđevu]] gdje se po izjavama britanskih i američkih diplomata zajedno s onima [[stjepan Mesić|zamjenika predsjednika]] i [[Ante Marković|premijera]] SFRJ između ostalog vodio razgovor o podjeli [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] između Hrvatske i Srbije. Taj sastanak iz marta 1991 će se ponoviti i sljedeći mjesec, a zavisno od kasnijih interpretacija Tuđmanov cilj je i dalje bio kupovina vremena kako bi što kasnije počela Srpska invazija Hrvatske ili podjela [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Istovremeno s tim neuspješnim pregovorima pobunjeni hrvatski [[Srbi]] naoružani od [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] koja u martu 1991. godine otkazuje poslušnost vladi [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], proglašavaju svoju nezavisnost,a vlada Franje Tuđman uz pomoć stotine miliona dolara dobivenih iz inostranstva naoružava uz pre svega dopuštenje [[Mađarska|Mađarske]] organizira svoje prve vojne snage koje su se na početku vodile kao rezervni policijski sastav, a potom predsedničkom uredbom od 20. travnja 1991. godine biva osnovana Hrvatska vojska pod imenom [[Zbog narodne garde]]. === Rat u Hrvatskoj === {{Glavni članak|Rat u Hrvatskoj}} Tehnički Jugoslavija prestaje postojati u martu 1991. godine nakon što je [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] upotrebljena protuustavno u [[Pakrac]]u i protiv civilnih demonstranata u [[Beograd]]u,a njen pokušaj državnog udara je bio zaustavljen nakon čega savezni sekretari za narodnu obranu otkazuju poslušnost vladi. Bez obzira na sada već otvorene ratne igre pregovori Tuđmana i Miloševića se nastavljaju, a tijekom njih po rječima [[Stjepan Mesić|Stipe Mesića]] tadašnji predsjednik Hrvatske je uspio dobiti od predsjednik Srbije 33 bosanskohercegovačke općine na području pre svega [[Turska Hrvatska|Turske Hrvatske]] i [[Hercegovina|Hercegovine]] s 1.166.577 stanovnika (473.789 [[Bošnjaci|Bošnjaka]], 460.462 [[Hrvati|Hrvata]], 164.549 [[Srbi|Srba]] i 67.777 ostalih). Bez obzira na taj dogovor po rječima [[Borisav Jović|Borisava Jovića]] predsjednika predsjedništva Jugoslavije [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] [[5.4.[[1991]]. godine donosi odluku o početku rata bez saglasnosti predsjedništva Jugoslavije (koju i tako nikada ne bi dobili) u cilju "zaštite" srpskog naroda u Hrvatskoj to jest zaštite onoga već osvojenog <ref>Borislav Jović:Posljednji dani SFRJ, str 317.</ref>. U skladu s tom naredbom JNA je počela dovoditi nova vojne snage u Hrvatsku što je od nje bilo ignorirano, dopušteno dok tadašnje najvažnije odluke Franje Tuđmana postaju blokiranje odluka vlastitog ministra obrane [[Martin Špegelj|Martina Špegelja]] o napadu na JNA svim snagama zbog još uvek oružano i organizacijski slabih hrvatskih vojnih snaga i odluka o samostalnosti Republike Hrvatske donesena [[25. 6.|25.6.]][[1991]]. zajedno sa slovenskom identičnom odlukom koja dovodi do "šaljivog" rata u Sloveniji s [[katastrofa]]lnim promenama za Hrvatsku pošto je rat iskorišten da bi JNA "osigurala" [[most]]ove prema Hrvatskoj i smjenu Slovenca generala Kolšeka zapovjednika pete vojne oblasti (u koju spada Hrvatska) s mnogo lojalnijim Srbinom generalom Avramovićem u pripremi za budući rat. Pošto se bez obzira na ranije dogovore s Miloševićem i odgodu odluke o nezavinosti pod pritiskom [[EEZ]]a rat postao neupitna budućnost Franjo Tuđman donosi odluku o stvaranju vlade nacionalnog jedinstva u cilju ujedinjavanja cjelokupne Hrvatske u njenoj obrani. Tijekom [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] koji je uskoro počeo Tuđmanov autokratski način upravljanja uspjeva efikasno upravljati obranom Hrvatske i istovremeno donositi strateški teške odluke kao što su bile osvajanja kasarna [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] u hrvatskim gradovima i žrtvovanje Vukovara.. Jedna od najvećih pohvala Tuđmanovog načina upravlja obranom Hrvatske je došla iz protivničkih redova od strane penzionisanog jugoslavenskog ministra obrane [[Branko Mamula|Branka Mamule]] koji je kasnije izjavio: "Tuđman je zauzeo strateški ispravan stav:Na vanjskom planu insistirati i stvarati vojsku koja bi se istovremeno mogla boriti s JNA i krajiškom paravojskom, a kada Hrvatska bude priznati i JNA se morala povući poraziti krajišku vojsku i na tjerati Srbe na poslušnost. Dok se ne stvore ti drugi uvjeti zauzet je stav da se odugovlači, pregovara, ne izaziva JNA na radikalni razračun,a kada se ocijeni da bi ona to mogla učiniti tražit prekid neprijateljstava, drugim rječima kupovati vreme. Uspjelo mu je ostvariti sva tri cilja, samo što se za pobjedu nad krajiškom vojskom moralo čekati do 1995. godine." === Rat u Bosni i Hercegovini === {{Glavni članak|Rat u Bosni i Hercegovini|Operacija Oluja}} Tuđmanova politika prema susjednoj Bosni i Hercegovini bila je obilježena njegovim vlastitim idejama [[Velika Hrvatska|Velike Hrvatske]], konceptima o kojima je javno govorio i pisao još mnogo pre nego što je postao predsjednik. Po tim idejama o kojima pored ostalog piše i u svojoj knjizi ''Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi'' [[Bosna i Hercegovina]] treba biti dio Hrvatske federalne jedinice, a bošnjačko pučanstvo je po njemu u svojoj golemoj većini po svom etničkom sastavu i govoru neprijekorno hrvatskog podrijetla. U skladu s takvim vlastitim razmišljanjima Franjo Tuđman je podesio hrvatsku politiku po pitanju rata u Bosni i Hercegovini gdje će hrvatsku petokolonašku ulogu preuzeti HDZ BiH koji je po vlastitom statutu bio "konstitutivni dio jedinstvene HDZ organizacije sa sjedištem u Zagrebu". Nakon što predsednik HDZ BiH [[Stjepan Kljuić]] odbije program razbijanja Bosne i Hercegovine on će prvo biti ignoriran, a potom i zamjenjen osuđenim kriminalcem <ref>[http://www.bratovstina.com/content/view/215/53/ Mate Boban životopis]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Mate Boban|Matom Bobanom]]. O svojoj namjeri aneksije [[Cazin]]ske Krajine i zapadne [[Hercegovina|Hercegovine]] Franjo Tuđman nakon sklapanja ratnog primirja u Hrvatskoj 1992. potpuno opušteno kaže:"sadašnji Hrvatski perec je neprirodan" i "među građanstvom tih krajeva postoji veliki interes u priključenju Hrvatskoj". U skladu s takvim razmišljanjem nakon početka srpskog napada na Bosnu i Hercegovinu od Tuđmana postavljeni predsednik [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Republike Herceg-Bosne]] i od [[Slobodan Milošević|Miloševića]] postavljen predsednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]] postižu mirovni dogovor. Taj sporazum je imao i stavke o podjeli Bosne i Hercegovine pa će od strane njihovih kritičara biti opisivan kao dogovor razbojničkih država sličan s dogovorom [[Pakt Ribbentrop-Molotov|Hitler-Staljin]] o podjeli [[Poljska|Poljske]] 1939. godine.<ref>[http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/74018005.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=May+10%2C+1992&author=&desc=Carving+Up+Bosnia Carving Up Bosnia]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Dok cijela 1992. godina rata prolazi u pre svega srpskim napadima na područja pod kontrolom vlade Bosne i Hercegovine [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Herceg-Bosna]] pod direktnim nadzorom Tuđmanovog predstavnika u liku zamjenika ministra obrane [[Slobodan Praljak|generala Praljka]] postepeno proširuje teritorij pod svojom kontrolom u centralnoj Bosni, a u skladu s dogovorom o podjeli države između Tuđmana i Miloševića prvi prepušta drugome kontrolu nad [[Bosanska Posavina|bosanskom Posavinom]],a zauzvrat po dogovoru dobiva samo [[Kupres]]. Otvoreni [[hrvatsko-bošnjački rat]] počinje 1993. kada po podacima bosanskohercegovačke vlade, [[UNPROFOR]]a i stranih medija dijelovi [[Hrvatska Vojska|Hrvatske vojske]] ulaze u u Bosnu i Hercegovinu <ref>[http://www.nytimes.com/1994/01/11/world/the-nato-summit-croats-and-bosnians-battle.html?scp=8&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt THE NATO SUMMIT; Croats and Bosnians Battle]</ref> kako bi pomogli Herceg-Bosni u njenom napadu na centralnu Bosnu, dok istovremeno Franjo Tuđman propagandno objašnjava agresiju pokušajem "Bošnjaka" da osvoji teritorij naseljen Hrvatima do [[Neum]]a ?! Totalni debakl ove agresije rezultira Tuđmanovim histeričnim zahtjevima, pretnjama da se završi [[hrvatsko-bošnjački rat]] ili će [[Hrvatska]] početi rat svom snagom <ref>[http://www.nytimes.com/1993/11/04/world/bosnians-storm-area-sending-thousands-of-croats-fleeing.html?scp=9&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt Bosnians Storm Area, Sending Thousands of Croats Fleeing]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/1994/01/11/world/the-nato-summit-croats-and-bosnians-battle.html?scp=5&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt THE NATO SUMMIT; Croats and Bosnians Battle]</ref>. Posledica ovog Tuđmanovog [[rat]]a omraženog u Bosni i Hercegovini i u Hrvatskoj gdje gotovo dovodi do raspada [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZa]] postaje diplomatski snalažljiv [[Washingtonski sporazum|mirovni sporazum]] kojim nastaje 1994. godine [[Federacija Bosne i Hercegovine]] koja potom treba ući u slabu uniju, [[konfederacija|konfederaciju]] s Hrvatskom <ref>[http://www.nytimes.com/1994/03/05/world/croatian-leader-backs-pact-by-bosnia-s-muslims-and-croats.html?scp=2&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt Croatian Leader Backs Pact by Bosnia's Muslims and Croats]</ref> što se nikada neće dogoditi, ali čime je zadovoljena Tuđmanova fiksacija. Tijekom mjeseci nakon ovog dogovora [[Hrvatska]] dobiva američke vojne savjetnike za organiziranje Hrvatske vojske koja sljedeću godinu u dogovoru s bosanskohercegovačkom vlada pokreće vojne akcije što rezultiraju prvo ukidanjem [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], a potom i zajedničkom ofenzivom u Bosni i Hercegovini čime završava tamošnji rat. U tom razdoblju tijekom druge polovice 1995. godine Franjo Tuđman bivši [[predsjednik|predsednik]] naroda koji se bori za slobodu (1991.), a potom predsednik razbojničke države (1993) postaje trijumfalni pobjednik u ratu čije akcije [[Operacija Oluja|oslobađaju Hrvatsku]] i završavaju [[rat u Bosni i Hercegovini]]. Račun za hrvatsko-bošnjački sukob na kraju zbog Tuđmanove, [[Gojko Šušak|Šuškove]] i [[Mate Boban|Bobanove]] smrti će osim [[Stanovništvo Hrvatske|stanovnika Hrvatske]] koje ga je financiralo više od deset godina kasnije platiti preživjelo rukovodstvo [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Herceg-Bosne]] na čelu s tadašnjim hrvatskim pomoćnikom ministra obrane [[Slobodan Praljak|Slobodanom Praljkom]]. == Unutrašnji poslovi == === Ekonomija === Tuđmanova mnogo puta ponovljena državnička vizija [[privatizacija|privatizacije]] postaje stvaranje hrvatskog elitnog sloja od 200 obitelji <ref name=autogenerated1>[http://www.vecernji.hr/vijesti/mesic-tudman-je-precijenjen-svatko-je-mogao-biti-predsjednik-clanak-303335 Mesić: Tuđman je precijenjen, svatko je mogao biti predsjednik]</ref> , a početnu smjernicu, zeleno svetlo u tom smjeru mu daruju [[Svjetska banka|Svetska banka]] i [[Međunarodni monetarni fond|MMF]] zahtevima da se pokrene praktički odmah divlja privatizacija, teoretski prodaja, a u stvarnosti poklanjanje državnih poduzeća u privatne ruke na području cele istočne Evrope. Pokušaj premijera [[Franjo Gregurić|Franje Gregurića]] 1992. godine da se pokrene pitanje darovanja dionica radnicima kao u praktički svim drugim bivšim socijalističkim državama od [[Slovenija|Slovenije]] pa sve do [[Rusija|Rusije]] i [[Srbija|Srbije]] (u 21. veku) Franjo Tuđman je odbio rečima:''Pa nećemo mi ponovno stvarati socijalizam'' <ref>Novi List 14.1.2012</ref> Kako je za razliku od država istočnog bloka u Jugoslaviji postojalo društveno, a ne državno vlasništvo prvi korak prema toj transformaciji postaje potrebe te promjene vlasništva i u skladu s tim sabor pod kontrolom Franje Tuđmana u doba izbijanja prvih ratnih operacija donosi 22.4.1991. Zakon o pretvorbi državnih poduzeća <ref>[http://www.poslovniprostor.com/zakoni/ZakonOpretvorbiDrustvenihPoduzeca.htm ZAKON o pretvorbi društvenih poduzeća]</ref> koji ispod lijepe fasade postaje temelj za u hrvatskom narodu popularno nazvanu pljačkašku privatizaciju. Tijekom te i takve privatizacije još uvek uspješne ili ako ništa drugo zbog nekretnina vredne kompanije će biti poklanjane raznim do tada potpuno nepoznatim osobama koje Tuđmanov predsednički nasljednik naziva špekulantima bez poslovnih znanja koji te poklonjene kompanije uništavaju <ref name=autogenerated1 />. U tom po Tuđmanu potrebnoj sječi "komunističkih mastodonata" koji sami ne bi mogli preživjeti tržišnu utakmicu obogatiti će se određen broj obitelji, na znane ili nepoznate načine vezan direktno s Tuđmanom ili samo s njegovom strankom to jest [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZom]] dok će zahvaljujući hrvatskim zakonima donešenim u od predsjednika kontroliranom saboru dio njih ostati zaštićen velom anonimnosti. Neupitno najpoznatiji među novonastalom poznatom Hrvatskom [[elita|elitom]] postaju poslovno uspješni [[Luka Rajić]], koji napreduje od pozicije vozača u [[Dukat]]u do njegovog vlasnika, [[Ivica Todorić]] koji u privatizaciji postaje najbogatiji [[Hrvati|Hrvat]] <ref>{{Cite web |title=Ivica Todorić biografija |url=http://www.biografije.org/todoric.htm |access-date=2011-07-14 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725074426/http://www.biografije.org/todoric.htm |dead-url=yes }}</ref>, a čija poslovna aktivnost seže u doba Jugoslavije s početnim kapitalom stečenim kriminalnom radnjom, dok osuđeni kriminalac i HDZ financijer Josip Gucić <ref>{{Cite web |title=KAD GUCIC KUPUJE |url=http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199701/70109-001-pubs-zag.htm |access-date=2011-07-14 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022007/http://aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199701/70109-001-pubs-zag.htm |dead-url=yes }}</ref>, Tuđmanov teniski sparing partenr [[Bruno Orešar]], a definitivno i [[Miroslav Kutle]] koji postaje jedan od medijski eksponiranih simbola takve privatizacije <ref>{{Cite web |title=Miroslav Kutle biografija |url=http://www.biografije.org/kutle.htm |access-date=2012-05-11 |archive-date=2012-08-01 |archive-url=https://archive.today/20120801063530/http://www.biografije.org/kutle.htm |dead-url=yes }}</ref>. Kako bi se smirile socijalne tenzije to jest pobune radnika tijekom "privatizacijskog procesa" i uništavanja radnih mjesta [[vlada]] donosi zakone kojima se olakšava na razne načine odlazak u [[penzija|penziju]], ali efekat cijelog procesa u kojemu dolazi do ničim legitimiziranog bogaćenja elite koju većina naroda smatra pljačkom i grabežom dovodi do [[moral]]nog uništenja načela zajednice <ref>Josip Županov:"Poslije potopa" izdano 1995. godine</ref>. Kako bi osigurao ovaj proces privatizacije za koji će državna revizija pretvorbe i privatizacije reći da je bio u više od 90 % slučajeva protuzakonit Franjo Tuđman svog ministra privatizacije potom postavlja na poziciju ministra unutrašnjih poslova pa bi on u slučaju policijske istrage morao dati dopuštenje da se njega istražuje. Poslednji dio tako postavljene ekonomije postaje stvaranje precjenjenog tečaja kune sa svojim pogubnim učinkom na još aktivne poslovne subjekte i po završetku rata 1995 kada Hrvatskoj postane dostupno zaduživanje krpanje državnog budžeta na taj način <ref>{{Cite web |title=Javni i inozemni dug RH |url=http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=399 |access-date=2012-05-10 |archivedate=2011-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111229041436/http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=399 |deadurl=yes }}</ref>. === Spor oko NK Dinamo === Franjo Tuđman je smatrao ime NK Dinamo previše komunističkim.<ref group="notes">Ime Dinamo su odabrali zagrebački komunisti nakon drugog svjetskog rat po uzoru na [[FK Dinamo Kijev|Dinamo Kijev]], [[Dinamo Moskva]], [[Dinamo Bukurešt]] što navijači suparničkih klubova rado ističu</ref> Zbog toga je ono promijenjeno najprije u HAŠK Građanski a potom u NK Croatia što je izazvalo bijes Dinamovih navijača - [[Bad Blue Boys]]a, ali i ostatka nogometne Hrvatske koja se pobunila zbog favoriziranja ovog kluba <ref name=autogenerated4>{{Cite web |title=Valentinovo je veliki dan za sve navijače Dinama, članak na dalje.com |url=http://dalje.com/hr-sport/valentinovo-je-velik-dan-za-sve-navijace-dinama/234118 |access-date=2012-02-20 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216211555/http://dalje.com/hr-sport/valentinovo-je-velik-dan-za-sve-navijace-dinama/234118 |dead-url=yes }}</ref>. Tuđmanovo navijanje za Croatiju su kritičari smatrali neprimjerenim i nepotrebnim politiziranjem sporta u državi. Kao osvetu pripadnici Torcide su prošetali Splitom magarca s imenom Franjo. Tuđman je imao viziju NK Croatije kao velikog europskog kluba što se nije baš ostvarilo. Sukob je završio kad je krajem 1999. godine Tuđman umro, a HDZ izgubio izbore nakon čega je oko 70 dana nakon njegove smrti klub preimenovan u NK Dinamo što je izazvalo opće oduševljenje među njegovim navijačima <ref name=autogenerated4 />. Zlatko Canjuga, predsjednik NK Croatije iz Tuđmanova doba, izjavio je jednom prigodom da mu je sam Tuđman pred smrt rekao da bi trebalo vratiti ime Dinamo <ref name=autogenerated4 /> ali drugih dokaza za to osim njegove riječi nema. Tuđman se aktivno zanimao i za nacionalnu nogometnu reprezentaciju a njegovi kritičari su mu predbacivali da se (kao i u slučaju NK Dinama) miješao čak i u odabir igrača. Za razliku od njegovih kritičara Miroslav Ćiro Blažević smatra Tuđmana najzaslužnijom osobom za osvajanje bronce na SP u Francuskoj.<ref>Miroslav Ćiro Blažević, trener stoljeća, str. 39, [[Večernji list]], 2012, {{ISBN|978-953-280-125-5}}</ref> == Djela == * "Rat protiv rata", ''(Zagreb, 1957., 2. izd. 1969., slovensko izd. "Vojna proti vojni" Ljubljana, 1961.)'' * "Stvaranje socijalističke Jugoslavije", ''(Zagreb, 1960., slovensko izd. ''Rojstvo socijalističke Jugoslavije'' Ljubljana, 1961.)'' * "NOR u Hrvatskoj", ''(Vojna enciklopedija, III, 1960.)'' * "Okupacija i revolucija", ''(Zagreb, 1963.)'' * "Uvod u historiju socijalističke Jugoslavije", ''(1964.)'' * "Uzroci krize monarhističke Jugoslavije od ujedinjenja 1918. do sloma 1941.", ''disertacija, knj. I. - II. (Zagreb, 1965.)'' * "Jugoslavenski odbor i stvaranje zajedničke države jugoslavenskih naroda", ''(1966.) '' * "Velike ideje i mali narodi", ''(Zagreb, 1969., 2. izd. 1970., 3. izd. 1996.)'' * "Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi", ''(München-Barcelona, 1981., engl. izd. ''Nationalism in Contemporary Europe'' New York, 1981., 2. izd. 1982., njem. izd. ''Die Nationalitaetenfrage im heutigen Europa'', Lidingo, 1986.)'' * "Croatia on trial: the case of the Croatian historian dr. F. Tudjman", ''(London, 1981.)'' * "Na braniku povijesne istine: dokumenti sa suđenja 17-20. veljače 1981. u Zagrebu", ''(bez godine izdanja)'' * "Na suđenju dr. Tuđmanu sudilo se Hrvatskoj", ''(London, 1981.)'' * "Stirbt Kroatien?", ''(Hamburg, 1981.)'' * "Državnost nacija - ključ mira Europe", ''(Lidingo, 1982.)'' * "O povijesti rješavanja hrvatskog pitanja i samoodređenja naroda u svijetu", ''(Toronto, 1987.)'' * "Stjepan Radić u hrvatskoj povijesti", ''(Sudbury, 1988.)'' * "[[Bespuća povijesne zbiljnosti]]", (Zagreb, 1989., 2. izd. 1989., 3. i 4. izd. 1990., njemačko izd. ''Irrwege der Geschichtswirklichkeit'', Zagreb 1993., 5. izd. 1994., englesko izd. ''Horrors of War: Historical Reality and Philosophy'', Washington, 1996. kinesko izd. Peking, 1998.) * "Izabrana djela Franje Tuđmana", (knj. I. - III: ''Velike ideje i mali narodi'', ''Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi'', ''Državnost nacija ključ - mira Europe'', ''Bespuća povijesne zbiljnosti''), (Zagreb, 1990.) * "Zna se. HDZ u borbi za samostalnost Hrvatske", ''knj. I. (Zagreb, 1992.), knj. II. (Zagreb, 1993.), knj III. (Zagreb, 1995.), knj. IV. (Zagreb, 1998.)'' * "Hrvatska u monarhističkoj Jugoslaviji 1918.-1941.", ''knj. I. - II., (Zagreb, 1993.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana od stanju države i nacije" ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskog sabora, (Sabor, Zagreb, 1994.)'' * "Stanje hrvatske države i nacije" ''(izvješće predsjednika Republike i vrhovnog zapovijednika oružanih snaga Republike Hrvatske Hrvatskom saboru), (Ministarstvo obrane Republike Hrvatske - politička uprava, Zagreb 1995.)'' * "S vjerom u samostalnu Hrvatsku", ''(Zagreb, 1995.)'' * "Usudbene povjestice", ''(Zagreb, 1995.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana o stanju Hrvatske države i nacije u 1995. godini", ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskoga sabora, (Zagreb, 1996.)'' * "Vlak slobode", ''(Zagreb, 1996.)'' * "Povijesna sudba naroda, Izabrani tekstovi", ''(Zagreb, 1996., njemačko izd. ''Das historische Schicksal des Volkes'', Bonn, 1997., mađarsko izd. ''Népek történelmi sorsa Velagatott irasok (kézirat gyanánt)'', Budimpešta, 1997., bugarsko izd. ''Istoričeskata s'dba na narodite: Izabrani trudove'', Sofija, 1997., češko izd. ''Dejinny udel národu, Vybrané texty'', Prag, 1997., makedonsko izd. ''Istoriskata sudba na narodite, Izabrani tekstovi'', Skoplje, 1998.)'' * "Misao hrvatske slobode - od nacionalne ugroženosti do državne samostalnosti (fragmenti misli i pogleda)", ''Narodne novine, (Zagreb, 1997.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana o stanju hrvatske države i nacije u 1997. godini", ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskog državnog sabora, (Zagreb, 1998.)'' * "HDZ stožerna stranka demokratske Hrvatske", ''(Zagreb, 1998.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana o stanju hrvatske države i nacije u 1998. godini", ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskog državnog sabora, (Zagreb, 1999.)'' '' === Posmrtno === * "Petrinjska 18: Zatvorski dnevnik iz 1972.", ''(Zagreb, 2003.)'' * "Franjo Tuđman - Osobni dnevnik", ''knj. 1, 1973.-1978., knj. 2, 1979.-1983., knj. 3, 1984.-1989., (Urednik: [[Zvonimir Despot]], Zagreb, 2011.)'' == Povezano == * [[Zagrebačka kriza]] == Napomene == <references group="notes" /> == Izvori == {{reflist|2}} {{Commonscat|Franjo Tuđman}} {{Predsjednici Hrvatske}} {{Predsjednici HDZ}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1922|1999|Tuđman, Franjo}} [[Kategorija:Predsjednici Hrvatske]] [[Kategorija:Hrvatski političari od 1989.]] [[Kategorija:Hrvatski povjesničari]] [[Kategorija:Jugoslavenski historičari]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Hrvatsko proljeće]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] [[Kategorija:Akademici HAZU]] [[Kategorija:Raspad SFR Jugoslavije]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] [[Kategorija:Sahranjeni na groblju Mirogoj u Zagrebu]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] bs7vxccy8vou3pkkc03sj62jown5cwh 42716287 42716247 2026-11-04T16:06:21Z Inokosni organ 160059 /* Izvori */ 42716287 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Franjo Tuđman |image = FranjoTudman.JPG |office = 1. [[predsjednik Republike Hrvatske|predsjednik Hrvatske]] |primeminister = [[Stjepan Mesić]]<br />[[Josip Manolić]]<br />[[Franjo Gregurić]]<br />[[Hrvoje Šarinić]]<br />[[Nikica Valentić]]<br />[[Zlatko Mateša]] |term_start = 30. 5. 1990. |term_end = 10. 12. 1999. |succeeding = |predecessor = Ured uspostavljen |successor = vd. [[Vlatko Pavletić]]<br /> v.d. [[Zlatko Tomčić]]<br /> [[Stjepan Mesić]] |office2 = |term_start2 = |term_end2 = |birth_date = [[14. 5.|14.5.]][[1922]]. |birth_place = [[Veliko Trgovišće]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] <small>(danas [[Hrvatska]])</small> |death_date = [[10. 12.|10.12.]][[1999]]. |death_place = |party = [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]] <small>(1989-1999)</small> |otherparty = [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]] <small>(1941-1967) |spouse = [[Ankica Tuđman]] rođ. Žumbar |alma_mater = Vojna akademija u Beogradu<br /> [[Sveučilište u Zagrebu]] |profession = [[vojnik]]<br />[[historičar]]<br />[[političar]] }} '''Franjo Tuđman''' ([[Veliko Trgovišće]], 14. svibnja 1922. – [[Zagreb]], 10. prosinca 1999.),<ref>{{Cite web |title=Tuđmanov sprovod |url=http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199912/91214-005-pubs-zag.htm |access-date=2011-06-17 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305025713/http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199912/91214-005-pubs-zag.htm |dead-url=yes }}</ref> jugoslavenski i hrvatski general, povjesničar i političar. U gotovo 60 godina dugoj karijeri prošao je put od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskog]] [[komesar]]a i najmlađeg [[general]]a [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] do hrvatskog [[Hrvatski nacionalizam|nacionalista]] i prvog predsjednika nezavisne [[Hrvatska|Republike Hrvatske]]. == Djetinjstvo == [[Datoteka:Rodna kuca Dr-2.JPG|thumb|right|Rodna kuća Franje Tuđmana]] Rodio se u [[Veliko Trgovišće|Velikom Trgovišću]], selu u [[Hrvatsko zagorje|Hrvatskom zagorju]]. Nema pouzdanih podataka o podrijetlu prezimena Tuđman. Neki izvori ga opisuju kao mađarsko, drugi kao njemačko.<ref name="Hudelist2004-11">{{Cite book | first=Darko | last=Hudelist | title=Tuđman-biografija | at=Djetinjstvo i školovanje u Velikom Trgovišću | pages=11 | location=Zagreb | publisher=Profil. | year=2004 | isbn= 9531200386 | url= | ref=Hudelist2004 }}</ref> Prva spomenuta osoba sa tima prezimenom jest Michael Tugyman, spomenut u matičnim knjigama iz 17 stoljeća.<ref name="Hudelist2004-11"/> Ne postoje pak nikakvi dokazi koji bi ukazivali na njega kao izravnog pretka Franje Tuđmana.<ref name="Hudelist2004-11"/> Roditelji Franje Tuđmana koji se rodio 14. 5. 1922. su bili Stjepan i Justina Tuđman, a osim njega oni su imali još četvoro djece (Danica, Ana, Ivica i Stjepan). Odrastanje u obitelji s jakim radićevskim anticrkvenim stajalištima rezultira političkim približavanjem djece komunističkoj partiji Jugoslavije bez obzira na očev položaj u komitetu HSS za Veliko Trgovišće <ref name="Hudelist 2004 14">Hudelist,Childhood and education in Veliko Trgovišće,str. 14</ref> i dva izbora za seoskog načelnika Velikog Trgovišća 1936. i 1938. godine <ref name="Hudelist 2004 14"/>. Gotovo istovremeno s polaskom u prvi razred osnovne škole 15. 9. 1929. godine Franji iznenada umire majka Justina pri porodu <ref name=autogenerated3>Hudelist str. 14</ref> nakon čega će mu se otac oženiti za Olgu Milažaru. Po završetku osnovne škole 30.6.1933. dolazi do produžene školske pauze <ref name="Hudelist 2004 23">Hudelist str 23</ref>, koja nigdje nije bila konkretno objašnjena pa se pretpostavlja da zbog ekonomske krize obitelj <ref name=autogenerated2>Hudelist str 2</ref> nije mogla plaćati daljnje školovanje. Do nastavka školovanja koje neće završiti zbog izbijanja rata dolazi tek na jesen 1935. godine === Drugi svjetski rat i JNA === Za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] se kao i brat Stjepan priključio [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Titovim partizanima]]. Svoju početnu ulogu u komunističkoj partiji Jugoslavije rukovodioca tehnike Okružnog komiteta Krapina <ref name=autogenerated5>[http://www.vojska.net/hrv/zivotopis/t/tudjman/franjo/ Franjo Tuđman]</ref> će u partizanima unaprediti tako da postaje zamjenik političkog komesara [[Prvi zagorski partizanski odred|Zagorskog partizanskog odreda]] <ref name=autogenerated5 />, nakon čega je unapređen u zamjenika političkog komesara Udarne brigade Braća Radić 19.1.1944 <ref name=autogenerated5 /> gdje se zadržava samo do aprila 1944. kada biva unapređen u 32. zagorsku diviziju NOVJ na položaj vršitelja dužnosti političkog komesara <ref>[http://www.vojska.net/hrv/drugi-svjetski-rat/jugoslavija/divizija/32/ 32. zagorska divizija NOVJ]</ref>. Ubrzo po dolasku na taj položaj Franjo Tuđman je unapređen tako da počinje raditi u personalnom odsjeku 10. zagrebačkog korpusa gdje ostaje do slanja u Beograd tijekom januara 1945. gdje počinje raditi kao predstavnik [[Socijalistička Republika Hrvatska|NR Hrvatske]] u Vrhovnom štabu JA, a po završetku ratu prelazi na vojno mjesto u glavnoj personalnoj upravi Ministarstva obrane.<ref name=autogenerated5 /><ref name="HDZ">{{Cite web |title=Franjo Tuđman biografija na sajtu HDZa |url=http://www.hdz.hr/default.aspx?id=146 |access-date=2011-03-10 |archivedate=2011-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522042736/http://www.hdz.hr/default.aspx?id=146 |deadurl=yes }}</ref> Tijekom rata Franji je poginuo brat Stjepan, ali je i upoznao svoju suprugu Ankicu s kojom se ženi u Beogradu [[25. 5.|25.5.]] 1945. godine na prvi [[Dan mladosti]] koji se u socijalističkoj Jugoslaviji slavio kao službeni rođendan njenog osnivača [[Josip Broz Tito|Josipa Broz Tita]]. Nakon ratnih trauma za Franju Tuđmana zadnji, a ujedno i najveći šok postaje vijest o smrti oca i maćehe. Prema policijskom izviješću njeegov otac je ubio maćehu, a potom i sebe 26. 4. 1946. godine. Bez obzira na činjenicu kako je postao oficir tijekom rata pošto nije bio završio srednju školu on i njegova supruga koja je bila u sličnoj školskoj situaciji zajedno završavaju partizansku gimnaziju 1945. godine, a to početno školovanje on nastavlja u višoj vojnoj akademiji koju će uspješno završiti 1957. godine <ref name="moljac">{{Cite web |title=Franjo Tuđman biografija na moljac.hr |url=http://www.moljac.hr/biografije/tudjman.htm |access-date=2011-03-10 |archivedate=2013-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508152706/http://www.moljac.hr/biografije/tudjman.htm |deadurl=yes }}</ref>. Istovremeno s radom u personalnoj upravi ministarstva obrane i školovanjem vojna karijera Franje Tuđmana je cvjetala tako da 1953. godine postaje pukovnik, a 1959. godine i najmlađi general JNA. Kao mladi, sposobni i ambiciozni oficirski kadar 23.5.1954. godine Franjo Tuđman postaje sekretar <ref name="Hudelist 2004 211">Hudelist str 211</ref>, a u svibnju 1958. godine i predsjednik ''[[Sportsko društvo Partizan|JSD Partizan]]''<ref name="Hudelist 2004 211"/>,koji je tijekom cijelog postajanja druge i treće Jugoslavije bio u stvarnosti vojni klub. Bez obzira na sve vojne karijerne uspjehe Franje Tuđmana njega u pedesetim godinama dvadesetog veka počinje zanimati historiografija pa se počinje baviti pisanjem tako da mu 1957. godine izlazi prvo djelo "Rat protiv rata". Četri godine kasnije to jest 1961. godine Franjo Tuđman donosi odluku o prekidu vojne karijere kako bi se mogao baviti historiografijom <ref name="HDZ" />. == Karijera 1960-ih == Godine [[1961]]. na vlastiti zahtjev napušta vojsku te postaje osnivač Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske u [[Zagreb]]u čiji postaje direktor. Osnovu za stvaranje novog instituta daruje postaje Historijsko odjeljenje Centralnog komiteta KPH koje ulazi u sastav novoosnovang instituta po odluci Centralnog Komiteta KPJ iz 1961. godine <ref>[http://arhinet.arhiv.hr/_Generated/Pages/Stvaratelji.PublicDetails.aspx?ItemId=7931 Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, a sam institut još dobiva, državnu novčanu pomoć i dio konfiscirane jevrejske vile <ref name="moljac" />. Također osim posla na institutu Franjo Tuđman prvo 1962. godine postaje predsjednik Komisije za međunarodne odnose Glavnog odbora Socijalističkog saveza Hrvatske <ref name="moljac" />, a potom 1963. profesor predavač na Zagrebačkom universitetu <ref name="moljac" /> dok vrhunac ove strelovite karijere postaje njegovo biranje u Sabor 1965. godine predsjednik Odbora za znanstveni rad Prosvjetno-kulturnog vijeća Sabora SR Hrvatske <ref name="moljac" />. Istovremeno s ovim uzdizanjem na najviše partijske dužnosti Franjo Tuđman dolazi rano pod utjecaj ideja hrvatskog proljeća tako u ime Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske potpisuje [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|Deklaraciju o hrvatskom jeziku]] iz 1967. godine koja se našla u suprotnosti sa službenom jugoslavenskom politikom koja je podržavala [[Novosadski dogovor]] iz 1954. godine. Ova Tuđmanova odluka ga košta mjesta u institutu pošto je praktički odmah smjenjen <ref name="moljac" />, izbačen iz [[Komunistička partija Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] i potom 1969. godine je smjenjen i u Saboru to jest nije mu dan još jedan saborski mandat. To političko kažnjavanje nekad podobnog Franje Tuđmana ga nije sprečilo da 1969. godine izda svoju knjigu ''Velike ideje i mali narodi'' koja se bavi s političkom historijom različitom od onoga što je tada bila historijska dogma prezentirana i štićena od komunističke partije čime definitivno postaje [[disident]]. == Disident == Kraj šezdesetih i početak sedamdesetih godina 20 veka je u [[Socijalistička Republika Hrvatska|SR Hrvatskoj]] razdoblje koje će dobiti ime [[Hrvatsko proljeće]] tijekom kojeg tamošnji političari traže promjene unutrašnje organizacije Jugoslavije, osamostaljenje hrvatskog jezika i slično. Ovaj proces koji završava 1971. godine hapšenjem tadašnjih glavnih hrvatskih reformatorski nastrojenih političara ne zaobilazi niti Franju Tuđmana koji tada ipak spada u drugu hrvatsku političku ligu za razliku od na primer [[Miko Tripalo|Mika Tripala]], [[Savka Dabčević-Kučar|Savke Dabčević]] ili [[Dražen Budiša|Dražena Budiše]]. Nakon hapšenja Franjo Tuđman je osuđen na 2 godine robije tijekom koje će uživati posebno povoljan status na zahtjev [[Josip Broz Tito|Tita]], a nakon 9 meseci će i biti pušten na slobodu <ref name="moljac" />. Ostatak sedamdesetih godina Franjo Tuđman ostaje u vezi s proljećarima tako da zajedno s njim daje 1977. godine intervju za [[Švedska|švedsku]] televiziju, a potom i ostale strane medije. Nakon Titove smrti [[1980]]. godine kada ostaje bez zaštite baš zbog tih intervjua Franjo Tuđman će biti ponovno uhapšen jer je u njima vršio "neprijateljsku djelatnost" i "povezivao se s emigracijom". Ovaj put će biti osuđen na 3 godine [[zatvor]]a, ali je sada pušten zbog lošeg zdravlja nakon 13 mjeseci. Daljnjih pet godina potpomognut prijateljima on vodi pravnu bitku da se ne vrati na izdržavanje kazne što 1986. godine završava zakonskom pobjedom pa za razliku od važnijih proljećaraca gotovo odmah dobiva pasoš <ref>[http://www.vecernji.hr/vijesti/tudmana-je-posjeta-americi-1987-trebao-ubiti-srpski-vojni-likvidator-clanak-64356 Tuđmana je za posjeta Americi 1987. trebao ubiti srpski vojni likvidator]</ref> i odlazi u posjet američkom kontinentu gdje se između ostalog u [[Kanada|Kanadi]] susreće s Norvalskom skupinom <ref>{{Cite web |title=Uloga Gojka Šuška u stvaranju Hrvatske |url=http://www.hic.hr/dom/399/dom05.htm |access-date=2011-03-27 |archive-date=2007-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070728072638/http://www.hic.hr/dom/399/dom05.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Vojna policija je izbacivala i obitelji s bebama |url=http://www.snv.hr/tjednik-novosti/528/vojna-policija-je-izbacivala-i-obitelji-s-bebama/ |access-date=2011-03-27 |archivedate=2011-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110320033338/http://www.snv.hr/tjednik-novosti/528/vojna-policija-je-izbacivala-i-obitelji-s-bebama/ |deadurl=yes }}</ref> koja se navodno inspirirala na lik i djelo [[Maks Luburić|Maksa Luburića]],a čiji dio članova će potom postati dužnosnici kada Tuđman bude izabran za predsjednika <ref>[http://www.crocc.org/hrvatski/news/article.php?id=11030 Hrvatska: Bedem ili vrata prema Balkanu]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Nakon prvog susreta Franjo Tuđman će redovno dolaziti u kanadske posjete tijekom sljedeće dvije godine kada će se stvoriti njegova vizija buduće samostalne Hrvatske.<ref>[http://www.e-novine.com/mobile/feljton/32263-Hrvatsko-proljee.html Hrvatsko proljeće]</ref> == HDZ == {{Glavni članak|HDZ|Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 1990}} Praktički istovremeno s ovim Tuđmanovim putovanjima [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]] se počela politički urušavati pod pritiskom [[Ronald Reagan|Ronalda Reagana]] naređenog američkog [[ekonomski rat|ekonomskog rata]] <ref>[https://weblogin.umich.edu/?cosign-www.lib&https://www.lib.umich.edu/cgi/l/login/proxy-session-init?url=http://nsarchive.chadwyck.com/ National Security Decision Directive number 54 from 1982 and NSDD 133 from 1984.]</ref> i porasta [[nacionalizam|nacionalizma]] u Srbiji kao odgovor na albanski nacionalizam na [[Kosovo|Kosovu]]. U tim novim okolnostima 1989. godine [[Socijalistička Republika Hrvatska]] je dopustila osnivanje političkih stranaka pa će nakon [[Hrvatska socijalno-liberalna stranka|HSLSa]], doći do osnivanja [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZa]] na čijoj prvoj sjednici će za [[predsjednik|predsednika]] biti izabran politički spretni Franjo Tuđman koji postaje kao bivši jugoslavenski [[komesar]] i [[general]] podoban dijelu tadašnjih pre svega hrvatskih sigurnosnih dužnosnika predstavljenih u liku [[Josip Boljkovac|Josipa Boljkovca]], a istovremeno i Hrvatima u inostranstvu predstavljeni u liku [[Gojko Šušak|Gojka Šuška]] <ref name="moljac-šušak">{{Cite web |title=Gojko Šušak |url=http://www.biografije.org/susak.htm |access-date=2011-06-07 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725074835/http://www.biografije.org/susak.htm |dead-url=yes }}</ref>. Tijekom izborne kampanje za prve slobodne izbore u atmosferi dubokoj zatrovanoj [[Slobodan Milošević|miloševićevom]] nacionalističkom propagandom u kojoj su i Franjo Tuđman i [[Ivica Račan]] proglašeni [[ustaše|ustašama]] poruka prvog za stvaranje samostalne države, zajedno s financijskom pomoći iz inostranstva <ref name="moljac-šušak"/> i izmišljenim <ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/107303/Default.aspx Benkovački atentat na Franju Tuđmana velika je obmana]</ref> [[atentat]]om na Tuđmana u [[Benkovac|Benkovcu]] će mu i njegovoj stranci donesti izbornu pobedu. == Ratni predsednik Hrvatske == {{Glavni članak|Raspad SFRJ|Sastanak u Karađorđevu}} U trenutku kada [[30. 5.|30.5.]][[1990]]. godine [[Hrvatski sabor|Sabor]] izabire Franju Tuđmana za predsednika Hrvatske ona se našla u vrlo teškoj situaciji zbog početaka srpske pobune do koje dolazi radi protivljenja HDZ programu samostalne Hrvatske i razoružane teritorijalne obrane. U tim okolnostima Tuđmanov, hrvatski prioritet postaje naoružavanje što se uspješno provodi tijekom sljedeće godine dana pre svega uz financijsku pomoć Hrvata iz [[inostranstvo|inostranstva]], dok njegovi potom od srpske propagande milion puta ponovljeni "lapsusi" stavljaju pod znak pitanja na Tuđmanov navodni pokušaj mirnog raspada Jugoslavije. Njegova nepromišljena izjava da je "ponosan što mu žena nije niti [[Jevreji|Židovka]] niti [[Srbi|Srpkinja]]" <ref group="notes">zaboravljajući pritom da mu je zet po nacionalnosti Srbin</ref>, uzimanje "šahovnice" za [[grb Hrvatske]] (koju mnogi Srbi poimaju kao "ustašku" iako je njeno podrijetlo puno starije) , ali definitivno ništa u pogledu mira i smirivanja tenzija među hrvatskim Srbima histeriziranim Miloševićevom [[propaganda|propagandom]]. Istovremeno s tim događajima u Zagrebu izabrani srpski zastupnici u Saboru kojeg su napustili nakon izbora Franje Tuđmana za predsednika osnivaju svoju skupštinu u Kninu i [[17. 8.|17.8.]][[1990]] to jest samo 3 dana nakon što je podignuta borbena gotovost JNA "samoinicijativno" se dižu u otvorenu pobunu poznatu pod imenom Balvan revolucija koja je pomognuta pozicijom 9 korpusa [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i pretnjom vrha armije upućenoj Hrvatskoj:"Ako padne i jedna srpska glava biti će krvi". U ovim prvim napetim danima realno nemoćan Franjo Tuđman šalje protestnu poruku predsedniku predsjedništva SFRJ [[Borisav Jović|Borisavu Joviću]] da je do pobune hrvatskih Srba došlo tek nakon njihovog sastanka s Jovićem, što ovaj komentira da se treba maknuti s vlasti pošto do pobune dolazi: "kada on postaje predsednik". U takvim uvjetima Franjo Tuđman počinje taktizirati i kupovati vreme s bezbroj sastanaka s Miloševićem od kojih će prvi na vlastiti zahtjev biti na sjednici predsedništva SFRJ tijekom oktobra 1990 <ref>Zaključci sjednice:Hrvatska i Slovenija žele konfederaciju, Makedonija zajedno s Bosnom i Hercegovinom federaciju, ali pod uvjetom da prve dvije ostanu u njoj dok Crna Gora zajedno sa Srbijom dopuštaju raspad SFRJ, ali pod uvjetom da se teritorij onih koji odlazi podijeli po nacionalnom ključu</ref> dok sljedeće godine to postaje ujedno i najkontroverzniji dio njegove politike simboliziran [[Sastanak u Karađorđevu|Sastankom u Karađorđevu]] gdje se po izjavama britanskih i američkih diplomata zajedno s onima [[stjepan Mesić|zamjenika predsjednika]] i [[Ante Marković|premijera]] SFRJ između ostalog vodio razgovor o podjeli [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] između Hrvatske i Srbije. Taj sastanak iz marta 1991 će se ponoviti i sljedeći mjesec, a zavisno od kasnijih interpretacija Tuđmanov cilj je i dalje bio kupovina vremena kako bi što kasnije počela Srpska invazija Hrvatske ili podjela [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Istovremeno s tim neuspješnim pregovorima pobunjeni hrvatski [[Srbi]] naoružani od [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] koja u martu 1991. godine otkazuje poslušnost vladi [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], proglašavaju svoju nezavisnost,a vlada Franje Tuđman uz pomoć stotine miliona dolara dobivenih iz inostranstva naoružava uz pre svega dopuštenje [[Mađarska|Mađarske]] organizira svoje prve vojne snage koje su se na početku vodile kao rezervni policijski sastav, a potom predsedničkom uredbom od 20. travnja 1991. godine biva osnovana Hrvatska vojska pod imenom [[Zbog narodne garde]]. === Rat u Hrvatskoj === {{Glavni članak|Rat u Hrvatskoj}} Tehnički Jugoslavija prestaje postojati u martu 1991. godine nakon što je [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] upotrebljena protuustavno u [[Pakrac]]u i protiv civilnih demonstranata u [[Beograd]]u,a njen pokušaj državnog udara je bio zaustavljen nakon čega savezni sekretari za narodnu obranu otkazuju poslušnost vladi. Bez obzira na sada već otvorene ratne igre pregovori Tuđmana i Miloševića se nastavljaju, a tijekom njih po rječima [[Stjepan Mesić|Stipe Mesića]] tadašnji predsjednik Hrvatske je uspio dobiti od predsjednik Srbije 33 bosanskohercegovačke općine na području pre svega [[Turska Hrvatska|Turske Hrvatske]] i [[Hercegovina|Hercegovine]] s 1.166.577 stanovnika (473.789 [[Bošnjaci|Bošnjaka]], 460.462 [[Hrvati|Hrvata]], 164.549 [[Srbi|Srba]] i 67.777 ostalih). Bez obzira na taj dogovor po rječima [[Borisav Jović|Borisava Jovića]] predsjednika predsjedništva Jugoslavije [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] [[5.4.[[1991]]. godine donosi odluku o početku rata bez saglasnosti predsjedništva Jugoslavije (koju i tako nikada ne bi dobili) u cilju "zaštite" srpskog naroda u Hrvatskoj to jest zaštite onoga već osvojenog <ref>Borislav Jović:Posljednji dani SFRJ, str 317.</ref>. U skladu s tom naredbom JNA je počela dovoditi nova vojne snage u Hrvatsku što je od nje bilo ignorirano, dopušteno dok tadašnje najvažnije odluke Franje Tuđmana postaju blokiranje odluka vlastitog ministra obrane [[Martin Špegelj|Martina Špegelja]] o napadu na JNA svim snagama zbog još uvek oružano i organizacijski slabih hrvatskih vojnih snaga i odluka o samostalnosti Republike Hrvatske donesena [[25. 6.|25.6.]][[1991]]. zajedno sa slovenskom identičnom odlukom koja dovodi do "šaljivog" rata u Sloveniji s [[katastrofa]]lnim promenama za Hrvatsku pošto je rat iskorišten da bi JNA "osigurala" [[most]]ove prema Hrvatskoj i smjenu Slovenca generala Kolšeka zapovjednika pete vojne oblasti (u koju spada Hrvatska) s mnogo lojalnijim Srbinom generalom Avramovićem u pripremi za budući rat. Pošto se bez obzira na ranije dogovore s Miloševićem i odgodu odluke o nezavinosti pod pritiskom [[EEZ]]a rat postao neupitna budućnost Franjo Tuđman donosi odluku o stvaranju vlade nacionalnog jedinstva u cilju ujedinjavanja cjelokupne Hrvatske u njenoj obrani. Tijekom [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] koji je uskoro počeo Tuđmanov autokratski način upravljanja uspjeva efikasno upravljati obranom Hrvatske i istovremeno donositi strateški teške odluke kao što su bile osvajanja kasarna [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] u hrvatskim gradovima i žrtvovanje Vukovara.. Jedna od najvećih pohvala Tuđmanovog načina upravlja obranom Hrvatske je došla iz protivničkih redova od strane penzionisanog jugoslavenskog ministra obrane [[Branko Mamula|Branka Mamule]] koji je kasnije izjavio: "Tuđman je zauzeo strateški ispravan stav:Na vanjskom planu insistirati i stvarati vojsku koja bi se istovremeno mogla boriti s JNA i krajiškom paravojskom, a kada Hrvatska bude priznati i JNA se morala povući poraziti krajišku vojsku i na tjerati Srbe na poslušnost. Dok se ne stvore ti drugi uvjeti zauzet je stav da se odugovlači, pregovara, ne izaziva JNA na radikalni razračun,a kada se ocijeni da bi ona to mogla učiniti tražit prekid neprijateljstava, drugim rječima kupovati vreme. Uspjelo mu je ostvariti sva tri cilja, samo što se za pobjedu nad krajiškom vojskom moralo čekati do 1995. godine." === Rat u Bosni i Hercegovini === {{Glavni članak|Rat u Bosni i Hercegovini|Operacija Oluja}} Tuđmanova politika prema susjednoj Bosni i Hercegovini bila je obilježena njegovim vlastitim idejama [[Velika Hrvatska|Velike Hrvatske]], konceptima o kojima je javno govorio i pisao još mnogo pre nego što je postao predsjednik. Po tim idejama o kojima pored ostalog piše i u svojoj knjizi ''Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi'' [[Bosna i Hercegovina]] treba biti dio Hrvatske federalne jedinice, a bošnjačko pučanstvo je po njemu u svojoj golemoj većini po svom etničkom sastavu i govoru neprijekorno hrvatskog podrijetla. U skladu s takvim vlastitim razmišljanjima Franjo Tuđman je podesio hrvatsku politiku po pitanju rata u Bosni i Hercegovini gdje će hrvatsku petokolonašku ulogu preuzeti HDZ BiH koji je po vlastitom statutu bio "konstitutivni dio jedinstvene HDZ organizacije sa sjedištem u Zagrebu". Nakon što predsednik HDZ BiH [[Stjepan Kljuić]] odbije program razbijanja Bosne i Hercegovine on će prvo biti ignoriran, a potom i zamjenjen osuđenim kriminalcem <ref>[http://www.bratovstina.com/content/view/215/53/ Mate Boban životopis]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Mate Boban|Matom Bobanom]]. O svojoj namjeri aneksije [[Cazin]]ske Krajine i zapadne [[Hercegovina|Hercegovine]] Franjo Tuđman nakon sklapanja ratnog primirja u Hrvatskoj 1992. potpuno opušteno kaže:"sadašnji Hrvatski perec je neprirodan" i "među građanstvom tih krajeva postoji veliki interes u priključenju Hrvatskoj". U skladu s takvim razmišljanjem nakon početka srpskog napada na Bosnu i Hercegovinu od Tuđmana postavljeni predsednik [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Republike Herceg-Bosne]] i od [[Slobodan Milošević|Miloševića]] postavljen predsednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]] postižu mirovni dogovor. Taj sporazum je imao i stavke o podjeli Bosne i Hercegovine pa će od strane njihovih kritičara biti opisivan kao dogovor razbojničkih država sličan s dogovorom [[Pakt Ribbentrop-Molotov|Hitler-Staljin]] o podjeli [[Poljska|Poljske]] 1939. godine.<ref>[http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/74018005.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=May+10%2C+1992&author=&desc=Carving+Up+Bosnia Carving Up Bosnia]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Dok cijela 1992. godina rata prolazi u pre svega srpskim napadima na područja pod kontrolom vlade Bosne i Hercegovine [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Herceg-Bosna]] pod direktnim nadzorom Tuđmanovog predstavnika u liku zamjenika ministra obrane [[Slobodan Praljak|generala Praljka]] postepeno proširuje teritorij pod svojom kontrolom u centralnoj Bosni, a u skladu s dogovorom o podjeli države između Tuđmana i Miloševića prvi prepušta drugome kontrolu nad [[Bosanska Posavina|bosanskom Posavinom]],a zauzvrat po dogovoru dobiva samo [[Kupres]]. Otvoreni [[hrvatsko-bošnjački rat]] počinje 1993. kada po podacima bosanskohercegovačke vlade, [[UNPROFOR]]a i stranih medija dijelovi [[Hrvatska Vojska|Hrvatske vojske]] ulaze u u Bosnu i Hercegovinu <ref>[http://www.nytimes.com/1994/01/11/world/the-nato-summit-croats-and-bosnians-battle.html?scp=8&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt THE NATO SUMMIT; Croats and Bosnians Battle]</ref> kako bi pomogli Herceg-Bosni u njenom napadu na centralnu Bosnu, dok istovremeno Franjo Tuđman propagandno objašnjava agresiju pokušajem "Bošnjaka" da osvoji teritorij naseljen Hrvatima do [[Neum]]a ?! Totalni debakl ove agresije rezultira Tuđmanovim histeričnim zahtjevima, pretnjama da se završi [[hrvatsko-bošnjački rat]] ili će [[Hrvatska]] početi rat svom snagom <ref>[http://www.nytimes.com/1993/11/04/world/bosnians-storm-area-sending-thousands-of-croats-fleeing.html?scp=9&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt Bosnians Storm Area, Sending Thousands of Croats Fleeing]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/1994/01/11/world/the-nato-summit-croats-and-bosnians-battle.html?scp=5&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt THE NATO SUMMIT; Croats and Bosnians Battle]</ref>. Posledica ovog Tuđmanovog [[rat]]a omraženog u Bosni i Hercegovini i u Hrvatskoj gdje gotovo dovodi do raspada [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZa]] postaje diplomatski snalažljiv [[Washingtonski sporazum|mirovni sporazum]] kojim nastaje 1994. godine [[Federacija Bosne i Hercegovine]] koja potom treba ući u slabu uniju, [[konfederacija|konfederaciju]] s Hrvatskom <ref>[http://www.nytimes.com/1994/03/05/world/croatian-leader-backs-pact-by-bosnia-s-muslims-and-croats.html?scp=2&sq=Franjo+Tudjman&st=nyt Croatian Leader Backs Pact by Bosnia's Muslims and Croats]</ref> što se nikada neće dogoditi, ali čime je zadovoljena Tuđmanova fiksacija. Tijekom mjeseci nakon ovog dogovora [[Hrvatska]] dobiva američke vojne savjetnike za organiziranje Hrvatske vojske koja sljedeću godinu u dogovoru s bosanskohercegovačkom vlada pokreće vojne akcije što rezultiraju prvo ukidanjem [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], a potom i zajedničkom ofenzivom u Bosni i Hercegovini čime završava tamošnji rat. U tom razdoblju tijekom druge polovice 1995. godine Franjo Tuđman bivši [[predsjednik|predsednik]] naroda koji se bori za slobodu (1991.), a potom predsednik razbojničke države (1993) postaje trijumfalni pobjednik u ratu čije akcije [[Operacija Oluja|oslobađaju Hrvatsku]] i završavaju [[rat u Bosni i Hercegovini]]. Račun za hrvatsko-bošnjački sukob na kraju zbog Tuđmanove, [[Gojko Šušak|Šuškove]] i [[Mate Boban|Bobanove]] smrti će osim [[Stanovništvo Hrvatske|stanovnika Hrvatske]] koje ga je financiralo više od deset godina kasnije platiti preživjelo rukovodstvo [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Herceg-Bosne]] na čelu s tadašnjim hrvatskim pomoćnikom ministra obrane [[Slobodan Praljak|Slobodanom Praljkom]]. == Unutrašnji poslovi == === Ekonomija === Tuđmanova mnogo puta ponovljena državnička vizija [[privatizacija|privatizacije]] postaje stvaranje hrvatskog elitnog sloja od 200 obitelji <ref name=autogenerated1>[http://www.vecernji.hr/vijesti/mesic-tudman-je-precijenjen-svatko-je-mogao-biti-predsjednik-clanak-303335 Mesić: Tuđman je precijenjen, svatko je mogao biti predsjednik]</ref> , a početnu smjernicu, zeleno svetlo u tom smjeru mu daruju [[Svjetska banka|Svetska banka]] i [[Međunarodni monetarni fond|MMF]] zahtevima da se pokrene praktički odmah divlja privatizacija, teoretski prodaja, a u stvarnosti poklanjanje državnih poduzeća u privatne ruke na području cele istočne Evrope. Pokušaj premijera [[Franjo Gregurić|Franje Gregurića]] 1992. godine da se pokrene pitanje darovanja dionica radnicima kao u praktički svim drugim bivšim socijalističkim državama od [[Slovenija|Slovenije]] pa sve do [[Rusija|Rusije]] i [[Srbija|Srbije]] (u 21. veku) Franjo Tuđman je odbio rečima:''Pa nećemo mi ponovno stvarati socijalizam'' <ref>Novi List 14.1.2012</ref> Kako je za razliku od država istočnog bloka u Jugoslaviji postojalo društveno, a ne državno vlasništvo prvi korak prema toj transformaciji postaje potrebe te promjene vlasništva i u skladu s tim sabor pod kontrolom Franje Tuđmana u doba izbijanja prvih ratnih operacija donosi 22.4.1991. Zakon o pretvorbi državnih poduzeća <ref>[http://www.poslovniprostor.com/zakoni/ZakonOpretvorbiDrustvenihPoduzeca.htm ZAKON o pretvorbi društvenih poduzeća]</ref> koji ispod lijepe fasade postaje temelj za u hrvatskom narodu popularno nazvanu pljačkašku privatizaciju. Tijekom te i takve privatizacije još uvek uspješne ili ako ništa drugo zbog nekretnina vredne kompanije će biti poklanjane raznim do tada potpuno nepoznatim osobama koje Tuđmanov predsednički nasljednik naziva špekulantima bez poslovnih znanja koji te poklonjene kompanije uništavaju <ref name=autogenerated1 />. U tom po Tuđmanu potrebnoj sječi "komunističkih mastodonata" koji sami ne bi mogli preživjeti tržišnu utakmicu obogatiti će se određen broj obitelji, na znane ili nepoznate načine vezan direktno s Tuđmanom ili samo s njegovom strankom to jest [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZom]] dok će zahvaljujući hrvatskim zakonima donešenim u od predsjednika kontroliranom saboru dio njih ostati zaštićen velom anonimnosti. Neupitno najpoznatiji među novonastalom poznatom Hrvatskom [[elita|elitom]] postaju poslovno uspješni [[Luka Rajić]], koji napreduje od pozicije vozača u [[Dukat]]u do njegovog vlasnika, [[Ivica Todorić]] koji u privatizaciji postaje najbogatiji [[Hrvati|Hrvat]] <ref>{{Cite web |title=Ivica Todorić biografija |url=http://www.biografije.org/todoric.htm |access-date=2011-07-14 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725074426/http://www.biografije.org/todoric.htm |dead-url=yes }}</ref>, a čija poslovna aktivnost seže u doba Jugoslavije s početnim kapitalom stečenim kriminalnom radnjom, dok osuđeni kriminalac i HDZ financijer Josip Gucić <ref>{{Cite web |title=KAD GUCIC KUPUJE |url=http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199701/70109-001-pubs-zag.htm |access-date=2011-07-14 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022007/http://aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199701/70109-001-pubs-zag.htm |dead-url=yes }}</ref>, Tuđmanov teniski sparing partenr [[Bruno Orešar]], a definitivno i [[Miroslav Kutle]] koji postaje jedan od medijski eksponiranih simbola takve privatizacije <ref>{{Cite web |title=Miroslav Kutle biografija |url=http://www.biografije.org/kutle.htm |access-date=2012-05-11 |archive-date=2012-08-01 |archive-url=https://archive.today/20120801063530/http://www.biografije.org/kutle.htm |dead-url=yes }}</ref>. Kako bi se smirile socijalne tenzije to jest pobune radnika tijekom "privatizacijskog procesa" i uništavanja radnih mjesta [[vlada]] donosi zakone kojima se olakšava na razne načine odlazak u [[penzija|penziju]], ali efekat cijelog procesa u kojemu dolazi do ničim legitimiziranog bogaćenja elite koju većina naroda smatra pljačkom i grabežom dovodi do [[moral]]nog uništenja načela zajednice <ref>Josip Županov:"Poslije potopa" izdano 1995. godine</ref>. Kako bi osigurao ovaj proces privatizacije za koji će državna revizija pretvorbe i privatizacije reći da je bio u više od 90 % slučajeva protuzakonit Franjo Tuđman svog ministra privatizacije potom postavlja na poziciju ministra unutrašnjih poslova pa bi on u slučaju policijske istrage morao dati dopuštenje da se njega istražuje. Poslednji dio tako postavljene ekonomije postaje stvaranje precjenjenog tečaja kune sa svojim pogubnim učinkom na još aktivne poslovne subjekte i po završetku rata 1995 kada Hrvatskoj postane dostupno zaduživanje krpanje državnog budžeta na taj način <ref>{{Cite web |title=Javni i inozemni dug RH |url=http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=399 |access-date=2012-05-10 |archivedate=2011-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111229041436/http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=399 |deadurl=yes }}</ref>. === Spor oko NK Dinamo === Franjo Tuđman je smatrao ime NK Dinamo previše komunističkim.<ref group="notes">Ime Dinamo su odabrali zagrebački komunisti nakon drugog svjetskog rat po uzoru na [[FK Dinamo Kijev|Dinamo Kijev]], [[Dinamo Moskva]], [[Dinamo Bukurešt]] što navijači suparničkih klubova rado ističu</ref> Zbog toga je ono promijenjeno najprije u HAŠK Građanski a potom u NK Croatia što je izazvalo bijes Dinamovih navijača - [[Bad Blue Boys]]a, ali i ostatka nogometne Hrvatske koja se pobunila zbog favoriziranja ovog kluba <ref name=autogenerated4>{{Cite web |title=Valentinovo je veliki dan za sve navijače Dinama, članak na dalje.com |url=http://dalje.com/hr-sport/valentinovo-je-velik-dan-za-sve-navijace-dinama/234118 |access-date=2012-02-20 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216211555/http://dalje.com/hr-sport/valentinovo-je-velik-dan-za-sve-navijace-dinama/234118 |dead-url=yes }}</ref>. Tuđmanovo navijanje za Croatiju su kritičari smatrali neprimjerenim i nepotrebnim politiziranjem sporta u državi. Kao osvetu pripadnici Torcide su prošetali Splitom magarca s imenom Franjo. Tuđman je imao viziju NK Croatije kao velikog europskog kluba što se nije baš ostvarilo. Sukob je završio kad je krajem 1999. godine Tuđman umro, a HDZ izgubio izbore nakon čega je oko 70 dana nakon njegove smrti klub preimenovan u NK Dinamo što je izazvalo opće oduševljenje među njegovim navijačima <ref name=autogenerated4 />. Zlatko Canjuga, predsjednik NK Croatije iz Tuđmanova doba, izjavio je jednom prigodom da mu je sam Tuđman pred smrt rekao da bi trebalo vratiti ime Dinamo <ref name=autogenerated4 /> ali drugih dokaza za to osim njegove riječi nema. Tuđman se aktivno zanimao i za nacionalnu nogometnu reprezentaciju a njegovi kritičari su mu predbacivali da se (kao i u slučaju NK Dinama) miješao čak i u odabir igrača. Za razliku od njegovih kritičara Miroslav Ćiro Blažević smatra Tuđmana najzaslužnijom osobom za osvajanje bronce na SP u Francuskoj.<ref>Miroslav Ćiro Blažević, trener stoljeća, str. 39, [[Večernji list]], 2012, {{ISBN|978-953-280-125-5}}</ref> == Djela == * "Rat protiv rata", ''(Zagreb, 1957., 2. izd. 1969., slovensko izd. "Vojna proti vojni" Ljubljana, 1961.)'' * "Stvaranje socijalističke Jugoslavije", ''(Zagreb, 1960., slovensko izd. ''Rojstvo socijalističke Jugoslavije'' Ljubljana, 1961.)'' * "NOR u Hrvatskoj", ''(Vojna enciklopedija, III, 1960.)'' * "Okupacija i revolucija", ''(Zagreb, 1963.)'' * "Uvod u historiju socijalističke Jugoslavije", ''(1964.)'' * "Uzroci krize monarhističke Jugoslavije od ujedinjenja 1918. do sloma 1941.", ''disertacija, knj. I. - II. (Zagreb, 1965.)'' * "Jugoslavenski odbor i stvaranje zajedničke države jugoslavenskih naroda", ''(1966.) '' * "Velike ideje i mali narodi", ''(Zagreb, 1969., 2. izd. 1970., 3. izd. 1996.)'' * "Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi", ''(München-Barcelona, 1981., engl. izd. ''Nationalism in Contemporary Europe'' New York, 1981., 2. izd. 1982., njem. izd. ''Die Nationalitaetenfrage im heutigen Europa'', Lidingo, 1986.)'' * "Croatia on trial: the case of the Croatian historian dr. F. Tudjman", ''(London, 1981.)'' * "Na braniku povijesne istine: dokumenti sa suđenja 17-20. veljače 1981. u Zagrebu", ''(bez godine izdanja)'' * "Na suđenju dr. Tuđmanu sudilo se Hrvatskoj", ''(London, 1981.)'' * "Stirbt Kroatien?", ''(Hamburg, 1981.)'' * "Državnost nacija - ključ mira Europe", ''(Lidingo, 1982.)'' * "O povijesti rješavanja hrvatskog pitanja i samoodređenja naroda u svijetu", ''(Toronto, 1987.)'' * "Stjepan Radić u hrvatskoj povijesti", ''(Sudbury, 1988.)'' * "[[Bespuća povijesne zbiljnosti]]", (Zagreb, 1989., 2. izd. 1989., 3. i 4. izd. 1990., njemačko izd. ''Irrwege der Geschichtswirklichkeit'', Zagreb 1993., 5. izd. 1994., englesko izd. ''Horrors of War: Historical Reality and Philosophy'', Washington, 1996. kinesko izd. Peking, 1998.) * "Izabrana djela Franje Tuđmana", (knj. I. - III: ''Velike ideje i mali narodi'', ''Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi'', ''Državnost nacija ključ - mira Europe'', ''Bespuća povijesne zbiljnosti''), (Zagreb, 1990.) * "Zna se. HDZ u borbi za samostalnost Hrvatske", ''knj. I. (Zagreb, 1992.), knj. II. (Zagreb, 1993.), knj III. (Zagreb, 1995.), knj. IV. (Zagreb, 1998.)'' * "Hrvatska u monarhističkoj Jugoslaviji 1918.-1941.", ''knj. I. - II., (Zagreb, 1993.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana od stanju države i nacije" ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskog sabora, (Sabor, Zagreb, 1994.)'' * "Stanje hrvatske države i nacije" ''(izvješće predsjednika Republike i vrhovnog zapovijednika oružanih snaga Republike Hrvatske Hrvatskom saboru), (Ministarstvo obrane Republike Hrvatske - politička uprava, Zagreb 1995.)'' * "S vjerom u samostalnu Hrvatsku", ''(Zagreb, 1995.)'' * "Usudbene povjestice", ''(Zagreb, 1995.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana o stanju Hrvatske države i nacije u 1995. godini", ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskoga sabora, (Zagreb, 1996.)'' * "Vlak slobode", ''(Zagreb, 1996.)'' * "Povijesna sudba naroda, Izabrani tekstovi", ''(Zagreb, 1996., njemačko izd. ''Das historische Schicksal des Volkes'', Bonn, 1997., mađarsko izd. ''Népek történelmi sorsa Velagatott irasok (kézirat gyanánt)'', Budimpešta, 1997., bugarsko izd. ''Istoričeskata s'dba na narodite: Izabrani trudove'', Sofija, 1997., češko izd. ''Dejinny udel národu, Vybrané texty'', Prag, 1997., makedonsko izd. ''Istoriskata sudba na narodite, Izabrani tekstovi'', Skoplje, 1998.)'' * "Misao hrvatske slobode - od nacionalne ugroženosti do državne samostalnosti (fragmenti misli i pogleda)", ''Narodne novine, (Zagreb, 1997.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana o stanju hrvatske države i nacije u 1997. godini", ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskog državnog sabora, (Zagreb, 1998.)'' * "HDZ stožerna stranka demokratske Hrvatske", ''(Zagreb, 1998.)'' * "Izvješće predsjednika Republike dr. Franje Tuđmana o stanju hrvatske države i nacije u 1998. godini", ''na zajedničkoj sjednici oba doma Hrvatskog državnog sabora, (Zagreb, 1999.)'' '' === Posmrtno === * "Petrinjska 18: Zatvorski dnevnik iz 1972.", ''(Zagreb, 2003.)'' * "Franjo Tuđman - Osobni dnevnik", ''knj. 1, 1973.-1978., knj. 2, 1979.-1983., knj. 3, 1984.-1989., (Urednik: [[Zvonimir Despot]], Zagreb, 2011.)'' == Povezano == * [[Zagrebačka kriza]] == Napomene == <references group="notes" /> == Reference == {{reflist|2}} {{Commonscat|Franjo Tuđman}} {{Predsjednici Hrvatske}} {{Predsjednici HDZ}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1922|1999|Tuđman, Franjo}} [[Kategorija:Predsjednici Hrvatske]] [[Kategorija:Hrvatski političari od 1989.]] [[Kategorija:Hrvatski povjesničari]] [[Kategorija:Jugoslavenski historičari]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Hrvatsko proljeće]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] [[Kategorija:Akademici HAZU]] [[Kategorija:Raspad SFR Jugoslavije]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] [[Kategorija:Sahranjeni na groblju Mirogoj u Zagrebu]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] o1ws05rhtuk1x0le23lxkapf53rqx09 0 17433 42716355 42693270 2026-11-05T02:40:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716355 wikitext text/x-wiki {{Sadržaj spiska LGBT osoba}} Nepotpun spisak poznatih [[gej]]eva, [[lezbejka|lezbejki]], [[biseksualnost|biseksualnih]], [[transrodnost|transrodnih]] ili [[transeksualnost|transeksualnih]] osoba iz različitih profesija i sfera društvenog i javnog života. Koncept i definicija seksualnog, rodnog i polnog identiteta su se menjali tokom vremena, tako da nisu sve osobe, koje su navedene na ovom spisku, sebe smatrale LGBT osobama, odnosno nisu koristile reči kao što su gej, lezbejka, trans muškarac i sl. da bi označile svoje identitete (na primer, reč „gej“ počinje da se koristi tek posle Drugog svetskog rata). Ipak, na osnovu istorijskih izvora saznaje se da su ove osobe ostvarivale emotivne i seksualne odnose sa osobama istog pola, te da bi se danas verovatno identifikovale kao gejevi, lezbejke ili biseksualne osobe; odnosno da su prihvatale drugačije rodne karakteristike u odnosu na tada vladajuće modele, pa da bi se danas, moguće, smatrale transrodnim ili transeksualnim osobama. === B === [[Datoteka:Francis Bacon.jpg|right|thumb|200px|Filozof [[Francis Bacon]].]] [[Datoteka:Joan baez01.jpg|right|thumb|200px|Pevačica [[Joan Baez]].]] [[Datoteka:Josephinebaker.jpg|right|thumb|200px|[[Josephine Baker]].]] [[Datoteka:Jamesbaldwin.jpg|right|thumb|200px|Pisac [[James Baldwin]].]] [[Datoteka:Tammy Baldwin, official photo portrait, color.jpg|right|thumb|200px|Političarka [[Tammy Baldwin]].]] [[Datoteka:TallulahBankhead.jpg|right|thumb|200px|Glumica [[Tallulah Bankhead]].]] [[Datoteka:Samuel Barber.jpg|right|thumb|200px|Kompozitor [[Samuel Barber]].]] [[Datoteka:AlexanderBard.jpg|right|thumb|200px|Muzičar i umetnik [[Alexander Bard]].]] [[Datoteka:Natalie Barney in Fur Cape.jpg|right|thumb|200px|Spisateljica [[Natalie Clifford Barney]].]] [[Datoteka:Amanda Barrett.jpg|thumb|right|200px|Muzičarka [[Amanda Barrett]].]] [[Datoteka:Drew_Barrymore_headshot_by_David_Shankbone.jpg|right|thumb|200px|Glumica [[Drew Barrymore]].]] [[Datoteka:Terry baum.JPG|image|thumb|200px|Političarka [[Terry Baum]].]] [[Datoteka:Bianca Beauchamp.jpg|thumb|right|200px|Model [[Bianca Beauchamp]].]] [[Datoteka:Volker-Beck-2005-08-v2.jpg|right|thumb|200px|Političar [[Volker Beck]].]] [[Datoteka:Leonard Bernstein 1971.jpg|thumb|right|200px| [[Leonard Bernstein]].]] [[Datoteka:Marlon Brando Streetcar 1948 e.jpg|right|thumb|200px|[[Marlon Brando]].]] [[Datoteka:Lord Byron in Albanian dress.jpg|right|thumb|200px| [[George Gordon Byron|Lord Byron]].]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomena ! width="1%" | Reference |- valign="top" | [[Lisa B]] | | [[Kanada]] | Poet | Queer |<ref>Ziysah (March 7, 2005), [http://www.trentarthur.info/archives/000418.html Interview with spoken-word poet lisa b] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406023412/http://www.trentarthur.info/archives/000418.html |date=2008-04-06 }}, ''Arthur: Trent University's Student and Community Newspaper''. Retrieved April 5, 2007.</ref> |- | [[Jamie Babbit]] | 1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filmska i televizijska rediteljka | |<ref>Warn, Sarah (June 2004) [https://web.archive.org/web/20120207185256/http://www.afterellen.com/archive/ellen/People/interviews/62004/jamiebabbit.html Interview with Jamie Babbit], AfterEllen.com. Retrieved June 30, 2007.</ref> |- | [[Babur]] | 1493-1530 | Turko-Mongol | Car Indije | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/south_asian_lit.html South Asian Literature at GLBTQ.com]. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Babydaddy]] | 1976 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Tekstopisac i muzičar | |<ref>Maclean, Gareth (September 25, 2004), [http://arts.guardian.co.uk/features/story/0,,1311369,00.html Sisters under the skin], ''The Guardian''. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Francis Bacon (slikar)|Francis Bacon]] | 1909-1992 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Slikar. | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bacon_f_art.html Francis Bacon on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231082903/http://www.glbtq.com/arts/bacon_f_art.html |date=2007-12-31 }}. Retrieved November 5, 2006.</ref> |- | [[Francis Bacon]] | 1561-1626 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Filozof. | |<ref>, Norton, Rictor (January 8, 2000), [http://www.infopt.demon.co.uk/baconfra.htm "Sir Francis Bacon", The Great Queens of History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824145236/http://www.infopt.demon.co.uk/baconfra.htm |date=2007-08-24 }}. Retrieved November 6, 2006.</ref> |- | [[Ruth Badger]] | 1978 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Poslovna žena | | <ref>Sky news, (April 12, 2006), [http://showbiz.sky.com/showbiz/article/0,,50001-1218486,00.html Ruth Fires All Men]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Joan Baez]] | 1941 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pevačica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Rodnitzky, Jerry L (1999). Feminist Phoenix: The Rise and Fall of a Feminist Counterculture. Praeger/Greenwood, 138. {{ISBN|0-275-96575-9}}.</ref> |- | [[Mianne Bagger]] | 1966 | [[Danska]] | Igračica golfa | trans |<ref name="miannebagger">"[http://www.miannegolf.com/bio.html Mianne Bagger - Bio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070422233713/http://www.miannegolf.com/bio.html |date=2007-04-22 }}". Retrieved [[2007]]-[[March 31|03-31]].</ref> |- | [[Bai Ling]] | 1970 | [[Narodna Republika Kina|Kina]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>New York Daily News, (May 19th, 2004), [http://www.clublez.com/movies/lesbian_celebrities/l/ling_bai/index.html "GENDER IS NOT A PROBLEM FOR ME"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228174853/http://www.clublez.com/movies/lesbian_celebrities/l/ling_bai/index.html |date=2012-02-28 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Jenny Bailey]] | ? | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političarka | Trans |<ref name="jennybailey">BBC News ([[2007]]-[[May 24|05-24]]). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/cambridgeshire/6686933.stm First sex-swap mayor is sworn in]". Retrieved [[2007]]-[[June 19|06-19]].</ref> |- | [[Paul Bailey]] | 1937 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac | |<ref>[http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth9 Biography], Contemporarywriters.com. Retrieved November 6, 2006.</ref> |- | [[Simon Bailey]] | 1955-1995 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Anglikanski sveštenik | | <ref>Bailey, Rosemary,''Scarlet Ribbons: A Priest with AIDS'' (London: Serpent's Tail, 1997)</ref> |- | [[Jon Robin Baitz]] | 1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dramaturg i televizijski producent | |<ref>Mackie, Drew (September 25, 2006), [https://web.archive.org/web/20061030125722/http://www.afterelton.com/people/2006/9/baitz.html Jon Robin Baitz: Not Your Usual TV Writer], Afterelton.com. Retrieved November 19, 2006.</ref> |- | [[Jack Baker]] | 1942 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Advokat i LGBT aktivista | |<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943880,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221221332/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943880,00.html |date=2008-12-21 }} Time magazine story on seeking gay marriage license in 1971.</ref> |- | [[James Robert Baker]] | 1946-1997 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>Roy Rivenburg, Los Angeles Times, April 8, 1993; Page E-1.</ref> |- | [[Josephine Baker]] | 1906-1975 | [[Francuska]] | Pevačica i zabavljačica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Strong, Lester [http://www.glreview.com/issues/13.5/13.5-strong.php Josephine Baker’s Hungry Heart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622080726/http://www.glreview.com/issues/13.5/13.5-strong.php |date=2009-06-22 }}, The Gay and Lesbian Review, volume 13.5.</ref> |- | [[Marina Baker]] | 1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica i političarka | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Time Out (UK) 6-13 December 1995, pg. 18-22, by Marina Baker, "Bunny Talks"</ref> |- | [[Clare Balding]] | 1971 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Sportska novinarka za BBC | |<ref>Gay.com, (November 4, 2003), [http://uk.gay.com/headlines/5315 BBC's horse racing presenter comes out]. Retrieved November 6, 2006.</ref> |- | [[James Baldwin]] | 1924-1987 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/baldwin_j.htmlGay.com, James Baldwin on Glbtq.com]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved November 5, 2006.</ref> |- | [[Oliver Baldwin, 2nd Earl Baldwin of Bewdley]] | 1899-1958 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Christopher J. Walker, Oliver Baldwin: A Life of Dissent (Arcadia Books, 2003).</ref> |- | [[Tammy Baldwin]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | |<ref>Pauken, Heidi (January 10, 2003), [http://www.prospect.org/web/page.ww?section=root&name=ViewPrint&articleId=6882 The Students' Rep] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060428063656/http://www.prospect.org/web/page.ww?section=root&name=ViewPrint&articleId=6882 |date=2006-04-28 }}, ''The American Prospect''. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Alan Ball (scenarist)|Alan Ball]] | 1957 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Scenarista | |<ref>Champagne, Christian, [http://www.planetout.com/entertainment/television/gaywatch/20010629.html Gaywatch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060409152806/http://www.planetout.com/entertainment/television/gaywatch/20010629.html |date=2006-04-09 }}, Planetout.com. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Ann Bancroft]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Prva žena na [[Sjeverni pol|Severnom polu]] | |<ref>{{cite web |title=Antarctic Alliance |work=[[The Advocate]] |date=19. 06. 2001. |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_June_19/ai_75435308 |last=Quittner |first=Jeremy |accessdate=17. 03. 2007. |archive-date=2005-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050515080537/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_June_19/ai_75435308 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Tallulah Bankhead]] | 1902-1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bankhead_t.html Tallulah Bankhead on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204195242/http://www.glbtq.com/arts/bankhead_t.html |date=2013-12-04 }}. Retrieved January 16 2006.</ref> |- | [[Samuel Barber]] | 1910-1981 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/barber_s.html Samuel Barber on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050411190345/http://www.glbtq.com/arts/barber_s.html |date=2005-04-11 }}. Retrieved January 16 2006.</ref> |- | [[Jillian Barberie]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV voditeljka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Howard Stern show (October 14, 2003),[http://www.marksfriggin.com/news03/10-13.htm Howard Stern show recap]. Retrieved November 7 2006.</ref> |- | [[Alexander Bard]] | 1961 | [[Švedska]] | Muzičar | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>[http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob1/bard1.html Matt & Andrej Koymasky Famous GLTB biography of Alexander Bard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808110312/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob1/bard1.html |date=2007-08-08 }}. Retrieved January 2006.</ref> |- | [[Jean-Pierre Barda]] | 1967 | [[Švedska]] | Muzičar i glumac | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>[http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob1/bard2.html Matt & Andrej Koymasky Famous GLTB biography of Jean-Pierre Barda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610115937/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob1/bard2.html |date=2007-06-10 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Clive Barker]] | 1952 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac i filmski reditelj. | | <ref>Ishwood, Charles (February 21, 1995), [http://www.clivebarker.com/html/visions/confess/nonls/advocate/advocate.htm Lord of ILLUSION], ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Gregory Barker]] | 1966 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | | <ref name="news.independent.co.uk">''The Independent'', (May 6, 2007), [http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece The pink list 2007: The IoS annual celebration of the great and the gay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107115957/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece |date=2008-01-07 }}. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Djuna Barnes]] | 1892-1982 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Herring, Phillip (1995). Djuna: The Life and Work of Djuna Barnes. New York: Penguin Books, xvi. {{ISBN|0-14-017842-2}}</ref> |- | [[Fred Barnes (zabavljač)|Fred Barnes]] | 1885-1938 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Zabavljač | |<ref>[http://www.fantasticfiction.co.uk/b/paul-bailey/three-queer-lives.htm Summary of biography], Fantasticfiction.co.uk. Retrieved November 10 2006.</ref> |- | [[Richard Barnes (političar)|Richard Barnes]] | ? | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>{{cite web |title=Gay candidate welcomes Boris to Mayoral race |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-4950.html |date = 16. 07. 2007. |accessdate = 04. 08. 2007. |work=[[PinkNews]]}}</ref> |- | [[Lisa A. Barnett]] | 1958-2006 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica naučne fantastike | |<ref name="lisaabarnett">{{cite web |url=http://www.boston.com/news/globe/obituaries/articles/2006/05/07/lisa_a_barnett_fiction_writer_who_created_worlds_of_fantasy |title=Lisa A. Barnett, fiction writer who created worlds of fantasy |work=[[Boston Globe]] |accessdate=16. 03. 2007. |date=07. 05. 2006. |last=Stickgold |first=Emma |archive-date=2008-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626092221/http://www.boston.com/news/globe/obituaries/articles/2006/05/07/lisa_a_barnett_fiction_writer_who_created_worlds_of_fantasy/ |url-status=dead}}</ref> |- | [[Tim Barnett]] | 1958 | [[Novi Zeland]] | Političar | |<ref>Bajko, Matthew S. (Auguist 31, 2003), [http://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=1125 Gay New Zealander fights for sex workers' rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006232136/http://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=1125 |date=2008-10-06 }}, ''The Bay Area Reporter''. Retrieved November 10 2006.</ref> |- | [[Natalie Clifford Barney]] | 1876-1972 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | |<ref>Rodriguez, Suzanne (2002). Wild Heart: A Life: Natalie Clifford Barney and the Decadence of Literary Paris. New York: HarperCollins. {{ISBN|0-06-093780-7}}.</ref> |- | [[Andrew Barr]] | 1973 | [[Australija]] | Političar | |<ref>Gardner, Jorian (27 April, 2006), [http://www.coalitionforequality.org.au/index.php?option=com_content&task=view&id=436&Itemid=2 Why Andrew Barr has plenty to beam about] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303014329/http://coalitionforequality.org.au/index.php?option=com_content&task=view&id=436&Itemid=2 |date=2014-03-03 }}, ''Canberra City News''. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Jean Barraqué]] | 1928-1973 | [[Francuska]] | Kompozitor | |<ref>Eribon, Didier (2004). Insult and the Making of the Gay Self. Duke University Press, 250. {{ISBN|0-8223-3371-6}}.</ref> |- | [[Amanda Barrett]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka. | |<ref name="Ditty Bop">Poet, J., [http://www.gay.com/entertainment/music/rockout/article.html?coll=pno_entertainment&sernum=1717&page=1 Ditty Bop], Gay.com. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Amanda Barrie]] | 1935 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Anglesey, Natalie (July 13, 2006), [http://www.manchestereveningnews.co.uk/entertainment/filmandtv/s/217/217948_amandas_bad_and_loving_it.html Amanda's Bad and loving it!], ''Manchester Evening News''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[John Barrowman]] | 1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac i zabavljač | |<ref>{{cite press release | title = John Barrowman, Sugar Rush, Sheri Dobrowski, Mail on Sunday win accolades at Stonewall Awards | publisher = [[Stonewall (UK)|Stonewall]] | date = 2006-11-03 | url = http://www.stonewall.org.uk/media/current_releases/1524.asp | accessdate = 2006-11-03 }}</ref> |- | [[Drew Barrymore]] | 1975 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Warn, Sarah (July, 2003), [https://web.archive.org/web/20060504124043/http://www.afterellen.com/People/bicelebs.html Bi with a Boyfriend: the Latest Hollywood Trend?], Afterellen.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Michael Barrymore]] | 1952 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Zabavljač. | |<ref>{{cite news | title=Tears Of A Clown (interview, uncut version) | last=Simpson | first=Mark | publisher=Independent On Sunday | date=2003-03-02 | url=http://www.marksimpson.com/pages/journalism/journo_barrymoreint.html | access-date=2007-08-17 | archivedate=2007-09-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927220251/http://www.marksimpson.com/pages/journalism/journo_barrymoreint.html | deadurl=yes }}</ref> |- | [[Paul Bartel]] | 1938-2000 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, pisac i reditelj | |<ref>Bartel, Paul (July 21, 1998), [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n764/ai_20944435 Twof a kind - Tommy O'Haver and Paul Bartel of 'Billy's Hollywood Screen Kiss' - Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103162246/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n764/ai_20944435 |date=2007-11-03 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Roland Barthes]] | 1915-1980 | [[Francuska]] | Teoretičar književnosti. | |<ref>Louis-Jean Calvet, trans Sarah Wykes (1994), Roland Barthes: A Biography, Indiana University Press, Bloomington, {{ISBN|0-253-34987-7}}.</ref> |- | [[Neil Bartlett (dramaturg)|Neil Bartlett]] | 1958 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Dramaturg | | <ref name="Gay Power: The pink list">''The Independent'', (July 2, 2006), [http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece Gay Power: The pink list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107115957/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece |date=2008-01-07 }}. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Lance Bass]] | 1979 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pevač | |<ref>People Magazine (July 26, 2006), [http://celebrity.aol.com/people/ataol/articles/0,26618,1219142,00.html Lance Bass: I'm Gay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307005745/http://celebrity.aol.com/people/ataol/articles/0,26618,1219142,00.html |date=2007-03-07 }}. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Alan Bates]] | 1934-2003 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>{{cite news | url=http://www.gcn.ie/content/templates/newsupdate.aspx?articleid=2222&zoneid=4 | title=Late UK Actor Alan Bates Outed | work=GCN | date=22. 5. 2007. | accessdate=11. 07. 2007. | archivedate=2007-09-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928022808/http://www.gcn.ie/content/templates/newsupdate.aspx?articleid=2222&zoneid=4 | deadurl=yes }}</ref><ref>Otherwise Engaged: The Life Of Alan Bates, by Donald Spoto</ref> |- | [[Katharine Lee Bates]] | 1859-1929 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica tekstova za pesme. | |<ref>Price, Deb. The Bellingham Herald, July 4, 1998: Two women's love made 'America' Beautiful.</ref> |- | [[Baton Bob]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | |<ref>Farmer, Jim. ([[2006-04-28]]). ''[http://www.southernvoice.com/2006/4-28/arts/feature/baton.cfm 'Shake' it: Beloved street performer Baton Bob to join cast of outdoor Shakespeare event]''. [[Southern Voice]]. Retrieved on [[2007-06-04]].</ref> |- | [[Bryan Batt]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | |<ref>"[http://www.playbill.com/news/article/95469.html The Leading Men: Going to Batt]", ''[[Playbill]]'', Wayman Wong. October 3, 2005.</ref> |- | [[Terry Baum]] | 1946 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar. | |<ref>Goodwyn, Albert (June 22, 2006), [http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&article_id=5327 Terry Baum Gets Personal and Political], ''San Francisco Bay Times''. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Robert Bauman]] | 1937 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | |<ref>[http://www.doaskdotell.com/books/bbauman.htm DOASKDOTELL BOOK REVIEW of Robert Bauman’s The Gentleman from Maryland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108173008/http://www.doaskdotell.com/books/bbauman.htm |date=2009-01-08 }}. Retrieved July 04, 2007.</ref> |- | [[Bruce Bawer]] | 1956 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | | <ref>[http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&article_id=5327 A Place at the Table: The Gay Individual in American Society - a book review], ''Reason''. Retrieved May 13, 2007.</ref> |- | [[Jaime Bayly]] | 1965 | [[Peru]] | Pisac | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>GLAAD.org, (January 21, 2007), [http://www.glaad.org/publications/resource_doc_detail.php?id=3957 18th ANNUAL GLAAD MEDIA AWARDS SPECIAL HONOREES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205104039/http://www.glaad.org/publications/resource_doc_detail.php?id=3957 |date=2012-02-05 }}. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Gary Beach]] | 1947 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | |<ref>Henderson, Kathy, [http://www.broadway.com/gen/Buzz_Story.aspx?ci=503508 Interview with Gary Beach], Broadway.com. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Rikki Beadle-Blair]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac i pisac | |<ref>Cooper, Charlotte, (June 6, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Culture/detail.asp?iData=23542&iChannel=15&nChannel=Culture Rikki Beadle-Blair], ''The Guardian''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Simon Russell Beale]] | 1961 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | | <ref name="The Pink List 2005">Rainbownetwork.com, (June 29, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Features/detail.asp?iData=23702&iCat=32&iChannel=25&nChannel=Features#top The Pink List 2005]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Billy Bean]] | 1964 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Igrač bejzbola | |<ref>[http://billybean.com/bio.asp Official website biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227234445/http://www.billybean.com/bio.asp |date=2011-12-27 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Amanda Bearse]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica i rediteljka. | |<ref>McLellan, Diana (2000). The Girls: Sappho Goes to Hollywood. St. Martin's Press, 380. {{ISBN|0-312-28320-2}}.</ref> |- | [[Cecil Beaton]] | 1904-1980 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Fotograf i dizajner | |<ref>Hugo Vickers: Cecil Beaton, 1985, {{ISBN|1-55611-021-9}}</ref> |- | [[Bianca Beauchamp]] | 1977 | [[Kanada]] | Model | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Beauchamp, Bianca (March 9, 1999), [http://www.latexlair.com/diary/entry_march0999.html EXPERIENCES WITH OTHER WOMEN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008235841/http://www.latexlair.com/diary/entry_march0999.html |date=2007-10-08 }}, Latexlair.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[William Lygon, 7th Earl Beauchamp]] | 1872-1938 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>A. L. Rowse, ''Homosexuals in History'' (1977), pp. 222-223 {{ISBN|0880290110}}</ref> |- | [[Edward Douglas-Scott-Montagu, 3rd Baron Montagu of Beaulieu]] | 1926 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar, osnivač [[National Motor Museum]]-a | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23404322-details/Lord+Montagu+on+the+court+case+which+ended+the+legal+persecution+of+homosexuals/article.do] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618220119/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23404322-details/Lord+Montagu+on+the+court+case+which+ended+the+legal+persecution+of+homosexuals/article.do |date=2008-06-18 }} "Lord Montagu on the court case which ended the legal persecution of homosexuals," ''thisislondon.co'', ''The Evening Standard'') (July 14, 2007). Retrieved on August 2, 2007</ref> |- | [[Binkie Beaumont]] | 1908-1973 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pozorišni menadžer i producent | |<ref>Davis, Jill and William Green. ''Gay theatre''. in Banham, Martin. ed. ''The Cambridge Guide to Theatre.'' Cambridge: Cambridge University Press, 1995. p. 414.</ref> |- | [[Simone de Beauvoir]] | 1908-1986 | [[Francuska]] | Spisateljica i filozofkinja | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Menand, Louis, [https://web.archive.org/web/20130330081255/http://www.newyorker.com/critics/content/articles/050926crbo_books STAND BY YOUR MAN: The strange liaison of Sartre and Beauvoir.], Newyorker.com. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Alison Bechdel]] | 1960 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Strip majstorka | |<ref>Robbins, Trina, [http://www.tcj.com/237/i_bechdel.html Watch Out for Alison Bechdel (She has the Secret to Superhuman Strength)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123234531/http://www.tcj.com/237/i_bechdel.html |date=2009-01-23 }}, The Comics Journal. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Volker Beck]] | 1960 | [[Njemačka|Nemačka]] | Političar. | |<ref>[http://www.volkerbeck.de/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=348&Itemid=105 Official site biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921020105/http://www.volkerbeck.de/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=348&Itemid=105 |date=2007-09-21 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Albrecht Becker]] | 1906-2002 | [[Njemačka|Nemačka]] | Fotograf. | |<ref>Perkins, Ken (July 6, 2001), [http://www.sodomylaws.org/world/germany/genews007.htm Documentary Unveils Nazi Brutalization of Gays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926232808/http://www.sodomylaws.org/world/germany/genews007.htm |date=2007-09-26 }}, '' Fort Worth Star-Telegram''. Retrieved November 23, 2006.</ref> |- | [[Sybille Bedford]] | 1911-2006 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Barrow, Andrew (23 May, 2004), [https://web.archive.org/web/20060512131335/http://enjoyment.independent.co.uk/books/features/article61466.ece Sybille Bedford: Secret history], ''The Independent''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Lucius Beebe]] | 1902-1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Fotograf i istoričar. | |<ref name="Reevy, Tony 2005">Reevy, Tony, and Dan Cupper. "Mixed Legacy." Railroad History 193 (Fall-Winter 2005), 28-39.</ref> |- | [[Eve Beglarian]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitorka | | |- | [[Brendan Behan]] | 1923-1964 | [[Irska]] | Pisac. | |<ref>Behan, Brendan (1985). Confessions of an Irish Rebel. Arena Books. {{ISBN|0-09-936500-6}}.</ref> |- | [[Aphra Behn]] | 1640-1689 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/behn_a.html Aphra Behn on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308205948/http://www.glbtq.com/literature/behn_a.html |date=2014-03-08 }}. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- | [[Frieda Belinfante]] | 1904-1995 | [[Nizozemska|Holandija]] | Dirigentkinja | |<ref>[https://web.archive.org/web/20031218040902/http://www.xs4all.nl/~kmlink/06films/02frieda/contentfrieda.htm Synopsis of autobiographical ''But I was a Girl'']. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Andy Bell (pevač)|Andy Bell]] | 1964 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pevač | |<ref>Vineyard, Jennifer, [http://www.mtv.com/thinkmtv/sexual_health/andy_bell_hiv_052305/ Erasure's Andy Bell: Living with HIV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203084317/http://www.mtv.com/thinkmtv/sexual_health/andy_bell_hiv_052305/ |date=2008-12-03 }}, MTV.com. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- | [[Linda Bellos]] | 1950 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Aktivistkinja i lokalna političarka | |<ref>Anthony, Andrew (February 15 2006), [http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,,1709863,00.html 'Yes, we were bloody angry'], ''The Guardian''. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- |[[Kate Raphael Bender]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Mirovna aktivistkinja | |<ref>[http://www.ektaonline.org/~quitpale/kate/pressjan19-2005.html "San Francisco Activist Kate Raphael Bender Returns After Five Weeks in Israeli Detention"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''QUIT''. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Bruce Benderson]] | 1946 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>[http://www.3ammagazine.com/litarchives/2005/sep/gay_writing.shtml Benderson on gay literature]</ref> |- | [[Fernando Bengoechea]] | 1965-2004 | [[Brazil]] | Fotograf | |<ref>[http://gayinfo.tripod.com/A-Z-B.html List of Gays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210729113517/https://gayinfo.tripod.com/A-Z-B.html |date=2021-07-29 }} Retrieved March 3, 2007.</ref> |- | [[Alan Bennett]] | 1934 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac i glumac | | <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Trevor Bentham]] | 1943 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Scenarista | | <ref>Hubbard, Michael, [http://www.musicomh.com/comment/straight-face.htm Review of Nigel hawtorn's autobiography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061211122234/http://www.musicomh.com/comment/straight-face.htm |date=2006-12-11 }}, Musicomh.com. Retieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Helmut Berger]] | 1944 | [[Austrija]] | Glumac | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Berger, Helmut, ''Ich: Die Autobiographie'', Ullstein (1998), {{ISBN|3550069693}}.</ref> |- | [[Humphry Berkeley]] | 1926-1994 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Bedell, Geraldine ([[2007-06-24]]). [http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,,2109769,00.html Coming out of the dark ages]. ''[[The Observer]]''. Retrieved on [[2007-06-25]].</ref> |- | [[Nate Berkus]] | 1971 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dizajner enterijera. | | <ref name="out">Oxfield, Jesse, Idov, Michael (March 4, 2007), [http://nymag.com/daily/intel/2007/04/out_ranks_the_top_50_gays_ande.html ‘Out’ Ranks the Top 50 Gays; Anderson Is No. 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606235032/http://nymag.com/daily/intel/2007/04/out_ranks_the_top_50_gays_ande.html |date=2007-06-06 }}, New York Magqazine. Retrieved June 28, 2007.</ref> |- |[[Greg Berlanti]] |1972 |[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |Scenarista i producent | |<ref>{{cite web |title= Interview with Greg Berlanti |author= Dennis Ayers |url= http://www.afterelton.com/people/2007/3/berlanti.html |date= 1. 3. 2007. |publisher= [[AfterElton.com]] |accessdate= 23. 3. 2010. |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070802023019/http://www.afterelton.com/people/2007/3/berlanti.html |archivedate= 2007-08-02 |deadurl= no }}</ref> |- | [[Rodney Berman]] | 1969 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Nifield, Philip (August 14, 2006), [http://icwales.icnetwork.co.uk/southwalesecho/news/tm_objectid=17559719&method=full&siteid=50082&headline=partnership-ceremony-for-berman-and-partner-name_page.html Partnership ceremony for Berman and partner], ''South Wales Echo''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Leonard Bernstein]] | 1918-1990 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dirigent i kompozitor | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>{{Cite web |url=http://www.fyne.co.uk/index.php?item=215 |title=Archive copy |access-date=2007-08-17 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019161442/http://www.fyne.co.uk/index.php?item=215 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Al Berto]] | 1948-1997 | [[Portugal]] | Umetnik | | <ref>Aldrich R. & Wotherspoon G., Who's Who in Contemporary Gay and Lesbian History, Routledge, London, 2001</ref> |- | [[Betty Berzon]] | 1928-2006 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i psihoterapeutkinja | | <ref>Risling, Greg (2006). [https://web.archive.org/web/20080622115246/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2006%2F01%2F24%2Fstate%2Fn142957S71.DTL&feed=rss.news Gay activist-author Betty Berzon dies at age 78] in [[San Francisco Chronicle]]. Retrievd July 04, 2007.</ref> |- | [[Sarah Bettens]] | 1972 | [[Belgija]] | Pevačica | |<ref>Swartz, Shauna (November 9, 2005). [http://www.afterellen.com/Music/2005/11/sarahbettens.html Interview with Sarah Bettens] on AfterEllen.com. Retrieved June 30, 2007.</ref> |- | [[Clive Betts]] | 1950 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Denholm, Andrew, (July 18, 2003), [http://thescotsman.scotsman.com/index.cfm?id=778722003 MP suspended over visa fraud], ''The Scotsman''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Ole von Beust]] | April 13, 1955 | [[Njemačka|Nemačka]] | Političar | | <ref>http://gayinfo.tripod.com/A-Z-B2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921104924/https://gayinfo.tripod.com/A-Z-B2.html |date=2021-09-21 }} Alphabet of gay, lesbian and bisexual people. Accessed on May 23, 2007.</ref> |- | [[Georgina Beyer]] | 1957 | [[Novi Zeland]] | Političarka | Trans |<ref name="georginabeyer">"[http://www.georginabeyer.com/ Georgina Beyer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929002526/http://www.georginabeyer.com/ |date=2007-09-29 }}". Retrieved [[2007]]-[[March 31|03-31]].</ref> |- | [[Thom Bierdz]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac u ''[[The Young and the Restless]]'' | |<ref name=chicagosuntimes>Davenport, Misha (September 22, 2006), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20060922/ai_n16750818 Bierdz's world spins from order to chaos and back] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071115053627/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20060922/ai_n16750818 |date=2007-11-15 }}, [[Chicago Sun-Times]]. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Christopher Biggins]] | 1948 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | |<ref>Biggins, Christopher ([[2005-12-11]]). MY PAP PICS CHRISTOPHER BIGGINS: I had 650 pairs of ridiculous. ''[[Sunday Mirror]]''. Retrieved on [[2007-07-23]].</ref> |- | [[Mark Bingham]] | 1970-2001 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Biznismen | |<ref>Wilcox, Barbara (2006). [http://www.advocate.com/exclusive_detail_ektid36375.asp A Mark Bingham history tour]. ''[[The Advocate]]''. Retrieved July 04, 2007.</ref> |- | [[Elizabeth Birch]] | 1956 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja i advokatkinja. | |<ref>[http://www.cwu.edu/~diversity/birch.html Biography at Central Washington University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205021157/http://www.cwu.edu/~diversity/birch.html |date=2012-02-05 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Jón Þór Birgisson]] | 1975 | [[Island]] | Muzičar. | |<ref>[http://www.sigur-ros.co.uk/band/faq.php#14 Official band FAQ]. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Elizabeth Bishop]] | 1911-1979 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i pesnikinja | | <ref>Fountain, Gary, Brazeau, Peter, ''Remembering Elizabeth Bishop: An Oral Biography'', University of Massachusetts Press (December 1994), {{ISBN|0870239368}}.</ref> |- | [[Heather Bishop]] | | [[Kanada]] | Pevačica. | | <ref>[http://www.heatherbishop.com/default.aspx?tabID=59 Biography on official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114123925/http://www.heatherbishop.com/default.aspx?tabID=59 |date=2007-11-14 }}. Retrieved July 03, 2007.</ref> |- | [[Michael Bishop (businessman)|Michael Bishop]] | 1942 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Businessman | | <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Björk]] | 1965 | [[Island]] | Muzičarka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>BiCommunity News (August 2004), [http://www.bicommunitynews.co.uk/69/bimedia69.html Summer BiMedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422211707/http://www.bicommunitynews.co.uk/69/bimedia69.html |date=2010-04-22 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Marie-Claire Blais]] | 1939 | [[Kanada]] | Spisateljica i dramturginja | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/blais_mc.html Marie-Claire Blais on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135306/http://www.glbtq.com/literature/blais_mc.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Doug Blasdell]] | 1963-2007 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Lični trener i zabavljač | |<ref>[https://web.archive.org/web/20061030130528/http://www.afterelton.com/people/2006/7/blasdell.html], AfterElton.com. Retrieved July 10, 2006.</ref> |- | [[Ross Bleckner]] | 1949 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bleckner_r.html Ross Bleckner on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135248/http://www.glbtq.com/arts/bleckner_r.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Sebastian Bleisch]] | 1957 | [[Njemačka|Nemačka]] | Pisac i porno reditelj | |<ref>{{Cite web |title=The Sebastian Bleisch site |url=http://bleisch.person.dk/index.htm |access-date=2007-08-17 |archivedate=2007-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071111125252/http://bleisch.person.dk/index.htm |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Marc Blitzstein]] | 1905-1964 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | |<ref>Tyrkus, Michael J. (1996). Gay & Lesbian Biography. Arena Books, 74-77. {{ISBN|1-55862-237-3}}.</ref> |- | [[Allan Bloom]] | 1930-1992 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filozof | |<ref>Patner, Andrew (April 16, 2000), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20000416/ai_n13857904 Allan Bloom, warts and all] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013093347/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20000416/ai_n13857904 |date=2007-10-13 }}, ''Chicago Sun-Times''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Lionel Blue]] | 1930 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Rabin, prvi javno gej rabin u UK | |<ref>Blue, Lionel, ''Hitchhiking to Heaven – Autobiography'' (Hodder & Stoughton General, 2004).</ref> |- | [[Anthony Blunt]] | 1907-1983 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Špijun i istoričar umetnosti | |<ref>Carter, Miranda (2001). Anthony Blunt: His Lives. Picador. {{ISBN|0-312-42146-X}}.</ref> |- | [[Konrad Boehmer]] | 1941 | [[Nizozemska|Holandija]] | Kompozitor | |<ref name="BrettWood">[http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html Lesbian and Gay Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927122439/http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html |date=2007-09-27 }} by Philip Brett and Elizabeth Wood.</ref> |- | [[Dirk Bogarde]] | 1921-1999 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bogarde_d.html Dirk Bogarde on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107184209/http://www.glbtq.com/arts/bogarde_d.html |date=2007-11-07 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[André Boisclair]] | 1966 | [[Kanada]] | Političar | |<ref>Macpherson, Don (October 1, 2005), [http://www.canada.com/montreal/montrealgazette/news/editorial/story.html?id=1b5bd325-f6a5-4526-b478-ac0225665dcd It's OK that he's gay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114174113/http://www.canada.com/montreal/montrealgazette/news/editorial/story.html?id=1b5bd325-f6a5-4526-b478-ac0225665dcd |date=2007-11-14 }}, ''Montreal Gazette''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Nicholas Boles]] | 1965 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Woolf, Marie, (February 5, 2006), [http://news.independent.co.uk/uk/politics/article343288.ece Cameron's gAy list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022213215/http://news.independent.co.uk/uk/politics/article343288.ece |date=2007-10-22 }}, ''The Independent''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Klaus Bondam]] | 1963 | [[Danska]] | Glumac i političar. | |<ref>''Copenhagen Post'' (September 15, 2006), [http://www.cphpost.dk/get/92037.html INTERVIEW - Klaus Bondam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927182426/http://www.cphpost.dk/get/92037.html |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[William Bonin]] | 1947-1996 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Serijski ubica | |<ref>[http://www.crimelibrary.com/serial7/bonin/ William Bonin at the Crime Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511234006/http://www.crimelibrary.com/serial7/bonin/ |date=2008-05-11 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Gillian Bonner]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.clublez.com/movies/lesbian_celebrities/b/bonner_gillian/index.html Profile at Clublez.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819180603/http://www.clublez.com/movies/lesbian_celebrities/b/bonner_gillian/index.html |date=2007-08-19 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Chastity Bono]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja, ćerka [[Cher]]. | |<ref>Chastity Bono (with Billie Fitzpatrick), ''Family Outing'' (1998) {{ISBN|0-316-10233-4}}</ref> |- | [[David Boothroyd]] | 1972 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | | <ref>Shoffman, Marc (May 5, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1387.html Local elections good for gay Labour]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Lizzie Borden (rediteljka)|Lizzie Borden]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Rediteljka | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/borden_l.html Lizzie Borden on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014181315/http://www.glbtq.com/arts/borden_l.html |date=2007-10-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Trevor Boris]] | ? | [[Kanada]] | Komičar. | |<ref>{{cite news | title = Trevor Boris – Looking at the lighter side of marriage | work = ToBe Magazine | date = 01. 03. 2005. | url = http://www.tobe.ca/tobe/content.jsp?sid=1430&ctid=1000000&cnid=1000462 | accessdate = 12. 11. 2006. | archive-date = 2018-12-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181215222846/http://www.tobe.ca/tobe/content.jsp?sid=1430&ctid=1000000&cnid=1000462 | url-status = dead }}</ref> |- | [[David Borrow]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Shoffman, Mark, (May 8, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/politics/2005-1402.html Lancashire politician becomes first MP to have gay marriage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930030419/http://www.pinknews.co.uk/news/politics/2005-1402.html |date=2007-09-30 }}, Pinknews.co.uk. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Francisco Bosch]] | 1982 | [[Španija]] | Glumac i igrač | |<ref>Smith, Rupert, [http://www.franciscobosch.com/GaytimesInterview.html Spanish Steps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114070948/http://www.franciscobosch.com/GaytimesInterview.html |date=2007-11-14 }}, ''Gay Times''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[John Boswell]] | 1947-1994 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Istoričar | | <ref>Boswell, John (1989, 1982). "Revolutions, Universals, and Sexual Categories", Hidden from History: Reclaiming the Gay & Lesbian Past, Chauncey et al, eds. New York: Meridian, New American Library, Penguin Books. {{ISBN|0-452-01067-5}}.</ref> |- | [[Roddy Bottum]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičar ([[Faith No More]] i [[Imperial Teen]]) | | <ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Feb_16/ai_53877989 Roddy Bottum article - ''The Advocate''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016184157/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Feb_16/ai_53877989 |date=2007-10-16 }} [[16 February]] [[1999]]</ref> |- | [[Nina Bouraoui]] | 1967 | [[Francuska]] | Spisateljica | | <ref>[http://www.la-reference.info/30-oct2005.htm#goaco Le prix Renaudot à Nina Bouraoui] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009030113/http://www.la-reference.info/30-oct2005.htm#goaco |date=2007-10-09 }} (French). la référence (2005 October 30). Retrieved on 2007 July 2.</ref> |- | [[Matthew Bourne]] | 1960 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Koreograf | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bourne_m.html Matthew Bourne on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112114920/http://www.glbtq.com/arts/bourne_m.html |date=2007-11-12 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Leigh Bowery]] | 1961-1994 | [[Australija]] | Umetnica | |<ref>Leigh Bowery: The Life and Times of an Icon by Sue Tilley. Published by Hodder & Stoughton, London, 1999. {{ISBN|0-340-69311-8}}.</ref> |- | [[Angela Bowie]] | 1950 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model. | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref name=bowies>[http://www.bettyjack.com/angie/lecture.html Angie Bowie - Lecture on Bisexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020094717/http://www.bettyjack.com/angie/lecture.html |date=2007-10-20 }}, (June 12, 1997) Bettyjack.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Jane Bowles]] | 1917-1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Dillon, Millicent (1998). A Little Original Sin: The Life and Work of Jane Bowles. University of California Press, 46-47, 126-127, 327, 352. {{ISBN|0-520-21193-6}}.Dillon, Millicent (1998).</ref> |- | [[Paul Bowles]] | 1910-1999 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor i pisac | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>McAlister, Elizabeth A (2000). ''Rara''. University of California Press, 107. {{ISBN|0-520-22823-5}}.</ref> |- | [[Karin Boye]] | 1900-1941 | [[Švedska]] | Spisateljica | |<ref>Hammarström, Camilla. 2001. ''Karin Boye''. Stockholm, Sweden. Bokförlaget Natur och Kultur. {{ISBN|91-27-08935-5}}.</ref> |- | [[Keith Boykin]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i nekadašnja politička savetnica | | <ref>[http://www.keithboykin.com/bio/ Official site biography]. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Edwin Emmanuel Bradford]] | 1860-1944 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | [[Uranijski pesnik]] | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/uranian_poets,2.html Uranian Poets on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135345/http://www.glbtq.com/literature/uranian_poets%2C2.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Ben Bradshaw]] | 1960 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar. | |<ref>BBC (March 8, 2006), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/4786378.stm Minister announces gay 'wedding']. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Christopher Bram]] | 1952 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>Boys Like Us:Gay Writers Tell Their Coming Out Stories, Patrick Merla(ed.) Avon Books. 1996</ref> |- | [[Wilfrid Brambell]] | 1912-1985 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | |<ref>Brambell, (Henry) Wilfrid (1912-1985)’', David Parkinson, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004</ref> |- | [[Adolf Brand]] | 1874-1945 | [[Njemačka|Nemačka]] | Pisac i LGBT aktivista | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>James D. Steakley. ''The Early Homosexual Emancipation Movement in Germany''. (1975) {{ISBN|0405073666}}</ref> |- | [[Dionne Brand]] | 1953 | [[Kanada]] | Spisateljica | |<ref>[http://www.nwpassages.com/bios/brand.asp Author Profile on Northwest Passages.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204101403/http://www.nwpassages.com/bios/brand.asp |date=2012-02-04 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Marlon Brando]] | 1924-2004 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Carey, Gary (1985). Marlon Brando: The Only Contender. St. Martin's Press. {{ISBN|0-312-51543-X}}.</ref> |- | [[Johnny Brandon]] | 1925 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pevač | |<ref>Easterling, Mike (July 6, 2006), [http://www.thevillager.com/villager_114/villagarea.html Village area resident releases new album ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927210138/http://www.thevillager.com/villager_114/villagarea.html |date=2007-09-27 }}, The villager.com. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Ben Brantley]] | 1954 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pozorišni kritičar | | <ref name="out"/> |- | [[Alan Bray]] | 1948-2001 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Istoričar i LGBT aktivista | | <ref>Gee, Stephen (December 18, 2001}, [http://www.guardian.co.uk/gayrights/story/0,12592,838640,00.html Alan Bray:Unearthing the history of gay Britain], The Guardian. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Allison Brewer]] | ? | [[Kanada]] | Političarka. | |<ref>Parsons, Derwin (September 27, 2005), [https://web.archive.org/web/20051026042552/http://www.365gay.com/newscon05/09/092705ndpLeader.htm Lesbian Wins Election To Lead Canadian Political Party], 365Gay.com. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[James Bridges]] | 1936-1993 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Scenarista i reditelj | |<ref>Pace, Eric (1993-06-08). "James Bridges, 57, a Film Maker Twice Nominated for Oscars, Dies" New York Times.</ref> |- | [[Susie Bright]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Talbot, David (March 1997), [https://web.archive.org/web/20000511223748/http://www.salon.com/march97/interview970318.html Sex is an urgent message], Salon.com. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Dave Brindle]] | ? | [[Kanada]] | Novinar | |<ref>Hays, Matthew (February 4, 1999), [https://web.archive.org/web/20020709112503/http://www.montrealmirror.com/ARCHIVES/1999/042999/news5.html On the outs: Gay journalists can't shake an age-old debate], ''Montreal Mirror''. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Mark Brindle]] | ? | [[Australija]] | Političar | |<ref>[http://www.pollbludger.com/sa2006/unley.htm South Australian House of Assembly Election 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410112223/http://www.pollbludger.com/sa2006/unley.htm |date=2012-04-10 }} The Poll Bludger. Retrieved on [[2007-08-06]].</ref> |- | [[Joanna Briscoe]] | ? | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | | <ref name="The Pink List 2005"/> |- | [[Scott Brison]] | 1967 | [[Kanada]] | Političar | |<ref>CTV.ca (October 9 2005), [http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20051008/brison_weddingbells_051008/20051008?hub=TopStories Nova Scotia MP Scott Brison mulls wedding bells] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023081809/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20051008/brison_weddingbells_051008/20051008?hub=TopStories |date=2007-10-23 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Poppy Z. Brite]] | 1967 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica. | trans |<ref name="gender">See Brite's LiveJournal, especially the [http://www.livejournal.com/users/docbrite/2003/08/22/ August 22, 2003 entry]</ref> |- | [[Benjamin Britten]] | 1913-1976 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Kompozitor i dirigent | |<ref>(1991) Letters from a Life: Selected Letters and Diaries: Benjamin Britten. Faber and Faber. {{ISBN|0-571-16405-6}}.</ref> |- | [[David Brock]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>[https://web.archive.org/web/20060906212331/http://www.newyorker.com/critics/books/?020311crbo_books Hendrik Hertzberg, "Can you forgive him? A right-wing conspirator comes clean," New Yorker] (March 11, 2002). Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Lino Brocka]] | 1939-1991 | [[Filipini]] | Reditelj | |<ref>Salinas, Hugo, (January 21, 2007), [http://www.affirmation.org/memorial/lino_brocka.shtml Lino Brocka: Legendary Filmmaker, First LDS Convert in the Philippines], Affirmation.org. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[David Bromstad]] | 1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV voditelj | |<ref>Rosen, Zach ([[2007-03-23]]). [http://www.sovo.com/2007/3-23/arts/feature/6654.cfm Making his 'Splash']. ''[[Southern Voice]]''. Retrieved on [[2007-08-10]].</ref> |- | [[Rupert Brooke]] | 1887-1915 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pesnik | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Norton, Rictor (ed.) My Dear Boy:Gay Love Letters through the Centuries. Leyland Publications, San Francisco. 1998.</ref> |- | [[Louise Brooks]] | 1906-1985 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/film_actors_lesbian,2.html Film Actors: Lesbian on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127070808/http://www.glbtq.com/arts/film_actors_lesbian%2C2.html |date=2013-01-27 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Romaine Brooks]] | 1874-1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Slikarka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Doan, Laura, Jane Garrity (2006). Sapphic Modernities: Sexuality, Women and English Culture. New York: Palgrave MacMillan, 35-54. {{ISBN|1-4039-6498-X}}.</ref> |- | [[Brigid Brophy]] | 1929-1995 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/brophy_b.html Brigid Brophy on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308210016/http://www.glbtq.com/literature/brophy_b.html |date=2014-03-08 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Nicole Brossard]] | 1943 | [[Kanada]] | Spisateljica. | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/brossard_n.html Nicole Brossard on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135312/http://www.glbtq.com/literature/brossard_n.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Bob Brown]] | 1944 | [[Australija]] | Senator | |<ref>Bajko, Matthew S. (October 26, 2006), [http://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=1288 Gay Australian senator lives life on a limb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002172933/https://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=1288 |date=2023-10-02 }}, The Bay Area Reporter. Retrieved November 13 2006.</ref> |- | [[Michael Brown (političar, UK)|Michael Brown]] | 1951 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar i političar | | <ref name="The Pink List 2005"/> |- | [[Nick Brown]] | 1950 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>BBC News (November 8, 1998), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/209712.stm Cabinet rallies around gay minister ]. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Rita Mae Brown]] | 1944 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i aktivistkinja. | |<ref>Brown, Rita Mae, ''Rita Will: Memoir of a Literary Rabble-Rouser''.</ref> |- | [[Coral Browne]] | 1913-1991 | [[Australija]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Cat (March 2006), [https://web.archive.org/web/20070721170020/http://www.bicommunitynews.co.uk/78/bimedia.html BiMedia], BiCommunityNews.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[John Browne]] | 1948 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Businessman | |<ref>[https://web.archive.org/web/20070503050842/http://news.yahoo.com/s/ap/20070501/ap_on_bi_ge/britain_bp_ceo] Yahoo News article. Retrieved May 1, 2007]</ref> |- | [[Oscar Browning]] | 1837-1923 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac i istoričar | |<ref>Norton, Rictor. ''[http://www.infopt.demon.co.uk/social15.htm A Critique of Social Constructionism and Postmodern Queer Theory]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. Retrieved on [[2007-06-01]].</ref> |- | [[Carrie Brownstein]] | 1974 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Wilson, Amy RaNae (1997), [http://www.curvemag.com/Detailed/145.html Vol. 7 #2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927010452/http://www.curvemag.com/Detailed/145.html |date=2007-09-27 }}, ''Curve magazine''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Tammy Bruce]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica. | |<ref>[http://tammybruce.com/biography.php Official site biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302095549/http://tammybruce.com/biography.php |date=2009-03-02 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[David Brudnoy]] | 1940–2004 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Radio voditelj. | | <ref>{{cite news | first = David | last = Brudnoy | url = http://www.nationalreview.com/comment/brudnoy200412100813.asp | title = Positively HIV | work = National Review Online | date = 17. 04. 1995., reprinted [[2004-12-10]] | accessdate = 15. 06. 2006. | archive-date = 2004-12-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20041212044155/http://www.nationalreview.com/comment/brudnoy200412100813.asp | dead-url = yes }}</ref> |- | [[Til Brugman]] | 1888-1958 | [[Nizozemska|Holandija]] | Pesnik i lingvista | | <ref>Corinne, Tee A (2002). [http://www.glbtq.com/arts/hoch_h.html Höch, Hannah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106175122/http://www.glbtq.com/arts/hoch_h.html |date=2014-01-06 }}. glbtq.com.</ref> |- | [[Erik Bruhn]] | 1928-1986 | [[Danska]] | Igrač. | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bruhn_e.html Erik Bruhn on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102132424/http://www.glbtq.com/arts/bruhn_e.html |date=2007-11-02 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Tyler Brûlé]] | 1968 | [[Kanada]] | Novinar | | <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Gioia Bruno]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Marcus, Lydia (October 24, 2006), [http://afterellen.com/People/2006/10/bruno.html Interview with Gioia Bruno of Exposé ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502095813/http://www.afterellen.com/People/2006/10/bruno.html |date=2013-05-02 }}, Afterellen.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Manfred Bruns]] | 1934 | [[Njemačka|Nemačka]] | LGBT aktivista. | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>[http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob6/brun2.html Matt & Andrej Koymasky Famous GLTB biography of Manfred Bruns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014171937/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob6/brun2.html |date=2006-10-14 }}. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Chris Bryant]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar. | |<ref>BBC News (December 2, 2003), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/3256348.stm MP 'sorry' over underpants photo]. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Bryher]] | 1894-1983 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac. | |<ref>Benstock, Shari (1986). Women of the Left Bank: Paris, 1900–1940. Texas: University of Texas Press, 312. {{ISBN|0-292-79040-6}}.</ref> |- | [[Kathleen Bryson]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i rediteljka. |Bisexual |<ref>Pajon, Lucia. [http://www.libertas.co.uk/default-show-article-aid-2453.htm Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080104095014/http://www.libertas.co.uk/default-show-article-aid-2453.htm |date=2008-01-04 }} (Libertas.co.uk). Retrieved July 04, 2007.</ref> |- | [[Dan Bucatinsky]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, scenarista, producent | | G<ref>[http://www.glbtq.com/arts/roos_d,2.html Biografija Don Roosa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513193154/http://www.glbtq.com/arts/roos_d,2.html |date=2008-05-13 }} na [[glbtq.com]]-u. Preuzeto 19.5.2008.</ref> |- | [[Florin Buhuceanu]] | 1971 | [[Rumunija]] | LGBT aktivista | |<ref>''The Guardian (March 1, 2005), [http://www.guardian.co.uk/gayrights/story/0,12592,1427606,00.html Valentine's deal 'left out gay people']. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[JM J. Bullock]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | |<ref>Falcon, Mike (June 6, 2001), [http://www.usatoday.com/news/health/spotlight/2001-06-06-bullock-aids.htm Jim J. Bullock reflects on AIDS anniversary], ''USA Today''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Lady Bunny]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | [[Drag queen]] | |<ref>Wadler, Joyce. [http://www.wigstock.nu/press/nytimes09-03-99.html The Lady Bunny at the forefront of Wigstock Flamboyant? Certainly, From Head to Heels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112053848/http://wigstock.nu/press/nytimes09-03-99.html |date=2007-11-12 }}, [[The New York Times|New York Times]]. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Julie Burchill]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>BiCommunity News (August 2004), [http://www.bicommunitynews.co.uk/69/bimedia69.html Summer BiMedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422211707/http://www.bicommunitynews.co.uk/69/bimedia69.html |date=2010-04-22 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Guy Burgess]] | 1911-1963 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Špijun. | |<ref>Aldrich, Robert (2001). Who's Who in Contemporary Gay and Lesbian History: From World War II to the Present Day. Routledge, 41. {{ISBN|0-415-22974-X}}.</ref> |- | [[Glenn Burke]] | 1952-1995 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Igrač bejzbola | |<ref>Reuters (June 1, 1995), [http://www.aegis.org/news/ads/1995/AD951004.html Glenn Burke, an Openly Gay Baseball Player, Dies]. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Ronnie Burkett]] | 1957 | [[Kanada]] | Lutkar. | |<ref>Posner, Michael (January 3, 2004), [http://www.johnlambert.ca/english/ronnie/provenance/Pro_Globe_Mail-jan03-04.htm An artist of pulling strings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424060338/http://www.johnlambert.ca/english/ronnie/provenance/Pro_Globe_Mail-jan03-04.htm |date=2008-04-24 }}, ''The Globe and Mail'' (Toronto, Canada). Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Pete Burns]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pevač. | |<ref>Gay.com (February 10, 2006), [http://uk.gay.com/headlines/9592 Pete Burns gets engaged]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Chandler Burr]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac. | |<ref>Burr, Chandler (December 9, 1996), [http://www.chandlerburr.com/newsite/content/articles/weeklystandard.php "Why Conservatives Should Embrace the Gay Gene."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928181400/http://www.chandlerburr.com/newsite/content/articles/weeklystandard.php |date=2007-09-28 }}, ''Weekly Standard''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Raymond Burr]] | 1917-1993 | [[Kanada]] | Glumac | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/burr1_r.html Raymond Burr on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135253/http://www.glbtq.com/arts/burr1_r.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[William S. Burroughs]] | 1914-1997 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac. | |<ref>Miles, Barry. William Burroughs: El Hombre Invisible, A Portrait, New York: Hyperion, 1992.</ref> |- | [[Saffron Burrows]] | 1973 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Warn, Sarah (October, 2003), [https://web.archive.org/web/20060504123837/http://www.afterellen.com/People/saffronburrows.html Saffron Burrows Embraces Lesbian Relationships On-Screen and Off], Afterellen.com. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Paul Burston]] | 1965 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar i pisac | | <ref name="news.independent.co.uk"/> |- | [[Gary Burton]] | 1943 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Jazz muzičar. | |<ref>Antone, Richard (August 30, 2005), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_August_30/ai_n15383926 Jazz artist Gary Burton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629125121/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_August_30/ai_n15383926 |date=2007-06-29 }}, ''The Advocate''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Charles Busch]] | 1954 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dramaturg i glumac | |<ref>[http://gaylife.about.com/b/a/244859.htm Profile at About.com] {{Webarchive|url=https://archive.today/20081202160526/http://gaylife.about.com/b/a/244859.htm |date=2008-12-02 }}. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Rachel Kramer Bussel]] | 1976 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i kolumnistkinja | |<ref>Bussel, Rachel Kramer, [http://www.technodyke.com/features/single.asp Living Single], TechnoDyke.com. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Sylvano Bussotti]] | 1931 | [[Italija]] | Kompozitor | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bussotti_s.html Sylvano Bussotti on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135258/http://www.glbtq.com/arts/bussotti_s.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Dorothy Bussy]] | ''ca.''&nbsp;1865-1960 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Ottoline Morrell: Life on a Grand Scale by Miranda Seymour (Hodder & Stoughton, revised edition 1998)</ref> |- | [[Dan Butler]] | 1954 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/butler_d.html Dan Butler on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106031423/http://www.glbtq.com/arts/butler_d.html |date=2007-11-06 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Judith Butler]] | 1956 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filozofkinja. | |<ref>Machalik, Regina (May 2001), [http://www.lolapress.org/elec2/artenglish/butl_e.htm Interview with Judith Butler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061219151830/http://www.lolapress.org/elec2/artenglish/butl_e.htm |date=2006-12-19 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]] | 1956 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac. | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/butler_s.html Samuel Butler on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014212250/http://www.glbtq.com/literature/butler_s.html |date=2007-10-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[George Gordon Byron|Lord Byron]] | 1788-1824 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pesnik. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/byron_gg.html Lord Byron on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140411013923/http://www.glbtq.com/literature/byron_gg.html |date=2014-04-11 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |} === C === [[Datoteka:Calamity jane.jpeg|right|thumb|[[Calamity Jane]] ]] [[Datoteka:Caligula bust bw blackbg.jpg|thumb|right|Rimski car [[Kaligula]] ]] [[Datoteka:Daniele Capezzone.jpg|thumb|right|Političar [[Daniele Capezzone]]]] [[Datoteka:TrumanCapote1959.jpg|right|thumb|Pisac[[Truman Capote]] ]] [[Datoteka:Carpenter1875.jpg|right|thumb|[[Edward Carpenter]] ]] [[Datoteka:Jim Carroll, Author.jpg|right|thumb|Pisac [[Jim Carroll]]]] [[Datoteka:Roger Casement.jpg|right|thumb|Pisac [[Roger Casement]]]] [[Datoteka:Van_Vechten_-_Willa_Cather.jpg|right|thumb|Spisateljica [[Willa Cather]]]] [[Datoteka:Cavafy1900.jpg|right|thumb|Pesnik [[Constantine P. Cavafy]]]] [[Datoteka:Swedish queen Drottning Kristina portrait by Sébastien Bourdon stor.jpg|right|thumb|[[Kristina, kraljica Švedske]]]] [[Datoteka:Montgomery Clift in The Search trailer cropped.jpg|right|thumb|Glumac [[Montgomery Clift]] ]] [[Datoteka:Kate Clinton.jpg|right|thumb|Komičarka [[Kate Clinton]]]] [[Datoteka:SidonieGabrielleColette.jpg|right|thumb|Writer [[Colette]] ]] [[Datoteka:Michael Cunningham JB by David Shankbone.jpg|right|thumb|Pisac [[Michael Cunningham]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomene |- valign="top" | [[Christopher Cabaldon]] | b.1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>Cabaldon.org [http://www.cabaldon.org/About/OntheIssuesLGBTCommunity/tabid/338/Default.aspx. About Christopher: LGBT Community]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved January 19, 2007.</ref> |- | [[Jean-Daniel Cadinot]] | 1944 | [[Francuska]] | Reditelj porno filmova | G <ref>Martel, Frederic (2000), The Pink and the Black: Homosexuals in France Since 1968, Stanford University Press, {{ISBN|0804732744}}</ref> |- | [[Paul Cadmus]] | 1904-1999 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | G <ref>Kaiser, Charles (February 1, 2005),[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2000_Feb_1/ai_59086793 A genius and a gentleman - painter Paul Cadmus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080426003756/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2000_Feb_1/ai_59086793 |date=2008-04-26 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[John Cage]] | 1912-1992 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | kompozitor klasične muzike | G <ref name="Vaughn, David 1999">Vaughn, David (1999) Merce Cunningham: Fifty Years. Aperture. {{ISBN|0-89381-863-1}}.</ref> |- | [[Claude Cahun]] | 1894-1954 | [[Francuska]] | Fotograf i pisac | G <ref>Louise Downie: Don't Kiss Me: The Art of Claude Cahun and Marcel Moore: London: Aperture: 2006: {{ISBN|1-85437-679-9}}</ref> |- | [[Calamity Jane]] | 1852-1903 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Izviđačica | B <ref>Friedman, M. ''Strapped for Cash: A History of American Hustler Culture''. Alyson Books, 2003 p. 18</ref> |- | [[J. P. Calderon]] | 1975 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Odbojkaš, TV voditelj | G <ref>[http://instinctmagazine.com/cover-story/jp-calderon---survival-of-the-fittest.html Survival of the Fittest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514033317/http://instinctmagazine.com/cover-story/jp-calderon---survival-of-the-fittest.html |date=2008-05-14 }}. [[Instinct (magazine)|Instinct]] ([[2007-02-01]]). Retrieved on [[2007-06-10]].</ref> |- | [[Patrick Califia]] | [[1954]] – | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | T<ref name="patrickcalifia">Califia, P. (2003). ''Sex Changes: Transgender Politics'', second ed., pp. XII-XIII. San Francisco: Cleis Press. {{ISBN|1-57344-180-5}}</ref> |- | [[Caligula]] | 12-41 CE | Rim | Car | B <ref>Suetonius, ''The Lives of the Twelve Caesars'', Loeb Classical Library, 1913, pg 461.</ref> |- | [[Anthony Callea]] | b.1982 | [[Australija]] | Muzičar | G <ref>Anthonycallea.com.au (March 27, 2007), [http://www.anthonycallea.com.au/newsEvents/home.do?newsId=20030829004424 Anthony Callea Gives A Message To His Fans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070422133921/http://www.anthonycallea.com.au/newsEvents/home.do?newsId=20030829004424 |date=2007-04-22 }}. Retrieved on March 27, 2007.</ref> |- | [[Michael Callen]] | 1955–1993 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | AIDS aktivista | G <ref>{{cite news |first= Michael |last= Callen | url=http://www.thebody.com/gmhc/issues/feb_mar01/callen.html| title = Remarks of Michael Callen to the New York Congressional Delegation, 1983 | work = The Body | date= May 1983, reprinted February/March, 2001 | accessdate = 16. 06. 2006. }}</ref> |- | [[Simon Callow]] | 1949 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>Durrant, Sabine (February 15, 1999) [http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,,314265,00.html The business of feeling], ''[[The Guardian]]''. Retrieved November 14, 2006.</ref> |- | [[Jean Jacques Régis de Cambacérès]] | 1753-1824 | [[Francuska]] | Advokat | G <ref>[http://www.gay-france.net/cambaceres.htm Biography at Gay-France.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703220033/http://www.gay-france.net/cambaceres.htm |date=2007-07-03 }}. Retrieved November 14, 2006.</ref> |- | [[Anne Cameron]] | 1938 | [[Kanada]] | Pesnikinja, spisateljica | L <ref>{{cite web |url=http://www.abcbookworld.com/?state=view_author&author_id=126 |title=Cameron, Anne |work=ABCBookWorld |accessdate = 21. 06. 2007. |date=2007}}</ref> |- | [[Edwin Cameron]] | 1953 | [[Južna Afrika]] | Sudija | G <ref>Edwin Cameron, ''Witness to AIDS''(Tafelberg 2005), {{ISBN|0624041999}}.</ref> |- | [[Rhona Cameron]] | 1965 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Komičarka | L <ref>{{cite web |last=Howes |first=Keith G. |title=British Television |date=2002 |work=[[glbtq.com]] |url=http://www.glbtq.com/arts/bri_tv,4.html |accessdate=19. 02. 2007. |pages=4 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310085300/http://www.glbtq.com/arts/bri_tv%2C4.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Margarethe Cammermeyer]] | 1942 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja i vojnikinja | L <ref>Schwartz, Shaun (September 12, 2006), [http://afterellen.com/column/2006/9/backintheday.html Back in the Day: Serving in Silence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127163007/http://afterellen.com/column/2006/9/backintheday.html |date=2007-01-27 }}, Afterellen.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Tim Campbell (glumac)|Tim Campbell]] | 1975 | [[Australija]] | Glumac | G <ref>{{cite news | url= http://www.advocate.com/news_detail_ektid50988.asp| title = Down Under Actor Tim Campbell Comes Out| work = [[The Advocate]]| date = 07. 12. 2007.| accessdate = 22. 12. 2007. }}</ref> |- | [[Justin R. Cannon]] | 1984 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Founder of [http://www.TruthSetsFree.net TruthSetsFree.net], an affirming outreach ministry to gay and lesbian Christians | G <ref>Adams, Dan ([[March 29]] [[2007]]), [http://www.news10.net/storyfull2.aspx?storyid=26051 "A Place for God-Loving Gays -- On the Web"], News10.net. Retrieved [[June 18]] [[2007]].</ref> |- | [[Mario Cantone]] | 1959 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičar i glumac | G <ref>Stevenson, Bill (December 9, 2003), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_Dec_9/ai_111850691 Super Mario: from Sex and the City to turn-of-the-century city, Mario Cantone takes his sassy self onstage in The Violet Hour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009212213/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_Dec_9/ai_111850691 |date=2007-10-09 }}, ''The Advocate''. Retrieved November 14, 2006.</ref> |- | [[Daniele Capezzone]] | 1972 | [[Italy|Italian]] | Političar | B <ref>Taddeucci, Roberto (October 26, 2006), [http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=it&u=http://it.news.yahoo.com/26102006/135/politica-coming-out-bisex-daniele-capezzone.html&sa=X&oi=translate&resnum=2&ct=result&prev=/search%3Fq%3DDaniele%2BCapezzone%2Bgay%26hl%3Den%26lr%3D%26sa%3DG Google translation of "il 'coming out' bisex di Daniele Capezzone"], Yahoo.it. Retrieved November 14, 2006.</ref> |- | [[Truman Capote]] | 1924-1984 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Plimpton, George (1997) Truman Capote, In Which Various Friends, Enemies, Acquaintances, and Detractors Recall His Turbulent Career. Published by Nan A. Talese (imprint of Doubleday).</ref> |- | [[Scott Capurro]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičar | G <ref>[http://scottcapurro.com/wp/reviews/prague-fringe-festival-review Prague Fringe Festival Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928140543/http://scottcapurro.com/wp/reviews/prague-fringe-festival-review |date=2007-09-28 }}. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Gia Carangi]] | 1960-1986 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model | B <ref>Lo, Malinda. [https://web.archive.org/web/20120316142609/http://www.afterellen.com/archive/ellen/column/2005/12/backintheday.html Back in the Day: Out on the Catwalk]. AfterEllen.com. Retrieved July 05, 2007.</ref> |- | [[Andreas Carlgren]] | 1958 | [[Švedska]] | Političar | G <ref>Wockner, Rex ([[October 19]], [[2006]]), [http://www.sfbaytimes.com/index.php?article_id=5790&sec=article Sweden Gets A Gay Government Minister], ''San Francisco Bay Times''. Retrieved on [[November 3]],[[2007]].</ref> |- | [[Brandi Carlile]] | 1981 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Rock musician | L <ref>Eddy, Laurel (November 11, 2007), [http://media.www.westernfrontonline.com/media/storage/paper1048/news/2002/11/22/Accent/Teasing.The.Crowd-2141913.shtml Teasing the crowd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070518033046/http://media.www.westernfrontonline.com/media/storage/paper1048/news/2002/11/22/Accent/Teasing.The.Crowd-2141913.shtml |date=2007-05-18 }}, The Western Front. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Benedetta Carlini]] | 1591-1661 | [[Italija]] | Časna sestra | L <ref>Judith Brown: Immodest Acts: The Life of A Lesbian Nun in Renaissance Italy: New York: Oxford University Press: 1986: {{ISBN|0-19-503675-1}}</ref> |- | [[Judy Carne]] | 1939 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | B <ref>[http://www.judycarne.com/biography.html Official site biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430181946/http://www.judycarne.com/biography.html |date=2008-04-30 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Marcel Carné]] | 1906-1996 | [[Francuska]] | Reditelj | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/carne_m.html Marcel Carné at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212141103/http://www.glbtq.com/arts/carne_m.html |date=2007-02-12 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Rachel Carns]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka, umetnica | L <ref>Pike, Laurie (April, 16, 2002) [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_April_16/ai_84669431 Three chords and a rolodex: lesbian rockers who prefer to fly under the radar create a nationwide, self-supportive network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071115043334/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_April_16/ai_84669431/print |date=2007-11-15 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Ana Carolina]] | 1974 | [[Brazil]] | Muzičarka | B <ref>Matins, Sérgio ([[2005]] [[December 21]]), "[http://veja.abril.com.br/211205/p_122.html Sou bi. E daí?]", [[Veja (magazine)|Veja]]. Retrieved on [[2007]] [[October 5]].</ref> |- | [[Edward Carpenter]] | 1844-1929 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Writer, LGBT rights activist | G <ref>[http://www.edwardcarpenter.net/ecbiog.htm Biography at EdwardCarpenter.com]. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Tim Carpenter]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>[http://www.hrl-pac.org/id40.html HRL-PAC Wisconsin's LGBT Political Action Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928071627/http://www.hrl-pac.org/id40.html |date=2007-09-28 }}. Retrieved July 05, 2007.</ref> |- | [[Kelli Carpenter O'Donnell]] | 1967 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Poslovna žena, udata za [[Rosie O'Donnell]] | L <ref>[http://abcnews.go.com/2020/story?id=124302&page=1 20/20 Interview with Kelli Carpenter O'Donnell]</ref> |- | [[Alan Carr]] | 1976 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Komičar | G <ref name="news.independent.co.uk"/> |- | [[Dora Carrington]] | 1893-1932 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Umetnik | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/carrington_d.html Dora Carrington on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310110036/http://www.glbtq.com/arts/carrington_d.html |date=2013-03-10 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Jim Carroll]] | 1950 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac, pesnik, muzičar | B <ref>The Basketball Diaries. Penguin books. 1978. New York, NY.</ref> |- | [[Chris Carter (politician)|Chris Carter]] | 1952 | [[Novi Zeland]] | Političar | G <ref>[http://www.beehive.govt.nz/Biography.aspx?MinisterID=64 Official government biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060828071604/http://www.beehive.govt.nz/Biography.aspx?MinisterID=64 |date=2006-08-28 }}. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Nell Carter]] | 1948-2003 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pevač, glumac | B <ref>Pfefferman, Naomi (January 31, 2003), [http://www.jewishsf.com/content/2-0-/module/displaystory/story_id/19693/edition_id/400/format/html/displaystory.html 'Pop-soul belter' Nell Carter, 54, devoted convert to Judaism, dies'], ''L.A. Jewish Journal''. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Ted Casablanca]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Novinar | G <ref>Casablanca, Ted (May 8, 2007), [http://www.eonline.com/gossip/awful/index.jsp?uuid=c883a5f8-685e-429a-8bcb-e05dd3c87405&page=2 The Awful Truth], Eonline.com. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Giacomo Casanova]] | 1725-1798 | Venecija | Putnik, pisac | B <ref>Murphy, Ryan, [http://uk.askmen.com/toys/special_feature_100/107b_special_feature.html 5 Things You Didn't Know About Casanova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227053654/http://uk.askmen.com/toys/special_feature_100/107b_special_feature.html |date=2007-12-27 }}, Askmen.com. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Roger Casement]] | 1864-1916 | [[Irska]] | Diplomata, pesnik | G <ref>Dudgeon, Jeffrey (2002). Roger Casement: The Black Diaries. Belfast Press. {{ISBN|0-9539287-2-1}}.</ref> |- | [[Michael Cashman]] | 1950 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac, političar | G <ref>Shoffman, Marc (March 10, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-752.html EastEnders star turned MEP to hold gay marriage], Pinknews.com. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Maggie Cassella]] | ? | [[Kanada]] | Komičarka | L <ref>Karlin, Susan (March 4, 2003), [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_March_4/ai_98172210 Wake-up Maggie: expatriate American comic Maggie Cassella tells all about her happy, gay life as a talk-show host in Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050528062358/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_March_4/ai_98172210 |date=2005-05-28 }}, ''The Advocate''. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Clint Catalyst]] | 1971 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac i izvođač | G <ref>Pan, Marcus (December 2000), "[http://www.legendsmagazine.net/105/clint.htm INTERVIEW: Clint Catalyst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503093617/http://www.legendsmagazine.net/105/clint.htm |date=2008-05-03 }}", ''LegendsMagazine.net''. Retrieved on 11 February 2008</ref> |- | [[Willa Cather]] | 1873-1947 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | L <ref>"Cather's Life: Chronology." The Willa Cather Archive, University of Nebraska. 21 March 2007</ref> |- | [[Constantine P. Cavafy]] | 1863-1933 | [[Grčka]] | Pisac | B <ref>[http://www.cavafy.com/companion/bio.asp Official biography]. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Megan Cavanagh]] | 1960 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | L <ref>{{citation |periodical=[[Time Out|Time Out Chicago]] |date=[[October 11]], [[2007]] |url=http://www.timeout.com/chicago/article/gblt/23204/ex-and-the-city |first=Jason A. |title=Ex and the city |last=Heidemann |access-date=2008-04-23 |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://archive.today/20071228022602/http://www.timeout.com/chicago/article/gblt/23204/ex-and-the-city |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Cazuza]] | 1958-1990 | [[Brazil]] | Pevač | G <ref>Barteldes, Earnest, [http://gaytoday.badpuppy.com/garchive/entertain/050100en.htm Cazuza:Brazil's First Openly Gay Singer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625010532/http://gaytoday.badpuppy.com/garchive/entertain/050100en.htm |date=2007-06-25 }}, ''Gay Today''. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Cazwell]] | 1972 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | [[Reper]] | G <ref>{{citation |title=Ten Minutes with Cazwell |date=[[December 26]], [[2006]] |url=http://www.gaywired.com/article.cfm?section=68&id=12159 |periodical=[[GayWired.com]] |accessdate=28. 02. 2008. |first=Bryan |last=Ochalla |archivedate=2007-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070224091347/http://www.gaywired.com/article.cfm?section=68&id=12159 |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Luis Cernuda]] | 1902-1963 | [[Španija]] | Pesnik | G <ref>Barriales, Sandra (October 11, 2002), [http://www.mtholyoke.edu/offices/comm/csj/101102/luis.shtml Honoring Luis Cernuda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070308052606/http://www.mtholyoke.edu/offices/comm/csj/101102/luis.shtml |date=2007-03-08 }}, ''College Street Journal''. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Ilene Chaiken]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i TV producentkinja | L <ref>Strohm, Deidre (January 22, 2004), [http://www.power-up.net/chaiken.html A CONVERSATION WITH ILENE CHAIKEN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105100457/http://www.power-up.net/chaiken.html |date=2007-11-05 }}, Power-up.net. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[John Challis (activist)|John Challis]] | 1928 | [[Australija]] | LGBT aktivista | G <ref>{{cite news |title=Couple's concern over super delays |publisher=''Sydney Star Observer'' |url=http://www.ssonet.com.au/display.asp?ArticleID=6554 |date=2007-05-24 |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2007-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831062124/http://www.ssonet.com.au/display.asp?ArticleID=6554 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Joan Chalmers]] | 1928 | [[Kanada]] | Filantropist | G <ref>Landstreet, Linda (1995), [http://www.wildideas.net/calyx/library/amesbury.html Art on the Front Lines], Wildideas.net. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Richard Chamberlain]] | 1934 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Chamberlain, Richard. Shattered Love: A Memoir. New York: ReganBooks, 2003.</ref> |- | [[Sam Champion]] | 1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV voditelj | G <ref>Limsky, Drew ([[2005-08-30]]). ''[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_August_30/ai_n15655247 Nueva gay island] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060908141615/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_August_30/ai_n15655247 |date=2006-09-08 }}''. [[The Advocate]].</ref> |- | [[Graham Chapman]] | 1941-1989 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Komičar ([[Monty Python]]) | G <ref>McCabe, Bob (2005). The Life of Graham, The authorised biography of Graham Chapman. London: Orion Books. {{ISBN|0-7528-5773-8}}.</ref> |- | [[Otis Charles]] | 1926 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | [[episkopos|Biskup]] u [[Episcopal Church in the United States of America|Episkopalnoj crkvi SAD]] | G <ref>[http://www.lgbtran.org/Profile.aspx?A=C&ID=129 Profile: Right Rev. Otis Charles, DD, STD]. The Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Religious Archives Network ([[2003-06-03]]). Retrieved on [[2007-06-02]].</ref> |- | [[Ian Charleson]] | 1949-1990 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>[http://www.screenonline.org.uk/people/id/562087/index.html Short Biograpy at Screenonline.org.uk]. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Bruce Chatwin]] | 1940-1989 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac i putopisac | B <ref>Susannah Clapp, ''With Chatwin: Portrait of a Writer'' {{ISBN|0-09-973371-4}}</ref> |- | [[Charles Chauvel (politician)|Charles Chauvel]] | 1969 | [[Novi Zeland]] | Političar | G <ref>Berry, Ruth (July 10, 2006), [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10390592 Jim Sutton to quit politics], New Zealand Herald. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Christian Chávez]] | 1983 | [[Meksiko]] | Muzičar i glumac | G <ref>Hayes, Christopher (March 5, 2007) [http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-3847.html Mexico rocked by gay pop star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217165320/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-3847.html |date=2007-12-17 }}, Pinknews.co.uk. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Alexander Chee]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref name="Their Coming Out Stories 1996">Boys Like Us:Gay Writers Tell Their Coming Out Stories, Patrick Merla(ed.) Avon Books. 1996.</ref> |- | [[John Cheever]] | 1912-1982 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | B <ref>[http://www.glbtq.com/literature/cheever_j.html Caravaggio on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308210049/http://www.glbtq.com/literature/cheever_j.html |date=2014-03-08 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Mary Cheney]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja, čerka [[Dick Cheney]]a | L <ref>, Cheney, Mary, ''Now It's My Turn : A Daughter's Chronicle of Political Life'', Simon and Schuster, 2006. ({{ISBN|1-4165-2049-X}})</ref> |- | [[Marc Cherry]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV scenarista | G <ref>Jensen, Michael, (January 11, 2006), [https://web.archive.org/web/20060506081052/http://www.afterelton.com/TV/2006/1/desperate2.html Forget Book of Daniel — the Real Gay Action is on Desperate Housewives (page 2)], afterelton.com. Retrieved October 14, 2006.</ref> |- | [[Neneh Cherry]] | 1964 | [[Švedska]] | Pop muzičarka | B <ref>[http://bi.org/db/music.html Mention at Bi.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613132241/http://bi.org/db/music.html |date=2007-06-13 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Leslie Cheung]] | 1956-2003 | Hong Kong | Glumac, pop muzičar | B <ref>Corliss, R. (2001), [http://www.time.com/time/asia/arts/magazine/0,9754,108021,00.html "Forever Leslie"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006052623/http://www.time.com/time/asia/arts/magazine/0%2C9754%2C108021%2C00.html |date=2008-10-06 }}, ''Time Magazine'' Asia Edition. Retrieved December 17, 2005.</ref> |- | [[Alfred Chester]] | 1928-1971 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Sam Jordison ([[2007-01-19]]), [http://blogs.guardian.co.uk/books/2007/01/get_it_off_your_chester.html Smugging up on forgotten authors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070122134021/http://blogs.guardian.co.uk/books/2007/01/get_it_off_your_chester.html |date=2007-01-22 }}. ''[[The Guardian]]''. Retrieved on 2007 July 17.</ref> |- | [[Craig Chester]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, scenarista | G <ref>{{cite web |title=The Last Gay Word: A Gay Indiana Jones? |first=Brent |last=Hartinger |date=29. 11. 2006. |accessdate=23. 07. 2007. |work=[[AfterElton.com]] |url=http://www.afterelton.com/columns/2006/11/lastgayword.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709164519/http://www.afterelton.com/columns/2006/11/lastgayword.html |archivedate=2011-07-09 |deadurl=no }}</ref> |- | [[Paddy Chew]] | 1960-1999 | [[Singapur]] | LGBT i AIDS aktivista | G <ref>Hamilton, Andrea (May 21, 1999), [http://www.sfdonline.org/Link%20Pages/Link%20Folders/Other/aidschew.html Those final days], ''AsiaWeek''. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Georgy Chicherin]] | 1872-1936 | Russian | Političar | G <ref>[http://www.glbtq.com/literature/kuzmin_ma.html Mikhail Kuzmin on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516041740/http://www.glbtq.com/literature/kuzmin_ma.html |date=2007-05-16 }}(mentions Georgy Chicherin). Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Staceyann Chin]] | ? | [[Jamajka]] | Pesnik | G <ref>GayNZ.com (October 25, 2007), [http://www.gaynz.com/articles/publish/3/article_5138.php Oprah presents: 'Gay around the world'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220130943/http://www.gaynz.com/articles/publish/3/article_5138.php |date=2007-12-20 }}. Retrieved October 29, 2007.</ref> |- | [[Margaret Cho]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičarka | B <ref>[http://www.hrc.org/Template.cfm?Section=Get_Informed4&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=14042 Biography at the Human Rights Campaign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001023500/http://www.hrc.org/Template.cfm?Section=Get_Informed4&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=14042 |date=2006-10-01 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Zero Chou]] | 1969 | Taiwanese | Reditelj | G <ref>Sonia Kolesnikov-Jessop, [https://web.archive.org/web/20070620080537/http://www.iht.com/articles/2007/06/06/arts/fmjessop.php "In Taiwan, 'Spider Lilies' fuels a small gay renaissance"], ''International Herald Tribune'', [[June 7]], [[2007]]. Retrieved on [[July 5]], [[2007]].</ref> |- | [[Wayson Choy]] | 1939 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>Burnett, Richard , [http://www.vueweekly.com/articles/default.aspx?i=1111 THREE DOLLAR BILL]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Meg Christian]] | 1946 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>Kort, Michele (2000 August 15), "[https://web.archive.org/web/20080426014311/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2000_August_15/ai_63692919 = 14. 07. 2007.+06:38:55 The Changer And The Changed]", [[The Advocate]]. Retrieved on 2007 November 17</ref> |- | [[Christina of Sweden]] | 1626-1689 | [[Švedska]] | Kraljica Švedske | B <ref>Magnusson, Jan. (December 2006) [http://www.glbtq.com/social-sciences/sweden.html Sweden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714174027/http://www.glbtq.com/social-sciences/sweden.html |date=2007-07-14 }}. Glbtq.com. Retrieved February 2007.</ref><ref>Mann, Richard G. (September 2006) [http://www.glbtq.com/arts/eur_art1_baroque,4.html European Art: Baroque] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080520023635/http://www.glbtq.com/arts/eur_art1_baroque,4.html |date=2008-05-20 }}. Glbtq.com. Retrieved February 2007.</ref> |- | [[Nathan Christoffersen]] | 1977-2005 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivista, novinar | G <ref>Caldwell, John (March 14, 2006), [http://www.advocate.com/currentstory1_w.asp?id=27955 Faith of his father ], ''The Advocate''. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Chrystos]] | 1946 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnik | G <ref>Sorrel, Lorraine, ''Not Vanishing. Off Our Backs.'' Washington: Mar 31, 1989. Vol.19, Iss. 3.</ref> |- | [[Ralph Chubb]] | 1892-1960 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac | G <ref>Rahman, Tariq (1991). Ephebophilia and the Creation of a Spiritual Myth in the Works of Ralph Nicholas Chubb. Journal of Homosexuality. 20 (1-2), p103-127</ref> |- | [[Annabelle Chvostek]] | 1973 | [[Kanada]] | Pevač/tekstopisac | L <ref>Mel Hogan, [http://www.artthreat.net/2007/05/244 Life After the Wailin' Jennys: Chatting with Annabelle Chvostek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016165049/http://www.artthreat.net/2007/05/244 |date=2007-10-16 }}. Retrieved [[February 10]] [[2008]]</ref> |- | [[David Cicilline]] | 1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar, gradonačelnik | G <ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/07/AR2006060702114.html A Reformer In Rhode Island], by [[David Broder]], ''[[The Washington Post]]'', p. A23, [[June 8]], [[2006]]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Adriano Cintra]] | 1972 | [[Brazil]] | Muzičar | G <ref>Heawood, Sophie. [http://arts.guardian.co.uk/filmandmusic/story/0,,1831270,00.html Sexy Beasts], ''[[The Guardian]]''. Retrieved July 05, 2007.</ref> |- | [[Hélène Cixous]] | 1937 | [[Francuska]] | Spisateljica, filozofkinja | B <ref>Shiach, Morag. Hélène Cixous: A Politics of Writing. New York: Routledge, 1991.</ref> |- | [[James Clark (Britanski diplomat)|James Clark]] | 1963 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Diplomat | G <ref>''The Advocate'' (May 11, 2004), [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_May_11/ai_n6141905 Royally gay in Luxembourg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050130004533/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_May_11/ai_n6141905 |date=2005-01-30 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Michael Clark (igrač)|Michael Clark]] | 1962 | British | Igrač i koreograf | G <ref>Davis, Jill and William Green. ''Gay theatre''. in Banham, Martin. ed. ''The Cambridge Guide to Theatre.'' Cambridge: Cambridge University Press, 1995. p. 415.</ref> |- | [[Cam Clarke]] | 1957 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>[http://www.affirmation.org/memorial/profiles.shtml Entry at Affirmation.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235539/http://www.affirmation.org/memorial/profiles.shtml |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Cheryl Clarke]] | 1947 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>{{citation |title=Living As a Lesbian: Poetry |first=Cheryl |last=Clarke |year=1986 |publisher=Firebrand Books |isbn=0932379133}}</ref> |- | [[Julian Clary]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Komičar | G <ref>Ngoo, Yve, [http://www.bbc.co.uk/tyne/features/2004/06/julian_clary_interview.shtml Julian Clary interview], BBC.com. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Beth Clayton]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Operska pevačica | L <ref>[http://www.magazine.org/independent_publishers/The_Four_Questions/ Opera News Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211103647/http://www.magazine.org/independent_publishers/The_Four_Questions/ |date=2007-12-11 }} Quote from the publishers: We did what we considered a very important cover story in June 2002, in which Patricia Racette, a very important soprano, publicly discussed her homosexuality for the first time. The response from our readers on that was overwhelmingly positive. The difference for us is that Miss Racette was on our cover because of her accomplishments as a singer. Her relationship with her partner was and is a very important part of who she is an artist, so with her permission and encouragement, we included a discussion of that part of her life. We did not put her on the cover of the magazine because she was a lesbian.</ref> |- | [[Charles Clegg]] | 1916-1979 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac, fotograf | G <ref name="Reevy, Tony 2005"/> |- | [[Douglas Clegg]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>[http://www.douglasclegg.com/bio/ Official site biography]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Karl Clemens]] | 1942 | [[Kanada]] | Katolički sveštenik | G <ref>LifeSiteNews.com (October 24, 2005), [http://www.lifesite.net/ldn/2005/oct/05102402.html Over $700,000 Catholic Church Funds to Canadian Anti-Catholic TV Network Questioned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927234255/http://www.lifesite.net/ldn/2005/oct/05102402.html |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Miss Cleo]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Vidovnjakinja | L <ref>Hernandez, Greg (October 10, 2006), [http://www.advocate.com/currentstory1_w_ektid36683.asp Miss Cleo comes out], ''The Advocate''. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Van Cliburn]] | 1935 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pijanista | G <ref>{{cite news |first=Linda |last=Rapp |title=Cliburn, Van |accessdate=01. 03. 2008. |url=http://www.glbtq.com/arts/cliburn_v.html |year=2002 |work=glbtq.com |archivedate=2015-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717232234/http://www.glbtq.com/arts/cliburn_v.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Montgomery Clift]] | 1920-1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/clift_m.html Montgomery Clift on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070518144739/http://www.glbtq.com/arts/clift_m.html |date=2007-05-18 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Kate Clinton]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičarka | L <ref>[http://kateclinton.com/about-kate/ Official site biography]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Gary Cloutier]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>{{citation |title=Gary Cloutier |periodical=[[Gay & Lesbian Victory Fund]] |url=http://www.victoryfund.org/endorsed_candidates/profile/candidate:55 |accessdate=23. 11. 2007. |archive-date=2007-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071122143743/http://www.victoryfund.org/endorsed_candidates/profile/candidate%3A55 |dead-url=yes }}.</ref> |- | [[Tom Coates (technologist)|Tom Coates]] | 1972 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Bloger | G <ref>[http://www.plasticbag.org/about/ Official site biography]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[James Coco]] | 1930-1987 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Boze Hadleigh, ''Hollywood Gays: Conversations With : Cary Grant, Liberace, Tony Perkins, Paul Lynde, Cesar Romero, Brad Davis, Randolph Scott, James Coco, William Haines, David lewis'', Barricade Books, Inc. (August 1, 1996), {{ISBN|1-56980-083-9}}.</ref> |- | [[Jean Cocteau]] | 1889-1963 | [[Francuska]] | Pisac, reditelj, umetnik | G <ref>[http://www.glbtq.com/literature/cocteau_j.html Jean Cocteau on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416054330/http://www.glbtq.com/literature/cocteau_j.html |date=2007-04-16 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Scott Coffey]] | 1967 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac, glumac, reditelj | G <ref>Rainbownetwork.com (13 July, 2006), [http://www.rainbownetwork.com/Film/detail.asp?iData=25951&iCat=9&iChannel=14&nChannel=Film Scott Coffey interview]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Andy Cohen (TV)|Andy Cohen]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV urednik | G <ref>Juergens, Brian ([[2007-02-14]]), [http://www.afterelton.com/archive/elton/people/2007/2/andycohen.html Bravo’s Andy Cohen Loves His Big Gay Job], [[AfterElton.com]]. Retrieved on [[2007-09-26]].</ref> |- | [[Benjamin Cohen]] | 1982 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar | G <ref>Cohen, Benjamin (January 4, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/opinion/2005-306.html Comment: Can we tolerate homophobia for much longer?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505203537/http://www.pinknews.co.uk/news/opinion/2005-306.html |date=2007-05-05 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Dawn Cohen]] | ? | [[Australija]] | Aktivistkinja | L <ref>Adcock, Bronyn (March 3, 2007),[ http://www.abc.net.au/pm/stories/s106518.htm Jewish float to appear at Sydney Mardi Gras, ABC interview with Cohen], [[Australian Broadcasting Corporation]]. Retrieved January 21, 2007.</ref> |- | [[Roy Cohn]] | 1927-1986 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Advokat, konzervativni aktivista | G <ref>Carr, Adam. "Cohn, Roy." Who's Who in Contemporary Gay & Lesbian History from World War II to the Present Day. Robert Aldrich and Garry Wotherspoon, eds. London: Routledge, 2001. 85-87.</ref> |- | [[Steven Cojocaru]] | 1965 | [[Kanada]] | Modni kritičar | G <ref>Stuever, Hank (April 19, 2003), [http://www.hankstuever.com/cojocaru.html Dishy Delight: Steven Cojocaru, a Glamour Boy in TV's Post-Gay Embrace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222160720/http://www.hankstuever.com/cojocaru.html |date=2008-12-22 }}, ''The Washington Post''. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Kyla Cole]] | 1978 | [[Slovačka]] | Model | B <ref>[http://www.kylacolesite.com/free_portfolio_interviews.php Official site Q+A]. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Brian Coleman]] | 1961 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | G <ref>Shoffman, Mark, (May 11, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/politics/2005-1444.html Mayor slams gay London Assembly chair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930030306/http://www.pinknews.co.uk/news/politics/2005-1444.html |date=2007-09-30 }}, Pinknews.co.uk. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Colette]] | 1873-1954 | [[Francuska]] | Spisateljica | L <ref>[http://www.glbtq.com/literature/colette.html Colette on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428115331/http://www.glbtq.com/literature/colette.html |date=2007-04-28 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Cyril Collard]] | 1957-1993 | [[Francuska]] | Pisac | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/collard_c.html Cyril Collard on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814083923/http://www.glbtq.com/arts/collard_c.html |date=2007-08-14 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Maureen Colquhoun]] | 1928 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političarka | L <ref>Susan Hemmings, (1980), "Horrific Practices: How lesbians were presented in the newspapers of 1978", Gay Left Collective, "Homosexuality: Power and Politics", pages 157-171.</ref> |- | [[Robert Colquhoun]] | 1914-1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Scenograf, slikar | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/set_design,3.html Robert Colquhoun on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310090531/http://www.glbtq.com/arts/set_design%2C3.html |date=2007-03-10 }}. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Zebedy Colt]] | 1929-2004 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, reditelj | G <ref>{{cite web |url=http://www.queermusicheritage.us/sep2004zc.html |work=Queer Music Heritage |date = 09. 03. 1977. |accessdate = 12. 08. 2007. |title=Hollywood |first=Christopher |last=Stone}}</ref> |- | [[Bill Condon]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Scenarista, reditelj | G <ref>Karger, Dave (October 6, 2000), [http://www.ew.com/ew/report/0,6115,277853_7%7C13144%7C%7C0_0_,00.html Calling their own shots] {{Webarchive|url=https://archive.today/20110607185920/http://www.ew.com/ew/report/0,6115,277853_7%7C13144%7C%7C0_0_,00.html |date=2011-06-07 }}, Ew.com. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- | [[Charlie Condou]] | 1974 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>Moran, Caitlin ([[2006]] [[March 19]]), "[http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article738727.ece Charlie Condou and his sister Niki Shisler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524040636/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article738727.ece |date=2011-05-24 }}", ''[[The Sunday Times]]''. Retrieved on [[2007]] [[October 25]].</ref> |- | [[Timothy Conigrave]] | 1959-1994 | [[Australija]] | Glumac, pisac | G <ref>Conigrave, Timothy, ''Holding the Man'', published by Penguin Books, 1995. {{ISBN|0-14-025784-5}}</ref> |- | [[Jasper Conran]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Modni dizajner | G <ref>Rainbownetwork.com, (June 29, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Features/detail.asp?iData=23702&iCat=32&iChannel=25&nChannel=Features#top The Pink List 2005]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Massimo Consoli]] | 1945-2007 | [[Italija]] | Istoričar, aktivista, pisac | G <ref>Wockner, Rex ([[2007]] [[November 21]]), "[http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=16665 Italian gay leader dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928093004/http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=16665 |date=2011-09-28 }}", [[Windy City Times]]. Retrieved on [[2007]] [[November 22]].</ref> |- | [[Nancy Cook]] | 1884-1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Sifražetkinja | L <ref>Cook, Blanche Wiesen. Eleanor Roosevelt: Volume One, 1884-1933. New York: Viking Press, 1993</ref> |- | [[Dennis Cooper]] | 1953 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | G <ref>Stephen Lucas, (November 2001), [http://www.3ammagazine.com/litarchives/nov2001/cooper_interview.html "American Psycho: An Interview With Dennis Cooper"], ''3:AM'' magazine. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- | [[Colleen Coover]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Strip umetnica | L <ref>"[http://www.gayleague.com/gay/creators/colleencoover.php Colleen Coover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208015515/http://www.gayleague.com/gay/creators/colleencoover.php |date=2008-12-08 }}", Gay League. Retrieved on 2007.</ref> |- | [[Bleu Copas]] | 1976 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Prevodilac u vojsci, otpušten jer je gej. | G <ref>Mansfield, Duncan ([[2006-07-27]]). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/27/AR2006072700212.html Army Dismisses Gay Arabic Linguist]. [[The Washington Post]]. Retrieved on [[2007-07-31]].</ref> |- | [[Aaron Copland]] | 1900-1990 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref>Pollack, Howard. "Aaron Copland: The Life and Work of an Uncommon Man". New York, New York; 1st edition (1999). {{ISBN|0-8050-4909-6}}</ref> |- | [[Cat Cora]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kuvarica | L <ref>Sturrock, Carrie. [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/04/01/EBG74BTQJ01.DTL "Chef steeling herself for TV's Iron Chef competition"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116155706/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/04/01/EBG74BTQJ01.DTL |date=2008-01-16 }}, ''[[San Francisco Chronicle]]'', [[April 1]], 2005.</ref> |- | [[John Corigliano]] | 1938 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/corigliano_j.html Cyril Collard on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419120902/http://www.glbtq.com/arts/corigliano_j.html |date=2007-04-19 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[William Corlett]] | 1938-2005 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac | G <ref>[http://news.independent.co.uk/people/obituaries/article307668.ece Obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001124748/http://news.independent.co.uk/people/obituaries/article307668.ece |date=2007-10-01 }} in ''The Independent''. Retrieved July 09, 2007.</ref> |- | [[Dean Corll]] | 1939-1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Serijski ubica | G <ref>''[http://www.crimelibrary.com/serial_killers/predators/corll/index_1.html Dean Corll: The Sex, Sadism and Slaughter of Houston's Candy Man] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606032004/http://www.crimelibrary.com/serial_killers/predators/corll/index_1.html |date=2007-06-06 }}'', on Crime Library. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Michael G. Cornelius]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>{{citation |title=Odds & Evens |publisher=[[Wilson College (Pennsylvania)]] |date=Spring 2007 |url=http://www.wilson.edu/wilson/asp/content.asp?id=2619 |accessdate=04. 12. 2007. |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527235934/http://www.wilson.edu/wilson/asp/content.asp?id=2619 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Patricia Cornwell]] | 1956 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | B <ref>[http://famous.adoption.com/famous/cornwell-patricia.html Biography at Adoption.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531112429/http://famous.adoption.com/famous/cornwell-patricia.html |date=2008-05-31 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Peter and Murray Corren]] | ? | [[Kanada]] | LGBT aktivista | G <ref>Eustace, Chantal, [http://www.canada.com/vancouversun/news/westcoastnews/story.html?id=e4498784-ab0b-4b70-bd77-f6592ebc2ca4&k=41624 "Gay couple has too much say over lessons: petitioners"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311140452/http://www.canada.com/vancouversun/news/westcoastnews/story.html?id=e4498784-ab0b-4b70-bd77-f6592ebc2ca4&k=41624 |date=2007-03-11 }}, ''[[Vancouver Sun]]'', 28 August 2006. Accessed 31 August 2006.</ref> |- | [[Antony Cotton]] | alight=center| 1975 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>{{Cite web |url=http://www.tv.com/antony-cotton/person/90255/biography.html |title=TV.com biography |access-date=2008-04-23 |archive-date=2008-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208142856/http://www.tv.com/antony-cotton/person/90255/biography.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Douglas Coupland]] | 1961 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>Duralde, Alonso, "[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_Feb_1/ai_n9487813 All the lonely people]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". ''[[The Advocate]]'', February 1, 2005.</ref> |- | [[Brendan Courtney]] | ? | [[Irska]] | TV voditelj | G <ref>Coyle, Colin, (February 15, 2004), [http://entertainment.timesonline.co.uk/article/0,,18589-999498,00.html Queer eye for a good buy]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''The Times''. Retrieved January 2006.</ref> |- | [[Noel Coward]] | 1899-1973 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac, pisac | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/coward_n_art.html Cyril Collard on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070418185538/http://www.glbtq.com/arts/coward_n_art.html |date=2007-04-18 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Henry Cowell]] | 1897-1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor i muzičar | G <ref>{{citation |last=Krinsky |first=Charles |year=2002 |title=Cowell, Henry |periodical=[[glbtq.com]] |accessdate = 22. 03. 2008. }}</ref> |- |[[Ron Cowen]] |? |[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |Scenarista |G<ref>{{cite web|url=http://archive.glaad.org/publications/archive_detail.php?id=3891|title=GLAAD to Honor Jennifer Tilly, Ron Cowen and Daniel Lipman, Rev. Cecil Williams at 17th Annual GLAAD Media Awards Presented by Absolut Vodka in San Francisco|accessdate=19. 6. 2010|year=2006|publisher=[[GLAAD]]}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Colin Cowie]] | 1962 | [[Južna Afrika]] | Dizajner venčanja | G <ref>Ferber, Lawrence, (November 20, 2006), [http://www.advocate.com/currentstory1_w.asp?id=39544 A day without gay? ], ''The Advocate''. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Daniel Allen Cox]] | 1976 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>"[http://velvetmafia.com/interview/21.cox.php Francis Vol interviews Daniel Allen Cox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014210220/http://velvetmafia.com/interview/21.cox.php |date=2007-10-14 }}", [[Velvet Mafia]] (no. 21). Retrieved on [[2007]] [[October 6]].</ref> |- | [[Cheryl Crane]] | 1943 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Ćerka [[Lana Turner|Lane Turner]], ubica | L <ref>CNN Transcript, [http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0108/08/lkl.00.html Lana Turner's Daughter Tells Her Story]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Hart Crane]] | 1899-1932 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnik | G <ref>{{cite web | url=http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/a_f/crane/bio.htm | title=Hart Crane: Biographical Sketch | work=Modern American Poetry | author=Edward Brunner | date= | accessdate=08. 07. 2007. | archive-date=2008-05-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080511213014/http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/a_f/crane/bio.htm | url-status=dead }}</ref> |- | [[Nicky Crane]] | 1958-1993 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Neo-Nazi aktivista | G <ref>[http://uncarved.org/blog/?p=102 The Strange Case of Nicola Vincenzio Crane], Uncarved.org. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Anthony Crank]] | ? | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | TV voditelj | G <ref>Rainbownetwork.com (February 18, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Health/detail.asp?iData=22798&iCat=173&iChannel=16&nChannel=Health Website For Young Gay Men]. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Toller Cranston]] | 1949 | [[Kanada]] | Klizač na ledu, umetnik | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/cranston_t.html Toller Cranston at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614205931/http://www.glbtq.com/arts/cranston_t.html |date=2007-06-14 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Joan Crawford]] | 1905-1977 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | B <ref>Quirk, Lawrence J., ''Joan Crawford: The Essential Biography'', (2002), University of Kentucky Press.</ref> |- | [[Darby Crash]] | 1958-1980 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | [[Punk rock]] muzičar ([[The Germs]]) | G <ref>Duralde, Alonso; Anne Stockwell ([[2002-07-09]]). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_July_9/ai_88583433 Biographies - Wild reads: waves, winds, and a good book you can take while you bake—isn't that what summer's all about?]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[The Advocate]]. Retrieved on [[2007-06-28]].</ref> |- | [[Quentin Crisp]] | 1908-1999 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac | G <ref>The Naked Civil Servant, (1968) Quentin Crisp, 222 pages, HarperCollins, {{ISBN|0-00-654044-9}}.</ref> |- | [[Chris Crocker (internet)|Chris Crocker]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Videobloger | G <ref>{{citation |url=http://www.thestranger.com/seattle/Content?oid=232684 |title=Escape from Real Bitch Island |first=Eli |last=Sanders |date = 30. 06. 2007. |accessdate = 13. 09. 2007. |periodical=[[The Stranger (newspaper)|The Stranger]]}}</ref> |- | [[Richard Cromwell (actor)|Richard Cromwell]] | 1910-1960 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Martin Gottfried, ''Balancing Act: The Authorized Biography of Angela Lansbury'', Little, Brown; 1st ed edition (January 5, 1999). {{ISBN|0-316-32225-3}}</ref> |- | [[Rodney Croome]] | ? | [[Australija]] | LGBT aktivista | G <ref>[http://www.rodneycroome.id.au/weblog.php Official blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601194325/http://www.rodneycroome.id.au/weblog.php |date=2007-06-01 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Aleister Crowley]] | 1875-1947 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Okultista | B <ref>Lawrence Sutin (2000). ''Do What Thou Wilt: A Life of Aleister Crowley''. {{ISBN|0-312-28897-2}}</ref> |- | [[Howard Cruse]] | 1944 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Crtač | G <ref>Grunewald, Scott J. [http://www.popimage.com/content/howardcruse2006.html HOWARD CRUSE: Profiling An Influential Artist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930014448/http://www.popimage.com/content/howardcruse2006.html |date=2007-09-30 }}, Popimage.com. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Bobby Crush]] | 1954 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pijanista | G <ref>Buckley, Bill, "At Home with Bobby Crush", ''Gay Times''.</ref> |- | [[Benjamin Cruz]] | 1953 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Sudija, političar | G <ref>{{citation |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n747/ai_20013295 |title=Newly Appointed Guam Supreme Court Justice Benjamin Cruz May Be the Nation's Highest-ranking Gay Judge |date=[[November 25]], [[1997]] |periodical=[[The Advocate]] |accessdate=16. 02. 2008. |archive-date=2004-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041026083015/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n747/ai_20013295 }}</ref> |- | [[Wilson Cruz]] | 1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G<ref>[http://www.hrc.org/Template.cfm?Section=Latinas_Latinos&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=12755 Profile at the Human Rights Campaign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070830055842/http://www.hrc.org/Template.cfm?Section=Latinas_Latinos&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=12755 |date=2007-08-30 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Steve Cruz (porno glumac)|Steve Cruz]] | 1972 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Porno glumac | G <ref>{{citation |url=http://www.stevecruzxxx.com |accessdate=01. 03. 2008. |title=SteveCruzXXX.com |archivedate=2008-02-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229032340/http://stevecruzxxx.com/ |deadurl=yes }}</ref> |- | [[George Cukor]] | 1899-1983 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/cukor_g.html George Cukor on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814070018/http://www.glbtq.com/arts/cukor_g.html |date=2007-08-14 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Mitch Cullin]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>{{citation |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-6557412_ITM |last=Weeks |first=Jerome |periodical=[[Dallas Morning News]] |date=[[May 11]], [[2005]] |accessdate=28. 01. 2008. |title=A cult writer creates some mainstream buzz |archiveurl=https://archive.today/20120719145028/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-259957795/mormons-having-moment-but.html |archivedate=2012-07-19 |dead-url=no }}</ref> |- | [[Alan Cumming]] | 1965 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | B <ref>McQuaid, Peter (September 28, 1999), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Sept_28/ai_56459828 The artful swinger - bisexual actor Alan Cumming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080804043643/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Sept_28/ai_56459828 |date=2008-08-04 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Conrad Cummings]] | 1948 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref name="GayCD">''Gay American composers.'' New York, CD NY: CRI, [1996]. [http://www.lib.uchicago.edu/e/su/gaylesb/glgxiv-mus.html Guide to Gay and Lesbian Resources: XIV.141 Music, No. 3107]. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Andrew Cunanan]] | 1969-1997 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Serijski ubica | G <ref>CNN (July 17, 1997), [https://web.archive.org/web/20010506141929/http://www.cnn.com/WORLD/9707/17/cunanan/ Who is Andrew Cunanan?]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Merce Cunningham]] | 1919 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Igrač, koreograf | G <ref name="Vaughn, David 1999"/> |- | [[Michael Cunningham]] | 1952 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Judell, Brandon, [http://www.planetout.com/entertainment/interview.html?sernum=301 Michael Cunningham on success and Nicole's nose], Planetout.com. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Adrianne Curry]] | 1982 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model | B <ref>October 3, 2005 broadcast of the ''[[Opie and Anthony]]'' [[XM Satellite Radio]] show.</ref> |- | [[John Curry]] | 1949–1994 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Klizač na ledu | G <ref>{{cite news |first= Filip |last= Bondy | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9E0CE0D91630F934A25752C1A964958260| title = Figure Skating; AIDS Deaths Tear at Figure-Skating World | work = New York Times | date = 17. 11. 1992. | accessdate = 19. 06. 2006. }}</ref> |- | [[Bonnie Curtis]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filmska producentkinja | L <ref>{{cite news |first= Christopher |last= Lisotta | title = Spielberg's star pupil | work = The Advocate | date = 30. 08. 2005. }}</ref> |- | [[Catie Curtis]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>Belge, Kathy, [http://lesbianlife.about.com/od/lesbianmusicians/a/CCurtis.htm Catie Talks to Lesbian Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521172208/http://lesbianlife.about.com/od/lesbianmusicians/a/CCurtis.htm |date=2007-05-21 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Jackie Curtis]] | [[1947]]-[[1985]] | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i glumica | T<ref name="jackiecurtis">"[http://www.imdb.com/name/nm0193363/bio Jackie Curtis (I) - Biography]". Retrieved [[2007]]-[[April 2|04-02]].</ref> |- | [[Daniel Curzon]] | 1938 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Rineer, Eric (1999 October 29), "[http://media.www.dailynebraskan.com/media/storage/paper857/news/1999/10/29/News/Students.Web.Evaluations.Of.Professors.Criticized-1736104.shtml Students' Web evaluations of professors criticized] {{Webarchive|url=https://archive.today/20110807085949/http://media.www.dailynebraskan.com/media/storage/paper857/news/1999/10/29/News/Students.Web.Evaluations.Of.Professors.Criticized-1736104.shtml |date=2011-08-07 }}", ''[[Daily Nebraskan]]''. Retrieved on [[2008 January 24]]</ref> |- | [[Ami Cusack]] | 1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model | L <ref>{{cite web |last=Cusack |first=Ami |date=[[December 15]] [[2004]] |url=http://www.advocate.com/exclusive_detail_ektid15330.asp |title=Bronze isn't bad |work=Advocate.com |accessdate = 22. 03. 2007.}}</ref> |- | [[Charlotte Saunders Cushman]] | 1816-1876 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | L <ref>[http://www.glbtq.com/arts/cushman_c.html George Cukor on Glbtq.com]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Julie Cypher]] | 1964 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja, rediteljka | B <ref name="Melissa Etheridge profile">[http://www.cmt.com/artists/az/melissa_etheridge/bio.jhtml Melissa Etheridge profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218113900/http://www.cmt.com/artists/az/melissa_etheridge/bio.jhtml |date=2012-02-18 }}, CMT.com. Retrieved November 2, 2006.</ref> |} == Č == [[Datoteka:Der junge Tschaikowski.jpg|right|thumb|Kompozitor [[Petar Iljič Čajkovski|Pjotr Iljič Čajkovski]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomene |- valign="top" | [[Modest Iljič Čajkovski]] | 1850–1916 | [[Rusija]] | Dramski pisac, libretista, prevodilac | G <ref>{{citation |first=Rictor |last=Norton |url=http://www.infopt.demon.co.uk/tchaikov.htm |chapter=Gay Love-Letters from Tchaikovsky to his Nephew Bob Davidof |title=The Great Queens of History |date=05. 11. 2005. |accessdate=08. 08. 2007. |archivedate=2007-07-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707081035/http://www.infopt.demon.co.uk/tchaikov.htm |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Petar Iljič Čajkovski|Pjotr Iljič Čajkovski]] | 1840–1893 | [[Rusija]] | Kompozitor | G <ref>{{citation |last=Henahan |first=Donal |date = 26. 07. 1981. |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02EFD9163BF935A15754C0A967948260&sec=&spon=&pagewanted=print |title=Did Tchaikovsky really commit suicide? |periodical=[[The New York Times]] |accessdate = 27. 03. 2007.}}</ref><ref>{{citation |last=Poznansky |first=Alexander |title=Tchaikovsky: The Quest for the Inner Man |publisher=Schirmer Books |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE7DF153EF936A35752C0A964958260 |date=March 1992 |isbn=0028718852}}</ref> |} === Ć === * [[Jovan Ćirilov]] – srpski pisac, scenarista, osnivač [[BITEF]]-a === D === [[Datoteka:Lee Daniels and children by David Shankbone.jpg|thumb|Reditelj i producent [[Lee Daniels]] sa svojom decom]] [[Datoteka:Libby Davies.jpg|right|thumb|Političarka [[Libby Davies]]]] [[Datoteka:Rondavies1998.jpg|right|thumb|Političar [[Ron Davies (Velški političar)|Ron Davies]]]] [[Datoteka:Angela-Davis-Mar-28-2006.jpg|right|thumb|Profesorka [[Angela Davis]]]] [[Datoteka:Mercedes de Acosta.jpg|right|thumb|Spisateljica [[Mercedes de Acosta]]]] [[Datoteka:Ellen DeGeneres (2004).jpg|right|thumb|Komičarka [[Ellen DeGeneres]]]] [[Datoteka:Sergej Diaghilev (1872-1929) ritratto da Valentin Aleksandrovich Serov.jpg|thumb|Vođa baletske trupe [[Sergei Diaghilev]]]] [[Datoteka:Isadora Duncan (grayscale).jpg|right|thumb|Igračica [[Isidora Duncan]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Name ! width="13%" | Dates ! width="15%" | Nationality ! width="35%" | Profession ! width="17%" | Notes <ref name="notesexp">All entries contain a [[WP:V|reliably sourced]] reference. Entries may also contain a letter indicating '''L'''esbian, '''G'''ay, or '''B'''isexual.</ref> |- valign="top" | [[Jacques d'Adelsward-Fersen]] | 1880-1923 | [[Francuska]] | PIsac | G <ref>Foster, Stephen Wayne. ''Adelswärd Fersen, Baron Jacques D.'' [http://williamapercy.com/pub-EncyHom.htm '''Encyclopedia of Homosexuality.'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222150409/http://williamapercy.com/pub-EncyHom.htm |date=2006-02-22 }} Dynes, Wayne R. (ed.), Garland Publishing, 1990. pp.11&12</ref> |- | [[Eva Dahlgren]] | 1960 | [[Švedska]] | Muzičarka | L <ref>[http://www.dahlgren-attling.net/eva/ Official site biography.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020610154117/http://www.dahlgren-attling.net/eva/ |date=2002-06-10 }} Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Jeffrey Dahmer]] | 1960-1994 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Serijski ubica | G <ref>Masters, Brian: "The Shrine of Jeffrey Dahmer"; Hodder and Stoughton Limited, London 1993 (Paperback Coronet 1993)</ref> |- | [[Stephen Daldry]] | 1961 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Reditelj | G <ref>Giltz, Michael (2003). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_March_18/ai_99850228 The golden Hours] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041211152045/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_March_18/ai_99850228 |date=2004-12-11 }} in ''[[The Advocate]]''. Retrieved July 07, 2007.</ref> |- | [[Grover Dale]] | 1935 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, igrač, koreograf | G <ref>{{cite web |url=http://www.glbtq.com/arts/perkins_a.html |title=Perkins, Anthony (1932-1992) |publisher=GLBTQ Encyclopedia |author=Tina Gianoulis |accessdate=08. 07. 2007. |date=2007 |archive-date=2008-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011004549/http://www.glbtq.com/arts/perkins_a.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[James Dale]] | 1971 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Vođa [[Boy Scouts of America|Američkih izviđača]], isključen jer je gej. | G <ref>{{cite web |title=The model Boy Scout - James Dale |work=[[The Advocate]] |date=14. 04. 1998. |first=Benoit |last=Lewis-Denizet |coauthors=Erik Meers |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n757/ai_20503967/pg_3 |accessdate=20. 06. 2007. |archive-date=2005-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050528072035/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n757/ai_20503967 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Joe Dallesandro]] | 1948 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | B <ref>''Little Joe, Superstar: The Films of Joe Dallesandro'', Michael Ferguson. Laguna Hills, CA: Companion Press, 1998. {{ISBN|1-889138-09-6}}</ref> |- | [[Sam D'Allesandro]] | 1956-1988 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Hendin, Josephine (2004), ''A Concise Companion to Postwar American Literature and Culture'', Blackwell Publishing, {{ISBN|1405121807}}, at 218.</ref> |- | [[Mary Daly]] | 1928 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Feministička filozofkinja i teološkinja | L <ref>Gianoulis, Tina (April 18, 2005), [http://www.glbtq.com/social-sciences/daly_m.html Mary Daly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030100005/http://www.glbtq.com/social-sciences/daly_m.html |date=2007-10-30 }} at the GLBTQ encyclopedia. Retrieved January 20, 2008.</ref> |- | [[Anne Seymour Damer]] | 1748-1828 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Skulptorkinja | B <ref>{{cite web |url=http://www.infopt.demon.co.uk/sapphick.htm |title=A Sapphick Epistle 1778 |work=Homosexuality in Eighteenth-Century England |accessdate=16. 08. 2007. |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613220104/http://www.infopt.demon.co.uk/sapphick.htm |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Antonio D'Amico]] | 1959 | [[Italija]] | Model, dizajner | G <ref>Weisel, Al, (August, 1999), [http://home.nyc.rr.com/alweisel/outantoniodamico.htm The Widower Versace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012171041/http://home.nyc.rr.com/alweisel/outantoniodamico.htm |date=2007-10-12 }}, ''Out magazine''. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Alain Daniélou]] | 1907-1994 | [[Francuska]] | Intelektualac | G <ref>Alain Danielou, ''The Way to the Labyrinth: Memories of East and West'', New Directions, New York 1987; translation by Marie-Claire Cournand.</ref> |- | [[Ben Daniels]] | 1964 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[David Daniels]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pevač | G <ref>Parterre.com (June 23, 1999), [http://www.parterre.com/daniels.htm parterre box talks to David Daniels]. Retrieved January 20, 2008.</ref> |- | [[Lee Daniels]] | 1959 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj i producent | G <ref>LOLA OGUNNAIKE, ''[http://www.nytimes.com/2006/07/20/movies/20dani.html?ex=1311048000&en=a0d4428854082b0f&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss Lee Daniels Morphs From Iconoclastic Producer Into an Iconoclastic Director]'', New York Times, July 20, 2006.</ref> |- | [[Sarah Daniels]] | 1957 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Dramska spisateljica | L <ref>Sandra Freeman, (1997), "Putting Your Daughters on the Stage: Lesbian Theatre from the 1970s to the 1990s", Cassell, 198 pages, {{ISBN|0-304-33310-7}} (hardback)/0-304-33309-3 (paperback).</ref> |- | [[Martin Dannecker]] | 1942 | [[Njemačka|Nemačka]] | Seksolog, pisac | G <ref>Plews, John L & Christoph Lorey (1998), ''Queering the Canon: Defying Sights in German Literature and Culture'', Boydell & Brewer, pp. 322, {{ISBN|1571131787}}</ref> |- | [[Brian Dannelly]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj | G <ref>Vary, Adam B. (May 25, 2004), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_May_25/ai_n6150977 Holy high school! Meet the out team behind teen Christian comedy Saved! in which star Jena Malone carries her gay boyfriend's baby] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080126234540/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_May_25/ai_n6150977 |date=2008-01-26 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- |[[Candy Darling]] |1944-1974 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica, jedna od [[Andy Warhol|Warholovih]] [[Warholove superzvezde|superzvezdi]] |T<ref name="candydarling">Comenas, G. "[http://www.warholstars.org/stars/candy.html Candy Darling, Andy Warhol superstar]". Retrieved [[2007]]-[[April 2|04-02]].</ref> |- |[[Ram Dass]] | 1931 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | B <ref>Rosen, Eliot Jay. [http://www.vegetarianusa.com/feature_articles/bms/ramdass.html An Interview with Ram Dass]. ''VegetarianUSA''. Retrieved July 8, 2007.</ref> |- | [[Charlie David]] | 1980 | [[Kanada]] | Glumac | G <ref>Kregloe, Karman (May 23, 2006), [https://web.archive.org/web/20061030141649/http://www.afterelton.com/people/2006/5/charliedavid.html Charlie David: Out in Hollywood], Afterelton.com. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Dave Davies]] | 1947 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Muzičar | B <ref>Davies, Dave, ''Kink'', (1996).</ref> |- | [[Laura Davis]] | 1994 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Sportistkinja | L <ref>[http://www2.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?pub=hansard&mee=104&parl=37&ses=1&language=E&x=1#T1145 Hansard debate in which Davies came out] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031140001/http://www2.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?pub=hansard&mee=104&parl=37&ses=1&language=E&x=1#T1145 |date=2007-10-31 }}, October 29, 2001. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Peter Maxwell Davies]] | 1934 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Kompozitor, dirigent | G <ref>Moss, Stephen (June 19, 2004), [http://arts.guardian.co.uk/proms2004/story/0,,1257047,00.html Sounds and silence], ''[[The Guardian]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Ron Davies (Britanski političar)|Ron Davies]] | 1946 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | B <ref>Wintour, Patrick (March 10, 2003), [http://politics.guardian.co.uk/wales/story/0,,911054,00.html Ron Davies ends political career], ''[[The Guardian]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Russell T. Davies]] | 1963 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | TV producent i pisac | G <ref>{{cite news |first=Cathy |last=Pryor |title=Russell T Davies: One of Britain's foremost television writers |url=http://news.independent.co.uk/people/profiles/article1919243.ece |work=[[The Independent]] |date=22. 10. 2006. |accessdate=22. 10. 2006. |archivedate=2006-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061104231040/http://news.independent.co.uk/people/profiles/article1919243.ece |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Terence Davies]] | 1945 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Reditelj | G <ref>{{cite news |last=Hattenstone |first=Simon |title=Bigmouth strikes again |work=The Guardian |date = 20. 10. 2006. |url=http://arts.guardian.co.uk/features/story/0,,1926090,00.html |accessdate = 08. 08. 2007. }}</ref> |- | [[Angela Davis]] | 1944 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivistkinja | L <ref>[http://www.discoverthenetworks.org/individualProfile.asp?indid=1303 Angela Davis at Discoverthenetworks.org]. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Brad Davis (glumac)|Brad Davis]] | 1949-1991 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/davis_b.html Brad Davis at GLBTQ.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060304101050/http://www.glbtq.com/arts/davis_b.html |date=2006-03-04 }}. Retrieved June 30, 2007.</ref> |- | [[Evan Davis (novinar)|Evan Davis]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar, ekonomista | G <ref>Cadwalladr, Carole, (November 6, 2005), [http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,6903,1635181,00.html 'Think of me as a man of mystery'], ''The Observer''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Frederick W. Davis]] | 1880-1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-[[Meksiko]] | Art diler | G <ref>{{cite book |last=Ochsner |first=Jeffrey |title=Lionel H. Pries, Architect, Artist, Educator: From Arts and Crafts to Modern Architecture |url=https://archive.org/details/lionelhpriesarch0000ochs |pages= |year=2007 |publisher=University of Washington Press |location=Seattle and London |isbn=0295986980 }}</ref> |- | [[Madeline D. Davis]] | 1940 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivistkinja | L <ref>Kennedy & Davis (1993). ''Boots of Leather, Slippers of Gold: The History of a Lesbian Community'', New York: Routledge. {{ISBN|0-415902-93-2}}</ref> |- | [[Vaginal Davis]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnica | T <ref>José Muñoz, Disidentifications: Queers of Color and the Performance of Politics (Minneapolis: University of Minnesota Press, 1999) {{ISBN|0-8166-3015-1}}</ref> |- | [[Richard Deacon (glumac)|Richard Deacon]] | 1921-1984 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Hadleigh, Boze, ''Hollywood Gays: Conversations with: Cary Grant, Liberace, Tony Perkins, Paul Lynde, Cesar Romero, Brad Davis, Randolph Scott, James Coco, William Haine'' (1996), pp.67-76.</ref> |- | [[Mercedes de Acosta]] | 1893-1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | L <ref>Schanke, Robert A (2004). That Furious Lesbian: The Story of Mercedes de Acosta. Southern Illinois University Press. {{ISBN|0-8093-2579-9}}.</ref> |- | [[Dean DeBlois]] | 1970 | [[Kanada]] | Reditelj, animator | G <ref>Steele, Bruce C. (July 9, 2002), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_July_9/ai_88583438 Disney dude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080102140426/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_July_9/ai_88583438 |date=2008-01-02 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Frank DeCaro]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>[http://www.frankdecaro.com./site/index.htm Official site biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011014913/http://www.frankdecaro.com/site/index.htm |date=2007-10-11 }}. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Edgar de Evia]] | 1910-2003 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Fotograf, pisac | G <ref>Kohen, Yael (September 4, 1999),[http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html DeGeneres talks about coming out experience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000201140416/http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html |date=2000-02-01 }}, ''Michigan Daily''.Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Ellen DeGeneres]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičarka, glumica, TV voditeljka | L <ref>The Michigan Daily News, [http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html DeGeneres talks about coming out experience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000201140416/http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html |date=2000-02-01 }}. Retrieved January 18, 2007.</ref> |- | [[Robin De Groot]] | ? | [[Kanada]] | Dizajner | G <ref>{{citation |title=Shop day, makeover day, Doris Day |first=Ryan |last=Fontaine |periodical=[[Xtra!]] |date=15. 09. 2005. |accessdate=24. 08. 2007. |url=http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=924&PUB_TEMPLATE_ID=2 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011018/http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=924&PUB_TEMPLATE_ID=2 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Andreas Deja]] | 1957 | [[Njemačka|Nemačka]] | Animator | G <ref>Christian Resource Centre, [http://www.nisbett.com/child-ent/truth_about_disney.htm The Truth about Disney] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213095246/http://www.nisbett.com/child-ent/truth_about_disney.htm |date=2007-12-13 }}. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Bertrand Delanoë]] | 1950 | [[Francuska]] | Političar | G <ref>BBC (October 7, 2002), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2305849.stm Psychiatric tests for anti-gay attacker]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Samuel R. Delany]] | 1942 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>[http://www.pseudopodium.org/repress/KLeslieSteiner-SamuelRDelany.html Short autobiography]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Lea DeLaria]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičarka, glumica, muzičarka | L <ref>[http://www.queertheory.com/histories/d/delaria_lea.htm Profile at Queertheory.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927224350/http://www.queertheory.com/histories/d/delaria_lea.htm |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Mazo de la Roche]] | 1879-1961 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>"[http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biod1/dela10.html Mazo de la Roche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017223518/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biod1/dela10.html |date=2007-10-17 }}", AndrejKoymasky.com. Retrieved on [[2007]] [[October 26]].</ref> |- | [[David Del Tredici]] | 1937 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref>[http://www.boosey.com/pages/cr/composer/composer_main.asp?composerid=2854&langid=1&ttype=BIOGRAPHY&ttitle=Biography Biography at Boosey & Hawkes, David Del Tredici's publisher], Boosey.com. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Guilherme de Melo]] | 1931 | [[Portugal]] | Novinar, pisac, aktivista | G <ref>McGovern, Timothy (July, 2006). "Expressing Desire, Expressing Death: Antón Lopo's Pronomes and Queer Galician Poetry". ''Journal of Spanish Cultural Studies'' '''7''' (2): 135-153(19). [http://dx.doi.org/10.1080/14636200600811110 DOI:10.1080/14636200600811110].</ref> |- | [[Barbara Deming]] | 1917-1984 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivistkinja | L <ref>{{Cite web |title=Deming, Barbara, 1917- . Papers, 1908-1985: A Finding Aid |url=http://oasis.harvard.edu:10080/oasis/deliver/~sch00057 |access-date=2008-04-23 |archive-date=2006-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901143051/http://oasis.harvard.edu:10080/oasis/deliver/~sch00057 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Rosemary Dempsey]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Advokatkinja, aktivistkinja | L <ref>{{citation |title=Lesbian activist seeks presidency of NOW |first=Eartha |last=Melzer |url=http://www.washblade.com/2005/6-24/news/national/lesbian.cfm |periodical=[[Washington Blade]] |date=[[June 24]], [[2005]] |accessdate=08. 11. 2007. |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930185048/http://www.washblade.com/2005/6-24/news/national/lesbian.cfm |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Shawna Dempsey i Lorri Millan|Shawna Dempsey]] | ? | [[Kanada]] | Spisateljica i izvođačica | L <ref>{{citation |title=Interview with Shawna Dempsey and Lorri Millan |periodical=[[The Danforth Review]] |url=http://www.danforthreview.com/features/interviews/dempsey_millan.htm |first=Anne |last=Borden |date=February 2003 |accessdate=25. 03. 2008. |archive-date=2009-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429022532/http://www.danforthreview.com/features/interviews/dempsey_millan.htm |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Robert De Niro, Sr.]] | 1922-1993 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Slikar | B <ref>Baxter, John (2003), ''De Niro: A Biography'', HarperCollins, {{ISBN|0006532306}}</ref> |- | [[Robert Denning]] | 1927-2005 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Interijerista | G <ref>"Robert Denning Dies at 78; Champion of Lavish Décor", by Mitchell Owens, [[September 4]], [[2005]], [[The New York Times|New York Times]] obituary.</ref> |- | [[Denice Denton]] | 1959-2006 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Intelektualka | L <ref>Peterson, Mary Ellen (December 16, 2004), [http://www.gaywired.com/article.cfm?section=9&id=5034 Lesbian Named UC Chancellor Lesbian Named UC Chancellor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029033131/http://www.gaywired.com/article.cfm?section=9&id=5034 |date=2007-10-29 }}, Gaywired.com. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Nick Denton]] | 1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar, bloger | G <ref>Levy, Stephen (June 2004), [http://www.wired.com/wired/archive/12.06/blog.html How Can I Sex Up This Blog Business?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080710090110/http://www.wired.com/wired/archive/12.06/blog.html |date=2008-07-10 }}, Wired.com. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Portia DeGeneres|Portia de Rossi]] | 1973 | [[Australija]] | Glumica | L <ref>Kort, Michele [http://www.advocate.com/currentstory1_w_ektid20037.asp "Portia heart & soul"] [[The Advocate]] September 13, 2005.</ref> |- | [[Felipa de Souza]] | 1556-1600 | [[Brazil]] | Aktivistkinja | L <ref>Luiz Mott: ''O Lesbianismo no Brasil'', Mercado Aberto (Brazil), 1987. {{ISBN|85-280-0022-2}}.</ref> |- | [[Tony De Vit]] | 1957-1998 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | [[Disk jockey|DJ]] | G <ref>{{cite web |url=http://www.tranzfusion.com/profiles/showprofile.asp?id=1441 |title=Profiles: Tony De Vit |accessdate=19. 07. 2007. |work=[[Tranzfusion]] |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717090743/http://www.tranzfusion.com/profiles/showprofile.asp?id=1441 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Abby DeWald]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref name="Ditty Bop"/> |- | [[Elsie de Wolfe]] | 1865-1950 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dizajerka interijera | B <ref>Aldrich,, Robert, Garry Wotherspoon (2002). Who's Who in Gay and Lesbian History. New York: Routledge. {{ISBN|0-415-15983-0}}. p. 494 ("famous lesbian relationship... openly received...")</ref> |- | [[Sergei Diaghilev]] | 1872-1929 | [[Rusija]] | Vođa baletske trupe | G <ref>Buckle, Richard, ''Diaghilev'', Weidenfeld & Nicolson, 1979.</ref> |- | [[David Diamond (kompozitor)|David Diamond]] | 1915-2005 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref>Gay.com (June 15, 2005), [http://www.gay.com/news/article.html?coll=news_articles&sernum=2005/06/15/3&page=2 Composer David Diamond dies at age 89 (page 2 of2)]. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Guillermo Díaz]] | 1975 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>[http://myspace.com/guillermodiaz Official Myspace of Guillermo Díaz]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Andy Dick]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, komičar | B <ref>Surovell, Hariette (September 22, 1998), [https://web.archive.org/web/20000415152555/http://www.salon.com/ent/int/1998/09/22int.html You don't know Dick.], salon.com. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Emily Dickinson]] | 1830-1886 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnikinja | B <ref>[http://www.glbtq.com/literature/dickinson_e,3.html Emily Dickinson at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513165642/http://www.glbtq.com/literature/dickinson_e,3.html |date=2008-05-13 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Janice Dickinson]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Supermodel | B <ref>{{cite web | url=http://www.nydailynews.com/entertainment/story/194022p-167656c.html | title=Dickinson, on the covers - and under them | author=Drew MacKenzie | publisher=Daily News | accessdate=September 24, 2006 | archive-date=2004-05-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040528121419/http://www.nydailynews.com/entertainment/story/194022p-167656c.html | dead-url=yes }}</ref> |- | [[Marlene Dietrich]] | 1901-1992 | [[Njemačka|Nemačka]] | Glumac | B <ref>McLellan, Diana (2001). The Girls : Sappho Goes to Hollywood. St. Martin's Griffin. {{ISBN|0-312-28320-2}}.</ref> |- | [[Ani DiFranco]] | 1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | B <ref>[http://www.gotpoetry.com/News/article/sid=119.html Biography of Ani DiFranco], gotpoetry.com. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Giovanni di Giovanni]] | 1350-1365 | [[Italija]] | Žrtva zločina iz mržnje | G <ref>Meyer, Michael J (2000), ''Literature and Homosexuality'', Rodopi, {{ISBN|904200519X}}.</ref> |- | [[Christian Dior]] | 1905-1957 | [[Francuska]] | Modni dizajner | G <ref>{{citation |title=The Last Temptation Of Christian |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0DEFDD103AF93BA2575BC0A9649C8B63 |first=Tim |last=Blanks |date=[[18 August]] [[2002]] |accessdate = 07. 03. 2008. |periodical=[[The New York Times]] }}</ref> |- | [[Dirk Dirksen]] | 1937-2006 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzički promoter | G <ref>{{citation |title=Dirk Dirksen – 'pope of punk' amused, insulted S.F. crowds |url=http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/22/BAGCJMHQ8B1.DTL |first=Joel |last=Selvin |periodical=[[San Francisco Chronicle]] |date=[[November 22]], [[2006]] |accessdate=13. 03. 2008. |archive-date=2011-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203214628/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/22/BAGCJMHQ8B1.DTL }}</ref> |- | [[Elio Di Rupo]] | 1951 | [[Belgija]] | Političar | G <ref>Branegan, Jay (December 2, 1996), [http://time-proxy.yaga.com/time/magazine/article/0,9171,985620,00.html THE NIGHTMARE GOES ON]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Time (časopis)|Time]]''. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[JD Disalvatore]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj, producent | G <ref>{{cite web |title=J.D. Disalvatore |work=[[The Advocate]] |date=29. 08. 2006. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_969/ai_n16703393 |first=Lydia |last=Marcus |accessdate=16. 08. 2007. }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Thomas M. Disch]] | 1940 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>{{citation |title=Interview: Thomas M. Disch |first=David |last=Horwich |url=http://www.strangehorizons.com/2001/20010730/interview.shtml |periodical=[[Strange Horizons]] |date=[[30 July]] [[2001]] |accessdate=04. 11. 2007. |archivedate=2007-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103191237/http://www.strangehorizons.com/2001/20010730/interview.shtml |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Beth Ditto]] | 1981 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>BBC November 22 2006 [http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6172794.stm] Retrieved November 22, 2006.</ref> |- | [[Boris Dittrich]] | 1955 | [[Nizozemska|Holandija]] | Političar, LGBT aktivista | G <ref>CNN.com (January 1, 2000), [http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0001/01/se.41.html Millennium 2000: Gay Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031074011/http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0001/01/se.41.html |date=2009-10-31 }}. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Divine (Glen Milstead)|Divine]] | 1945-1988 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, [[drag queen]] | G, T <ref>Milstead, Frances; Heffernan, Kevin; and Yeager, Steve (2001). My Son Divine. Los Angeles: Alyson Books. {{ISBN|1-55583-594-5}}</ref> |- | [[Alix Dobkin]] | 1940 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>[http://www.queermusicheritage.us/may2002.html Profile at Queermusicheritage.us]. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Jess Dobkin]] | 1970 | [[Kanada]] | Izvođačica | L <ref>{{citation |title=Performance art: The Lactation Station |first=Sandra |last=Alland |url=http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=1844&PUB_TEMPLATE_ID=2 |periodical=[[Xtra!]] |date=[[July 6]], [[2006]] |accessdate=20. 03. 2008. |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011156/http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=1844&PUB_TEMPLATE_ID=2 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Jody Dobrowski]] | 1981-2005 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Žrtva ubistva | L <ref>Grove, Valerie, (October 22, 2005), [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article581284.ece Latest victim of a homophobia that London thought it had left behind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523035355/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article581284.ece |date=2011-05-23 }}, ''The Times''. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Betty Dodson]] | 1929 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivistkinja | B <ref>Dodson, Betty (June 26 2005), [http://www.bettydodson.com/quitequeer3.htm We Are All Quite Queer], Bettydodson.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Owen Dodson]] | 1914-1983 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnik, pisac | G <ref>[http://www.coas.howard.edu/english/legends-dodson.html Tribute by Howard University English Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028013535/http://www.coas.howard.edu/english/legends-dodson.html |date=2007-10-28 }}. Retrieved on [[2007-06-02]].</ref> |- | [[Pete Doherty]] | 1979 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Muzičar | B <ref>{{Cite web |url=http://www.mirror.co.uk/news/tm_objectid%3D15434908%26method%3Dfull%26siteid%3D94762%26headline%3Dex-lover--doherty-s-bisexual-name_page.html |title=Archive copy |access-date=2008-04-23 |archive-date=2008-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206104000/http://www.mirror.co.uk/news/tm_objectid%3D15434908%26method%3Dfull%26siteid%3D94762%26headline%3Dex-lover--doherty-s-bisexual-name_page.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Terry Dolan (političar)|Terry Dolan]] | 1950-1986 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>Rich, Frank ([[2005-05-15]]), [http://www.americablog.com/2005/05/frank-rich-just-how-gay-is-right.html "Just How Gay is the Right?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928015137/http://www.americablog.com/2005/05/frank-rich-just-how-gay-is-right.html |date=2007-09-28 }}, ''[[The New York Times]]''. Retrieved on [[2007-09-06]].</ref> |- | [[Domenico Dolce]] ( i [[Stefano Gabbana]]) | 1958 | [[Italija]] | Modni dizajner, [[Dolce & Gabbana]] | G <ref>{{cite web |url=http://observer.guardian.co.uk/focus/story/0,6903,1418537,00.html |title=Mixing business and pleasure |date = 20. 02. 2005. |accessdate = 27. 07. 2007. |last=Vernon |first=Polly }}</ref> |- | [[Ann Donahue]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV spisateljica | L <ref>[http://www.advocate.com/news_detail_ektid10543.asp CSI's Ann Donahue signs on for four more seasons]. [[The Advocate]] ([[2003-09-06]]). Retrieved on [[2007-06-28]].</ref> |- | [[Stephen Donaldson (aktivista)|Stephen Donaldson]] | 1946-1996 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivista | G <ref>[http://www.columbia.edu/cu/cqa/ Columbia Queer Alliance History]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Emma Donoghue]] | 1969 | [[Irska]] | Spisateljica | L <ref>Rachel Wingfield, 'Lesbian Writers in the Mainstream: Sarah Maitland, Jeanette Winterson and Emma Donoghue' in BEYOND SEX AND ROMANCE: THE POLITICS OF CONTEMPORARY LESBIAN FICTION, ed. by Elaine Hutton (London: Women's Press, 1998)</ref> |- | [[Amanda Donohoe]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumica | B <ref>[http://www.wheregirlskissgirls.com/lesbian-celebrities.asp Quote at Wheregirlskissgirls.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820112859/http://www.wheregirlskissgirls.com/lesbian-celebrities.asp |date=2008-08-20 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Thomas Anthony Dooley]] | 1927-1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Humanitarac | G <ref>Shilts, Randy, Conduct unbecoming : lesbians and gays in the U.S. military : Vietnam to the Persian Gulf (New York : St. Martin's Press, 1993) {{ISBN|0-312-09261-X}}</ref> |- | [[Heinz Dormer]] | 1912 | [[Njemačka|Nemačka]] | Omladinski vođa, uhapšen od nacista | G <ref>[http://www.pink-triangle.org/ptps/dormer.html Biography at Pink-Triangle.org]. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Mark Doty]] | 1953 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnik | G <ref>{{citation |last=Hennessy |first=Christopher Matthew |title=Doty, Mark |url=http://www.glbtq.com/literature/doty_m.html |periodical=[[glbtq.com]] |year=2004 |accessdate=28. 11. 2007. |archive-date=2007-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201172529/http://www.glbtq.com/literature/doty_m.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Lord Alfred Douglas]] | 1870-1945 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pesnik, ljubavnik [[Oscar Wilde|Oscara Wildea]] | B <ref>[http://www.glbtq.com/literature/douglas_a.html Lord Alfred Douglas on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080403034345/http://www.glbtq.com/literature/douglas_a.html |date=2008-04-03 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Kyan Douglas]] | 1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV voditelj | G <ref name="engagement">{{cite web |title=The Philippine Daily Inquirer |work=Kyan Douglas |url=http://www.tszuj-it.com/articles/kyan/manila06.html |accessdate=June 23, 2006 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122010858/http://www.tszuj-it.com/articles/kyan/manila06.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Michelle Douglas]] | 1963 | [[Kanada]] | Vojnikinja, LGBT aktivistkinja | L <ref>[http://www.clga.ca/About/NPC/DouglasM-076.htm Biography at Canadian Lesbian and Gay Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927111649/http://www.clga.ca/About/NPC/DouglasM-076.htm |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Orville Lloyd Douglas]] | 1976 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>Grubisic, Brett Josef ([[2005-07-21]]), "[http://www.nhregister.com/site/news.cfm?newsid=17411726&BRD=1281&PAG=461&dept_id=332704&rfi=6 Black, gay and angry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930184800/http://www.nhregister.com/site/news.cfm?newsid=17411726&BRD=1281&PAG=461&dept_id=332704&rfi=6 |date=2007-09-30 }}", ''[[Xtra! West]]''. Retrieved on [[2007-08-24]].</ref> |- | [[Gregory Douglass]] | 1980 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičar | G <ref>{{citation |title=Gregory Douglass |first=Barry |last=Walters |accessdate = 25. 01. 2008. |url=http://www.out.com/review_detail.asp?t=music&id=13517 |periodical=[[Out.com]] }}</ref> |- | [[Brian Dowling]] | 1978 | [[Irska]] | TV voditelj | G <ref>BBC (July 28, 2001), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/tv_and_radio/1462142.stm Brian plans future after Big Brother]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[David Drake (pisac)|David Drake]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref name="Their Coming Out Stories 1996"/> |- | [[Donna Dresch]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>McDonnell, Evelyn; Powers, Ann, editors: Rock She Wrote, Delta, N.Y.C., US, {{ISBN|0-385-31250-4}} (1995)</ref> |- | [[James Dreyfus]] | 1968 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>Rainbownetwork.com (February 18, 2005), [http://observer.guardian.co.uk/magazine/story/0%2C11913%2C865626%2C00.html Website For Young Gay Men]. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Tom Driberg|Tom Driberg, Baron Bradwell]] | 1905-1976 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar, novinar | G <ref>Francis Wheen (1990) The Soul of Indiscretion: Tom Driberg, Poet, Philanderer, Legislator and Outlaw - His Life and Indiscretions</ref> |- | [[Drubskin]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | G <ref>[http://www.suspectthoughts.com/drub.htm Interview With Drub on Suspect Thoughts - 2001] ''(Note: Extremely adult content)''. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Malka Drucker]] | 1945 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Rabin, spisateljica | L <ref>Honigman, Ana Finel, "[http://www.artnet.com/magazine/index/honigman/honigman11-26-03.asp Daughter Dearest]", ''Artnet''. Retrieved on [[2007]] [[October 8]].</ref> |- | [[Thomas Duane]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>{{cite news | first=Degen | last=Pener | title=A Gay City Councilman Wants to Tell His Story | date = 06. 09. 1992. | url =http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE7D81239F935A3575AC0A964958260 | work =New York Times | title = EGOS & IDS; A Gay City Councilman Wants to Tell His Story | accessdate = 24. 02. 2007.}}</ref> |- | [[Martin Duberman]] | 1932 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Istoričar | G <ref>Wisconsin Press, [http://www.wisc.edu/wisconsinpress/books/0509.htm Synopsis of Midlife Queer - Autobiography of a Decade, 1971-1981] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029072319/http://www.wisc.edu/wisconsinpress/books/0509.htm |date=2007-10-29 }}. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Sandi Simcha DuBowski]] | 1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/video_art.html Video Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011125205/http://www.glbtq.com/arts/video_art.html |date=2007-10-11 }}. ''gbtq.com''. Retrieved on [[2007-04-15]].</ref> |- | [[Carol Ann Duffy]] | 1955 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | L <ref>Brooks, Richard (March 28, 1999), "Laureate favourite tells of lesbian love", ''The Sunday Times'', page 5.</ref> |- | [[Maureen Duffy]] | 1933 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | L <ref name="The Pink List 2005"/> |- | [[Bonnie Dumanis]] | 1951 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Javna tužiteljka | L <ref>{{cite web |title= In a First, a Lesbian Is Elected District Attorney in San Diego |first=John M. |last=Broder |work=[[The New York Times|New York Times]] |date = 13. 11. 2002. |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9507E1D91E31F930A25752C1A9649C8B63 |accessdate = 06. 08. 2007.}}</ref> |- | [[Daphne du Maurier]] | 1907-1989 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | B <ref>Hoggard, Liz (28 May 2006),[https://web.archive.org/web/20060925055309/http://enjoyment.independent.co.uk/film/news/article620636.ece Literary greats: Rebecca - Love, paranoia, obsession], ''The Independent''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Alice Dunbar-Nelson]] | 1875-1935 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica, novinarka, aktivistkinja | B <ref>[http://www.glbtq.com/literature/harlem_renaissance,2.html The Harlem Renaissance at GLBTQ.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011204518/http://www.glbtq.com/literature/harlem_renaissance%2C2.html |date=2007-10-11 }}. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Alan Duncan]] | 1957 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | G <ref>BBC (July 29, 2002), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/2157921.stm Senior Tories back gay MP]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Isadora Duncan]] | 1887-1927 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Igračica | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/duncan_i.html Isadora Duncan at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227031748/http://www.glbtq.com/arts/duncan_i.html |date=2013-12-27 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Roberto Duncanson]] | 1987-2007 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Žrtva ubistva | G <ref>{{cite news |title=Murder of gay man considered hate crime |date=15. 06. 2007. |publisher=The Associated Press |url=http://www.nydailynews.com/news/crime_file/2007/06/14/2007-06-14_murder_of_gay_man_considered_hate_crime.html |work=[[The New York Daily News]] |accessdate=18. 08. 2007. |archive-date=2007-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071101092433/http://www.nydailynews.com/news/crime_file/2007/06/14/2007-06-14_murder_of_gay_man_considered_hate_crime.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Ian Campbell Dunn]] | 1943-1998 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | LGBT aktivista | G <ref>Scotsgay.com (1998), [http://www.scotsgay.co.uk/io20a/obit.html Ian Campbell Dunn 1st May 1943 - 10th March 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315224225/http://www.scotsgay.co.uk/io20a/obit.html |date=2017-03-15 }}. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Don Dunstan]] | 1926-1999 | [[Australija]] | Političar | B <ref>Spoehr, John (2000). Don Dunstan: Politics and Passion. Bookends Books. {{ISBN|1-876725-18-4}}.</ref> |- | [[Cheryl Dunye]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Rediteljka | L <ref>[http://www.cheryldunye.com/ Dunye's official website]. Retrieved June 30, 2007.</ref> |- | [[Imke Duplitzer]] | 1975 | [[Njemačka|Nemačka]] | [[Olimpijske igre|Olimpijska]] [[mačevanje|mačevateljka]] | L <ref>{{citation |url=http://www.gay.com/health/hiv/?sernum=2956 |title=These aren't the Gay Games |first=Jim |last=Buzinski |periodical=[[Gay.com]] |date=[[11 August]], [[2004]] |accessdate = 04. 04. 2008. }}</ref> |- | [[Alonso Duralde]] | 1967 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filmski kritičar | G <ref>{{Cite web |url=http://www.alonsoduralde.com// |title=Official site |access-date=2008-04-23 |archive-date=2007-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007142720/http://www.alonsoduralde.com/ |url-status=dead }}</ref> |- | [[John Duran]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Gradonačelnik [[West Hollywood, California|West Hollywooda]] | G <ref>{{cite web |title=QRD 1994 Candidate Profiles: John Duran |url=http://www.qrd.org/qrd/orgs/GLVF/1994-candidate-profiles/candidate.john.duran |accessdate = 13. 08. 2007.}}</ref> |- | [[Gregory Durham]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | PR stručnjak, LGBT aktivista | G <ref name="engagement"/> |- | [[Eleanora Duse]] | 1859-1924 | [[Italija]] | Glumica | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/duse_e.html Eleanora Duse at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703160440/http://www.glbtq.com/arts/duse_e.html |date=2007-07-03 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Andrea Dworkin]] | 1946-2005 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Feministička i LGBT aktivistkinja | L <ref>[[John Stoltenberg|Stoltenberg, John]]. [http://www.nostatusquo.com/ACLU/dworkin/LivingWithAndrea.html Living With Andrea Dworkin]. ''Lambda Book Report'', May/June 1994.</ref> |- | [[Deborah Dyer]] | 1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Muzičarka | B <ref>Romano, Tricia (November 30, 1995), [http://archives.thedaily.washington.edu/1995/113095/skin.html Skin and no bones about it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216064751/http://archives.thedaily.washington.edu/1995/113095/skin.html |date=2007-02-16 }}, ''The University of Washington Student Newspaper''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Elana Dykewomon]] | 1949 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i aktivistkinja | L <ref>{{citation |last=Livia |first=Anna |title=Dykewomon, Elana |periodical=[[glbtq.com]] |url=http://www.glbtq.com/literature/dykewomon_e.html |accessdate=27. 08. 2007. |year=2002 |archivedate=2007-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070814123439/http://www.glbtq.com/literature/dykewomon_e.html |deadurl=yes }}.</ref> |- | [[Anthony Edward Dyson]] | 1912-1976 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Intelektualac, LGBT aktivista | G <ref>Grey, Anthony, (November 3, 2002), [http://www.galha.org/glh/221/dyson.html A. E. Dyson (1928-2002)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028012909/http://www.galha.org/glh/221/dyson.html |date=2007-10-28 }}, ''Gay and Lesbian Humanist''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |} === Dž === === Đ === === E === [[Datoteka:EdwardII-Cassell.jpg|right|thumb|[[Edward II, kralj Engleske]]]] [[Datoteka:Roland Emmerich.5132 (cut).jpg|right|thumb|Reditelj [[Roland Emmerich]]]] [[Datoteka:Epam1.jpg|right|thumb|Tebanski vojskovođa [[Epaminonda]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Name ! width="13%" | Dates ! width="15%" | Nationality ! width="35%" | Profession ! width="17%" | Notes <ref name="notesexp" /> |- valign="top" | [[Angela Eagle]] | 1961 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političarka | L <ref>{{cite news |title=Goodbye Brokeback |work=BBC News |date=[[January 27]], [[2006]] | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4652676.stm |accessdate = 19. 02. 2007.}}</ref> |- | [[Adam Ebbin]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>Out Candidates Make Good, [[The Advocate]] ([[December 9]], [[2003]]) [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_Dec_9/ai_111850659]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Diana L. Eck]] | 1945 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Profesorka | L <ref>[http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=91139 Eck, Austin Named New Lowell Masters], ''[[The Harvard Crimson]]'', [[March 13]] [[1998]], accessed [[November 10]] [[2007]].</ref> |- | [[Fannyann Eddy]] | 1974-2004 | [[Sijera Leone]] | LGBT aktivista | G <ref>David (November 3, 2005), [http://www.glbtq.com/literature/kuzmin_ma.html Why Fannyann Eddy?:The story of a young African LGBT Rights Campaigner who was murdered in a brutal attack in 2004.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516041740/http://www.glbtq.com/literature/kuzmin_ma.html |date=2007-05-16 }}, Queeryouth.org. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Laurie Toby Edison]] | 1942 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Fotografkinja | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/edison_lt.html Laurie Toby Edison at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220075615/http://www.glbtq.com/arts/edison_lt.html |date=2013-12-20 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Louis Edmonds]] | 1923-2001 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Hamrick, Craig (2004). Big Lou: The Life and Career of Actor Louis Edmonds. iUniverse. {{ISBN|0595297161}}.</ref> |- | [[Edward II]] | 1284-1327 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Kralj Engleske | B <ref>[http://www.glbtq.com/social-sciences/edward_II.html Edward II on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014182003/http://www.glbtq.com/social-sciences/edward_II.html |date=2007-10-14 }}. Retrieved November 1, 2006.</ref> |- | [[Hilton Edwards]] | 1903-1982 | [[Irska]] | Glumac, pozorišni producent | G <ref name="gaytheatre.ie">[http://www.gaytheatre.ie/html/2005_galanight.html Award for gay theatre named after Edwards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927034830/http://www.gaytheatre.ie/html/2005_galanight.html |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Danielle Egnew]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičrka, glumica | L <ref name="gaytheatre.ie"/> |- | [[Michelle Ehlen]] | 1978 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | L <ref>{{citation |title=Butch Jaime’s Michelle Ehlen |date=[[October 29]], [[2007]] |first=Tracy E. |last=Gilchrist |periodical=[[GayWired.com]] |accessdate=04. 11. 2007. |url=http://www.gaywired.com/article.cfm?id=17069&section=67 |archive-date=2008-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526080244/http://www.gaywired.com/article.cfm?id=17069&section=67 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Sergej Ejzenštejn|Sergei Eisenstein]] | 1898-1948 | [[Rusija]] | Reditelj | G <ref>{{cite book |title=Eisenstein at 100: A Reconsideration |url=https://archive.org/details/eisensteinat100r0000unse |first=Albert J. |last=LaValley |coauthors=Barry P. Scherr |year=2001 |publisher=Rutgers University Press |isbn=0813529719 |pages=[https://archive.org/details/eisensteinat100r0000unse/page/53 53]}}</ref> |- | [[Etiene Ekpo-Utip]] | 1988 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>{{Cite web |title=Award for gay theatre |url=http://www.gaytheatre.ie/html/2005_galanight.html |access-date=2008-04-23 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927034830/http://www.gaytheatre.ie/html/2005_galanight.html |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Elagabal]] |203-222 | [[Sirija]]-[[Rim]] | Car |T<ref name="elagabalus">Meckler, M. L. ([[1997]]-[[August 26|08-26]]). "[http://www.roman-emperors.org/elagabal.htm Roman Emperors - DIR Elagabalus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515234707/http://www.roman-emperors.org/elagabal.htm |date=2008-05-15 }}". Retrieved [[2007]]-[[April 2|04-02]].</ref> |- |[[Lili Elbe]] |1882-1931 |[[Danska]] |Prva [[Hirurška korekcija pola|operisana]] [[transžena]] |T<ref name="lilielbe">Brown, K. (1997). "[http://www.transhistory.net/history/TH_Lili_Elbe.html Lili Elbe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308205659/http://www.transhistory.net/history/TH_Lili_Elbe.html |date=2008-03-08 }}". Retrieved [[2007]]-[[April 2|04-02]].</ref> |- |[[Cássia Eller]] | 1962-2001 | [[Brazil]] | Muzičarka | L <ref>Gdula, Steve, (March 5, 2002), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_March_5/ai_83246784 Queen of the Carnaval: lesbian Brazilian rocker Cassia Eller dies just as her career was really taking off] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223103025/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_March_5/ai_83246784 |date=2007-12-23 }}, ''The Advocate''. Retrieved November 2, 2006.</ref> |- | [[Denholm Elliott]] | 1922-1992 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | B <ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/news/2007/04/21/db2102.xml Susan Elliott (obituary)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021152904/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=%2Fnews%2F2007%2F04%2F21%2Fdb2102.xml |date=2007-10-21 }}. telegraph.co.uk (April 24, 2007).</ref> |- | [[Mark Elliot (radio)|Mark Elliot]] | 1953 | [[Kanada]] | Radijski voditelj | G <ref>[http://www.cfrb.com/shows/the-nightside-with-mark-elliot Official Biography at CFRB.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021035558/http://www.cfrb.com/shows/the-nightside-with-mark-elliot |date=2006-10-21 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Peter Elliott]] | 1954 | [[Kanada]] | Anglikanski sveštenik | G <ref>Elliot, Peter (June 21, 2005), [http://www.anglican.ca/about/accp/elliott.htm Remarks to the ACC Meeting in Nottingham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927040227/http://www.anglican.ca/about/accp/elliott.htm |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Bret Easton Ellis]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | B <ref>Billen, Andrew (October 4, 2005), [http://www.timesonline.co.uk/article/0,,7-1809390_1,00.html My inspirations: anger, disgust, rage]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[The Times]]''. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Edith Ellis]] | 1861-1916 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | [[Spisateljica | L <ref>[http://www.glbtq.com/social-sciences/ellis_h.html Edith Ellis at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327172518/http://www.glbtq.com/social-sciences/ellis_h.html |date=2014-03-27 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Ruth Ellis (aktivistkinja)|Ruth Ellis]] | 1899-2000 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT rights aktivistkinja | L <ref>[http://www.sistersinthelife.com/ruthellis/ruth_ellis.html Profile at sistersinthelife.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212219/http://www.sistersinthelife.com/ruthellis/ruth_ellis.html |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 2, 2006</ref> |- | [[Julian Eltinge]] | 1881-1941 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, [[drag queen]] | G <ref>{{cite web |first=Philip |last=Brett |coauthors=Wood, Elizabeth |title=Musical theatre, jazz and popular music |publisher=Electronic Musicological Review |date=December 2002 |work=Lesbian and Gay Music |url=http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html#IV. |accessdate=15. 11. 2007. |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927122439/http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html#IV. |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Pegah Emambakhsh]] | ? | [[Iran]] | LGBT aktivistkinja | L <ref>{{citation |title=Iranian lesbian deportation delayed |date=21. 08. 2007. |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-5234.html |first=Gemma |last=Pritchard |periodical=PinkNews.co.uk |accessdate=15. 09. 2007. |archivedate=2007-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214040956/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-5234.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Roland Emmerich]] | 1955 | [[Njemačka|Nemačka]] | Reditelj | G <ref>''The Advocate'', (January 25, 2006), [http://www.advocate.com/news_detail_ektid24780.asp Hollywood director helps save gay and lesbian films ]. Retrieved November 2, 2006.</ref> |- | [[Magnus Enckell]] | 1870-1925 | [[Finska]] | Slikar | G <ref name=andrejkoymasky>{{cite web |url=http://andrejkoymasky.com/liv/fam/bioe1/enck1.html |date=18. 05. 2003. |title=Knut Magnus Enckell |accessdate=03. 11. 2007. |work=AndrejKoymasky.com |archive-date=2007-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071017224711/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/bioe1/enck1.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Nick Enright]] | 1950-2003 | [[Australija]] | Dramski pisac | G <ref>Dow, Steven (2003), [http://www.stevedow.com.au/Article/article.asp?id=118 Hiding the life fantastic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930135613/http://www.stevedow.com.au/Article/article.asp?id=118 |date=2007-09-30 }}, stevedow.com.au. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Anton Enus]] | ? | [[Australija]] | TV voditelj | G <ref>[http://www9.sbs.com.au/theworldnews/anchors.php#anton Biography at sbs.com.au] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061229185638/http://www9.sbs.com.au/theworldnews/anchors.php#anton |date=2006-12-29 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Epaminondas]] | 418-362 pre n.e. | Teba | Vojskovođa i državnik | G <ref>Plutarch, Life of Pelopidas</ref> |- | [[Brian Epstein]] | 1934-1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Menađer grupe ''[[The Beatles]]'' | G <ref>''The Advocate'' (November 24, 2005), [http://www.advocate.com/news_detail_ektid22844.asp John Lennon pal recalls outing Brian Epstein ]. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Didier Eribon]] | 1953 | [[Francuska]] | Filozof, intelektualac | G <ref>Insult and the Making of the Gay Self. (originally Réflexions sur la question gay (1999)) Translated by Michael Lucey. Duke University Press, 440 pages. July 2004.</ref> |- | [[Jill Esmond]] | 1908-1990 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumica | L <ref>{{citation |title=Olivier |last=Beckett |first=Francis |year=2005 |isbn=1904950388 |page=30 |publisher=Haus Publishing}}</ref> |- | [[Jade Esteban Estrada]] | 1975 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>[http://www.getjaded.com/bio.htm Jade Esteban Estrada profile], GetJaded.com. Retrieved November 2, 2006.</ref> |- | [[Melissa Etheridge]] | 1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref name="Melissa Etheridge profile"/> |- | [[Uzi Even]] | 1940 | [[Izrael]] | Profesor, političar, prvi otvoreno gej član [[Kneset]]a | G <ref>BBC, (November 4, 2002), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2400237.stm Israel's first gay MP enters parliament]. Retrieved November 2, 2006.</ref> |- | [[Kenny Everett]] | 1944-1995 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | DJ, komičar | G <ref>[http://www.fyne.co.uk/index.php?item=214 Biography at Fyne Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012052635/http://fyne.co.uk/index.php?item=214 |date=2011-10-12 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Rupert Everett]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>Vilanch, Bruce ([[1998-01-20]]). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n750-1/ai_20225498 Rupert Everett: leading man on the rise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080217013326/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n750-1/ai_20225498/print |date=2008-02-17 }}. [[The Advocate]] Retrieved May 24, 2007</ref> |- | [[Hanns Heinz Ewers]] | 1871-1943 | [[Njemačka|Nemačka]] | Pisac | G <ref>Hekma, Gurt, [http://www.triangles-roses.org/persecution_gays.htm The Nazi persecution of Gays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927034941/http://www.triangles-roses.org/persecution_gays.htm |date=2007-09-27 }}, Triangles Roses. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Mark Ewert]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac, glumac | G <ref>{{citation |url=http://www.nerve.com/PersonalEssays/Ewert/boyForBill |last=Ewert |first=Mark |title=A Boy For Bill Burroughs |periodical=[[Nerve (magazine)|Nerve]] |date=[[16 June]] [[1999]] |accessdate = 01. 04. 2008. }}</ref> |} == Reference == {{reflist}} {{Sadržaj spiska LGBT osoba}} [[Kategorija:LGBT osobe| A]] ho9cw9yw3d8iz7zn6j2a2b2mo0vawdx 0 17434 42716356 42693271 2026-11-05T02:43:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716356 wikitext text/x-wiki {{Sadržaj spiska LGBT osoba}} === F === [[Datoteka:MF-2007.JPG|right|thumb|Pevačica [[Marianne Faithfull]]]] [[Datoteka:Leonor Fini.jpg|right|thumb|Slikarka [[Leonor Fini]]]] [[Datoteka:Elizabeth Gurley Flynn point.jpg|right|thumb|Aktivistkinja [[Elizabeth Gurley Flynn]]]] [[Datoteka:Mark Foley, official 109th Congress photo.jpg|right|thumb|Političar [[Mark Foley]]]] [[Datoteka:Samantha Fox orangekaki.jpg|right|thumb|Pevačica [[Samantha Fox]]]] [[Datoteka:Barney Frank.jpg|right|thumb|Političar [[Barney Frank]]]] [[Datoteka:Sia at Seattle.jpg|right|thumb|Pevačica [[Sia Furler]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomene |- | [[Lillian Faderman]] | 1940 | [[SAD]] | Spisateljica | L <ref>Wall, Alexandra (2003) [http://www.jewishsf.com/content/2-0-/module/displaystory/story_id/1121/edition_id/10/format/html/displaystory.html A life exposed] in ''Jewish News Weekly''. Retrieved July 22, 2007.</ref> |- | [[Richard Fairbrass]] | 1953 | [[UK]] | Muzičar | B <ref>[http://www.bravotv.com/Top_Chef/Bios/Chefs/Faison/bio.shtml Biography on Top Chef website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070407113527/http://www.bravotv.com/Top_Chef/Bios/Chefs/Faison/bio.shtml |date=2007-04-07 }}. Retrieved February 17, 2007.</ref> |- | [[Marianne Faithfull]] | 1946 | [[UK]] | Pevačica, glumica | B <ref>Faithtfull: An Autobiography, Marianne Faithfull, Little Brown & Co, 1994</ref> |- | [[György Faludy]] | 1910–2006 | [[Mađarska]] | Pesnik, pisac | B <ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Gy%C3%B6rgy_Faludy</ref> |- | [[Gareth Farr]] | 1968 | [[Novi Zeland]] | Kompozitor, [[drag queen]] | G <ref>Robinson, Megan, [http://www.thread.co.nz/article/1877 The Wedding-Ballet for the Bride & the Boys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017173559/http://thread.co.nz/article/1877 |date=2007-10-17 }}, Thread.co.nz. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Jane Farrow]] | ? | [[Kanada]] | Spisateljica | L <ref>"[https://web.archive.org/web/20071023191225/http://www.cbc.ca/andsometimesy/pastshows.html?s3-ep4 Gay Talk]", [[And Sometimes Y]] ([[CBC Radio]]), [[2007]] [[September 29]]. Retrieved on [[2007]] [[October 10]].</ref> |- | [[Daniel Farson]] | 1927–1997 | [[UK]] | Pisac | G <ref>Catling, Patrick (March 22, 1997) [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3724/is_199703/ai_n8779322 Still on the skids after all these years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503065800/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3724/is_199703/ai_n8779322 |date=2006-05-03 }}, ''The Spectator''. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Justin Fashanu]] | 1961–1998 | [[UK]] | Sportista | G <ref>BBC.co.uk, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4427718.stm Why are there no openly gay footballers?]. Retrieved November 11, 2005.</ref> |- | [[Brigitte Fassbaender]] | 1939 | [[Nemačka]] | Operska pevačica | L <ref>Serinus, Joseph (May 24, 2007), [http://www.ebar.com/arts/art_article.php?sec=music&article=340 Not just another summer season] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080309145435/http://www.ebar.com/arts/art_article.php?sec=music&article=340 |date=2008-03-09 }}, Bay Area reporter. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Rainer Werner Fassbinder]] | 1945-1982 | [[Nemačka]] | Reditelj | G <ref>Morris, Gary (May 1998) [http://www.brightlightsfilm.com/21/21_fassbinder.html Dark Angel: Fassbinder], Bright Lights Film Journal. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Brenda Fassie]] | 1964-2004 | [[Južna Afrika]] | Muzičarka | B <ref>Voice of Africa Radio, [http://www.voiceofafricaradio.com/brenda-fassie.php Obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917044046/http://www.voiceofafricaradio.com/brenda-fassie.php |date=2008-09-17 }}. Retrieved February 17, 2007.</ref> |- | [[Freda du Faur]] | 1882-1935 | [[Australija]] | Planinarka | L <ref>Irwin, Sally "Between Heaven and Earth: The Life of a Mountaineer, Freda du Faur 1882-1935", Hawthorn, Victoria: White Crane Press (2000)</ref> |- | [[Frances Faye]] | 1912-1991 | [[SAD]] | Kabaretista | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/faye_f.html Frances Faye at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209172933/http://www.glbtq.com/arts/faye_f.html |date=2014-02-09 }}. Retrieved February 17, 2007.</ref> |- | [[Mark Feehily]] | 1980 | [[Irska]] | Muzičar ([[Westlife]]) | G <ref>BBC.co.uk (19 August 2005), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4166046.stm Westlife singer reveals 'I'm gay']. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Anselmo Feleppa]] | 1956-1993 | [[Brazil]] | Modni dizajner | G <ref>{{citation |title=Michael film signals 'retirement' |date = 16. 02. 2005. |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4271843.stm |periodical=[[BBC News]] |accessdate = 05. 10. 2007.}}</ref> |- | [[Antonio A. Feliz]] | ? | [[SAD]] | Sveštenik | G <ref>{{citation |title=Out of the Bishop's Closet: A Call to Heal Ourselves, Each Other, and Our World |first=Antonio A |last=Feliz |year=1992 |publisher=Alamo Square Press |isbn=0962475173}}</ref> |- | [[Art Feltman]] | ? | [[SAD]] | Političar | G <ref>{{citation |date=[[28 February]], [[2008]] |title=County Fair: The Queering of Connecticut |url=http://www.fairfieldweekly.com/article.cfm?aid=6143 |periodical=Fairfield County Weekly |accessdate = 28. 02. 2008. }}</ref> |- | [[Steen Fenrich]] | 1981-1999 | [[SAD]] | Žrtva [[homofobija|homofobičnog]] ubistva | G <ref>{{cite web |title=Family Dissonance Suspect and stepson argued before slaying, cops believe |work=[[Newsday]] |first=Dan |last=Morrison |coauthors=Michael Luo, Sean Gardiner and Oscar Corral |date=24. 03. 2000. |accessdate=26. 07. 2007. |url=http://pqasb.pqarchiver.com/newsday/access/51657076.html?dids=51657076:51657076&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Mar+24%2C+2000&author=Dan+Morrison%2C+Michael+Luo%2C+Sean+Gardiner+and+Oscar+Corral.&pub=Newsday&edition=Combined+editions&startpage=A.03&desc=Family+Dissonance+Suspect+and+stepson+argued+before+slaying%2C+cops+believe |archive-date=2012-07-13 |archive-url=https://archive.today/20120713234741/http://pqasb.pqarchiver.com/newsday/access/51657076.html?dids=51657076:51657076&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Mar+24,+2000&author=Dan+Morrison,+Michael+Luo,+Sean+Gardiner+and+Oscar+Corral.&pub=Newsday&edition=Combined+editions&startpage=A.03&desc=Family+Dissonance+Suspect+and+stepson+argued+before+slaying,+cops+believe |url-status=dead }}</ref> |- | [[James Fenton]] | 1949 | [[UK]] | Pisac, intelektualac | G <ref>''The Independent'', (May 6, 2007), [http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece The pink list 2007: The IoS annual celebration of the great and the gay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107115957/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece |date=2008-01-07 }}. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Dominique Fernandez]] | 1929 | [[Francuska]] | Spisateljica, intelektualka | L <ref>{{citation |title=Dominique Fernandez |periodical=[[glbtq.com]] |url=http://www.glbtq.com/literature/fernandez_d.html |accessdate=25. 12. 2007. |date=2007 |first=Tina |last=Gianoulis |archivedate=2012-12-05 |archiveurl=https://archive.today/20121205175555/http://www.glbtq.com/literature/fernandez_d.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Frank Ferri]] | ? | [[SAD]] | Političar | G <ref>{{citation |date=24. 10. 2007. |title=Frank Ferri wins Warwick Primary |url=http://marriageequalityri.wordpress.com/2007/10/24/frank-ferri-wins-warwick-primary/ |periodical=Marriage Equality RI |accessdate=24. 10. 2007. |archive-date=2007-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112204556/http://marriageequalityri.wordpress.com/2007/10/24/frank-ferri-wins-warwick-primary/ |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Melissa Ferrick]] | 1970 | [[SAD]] | Muzičarka | B <ref>Harper, Marques (September 16, 2006), [http://www.roanoke.com/extra/wb/xp-82894 Melissa Ferrick to play Pride in the Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929092551/http://www.roanoke.com/extra/wb/xp-82894 |date=2007-09-29 }}. Retrieved January 19, 2007.</ref> |- | [[Robert Ferro]] | 1941-1988 | [[SAD]] | Pisac | G <ref>{{cite web |title=Robert Fero, 46, Dies |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DEFDF1F30F931A25754C0A96E948260 |date=12. 7. 1998. |accessdate = 08. 08. 2007. |work=[[The New York Times]]}}</ref> |- | [[Edward Field]] | 1924 | [[SAD]] | Pesnik | G <ref>{{cite web |title=Edward Field Papers: 1943-1994 |work=[[University of Delaware]] Special Collections Department |accessdate = 13. 06. 2007. |url=http://www.lib.udel.edu/ud/spec/findaids/field/field01.htm}}</ref> |- | [[Harvey Fierstein]] | 1954 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>[http://www.pbs.org/wnet/broadway/stars/fierstein_h.html Biography at PBS.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309153120/http://www.pbs.org/wnet/broadway/stars/fierstein_h.html |date=2012-03-09 }}. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Timothy Findley]] | 1930-2002 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>''University of Guelph Campus News'', (March 3, 2004), [http://www.uoguelph.ca/mediarel/archives/004625.html Timothy Findley’s theatre collection donated to U of G]. Retrieved [[2007-11-06]].</ref> |- | [[Leonor Fini]] | 1907-1996 | [[Argentina]] | Slikarka | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/fini_l.html Leonor Fini at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607081551/http://www.glbtq.com/arts/fini_l.html |date=2013-06-07 }}. Retrieved February 17, 2007.</ref> |- | [[Tom of Finland]] | 1920-1991 | [[Finska]] | Umetnik | G <ref>F.Valentine Hooven: ''Tom of Finland: His Life and Times'': New York: St Martins Press: 1993: {{ISBN|0-312-09325-X}}</ref> |- | [[Finnegan the Poet]] | 1969 | [[SAD]] | Pesnik | B <ref>{{citation |url=http://www.finneganthepoet.com/ |title=Finnegan |accessdate = 29. 03. 2008. }}</ref> |- | [[Leslie Fish]] | ? | [[SAD]] | Muzičarka, aktivistkinja | B <ref>{{citation |title=Boldly Writing: A Trekker Fan & Zine History, 1967-1987 |first=Joan Marie |last=Verba |year=2003 |publisher=FTL Publications |isbn=0965357546 |page=41}}</ref> |- | [[M. F. K. Fisher]] | 1908-1992 | [[SAD]] | Pisac | B <ref>Joan Reardon, ''The Lives and Loves of M.F.K. Fisher'', North Point Press, (New York, 2004), {{ISBN|0-86547-562-8}}.</ref> |- | [[Fannie Flagg]] | 1944 | [[SAD]] | Spisateljica, glumica | L <ref>DiStefano, Blase (January 1998), [http://home.houston.rr.com/blase/Root%20Folder/ritamae.html The Farmer Brown: Interview with Rita Mae Brown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080727021104/http://home.houston.rr.com/blase/Root%20Folder/ritamae.html |date=2008-07-27 }}, ''OutSmart Magazine''. Retrieved [[October 31]], [[2007]].</ref> |- | [[Rosanna Flamer-Caldera]] | ? | [[Šri Lanka]] | Aktivistkinja | L <ref>{{cite web |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=6&FileID=94 |title=Rosanna Flamer-Caldera, Co-Secretary General |work=[[ILGA]] |accessdate=26. 06. 2007. |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927221742/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=6&FileID=94 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Maile Flanagan]] | 1965 | [[SAD]] | Glumica | L <ref>Schwartz, Shauna (May 16, 2006), [https://web.archive.org/web/20061019020436/http://www.afterellen.com/People/2006/5/maile.html A Woman of Many Voices: Maile Flanagan], Afterellen.com. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Kate Fleming]] | 1965-2006 | [[SAD]] | Producentkinja | L <ref>Warn, Sarah (May 18, 2007), [https://web.archive.org/web/20120419062404/http://www.afterellen.com/blwe/05-18-2007?page=0%2C4 Best. Lesbian. Week. Ever.], AfterEllen.com. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[The Dicks|Gary Floyd]] | 1953 | [[SAD]] | Pevač ([[The Dicks]]) | G <ref>[http://www.operationphoenixrecords.com/suburbanvoicegaryfloyd.html Suburban Voice Interviews Gary Floyd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061106054713/http://www.operationphoenixrecords.com/suburbanvoicegaryfloyd.html |date=2006-11-06 }}, Printed in Suburban Voice #41 (1998). Retrieved February 17, 2008.</ref> |- | [[Elizabeth Gurley Flynn]] | 1890-1964 | [[SAD]] | Aktivistkinja | B <ref>[http://www.glbtq.com/literature/am_mawriters_left.html American Writers on the Left] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308205729/http://www.glbtq.com/literature/am_mawriters_left.html |date=2014-03-08 }}, Glbtq.com. Retrieved February 17, 2007.</ref> |- | [[Althea Flynt]] | 1953-1987 | [[SAD]] | Žena [[Larry Flynt]]a | B <ref>[http://www.dvdjournal.com/reviews/p/peoplevslarryflynt_se.shtml The People vs. Larry Flynt: Special Edition], DVDjournal.com. Retrieved February 17, 2007.</ref> |- | [[Mark Foley]] | 1954 | [[SAD]] | Političar | G <ref>CNN (October 3, 2006), [http://www.cnn.com/2006/POLITICS/10/03/foley.scandal/index.html Attorney: Clergyman molested Foley as teen]. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Ulrike Folkerts]] | 1961 | [[Nemačka]] | Glumica | L <ref>Löffler, Anne-Katrin ([[2002]] [[August 11]]). [http://www.tagesspiegel.de/sport/;art272,1987277 Navratilova ist die große Ausnahme] <span style="color:#555;">(German)</span>. [[Der Tagesspiegel]]. Retrieved on [[2007]] [[October 27]].</ref> |- | [[Malcolm Forbes]] | 1919-1990 | [[SAD]] | Izdavač časopisa | B <ref>"The Secret Life of Malcolm Forbes," ''Outweek'', March 1990.</ref> |- | [[Tom Ford]] | 1962 | [[SAD]] | Modni dizajner | G <ref>Rainbownetwork.com, (June 29, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Features/detail.asp?iData=23702&iCat=32&iChannel=25&nChannel=Features#top The Pink List 2005]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Maria Irene Fornes]] | 1930 | [[Kuba]]-[[SAD]] | Dramska spisateljica | L <ref>{{Citation |first=Edward |last=Field |author-link=Edward Field |title=The Man Who Would Marry Susan Sontag |place=Madison |publisher=University of Wisconsin Press |year=2005 |isbn=029921320-X}}</ref> |- | [[E. M. Forster]] | 1879-1970 | [[UK]] | Pisac | G <ref>Summers, Claude J. [http://www.glbtq.com/literature/forster_em.html Forster, E. M.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019234129/http://www.glbtq.com/literature/forster_em.html |date=2006-10-19 }}, [[glbtq.com]] ([[July 24]], [[2006]]). Retrieved on [[May 15]], [[2007]].</ref> |- | [[Jackie Forster]] | 1926-1998 | [[UK]] | Glumica, aktivistkinja | L <ref>p.270 From the Closet to the Screen-Jill Gardner {{ISBN|0-86358-427-6}}.</ref> |- | [[Wolfgang Fortner]] | 1907-1987 | [[Nemačka]] | Kompozitor | G <ref name="Brett">{{cite web |first=Philip |last=Brett |coauthors=Wood, Elizabeth |title=(Homo)sexuality and musicality |publisher=Electronic Musicological Review |date=December 2002 |work=Lesbian and Gay Music |url=http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html#II. |accessdate=15. 11. 2007. |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927122439/http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html#II. |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Pim Fortuyn]] | 1948-2002 | [[Holandija]] | Političar | G <ref name="Margry">Margry, Peter Jan: ''The Murder of Pim Fortuyn and Collective Emotions. Hype, Hysteria, and Holiness in the Netherlands?'' published in the Dutch magazine ''Etnofoor: Antropologisch tijdschrift'' nr. 16 pages 106-131, 2003, [http://www.meertens.knaw.nl/meertensnet/file/edwinb/20050420/PF_webp_Engels_lang.pdf English version available online]</ref> |- | [[Per-Kristian Foss]] | 1950 | [[Norveška]] | Političar, prvi otvoreno gej ministar u Norveškoj | G <ref>BBC (January 15, 2002), [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1761646.stm Norwegian minister 'marries' gay partner]. Retrieved April 6, 2007.</ref> |- | [[Michel Foucault]] | 1926-1984 | [[Francuska]] | Filozof | G <ref>Macey, David. ''The Lives of Michel Foucault'' (London: Hutchison, 1993)</ref> |- | [[Simon Fowler]] | 1965 | [[UK]] | Muzičar ([[Ocean Colour Scene]]) | G <ref>Sawyer, Miranda ([[12 November]], [[2006]]) [http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0,,1942181,00.html Sounding off] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''The Guardian''. Retrieved on [[2007-11-06]].</ref> |- | [[Gordon D. Fox]] | 1961 | [[SAD]] | Političar | G <ref>Donnis, Ian (May 9, 2007), [http://thephoenix.com/article_ektid39662.aspx How high can Gordon Fox go?], thephoenix.com. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Greg Fox (pisac)|Greg Fox]] | 1961 | [[SAD]] | Pisac | G <ref>{{cite web |url=http://www.kylecomics.com/ |title=Kyle Comics official site |accessdate = 01. 06. 2007.}}</ref> |- | [[Samantha Fox]] | 1966 | [[UK]] | Model, pevačica | B <ref>Hardy, Rebecca (February 2, 2003), ''The Mail on Sunday '' pg 12: "I have slept with other women but I've not been in love before Myra. People say I'm gay. I don't know what I am."</ref> |- | [[Virgil Fox]] | 1912-1980 | [[SAD]] | Muzičar | G <ref>Whitney, Craig R. ([[October 22]], [[2000]]), [http://www.virgilfox.com/nytimes/index.html Virgil Fox: An Organ Legend in Vivid Memory], ''[[The New York Times]]''. Retrieved [[2007-11-06]].</ref> |- | [[Samuel Kensinger Francis]] | 1974 | [[SAD]] | Fitnes novinar i trener | G <ref>[[Samuel Kensinger Francis|Francis, Sam]] ([[1998-04-28]]). "[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n758/ai_20584705 A Mormon paradox: fellowship in the shadow of intolerance-Affirmation: Gay and Lesbian Mormons international support group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071205044828/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n758/ai_20584705/print |date=2007-12-05 }}". Retrieved on [[2007-04-15]].</ref> |- | [[Kay Francis]] | 1905-1968 | [[SAD]] | Glumac | B <ref>Kear, Lynn & Rossman, John (2006). Kay Francis: A Passionate Life and Career. McFarland & Company. {{ISBN|0-7864-2366-8}}.</ref> |- | [[Barney Frank]] | 1940 | [[SAD]] | Političar | G <ref>Tressler, Kevin (March 30, 2004),[http://www.udel.edu/PR/UDaily/2004/bfrank033004.html Barney Frank discusses 'being gay in Congress’], ''UDaily''. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Margo Frasier]] | ? | [[SAD]] | Prva lezbejka izabrana za šerifa | L <ref>{{cite web |title=Frasier Looks Back Her Tenure As Sheriff |date=11. 01. 2004. |accessdate=06. 07. 2007. |url=http://www.kxan.com/Global/story.asp?S=2510121 |work=[[KXAN]] |archive-date=2004-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041230222046/http://www.kxan.com/Global/story.asp?S=2510121 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Peter Frechette]] | 1956 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>Lipton, Brian Scott (August 13, 2003),[http://www.theatermania.com/content/news.cfm/story/3780 Mr. Warren's Profession], ''TheaterMania''. Retrieved October 30, 2007.</ref> |- | [[Marcia Freedman]] | 1938 | [[Izrael]]-[[SAD]] | Aktivistkinja | L <ref>{{cite web |url=http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biof2/free3.html |title=Marcia Freedman |accessdate=13. 02. 2008. |date=[[June 16]], [[2004]] |work=Famous GLTB People |publisher=Matt & Andrej Koymasky |archive-date=2007-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807115329/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biof2/free3.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Alan Freeman]] | 1927-2006 | [[Australija]] | Radio DJ | B <ref>Sweeting, Alan (November 29, 2006), [http://www.guardian.co.uk/obituaries/story/0,,1959272,00.html Obituary], ''The Guardian''. Retrieved February 17, 2007.</ref> |- | [[Chris Freeman (muzičar)|Chris Freeman]] | 1961 | [[SAD]] | Muzičar ([[Pansy Division]]) | G <ref name="Ciminelli 2005">{{citation |last=Ciminelli |first=David |first2=Ken |last2=Knox |title=Homocore: The Loud and Raucous Rise of Queer Rock |place=New York |publisher=Alyson Books |year=2005 |isbn=1555838553}}</ref> |- | [[Jared French]] | 1905-1988 | [[SAD]] | Slikar | B <ref>{{cite book |first=Nancy |last=Grimes |title=Jared French's Myths |publisher=Pomegranate Artbooks |location=San Francisco, California |year=1993 |isbn=1-56640-322-7}}</ref> |- | [[Elsa von Freytag-Loringhoven]] | 1874-1927 | [[Nemačka]]-[[SAD]] | Umetnica | B <ref>{{citation |title=The Mama of Dada |first=Holland |last=Cotter |date=[[May 19]], [[2002]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940CE6DD1030F93AA25756C0A9649C8B63 |periodical=[[New York Times]] |accessdate = 25. 01. 2008. }}</ref> |- | [[Aaron Fricke]] | 1962 | [[SAD]] | LGBT aktivista i pisac | G <ref>Fricke, Aaron, '' Reflections of a Rock Lobster: A story about growing up gay'' (Consortium Book Sales & Dist, March 1995), {{ISBN|1555836070}}.</ref> |- | [[Benedict Friedländer]] | 1866-1908 | [[Nemačka]] | Rani gej aktivista i pisac | G <ref>{{citation |title=We Are Everywhere: A Historical Sourcebook of Gay and Lesbian Politics |first=Mark |last=Blasius |first2=Shane |last2=Phelan |year=1997 |publisher=Routledge |isbn=0415908590 |page=151-69}}</ref> |- | [[Lonnie Frisbee]] | 1949-1993 | [[SAD]] | Propovednik | G <ref>{{citation |last=Coker |first=Matt |title=The First Jesus Freak |periodical=[[OC Weekly]] |date=[[2005]] [[March 3]] |accessdate = 09. 03. 2008. }}</ref> |- | [[Stephen Fry]] | 1957 | [[UK]] | Glumac, komičar, pisac | G <ref>Fry, Stephen, ''Moab is my Washpot'', (Arrow Books Ltd, 1998).</ref> |- | [[Adrian Fulford]] | 1953 | [[UK]] | Sudija | G <ref name="Gay Power: The pink list">''The Independent'', (July 2, 2006), [http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece Gay Power: The pink list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107115957/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece |date=2008-01-07 }}. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Bryan Fuller]] | 1969 | [[SAD]] | TV pisac | G <ref>Warn, Sarah (March 2004), [https://web.archive.org/web/20121010134554/http://www.afterellen.com/archive/ellen/People/bryanfuller-interview2.html Interview with Wonderfalls Co-Creator Bryan Fuller], Afterellen.com. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Loie Fuller]] | 1862-1928 | [[SAD]] | Igrač | G <ref>{{cite web |url=http://www.glbtq.com/arts/gray_e.html |title=Gray, Eileen (1878-1976) |last=Corinne |first=Tee A. |year=2002 |work=[[glbtq.com]] |accessdate=11. 08. 2007. |archive-date=2013-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015045136/http://www.glbtq.com/arts/gray_e.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Richard Fung]] | 1954 | [[Kanada]] | Umetnik | G <ref>{{citation |title=The Columbia Reader on Lesbians and Gay Men in Media, Society, & Politics |first=Larry P |last=Gross |first2=James D |last2=Woods |year=1999 |publisher=Columbia University Press |isbn=0231104464 |page=519 }}</ref> |- | [[Sia Furler]] | 1975 | [[Australija]] | Pevačica | B <ref>{{Cite news |url=http://www.afterellen.com/people/29001-sias-coming-out |periodical=AfterEllen.com |title=Sia's Coming Out |first=Trish |last=Bendix |date=10. 02. 2008. |accessdate=15. 01. 2008.}}</ref> |- | [[David Furnish]] | 1962 | [[Kanada]] | Reditelj | G <ref>iAfrica.com (November 25, 2005), [http://entertainment.iafrica.com/news/617345.htm Elton and David to tie the knot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110222342/http://entertainment.iafrica.com/news/617345.htm |date=2008-01-10 }}. Retrieved June 29, 2007.</ref> |} === G === [[Datoteka:Galindo rudy.jpg|right|thumb|Figure skater [[Rudy Galindo]]]] [[Datoteka:Greta Garbo 1924 2.jpg|right|thumb|Actor [[Greta Garbo]] (1924)]] [[Datoteka:Chris Garneau 1.jpg|right|thumb|Muzičar [[Chris Garneau]]]] [[Datoteka:Jean-Paul Gaultier.jpg|right|thumb|Modni dizajner [[Jean-Paul Gaultier]]]] [[Datoteka:Boygeorge pacha brasil ariadne.JPG|image|thumb|Muzičar [[Boy George]]]] [[Datoteka:Ari Gold by David Shankbone.jpg|right|thumb|Muzičar [[Ari Gold (pevač)|Ari Gold]]]] [[Datoteka:Tim Gunn.jpg|right|thumb|Stilista [[Tim Gunn]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomene |- | [[Patrick Gale]] | 1962 | [[UK]] | Pisac | G <ref>Gillan, Adrian, [http://www.outuk.com/index.php?http://www.outuk.com/content/features/patrickgale/ Outspoken:Patrick Gale], OutUK.com. Retrieved January 20, 2008.</ref> |- | [[Rudy Galindo]] | 1969 | [[SAD]] | Umetnički klizač | G <ref name="cook">Cook, Bob (July 7, 2006), [http://www.msnbc.msn.com/id/13693745/ Gay pro athletes still aren't accepted, MSNBC. Retrieved March 21, 2006.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060705192558/http://www.msnbc.msn.com/id/13693745/ |date=2006-07-05 }}</ref> |- | [[Anya Gallaccio]] | 1963 | [[UK]] | Umetnica | L <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[John Galliano]] | 1960 | [[Gibraltar]] | Modni dizajner | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Paul Gambaccini]] | 1949 | [[UK]]-[[SAD]] | Radio i TV voditelj | G <ref>Mackenzie-Wilson, Seb ([[January 3]], [[2004]]), [http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/features/article840663.ece Soul models: Sweet music: John Peel & Paul Gambaccini, & others] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805063758/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/features/article840663.ece |date=2011-08-05 }}, ''[[The Times]]''. Retrieved [[2007-11-06]].</ref> |- | [[Philip Gambone]] | ? | [[SAD]] | Pisac | G <ref name="boys"/> |- | [[Jeff Gannon]] (James Dale Guckert) | 1958 | [[SAD]] | Novinar | B <ref>Chrain, Chris (September 23, 2005), [http://www.washblade.com/2005/9-23/view/editorial/ Gunning for Gannon is unhealthy sport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060627111750/http://washblade.com/2005/9-23/view/editorial/ |date=2006-06-27 }}, ''Washington Blade''. Retrieved March 21, 2006.</ref> |- | [[Robert Gant]] | 1968 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Wetherall]''Jack Wetherall''</ref> |- | [[Greta Garbo]] | 1905-1990 | [[Švedska]] | Glumica | B <ref>[http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biog1/garb2.html http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biog1/garb2.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830090719/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biog1/garb2.html |date=2008-08-30 }} ''Andrejkoymasky.com''</ref> |- | [[Jonas Gardell]] | 1963 | [[Švedska]] | Pisac, komičar | G <ref>Lundsten, Justin (August 1997), ''Gay Sweden through a Teen's Eyes'', Oasis Magazine.</ref> |- | [[Randy Gardner (klizač)|Randy Gardner]] | 1958 | [[SAD]] | Umetnički klizač | G <ref>Kim, Lorrie (February 9, 2006), [http://outsports.com/olympics/2006torino/kimfigureskating.htm 'Gayest Sport in America': So How Come No Figure Skaters Are Out?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120116031852/http://outsports.com/olympics/2006torino/kimfigureskating.htm |date=2012-01-16 }}, Outsports.com. Retrieved January 20, 2008.</ref> |- | [[Chris Garneau]] | ? | [[SAD]] | Muzičar | G <ref>{{cite web |date = 26. 09. 2006. |accessdate = 12. 06. 2007. |url = http://www.queerty.com/queer/the-narcissist-issue/the-narcissist-issue-chris-garneau-20060926.php |title = The Narcissist Issue: Chris Garneau; Hottie Musician With Skills |work = [[Queerty.com]] |archive-date = 2007-01-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070125035311/http://www.queerty.com/queer/the-narcissist-issue/the-narcissist-issue-chris-garneau-20060926.php |dead-url = yes }}</ref> |- | [[Sam Garrison]] | 1952 | [[SAD]] | Advokat, branio [[Richard Nixon|Nixona]] | G <ref>{{cite news | title=Lawyer relished role as activist: Gay rights topped the list of Sam Garrison's causes during a career with its share of ups and downs | Pisac=Mike Allen | coauthors=Amanda Codispoti | publisher=Roanoke Times | url=http://www.roanoke.com/news/roanoke/wb/118890 | date=31. 05. 2007. | access-date=2008-04-23 | archive-date=2012-09-09 | archive-url=https://archive.today/20120909002901/http://www.roanoke.com/news/roanoke/wb/118890 | dead-url=yes }}</ref> |- | [[Stephen Gately]] | 1976 | [[Irska]] | Muzičar, glumac | G <ref>"Boyzone Stephen: I'm gay and I'm in love in The Sun, 16th. June, 1999, page 1."</ref> |- | [[Mark Gatiss]] | 1966 | [[UK]] | Glumac, pisac | G <ref name="boys"/> |- | [[Jean-Paul Gaultier]] | 1952 | [[Francuska]] | Modni dizajner | G <ref>Cole, Shaun, [http://www.glbtq.com/arts/gaultier_jp.html Gaultier, Jean-Paul (b. 1952)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112110623/http://www.glbtq.com/arts/gaultier_jp.html |date=2007-11-12 }}. ''GLBTQ''. Retrieved on [[2007-10-31]].</ref> |- | [[Mary Gauthier]] | 1962 | [[SAD]] | Pevačica | L <ref>"Sarah-Jane", [http://www.divamag.co.uk/diva/features.asp?AID=133 Mary Gauthier sings out] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222084104/http://www.divamag.co.uk/diva/features.asp?AID=133 |date=2010-12-22 }}, ''Diva'' magazine. Retrieved January 20, 2008.</ref> |- | [[Vera Gedroitz]] | 1876-1932 | [[Rusija]] | Hirurškinja, pesnikinja | L <ref>{{citation |title=Вера Гедройц: княжна, гений-хирург, лесбиянка |date = 09. 06. 2005. |accessdate = 01. 09. 2007. |url=http://zhurnal.lib.ru/w/woroncowajurxewa_n/gedr.shtml |language=Russian}}. {{ru icon}}</ref> |- | [[David Geffen]] | 1943 | [[SAD]] | Muzički izdavač | G <ref name="out">Oxfield, Jesse, Idov, Michael (March 4, 2007), [http://nymag.com/daily/intel/2007/04/out_ranks_the_top_50_gays_ande.html ‘Out’ Ranks the Top 50 Gays; Anderson Is No. 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606235032/http://nymag.com/daily/intel/2007/04/out_ranks_the_top_50_gays_ande.html |date=2007-06-06 }}, New York Magqazine. Retrieved June 28, 2007.</ref> |- | [[Jean Genet]] | 1910-1986 | [[Francuska]] | Pisac | G <ref>Davis, Jill and William Green. ''Gay theatre''. in Banham, Martin. ''The Cambridge Guide to Theatre''. Cambridge, Cambridge UP. 1995. p. 414.</ref> |- | [[Louise Boije af Gennäs]] | 1961 | [[Švedska]] | Spisateljica, feministkinja | L <ref>{{cite web |url=http://www.glbtq.com/literature/swedish_lit.html |title=Swedish Literature |last=Magnusson |first=Jan |year=2002 |work=[[glbtq.com]] |access-date=2008-04-23 |archivedate=2012-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208143909/http://www.glbtq.com/literature/swedish_lit.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Kitty Genovese]] | 1935-1964 | [[SAD]] | Žrtva zločina | L <ref>[http://www.mountainpridemedia.org/oitm/issues/2004/04apr2004/editorial.htm Editorial:Reclaiming Herstory]</ref> |- | [[Boy George]] | 1961 | [[UK]] | Muzičar | G <ref>George, Boy, ''Take It Like a Man: The Autobiography of Boy George''. {{ISBN|0-06-017368-8}}.</ref> |- | [[Stefan George]] | 1868-1933 | [[Nemačka]] | Pesnik | G <ref>Britton, Bruce. [http://www.league-ncr.com/library/history/heritage6.html Our Gay and Lesbian Heritage, Part 6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824193637/http://www.league-ncr.com/library/history/heritage6.html |date=2007-08-24 }}. ''League @ NCR''. Retrieved on [[2007-11-17]].</ref> |- | [[Joel Gibb]] | 1977 | [[Kanada]] | Muzičar | G <ref>Needham, Alex. [http://www.buttmagazine.com/?p=130 Interview in Butt Magazine]. Retrieved July 1, 2007.</ref> |- | [[John Gielgud]] | 1904-2000 | [[UK]] | Glumac | G <ref>{{cite journal | title =Gielgud, 83, comes out | journal=Gay Times | issue=114 | publisher=Millivres | date= 1988 | id=ISSN 09506101 | accessdate = 2006-12-25}}</ref> |- | [[Sara Gilbert]] | 1975 | [[SAD]] | Glumica | L <ref>[http://www.saragilbert.net/_sara.php Official site biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226004503/http://www.saragilbert.net/_sara.php |date=2008-02-26 }}. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Peter Gill (playwright)|Peter Gill]] | 1939 | [[UK]] | Pisac | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Tim Gill]] | 1953 | [[SAD]] | LGBT aktivista | G <ref>{{Cite web |title=Gill Foundation: Who We Are: Meet Tim Gill |url=http://www.gillfoundation.org/who/who_show.htm?doc_id=329161 |access-date=2008-04-23 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918072432/http://www.gillfoundation.org/who/who_show.htm?doc_id=329161 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Kayne Gillaspie]] | 1979 | [[SAD]] | Modni dizajner | G <ref>{{cite web |title=Interview with Project Runway's Kayne Gillaspie and Robert Best |publisher=[[AfterElton.com]] |url=http://www.afterelton.com/archive/elton/people/2006/8/kayne.html |first=Josh |last=Aterovis |date = 15. 08. 2006. |accessdate = 17. 12. 2007.}}</ref> |- | [[Christopher Gillis]] | 1951-1993 | [[Kanada]] | Igrač, koreograf | G <ref>Beyond Shame: Reclaiming the Abandoned History of Radical Gay Sexuality by Patrick Moore</ref> |- | [[Dan Gillespie Sells]] | 1979 | [[UK]] | Muzičar (The Feeling) | G <ref>Aston, Martin [http://www.box.net/public/static/i6cerq1s03.pdf Once more with Feeling] (pdf), ''Attitude''. Retrieved March 24, 2007.</ref> |- | [[Candace Gingrich]] | 1966 | [[SAD]] | LGBT aktivistkinja | L <ref>Seelye, Katharine. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=990CE6DB1E3BF935A35750C0A963958260&partner=rssnyt&emc=rss Speaker's Sister Now Speaking Out], [[New York Times]], 03-06-1995. Retrieved on 04-11-2007.</ref> |- | [[Jon Ginoli]] | 1959 | [[SAD]] | Muzičar ([[Pansy Division]]) | G <ref name="Ciminelli 2005"/> |- | [[Allen Ginsberg]] | 1926-1997 | [[SAD]] | Pesnik | G <ref>Hampton, Wilborn (April 6, 1997), [http://www.nytimes.com/books/01/04/08/specials/ginsberg-obit.html?_r=1&oref=slogin Allen Ginsberg, Master Poet of Beat Generation, Dies at 70], ''New York Times''. Retrieved April 3, 2007.</ref> |- | [[Missy Giove]] | 1972 | [[SAD]] | Sportistkinja | L <ref>{{Citation | last=Kennedy | first=Mark | title=She's fast! She's crazy! She's a mountain-bike goddess | newspaper=[[Seattle Post-Intelligencer]] | date=26. 09. 1996. | accessdate=01. 07. 2007. | url=http://www.seattlepi.com/getaways/092696/bike26_top.html | archive-date=2007-08-10 | archive-url=https://archive.today/20070810063247/http://seattlepi.nwsource.com/getaways/092696/bike26_top.html | dead-url=yes }}</ref> |- | [[Barbara Gittings]] | 1932-2007 | [[SAD]] | LGBT aktivistkinja | L <ref>Tobin, Kay and Wicker, Randy. ''The Gay Crusaders'' New York: Paperback Library, 1972.</ref> |- | [[Chris Glaser]] | 1977 | [[SAD]] | Sveštenik, pisac, aktivista | G <ref>[http://www.chrisglaser.com/biopage.html Biography on Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101170658/http://www.chrisglaser.com/biopage.html |date=2010-11-01 }}. Retrieved on July 1, 2007.</ref> |- | [[Sherry Glaser]] | ? | [[SAD]] | Aktivistkinja, gluica | L <ref>{{cite web |title=Protest exposes 2 women to jail |work=[[The Sacramento Bee]] |url=http://www.sacbee.com/content/women/story/13830607p-14671268c.html |first=Cameron |last=Jahn |date=08. 11. 2005. |accessdate=26. 06. 2007.}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Gluck (Hannah Gluckstein)|Gluck]] | 1895-1978 | [[UK]] | Slikarka | L <ref>{{cite book | last=Souhami | first=Diana | title=Gluck: Her Biography | url=https://archive.org/details/gluck18951978her00souh | publisher=Phoenix Press | date=2001 | location=London | edition=rev. ed. | isbn = 1-84212-196-0}}</ref> |- | [[Karel Goeyvaerts]] | 1923-1993 | [[Belgija]] | Kompozitor | G <ref name="Brett"/> |- | [[Manvendra Singh Gohil]] | ? | [[Indija]] | Princ [[Rajpipla]]e | G <ref>Sharma, Sachin (June 22, 2006), [http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1672539.cms Royal family disowns gay scion], ''The Times of India''. Retrieved October 29, 2007.</ref> |- | [[Ari Gold (pevač)|Ari Gold]] | c. 1975 | [[SAD]] | Pevač | G <ref>{{Cite web |title=Official web site |url=http://www.arigold.com/biography.html |access-date=2008-04-23 |archive-date=2007-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070920140845/http://www.arigold.com/biography.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Judy Gold]] | 1962 | [[SAD]] | Komičarka | L <ref>{{cite news | last=Hoban | first=Phoebe | title=Listen to Your Mother! And Other Advice | work=New York Times | pages=| date=01-27-2006 | url=http://theater2.nytimes.com/2006/01/27/theater/reviews/27moth.html | accessdate = 20. 03. 2007. }}</ref> |- | [[Jackie Goldberg]] | 1937 | [[SAD]] | Političarka | L <ref name="GLheritage">Britton, Bruce. [http://www.league-ncr.com/library/history/heritage1.html Our Gay and Lesbian Heritage, Part 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070825072006/http://www.league-ncr.com/library/history/heritage1.html |date=2007-08-25 }}. ''League @ NCR''. Retrieved on [[2007-11-17]].</ref> |- | [[Julie Goldman]] | ? | [[SAD]] | Komičarka | L <ref>Riendeau, Danielle, ([[May 1]], [[2007]]). [https://web.archive.org/web/20120702054736/http://www.afterellen.com/people/2007/5/juliegoldman "Julie Goldman's Rising Star."] AfterEllen.Com Retrieved [[June 22]], [[2007]].</ref> |- | [[Warren Goldfarb]] | ? | [[SAD]] | Matematičar, profesor | G <ref>{{citation |url=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=174942 |title=Gay Faculty Become Activists |first=Melissa |last=Lee |first2=Anna D. |last2=Wilde |periodical=[[Harvard Crimson]] |date=[[April 23]], [[1993]] |accessdate = 08. 02. 2008. }}</ref> |- | [[Andrew Goldstein]] | 1983 | [[SAD]] | Sportista | G <ref name="cook"/> |- | [[Oliver Goldstick]] | 1961 | [[SAD]] | Scenarista, producent | G <ref>Hernandez, Greg (September 27, 2005) [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_Sept_27/ai_n15655536 All in the family: NBC surrogacy drama Inconceivable and ABC mid-season comedy Crumbs acknowledge that, for many gays and lesbians in 2005, it's all about families] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629084244/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_Sept_27/ai_n15655536 |date=2006-06-29 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved [[December 26]], [[2007]].</ref> |- | [[Peter Gomes]] | 1942 | [[SAD]] | Baptistički propovednik, teolog | G <ref>Lively, Kit. [http://chronicle.com/che-data/articles.dir/art-43.dir/issue-18.dir/18a00901.htm Reading "The Good Book": Harvard's Powerful Preacher Provides Spiritual Guidance], [[The Chronicle of Higher Education]] ([[January 10]], [[2007]]). Retrieved [[May 15]], [[2007]].</ref> |- | [[Jewelle Gomez]] | 1948 | [[SAD]] | Spisateljica | L <ref>{{cite web |work=[[glbtq.com]] |url=http://www.glbtq.com/sfeatures/interviewjgomez.html |title=Family Matters: An interview with Jewelle Gomez |first=Owen |last=Keehnen |year=1993 |accessdate=11. 08. 2007. |archivedate=2007-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070814120421/http://www.glbtq.com/sfeatures/interviewjgomez.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Félix González-Torres]] | 1957-1996 | [[Kuba]] | Umetnik | G <ref>{{cite web |work=ArtPress |date=January 1995 |pages=24-32 |first=Robert |last=Storr |title=Félix González-Torres: Etre un Espion |url=http://www.queerculturalcenter.org/Pages/FelixGT/FelixInterv.html |access-date=2008-04-23 |archivedate=2008-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080515025743/http://www.queerculturalcenter.org/Pages/FelixGT/FelixInterv.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Brad Gooch]] | ? | [[SAD]] | Pisac | G <ref name="boys">Merla, Patrick, ''Boys Like Us:Gay Writers Tell Their Coming Out Stories'', (Avon Books, 1996).</ref> |- | [[Paul Goodman (writer)|Paul Goodman]] | 1911-1972 | [[SAD]] | Pisac | B <ref name="GLheritage" /> |- | [[Julie Goodyear]] | 1942 | [[UK]] | Glumica | B <ref>Raymond, Clare (October 28, 2006), [http://www.mirror.co.uk/news/tm_headline=my-story-by-julie-goodyear%26method=full%26objectid=18005679%26siteid=94762-name_page.html My story by Julie Goodyear], ''Mirror.co.uk''. Retrieved October 30, 2007.</ref> |- | [[Debbie Googe]] | 1962 | [[UK]] | Muzičarka ([[My Bloody Valentine]]) | L <ref>[http://www.creation-records.com/mbv/index.html My Bloody Valentine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824200103/http://www.creation-records.com/mbv/index.html |date=2007-08-24 }}-Interview on Creation-Records.com. Retrieved July 1, 2007.</ref> |- | [[Peter Gordon (kuvar)|Peter Gordon]] | 1963 | [[Novi Zeland]] | Kuvar | G <ref>Rainbownetwork.com, (June 29, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Features/detail.asp?iData=23702&iCat=32&iChannel=25&nChannel=Features#top The Pink List 2005]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Lesley Gore]] | 1946 | [[SAD]] | Muzičarka | L <ref>[http://www.afterellen.com/People/2005/6/lesleygore.html Interview with Lesley Gore]</ref> |- | [[Eva Gore-Booth]] | 1870-1926 | [[Irska]] | Spisateljica | L <ref>Gifford Lewis, ‘Booth, Eva Selina Gore- (1870-1926)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004.</ref> |- | [[John C. Goss]] | 1958 | [[SAD]] | Umetnik, pisac | G <ref>{{cite web| title=Agency 'front for pedophiles' |date = 25. 03. 2004. |url=http://www.theage.com.au/articles/2004/03/24/1079939722642.html |first=Mark |last=Baker |accessdate = 19. 07. 2007. |work=[[The Age]]}}</ref> |- | [[Richard Gough (moreplovac)|Richard Gough]] | 1958 | [[UK]] | Pisac, fotograf, moreplovac | G <ref>{{citation |title=The Weapon Director |first=Richard S. J. |last=Gough |year=2003 |publisher=Authors On Line Ltd |isbn=0755200764 |page=127}}</ref> |- | [[Nickolas Grace]] | 1947 | [[UK]] | Glumac | G <ref>{{Cite web |title=Gcn {{!}} News Update<!-- Bot generated title --> |url=http://www.gcn.ie/content/templates/newsupdate.aspx?articleid=2222&zoneid=4 |access-date=2008-04-23 |archivedate=2007-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928022808/http://www.gcn.ie/content/templates/newsupdate.aspx?articleid=2222&zoneid=4 |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Brian Graden]] | 1963 | [[SAD]] | TV urednik | G <ref name="out"/> |- | [[Gwendolyn Graham and Cathy Wood|Gwendolyn Graham]] | 1963 | [[SAD]] | Serijski ubica | L <ref>November 3, 1989. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE7DE173FF930A35752C1A96F948260 Ex-Nursing Home Aide Gets Life Term in 5 Patient Killings] ''New York Times''. Retrieved on July 1, 2007.</ref> |- | [[Jessica Graham]] | ? | [[SAD]] | Glumica | L <ref>{{cite web |url=http://www.afterellen.com/people/2007/8/jessicagraham |title=Jessica Graham's Coming-Out Party |first=Christie |last=Keith |date=06. 08. 2007. |accessdate=11. 08. 2007. |work=[[AfterEllen.com]] |archiveurl=https://archive.today/20120719084110/http://www.afterellen.com/people/2007/8/jessicagraham |archivedate=2012-07-19 |dead-url=no }}</ref> |- | [[Judy Grahn]] | 1940 | [[SAD]] | Pesnikinja | L <ref>{{cite web | last=Smith | first=Martha Nell | coauthors=Steinberg, Stacy | title=Grahn, Judy | work=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture | publisher= | date=2002 | url=http://www.glbtq.com/literature/grahn_j.html | format= | doi= | accessdate=20. 03. 2007. | archive-date=2012-02-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120213165835/http://www.glbtq.com/literature/grahn_j.html | dead-url=yes }}</ref> |- | [[Percy Grainger]] | 1882-1961 | [[Australija]] | Kompozitor, pijanista | G <ref>Koymasky, Matt & Andrej ([[September 8]], [[2002]]), [http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biog3/grai1.html Percy Aldridge Grainger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060205091859/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biog3/grai1.html |date=2006-02-05 }}, ''The Living Room: Biographies''. Retrieved [[November 17]], [[2007]].</ref> |- | [[Elisabeth de Gramont]] | 1875-1954 | [[Francuska]] | Spisateljica | L <ref>{{citation |title=Wild Girls: Paris, Sappho, and Art |first=Diana |last=Souhami |year=2005 |publisher=St. Martin's Press |isbn=0312343248 |page=72-9}}</ref> |- | [[Michael Grandage]] | 1962 | [[UK]] | Pozorišni reditelj | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Farley Granger]] | 1925 | [[SAD]] | Glumac | B <ref>Thomas, Bob (September, 2007), [http://www.nctimes.com/articles/2007/09/18/books/10_10_519_15_07.txt One-time screen idol Farley Granger tells of bisexual past in new memoir], ''North County Times''. Retrieved October 30, 2007.</ref> |- | [[Russell Grant]] | 1951 | [[UK]] | Astorlog | G <ref>Scotsman.com, [http://living.scotsman.com/index.cfm?id=260422006 Secrets and lives-Russell Grant]. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Devin K. Grayson]] | ? | [[SAD]] | Strip pisac | B <ref>{{cite web | last=Grayson | first=Devin | Pisaclink=Devin Grayson | title=Biography | work=Case Notes (devingrayson.com) | url=http://www.devingrayson.com/biography.html | accessdate=03. 04. 2007. | archive-url=https://web.archive.org/web/20120206041208/http://www.devingrayson.com/biography.html | archive-date=2012-02-06 | url-status=dead }}</ref> |- | [[Steven Greenberg (rabim)|Steven Greenberg]] | ? | [[SAD]] | Ortodoksni rabin | G <ref>Greenberg, Steven, [http://www.wisc.edu/wisconsinpress/books/2576.htm Wrestling with God and Men: Homosexuality in the Jewish Tradition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103211449/http://www.wisc.edu/wisconsinpress/books/2576.htm |date=2007-11-03 }}. University of Wisconsin Press, 2004. {{ISBN|0-299-19090-0}}</ref> |- | [[Kenny Greene]] | 1969-2001 | [[SAD]] | R&B muzičar | G <ref>{{citation |title=Remembering Legends: Late Great 90s R&B Artists |url=http://pr-gb.com/index.php?option=com_content&task=view&id=29166&Itemid=9 |date=[[October 10]] [[2007]] |accessdate=18. 10. 2007. |periodical=PR-GB.com |archivedate=2012-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208095720/http://pr-gb.com/index.php?option=com_content&task=view&id=29166&Itemid=9 |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Brian Greig]] | 1966 | [[Australija]] | Političar | G <ref>[http://www.yawningbread.org/apdx_1999/imp-065.htm Australian Senator Brian Greig's maiden speech in Canberra] Aus Senate Hansard | Sep 1, 1995</ref> |- | [[Dorien Grey]] (b. Roger Margason) | ? | [[SAD]] | Pisac | G <ref>{{cite web |title=Dorien Grey: The Role Players |url=http://www.literaryworld.org/DorienGrey.html |work=The Literary World |accessdate = 05. 07. 2007. |date = 06. 01. 2005.}}</ref> |- | [[John Greyson]] | 1960 | [[Kanada]] | Reditelj | G <ref>Schwartzberg, Schlomo (1996), [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1319/is_n4_v28/ai_15837270 John Greyson - Canadian movie director - In the Frame]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Performing Arts & Entertainment in Canada''. Retrieved [[October 31]], [[2007]].</ref> |- | [[Charles Griffes]] | 1884-1920 | [[SAD]] | Kompozitor | G <ref name="Brett"/> |- | [[Nicola Griffith]] | 1960 | [[UK]] | Spisateljica | L <ref>{{cite web |last=Griffith |first=Nicola |accessdate = 02. 04. 2007. |url=http://www.nicolagriffith.com/about.html |title=Bio-bibliography |work=Nicolagriffith.com }}</ref> |- | [[Angelina Weld Grimke]] | 1880-1958 | [[SAD]] | Novinarka, pesnikinja | L <ref>{{citation |first=Audre |last=Lorde |title=A burst of light: Living with cancer |location=Ithaca, NY |publisher=Firebrand Books |year=1988 |page=73 |isbn=0932379400 }}</ref> |- | [[George Grizzard]] | 1928-2007 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>{{citation |title=George Grizzard, Actor Noted for Albee Roles, Dies at 79 |periodical=[[The New York Times]] |date = 03. 10. 2007. |accessdate = 03. 10. 2007. |url=http://www.nytimes.com/2007/10/03/theater/03grizzard.html?_r=1&oref=slogin}}</ref> |- | [[Hervé Guibert]] | 1955 - 1990 | [[Francuska]] | Pisac | G <ref>{{cite news |url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0DD1E3CF93AA15751C1A967958260 |title = Hervé Guibert, French Novelist, 36 |work = New York Times |date = 29. 12. 1991. |accessdate = 23. 06. 2006. }}</ref> |- | [[Alec Guinness]] | 1914-2000 | [[UK]] | Glumac | B <ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/showbiz/1280093.stm</ref> |- | [[Isobel Gunn]] | 1780-1861 | [[UK]] | Radnica, koja je radila kao muškarac | L T<ref>[http://www.hbc.com/hbcheritage/history/people/women/isobelgunn.asp The Orkney Lad: The Story of Isobel Gunn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205051753/http://www2.hbc.com/hbcheritage/history/people/women/isobelgunn.asp |date=2012-02-05 }}. ''HBC.com''. Retrieved on [[2007-04-03]]</ref> |- | [[Sakia Gunn]] | 1987-2003 | [[SAD]] | Žrtva ubistva | L <ref>Neal, Mark Anthony. ([[2003-12-15]]). [http://www.popmatters.com/features/040127-sakiagunn.shtml Remembering Sakia]. ''Black Voices''. Retrieved on [[2007-04-05]].</ref> |- | [[Tim Gunn]] | 1953 | [[SAD]] | TV voditelj | G <ref>Gutierrez, Lisa (October 22, 2007), [http://www.kansascity.com/238/story/327806.html Stargazing: Helio Castroneves splits with real-life partner, Tim Gunn on being gay in the fashion world, Bo Bice release], ''The Kansas City Star''. Retrieved October 30, 2007.</ref> |- | [[Allan Gurganus]] | 1947 | [[SAD]] | Pisac | G <ref>Miller, Tim (September 25, 2001), [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_Sept_25/ai_78682413 Heart specialist - author Allan Gurganus]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved [[2007-11-18]].</ref> |- | [[Roland Gwynne]] | 1882-1971 | [[UK]] | Političar, ljubavnik [[John Bodkin Adams]]a | G <ref>Cullen, Pamela V., "A Stranger in Blood: The Case Files on Dr John Bodkin Adams", London, Elliott & Thompson, 2006, {{ISBN|1-904027-19-9}}</ref> |} === H === [[Datoteka:Bust Hadrian Musei Capitolini MC817.jpg|thumb|right|Car [[Hadrian]]]] [[Datoteka:Reynaldo Hahn Nadar.jpg|right|thumb|Kompozitor [[Reynaldo Hahn]]]] [[Datoteka:Leisha Hailey 1.JPG|right|thumb|Glumica [[Leisha Hailey]]]] [[Datoteka:PriestScorpionsNEC 017 Halford.jpg|right|thumb|Pevač [[Rob Halford]]]] [[Datoteka:NeilPatrickHarrisHWOFSept2011.jpg|right|thumb|Glumac [[Neil Patrick Harris]]]] [[Datoteka:Todd Haynes.jpg|right|thumb|Reditelj [[Todd Haynes]]]] [[Datoteka:AnneHeche.jpg|right|thumb|Glumica [[Anne Heche]]]] [[Datoteka:Rock Hudson in Giant trailer.jpg|right|thumb|Glumac [[Rock Hudson]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Notes |- valign="top" | [[Fritz Haarmann]] | 1879-1925 | [[Nemačka]] | Serijski ubica | G <ref>Gilbert, Alexander, [http://www.crimelibrary.com/serial_killers/history/haarman/index_1.html Fritz Haarmann: The Butcher of Hannover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024033738/http://www.crimelibrary.com/serial_killers/history/haarman/index_1.html |date=2007-10-24 }}, ''Crime Library''. Retrieved [[November 3]],[[2007]].</ref> |- | [[Pekka Haavisto]] | 1958 | [[Finska]] | Političar | G <ref name=apu>{{cite web |url=http://www.apu.fi/ihmiset/article115785-2.html |title="Miinakentiltä kotirannoille" |date=27. 10. 2004. |work=[[Apu (magazine)|Apu]] |accessdate=03. 11. 2007. |language=Finnish |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927211256/http://www.apu.fi/ihmiset/article115785-2.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Marilyn Hacker]] | 1942 | [[SAD]] | Pesnikinja | L <ref>Campo, Rafael (Spring 1996), [http://www.pshares.org/issues/article.cfm?prmArticleID=4057 About Marilyn Hacker: A Profile], ''Ploughshares'' magazine. Retrieved March 11, 2007.</ref> |- | [[Hadrian]] | 76-138 | Rim | Car | G <ref>[http://www.androphile.org/preview/Library/Biographies/Hadrian/Hadrian.htm Hadrian And Antinous] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103032351/http://www.androphile.org/preview/Library/Biographies/Hadrian/Hadrian.htm |date=2005-11-03 }}. Retrieved October 9, 2006.</ref> |- | [[Reynaldo Hahn]] | 1875-1947 | [[Francuska]] | Kompozitor | G <ref name="Brett"/> |- | [[Leisha Hailey]] | 1971 | [[SAD]] | Glumica, muzičarka | L <ref>{{Cite web |title=AfterEllen.com - Leisha Hailey Says the “B” Word on The L Word<!-- Bot generated title --> |url=http://www.afterellen.com/archive/ellen/People/leishahailey.html |access-date=2012-05-26 |archivedate=2012-05-26 |archiveurl=https://archive.today/20120526011753/http://www.afterellen.com/archive/ellen/People/leishahailey.html |deadurl=no }}</ref> |- | [[William Haines]] | 1900-1973 | [[SAD]] | Glumac, dizajner | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/haines_w.html William Haines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226041239/http://www.glbtq.com/arts/haines_w.html%20 |date=2018-12-26 }} at [[glbtq.com]]. Retrieved March 11, 2007.</ref> |- | [[Anja Hajduk]] | 1963 | [[Nemačka]] | Političarka | L <ref>{{citation |url=http://www.queer.de/news_detail.php?article_id=3455 |title=Acht Homos im neuen Bundestag |publisher=Queer.de |date = 19. 09. 2005. |accessdate = 17. 09. 2007.}}</ref> |- | [[Rob Halford]] | 1951 | [[UK]] | Pevač [[heavy metal]] benda ([[Judas Priest]]) | G <ref>{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n759/ai_20830600 |title=Bob Halford - Spring Music - Judas Priest's Rob Halford is first heavy metal band member to say he is gay - Cover Story - Interview {{!}} Advocate, The {{!}} Find Articles at BNET.com<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-04-23 |archive-date=2005-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050421203635/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n759/ai_20830600/print |url-status=dead }}</ref> |- | [[Marc Hall]] | 1984 | [[Kanada]] | LGBT aktivista | G <ref>[http://www.samesexmarriage.ca/advocacy/marc_hall.htm Marc Hall prom hearing], [[2002-05-06]], ''SameSexMarriage.ca''. Retrieved [[November 3]],[[2007]].</ref> |- | [[Radclyffe Hall]] | 1880-1943 | [[UK]] | Spisateljica, pesnikinja | L <ref>Smith, David ([[January 2]], [[2005]]), [http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,,1382051,00.html Lesbian novel was 'danger to nation'], ''[[The Observer]]''. Retrieved [[November 3]],[[2007]].</ref> |- | [[Siri Hall Arnøy]] | 1978 | [[Norveška]] | Političarka | L <ref>{{citation |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=103552 |periodical=[[Verdens Gang]] |title=Lesbisk stortingstopp gifter seg |first=Line |last=Torvik |date=[[31 March]], [[2005]] |accessdate = 20. 11. 2007.}}. (Norwegian)</ref> |- | [[Richard Halliburton]] | 1900-1939 | [[SAD]] | Pisac, avanturista | B <ref>{{citation |first=André |last=Soares |title=Beyond Paradise: The Life of Ramon Novarro |publisher=St. Martin's Press |year=2002 |isbn=0-312-28231-1 }}</ref> |- | [[Kenneth Halliwell]] | 1926-1967 | [[UK]] | Umetnik, ljubavnik [[Joe Orton]]a | G <ref>Davis, Elsom, John. ''Joe Orton''. in Banham, Martin. ''The Cambridge Guide to Theatre''. Cambridge, Cambridge UP. 1995. p. 827.</ref> |- | [[David Halperin]] | 1952 | [[SAD]] | Pisac, Queer teoretičar | G <ref>{{citation |title=International Conference of Asian Queer Studies |date=[[20 February]], [[2007]] |accessdate=09. 02. 2008. |url=http://apq.anu.edu.au/qas/qas-fullprogram.pdf |format=PDF |archivedate=2008-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080718184634/http://apq.anu.edu.au/qas/qas-fullprogram.pdf |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Maggi Hambling]] | 1945 | [[UK]] | Umetnica | L <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Barbara Hammer]] | 1939 | [[SAD]] | Rediteljka | L <ref>Olsen, Jenni (June 20, 2000). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2000_June_20/ai_62741794 Hammer's herstory-lesbian filmmaker Barbara Hammer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080608235203/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2000_June_20/ai_62741794/print |date=2008-06-08 }} in The Advocate. Retrieved June 30, 2007.</ref> |- | [[Vincent Hanley]] | 1954-1987 | [[Irska]] | DJ | G <ref>{{cite web |title=Irish gay icons |work=[[Sunday Tribune]] |date = 20. 08. 2000. |url=http://www.tribune.ie/article.tvt?_scope=TribuneFTF&id=38047&DT=20/08/2000%2000:00:00&keywords=vincent%20hanley |accessdate = 12. 11. 2007.}}</ref> |- | [[Kathleen Hanna]] | 1968 | [[SAD]] | Muzičarka, aktivistkinja | B <ref>{{cite web | last=Kaczorowski | first=Craig | title=Rock Music | work=[[glbtq.com]] | date=2004 | url=http://www.glbtq.com/arts/rock_music,3.html | accessdate=07. 04. 2007. | archivedate=2007-05-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070520200919/http://www.glbtq.com/arts/rock_music%2C3.html | deadurl=yes }}</ref> |- | [[Lorraine Hansberry]] | 1930-1965 | [[SAD]] | Spisateljica | L <ref>[http://www.glbtq.com/literature/hansberry_l.html Lorraine Hansbury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314101440/http://www.glbtq.com/literature/hansberry_l.html |date=2013-03-14 }} at [[glbtq.com]]. Retrieved March 11, 2007.</ref> |- | [[G. H. Hardy]] | 1877-1947 | [[UK]] | Matematičar | G <ref>{{cite web |title=Passage from India for a math genius |work=The Christian Science Monitor |date = 18. 09. 2007. |url=http://www.csmonitor.com/2007/0918/p15s01-bogn.html |first=Yvonne |last=Zipp |accessdate = 12. 11. 2007.}}</ref> |- | [[Brian Hargrove]] | ? | [[SAD]] | TV pisac, producent | G <ref>[http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/TV/05/30/theater.davidhydepierce.ap/index.html CNN.com interview-David Hyde Pierce] [[30 May]] [[2007]]</ref><ref>[http://www.afterelton.com/people/2007/5/davidhydepierce "David Hyde Pierce joins list of out gay actors"-AfterElton.com] [[30 May]] [[2007]]</ref> |- | [[Johann Hari]] | 1979 | [[UK]] | Novinar | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Keith Haring]] | 1958-1990 | [[SAD]] | Umetnik | G <ref>{{cite web |title=Keith Haring, An Intimate Conversation |work=[[Rolling Stone]] |date=10. 08. 1989. |url=http://www.haring.com/archives/interviews/index.html |first=David |last=Sheff |accessdate=13. 11. 2007. |archivedate=2007-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071026091625/http://www.haring.com/archives/interviews/index.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Curtis Harrington]] | 1928 | [[SAD]] | Reditelj | G <ref>{{Cite web |title=New Queer Cinema |url=http://www.glbtq.com/arts/new_queer_cinema.html |access-date=2008-04-23 |archivedate=2006-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060510134908/http://www.glbtq.com/arts/new_queer_cinema.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Bertha Harris]] | 1937-2005 | [[SAD]] | Spisateljica | L <ref>{{cite web | last=Wadsworth | first=Ann | title=Harris, Bertha (b. 1937) | work=[[glbtq.com]] | publisher= | date=2002 | url=http://www.glbtq.com/literature/harris_b.html | accessdate=07. 04. 2007. | archive-date=2007-04-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070416125027/http://www.glbtq.com/literature/harris_b.html | dead-url=yes }}</ref> |- | [[Greg Harris (Illinois)|Greg Harris]] | 1955 | [[SAD]] | Političar | G <ref>{{cite web |url=http://www.hud.gov/offices/cpd/aidshousing/library/wad/2002/harris.cfm |title=Greg Harris, Chicago, Illinois |accessdate=06. 10. 2006. |date=27. 11. 2002. |work=US Department of Housing and Urban Development |archivedate=2006-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061004065211/http://www.hud.gov/offices/cpd/aidshousing/library/wad/2002/harris.cfm |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Sam Harris (Pevač)|Sam Harris]] | 1961 | [[SAD]] | Pevač, glumac | G <ref>Epstein, Jeffrey ([[1999-12-21]]). ''[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Dec_21/ai_58170674 Sam's revival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050401135928/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Dec_21/ai_58170674/print |date=2005-04-01 }}. [[The Advocate]].</ref> |- | [[Neil Patrick Harris]] | 1973 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>[http://people.aol.com/people/article/0,26334,1554852,00.html EXCLUSIVE: Neil Patrick Harris Tells PEOPLE He Is Gay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115212151/http://people.aol.com/people/article/0,26334,1554852,00.html |date=2021-01-15 }} People.com | Nov 03, 2006</ref> |- | [[Lou Harrison]] | 1917-2003 | [[SAD]] | Kompozitor | G <ref name="composers">{{cite news | url=http://www.andante.com/article/article.cfm?id=25752 | title=On the Outside Looking In: Gay Composers Gave America Its Music | work=Dallas Morning News | Pisac=Scott Cantrell | date=10 Jul 2005 | accessdate = 19. 03. 2007.}}</ref> |- | [[Randy Harrison]] | 1977 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>[http://nymag.com/nymetro/urban/gay/features/5945/ The Post-Gay Gay Icon]. ''NYMag.com''. Retrieved on [[2007-09-20]].</ref> |- | [[Ellen Hart]] | 1949 | [[SAD]] | Spisateljica | L <ref>[http://www.ellenhart.com/qa.html Q and A with Ellen Hart]. ''EllenHart.com''. Retrieved on [[2007-03-30]].</ref> |- | [[Grant Hart]] | 1961 | [[SAD]] | Muzičar | G <ref>Azerrad, Michael. ''[[Our Band Could Be Your Life|Our Band Could Be Your Life: Scenes from the American Indie Underground, 1981-1991]]''. Little Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-78753-1}}. p. 179</ref> |- | [[Marsden Hartley]] | 1877-1943 | [[SAD]] | Slikar, pesnik | G <ref>Gonzales-Day, Ken. [http://www.glbtq.com/arts/hartley_m.html Hartley, Marsden (1877-1943)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629110756/http://www.glbtq.com/arts/hartley_m.html |date=2011-06-29 }}, ''[[glbtq.com]]''. Retrieved on [[2007-11-12]].</ref> |- | [[Nina Hartley]] | 1959 | [[SAD]] | Porno glumica | B <ref>{{cite web |title=Nina Hartley Talks Dirty |work=[X]press Online |date=17. 11. 2006. |url=http://xpress.sfsu.edu/archives/life/007585.html |first=Katie |last=Peoples |accessdate=12. 11. 2007. |archivedate=2007-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071113212734/http://xpress.sfsu.edu/archives/life/007585.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Ben Harvey]] | ? | [[SAD]] | DJ | G <ref>{{citation |title=Podcasts: The Ben and Dave Show |publisher=[[here!]] |url=http://www.heretv.com/APodcastDetailPage.php?id=24 |accessdate=08. 11. 2007. |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029205000/http://www.heretv.com/APodcastDetailPage.php?id=24 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Ian Harvey (političar)|Ian Harvey]] | 1914-1987 | [[UK]] | Političar | G <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/226643.stm A history of Christmas scandal past], BBC News Online, 22 December 1998.</ref> |- | [[Jonathan Harvey]] | 1968 | [[UK]] | Pisac | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Patrick Harvie]] | 1973 | [[UK]] | Političar | B <ref>Grew, Tony ([[October 24]], [[2007]]), [http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-5843.html Harvie slams Scottish parties over election fiasco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629083806/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-5843.html |date=2011-06-29 }}, ''PinkNews.co.uk''. Retrieved [[November 1]], [[2007]].</ref> |- | [[Kaj Hasselriis]] | 1974 | [[Kanada]] | Političar, novinar | G <ref>{{cite web |url=http://www.egale.ca/index.asp?lang=F&menu=12&item=1341&version=EN |title=The queering of municipal politics |first=Gilles |last=Marchildon |publisher=[[Egale Canada]] |date=17. 08. 2006. |accessdate=11. 08. 2007. |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928000216/http://www.egale.ca/index.asp?lang=F&menu=12&item=1341&version=EN |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Bill Hastings]] | ? | [[Novi Zeland]] | Politčar | G <ref>{{cite news | url=http://www.gaynz.com/articles/publish/2/article_5094.php | title=Lobby group slams Censor's 'gay agenda' | publisher=''Gay NZ'' | date=14. 10. 2007. | accessdate=01. 11. 2007. | archive-date=2007-10-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071015143222/http://gaynz.com/articles/publish/2/article_5094.php | dead-url=yes }}</ref> |- | [[Kyle Hawkins]] | 1975 | [[SAD]] | Sportista, trener | G <ref>Garber, Greg ([[2007-05-25]]). [http://sports.espn.go.com/ncaa/columns/story?columnist=garber_greg&id=2881802 Is gay coach's dismissal a cautionary tale?]. [[ESPN.com]]. Retrieved on [[2007-06-10]].</ref> |- | [[Sophie B. Hawkins]] | 1967 | [[SAD]] | Muzičarka | B <ref>{{Cite web |title=Sophie B. Hawkins Still a Hit |url=http://www.afterellen.com/Music/2005/6/sophiebhawkins.html |access-date=2006-05-04 |archivedate=2006-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060504123600/http://www.afterellen.com/Music/2005/6/sophiebhawkins.html |deadurl=no }}</ref> |- | [[Nigel Hawthorne]] | 1929-2001 | [[UK]] | Glumac | G <ref>[http://www.musicomh.com/comment/straight-face.htm Straight Face] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061211122234/http://www.musicomh.com/comment/straight-face.htm |date=2006-12-11 }} musicOHM.com (retrieved Dec 17, 2006)</ref> |- | [[Andrew Hayden-Smith]] | 1983 | [[UK]] | TV voditelj | G <ref>Interview in ''Attitude'' (February 2005)</ref> |- | [[Darren Hayes]] | 1972 | [[Australija]] | Pop musician ([[Savage Garden]]) | G <ref>''ABC News'', (July 18, 2006), [https://web.archive.org/web/20060718215100/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200607/s1689805.htm Australian singer weds same-sex partner]. Retrieved October 30, 2007.</ref> |- |[[Sean Hayes (glumac)|Sean Hayes]] |1970- |[[SAD]] |Glumac (''[[Will & Grace]]'') |G<ref>{{cite web|url=http://www.advocate.com/Print_Issue/Cover_Stories/Sean_Hayes_I_Am_Who_I_Am/|title=Sean Hayes: I Am Who I Am|author=Ari Karpel|accessdate = 10. 3. 2010.|publisher=[[The Advocate]]}}</ref> |- | [[Todd Haynes]] | 1961 | [[SAD]] | Reditelj | G <ref>DiStefano, Blase ([[August 15]], [[1995]]), [http://home.houston.rr.com/blase/Root%20Folder/toddhayn.html Briefs, Barbecues and Beyond: An interview with writer/director Todd Haynes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071119042728/http://home.houston.rr.com/blase/Root%20Folder/toddhayn.html |date=2007-11-19 }}, ''OutSmart magazine''. Retrieved [[November 1]], [[2007]].</ref> |- | [[Anne Heche]] | 1969 | [[SAD]] | Glumica | B <ref>[https://web.archive.org/web/20051001082215/http://www.365gay.com/newscon05/09/092105heche.htm Anne Heche 'Disgusted' By Mom's 'Ex-Gay' Message] 365Gay.com | Sep 21, 2005</ref> |- | [[Alexandra Hedison]] | 1969 | [[SAD]] | Glumica | L <ref>{{Cite web |url=http://lesbianlife.about.com/od/lesbianactors/p/AHedison.htm |title=About:Lesbian Life-Alexandra Hedison |access-date=2008-04-23 |archive-date=2008-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080116211727/http://lesbianlife.about.com/od/lesbianactors/p/AHedison.htm |url-status=dead }}</ref> |- | [[Scott Heim]] | 1966 | [[SAD]] | Pisac | G <ref name="boys"/> |- | [[Robert Helps]] | 1928-2001 | [[SAD]] | Kompozitor | G <ref name="composer">[http://www.arkivmusic.com/classical/album.jsp?album_id=6264 Gay American Composers (album)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071113171425/http://www.arkivmusic.com/classical/album.jsp?album_id=6264 |date=2007-11-13 }}, released [[1996-05-21]].</ref> |- | [[Essex Hemphill]] | 1957-1995 | [[SAD]] | Pesnik | G <ref name="boys"/> |- | [[Michael Hendricks and René Leboeuf|Michael Hendricks]] | ? | [[Kanada]] | LGBT aktivista | G <ref>{{Cite web |url=http://www.expressgaynews.com/print.cfm?content_id=182 |title=Longtime male partners marry in first Quebec gay ceremony |access-date=2008-04-23 |archive-date=2004-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040602122418/http://www.expressgaynews.com/print.cfm?content_id=182 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Philip Hensher]] | 1965 | [[UK]] | Pisac, novinar | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Jerry Herman]] | 1933 | [[SAD]] | Kompozitor | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/herman_j.html Jerry Herman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061208112400/http://www.glbtq.com/arts/herman_j.html |date=2006-12-08 }} on [[glbtq.com]]</ref> |- | [[Thomas Hermanns]] | 1963 | [[Nemačka]] | TV voditelj | G <ref>{{citation |title=Homo-Preis für Thomas Hermanns and Rainer Jarchow |url=http://www.queer.de/szene_politik_deutschland_detail.php?article_id=6774 |periodical=Queer.de |date = 18. 04. 2007. |accessdate = 20. 09. 2007.}} <span style="color: darkgray;">(German)</span></ref> |- | [[Sighsten Herrgård]] | 1943-1989 | [[Švedska]] | Modni dizajner | G <ref>{{sv icon}} [http://www.aftonbladet.se/special/1900/80/sighsten.html 100 år med Aftonbladet - 1980-talet: Sighsten Herrgård gav seklets nya farsot ett ansikte]</ref> |- | [[Billy Herrington]] |1969 - | [[SAD]] | Porno glumac | B<ref>{{cite web|url=http://web.archive.org/web/20021217070352/http://www.asthegroveturns.net/InterviewHerrington.html |title=A Conversation With... Billy Herrington |accessdate = 14. 7. 2010 |author=LaFrance, Richard |publisher=''As The Grove Turns'' |date = 18. 6. 2001|archiveurl=http://groups.yahoo.com/group/billyherringtonfanclub/message/12 |archivedate = 14. 7. 2010}}</ref> |- | [[Fred Hersch]] | 1955 | [[SAD]] | Muzičar | G <ref>{{cite web |title=Songs of Whitman: jazz pianist Fred Hersch crowns a lifetime of achievement with Leaves of Grass, an evening-long composition based on the poetry of protoqueer poet Walt Whitman |work=[[The Advocate]] |date=01. 04. 2003. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_April_1/ai_100111743 |first=Kenny |last=Fries |accessdate=17. 11. 2007. |archive-date=2005-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050515012414/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_April_1/ai_100111743 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Richard A. Heyman]] | 1935–1994 | [[SAD]] | Političar | G <ref>{{cite news | title =Gay Former Mayor Dies | date =17. 09. 1994. | url =http://www.aegis.com/news/ads/1994/AD941636.html | work =United Press International | accessdate =05. 10. 2006. | archivedate =2007-09-30 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070930182327/http://www.aegis.com/news/ads/1994/AD941636.html | deadurl =yes }}</ref> |- | [[Edward Hibbert]] | 1955 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>{{cite web |title=Hibbert on: out actor Edward Hibbert talks about the Noises Off revival, his side career as an agent, and the best antidote to anthrax |work=[[The Advocate]] |date=25. 12. 2001. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_Dec_25/ai_83451277 |first=Michael |last=Glitz |accessdate=21. 06. 2007. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071101100455/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_Dec_25/ai_83451277 |archivedate=2007-11-01 |dead-url= }}</ref> |- | [[René Hicks]] | ? | [[SAD]] | Komičarka | L <ref>[http://www.expressgaynews.com/2006/4-15/arts/feature/funnygirls.cfm Express Gay News Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927213450/http://www.expressgaynews.com/2006/4-15/arts/feature/funnygirls.cfm |date=2007-09-27 }} Retrieved January 2007</ref> |- | [[Missy Higgins]] | 1983 | [[Australija]] | Muzičarka | B <ref>{{citation |title=Missy Clarifies Things |first=Christian |last=Taylor |url=http://www.samesame.com.au/news/local/1689/Missy-Clarifies-Things.htm |date=[[27 November]], [[2007]] |accessdate = 29. 11. 2007. |periodical=[[SameSame]] }}</ref> |- | [[René Highway]] | 1954 - 1990 | [[Kanada]] | Igračica | L <ref>Citron, Paula (October 20, 1990), [http://www.canadianshakespeares.ca/multimedia/pdf/highway_obit.pdf Rene Highway, 36, "Charismatic" performer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706171604/http://www.canadianshakespeares.ca/multimedia/pdf/highway_obit.pdf |date=2011-07-06 }}, Toronto Star. Retrieved January 24, 2008.</ref> |- | [[Magnus Hirschfeld]] | 1868-1935 | [[Nemačka]] | Lekar, LGBT aktivista | G <ref>Hirschfeld, Magnus Von einst bis jetzt: Geschichte einer homosexuellen Bewegung 1897-1922.</ref> |- | [[Jennifer Higdon]] | 1962 | [[SAD]] | Kompozitorka | L <ref name="composers" /> |- | [[Patricia Highsmith]] / Claire Morgan | 1921-1995 | [[SAD]] | Spisateljica | B <ref>Meaker, Marijane. ''Highsmith: A Romance of the 1950s''. Cleis Press, 2003.</ref> |- | [[David Hockney]] | 1937 | [[UK]] | Umetnik | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Guy Hocquenghem]] | 1944–1988 | [[Francuska]] | Filozof | G <ref>Bill Marshall. ''Guy Hocquenghem, Gay Beyond Identity''. Duke University Press, 1996</ref> |- | [[Gunvor Hofmo]] | 1921–1995 | [[Norwegian people|Norwegian]] | Pesnik | G <ref>[http://www.dagbladet.no/forfatter/astrid_tollefsen.html Astrid Tellefsen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614082410/http://www.dagbladet.no/forfatter/astrid_tollefsen.html |date=2007-06-14 }} <span style="color: #666666;">(Norwegian)</span>. Dagbladet. Retrieved on [[2008]] [[January 24]]. "I 1947 flyttet hun sammen med en annen kjent norsk lyriker, Gunvor Hofmo, og var en av få som på femtitallet levde i åpent lesbisk samboerskap. De bodde sammen i flere år på Tøyen i Oslo og senere på Sørlandet." - "In 1947 she moved in with another noted Norwegian poet, Gunvor Hofmo, and was one of the few who in the 50s lived in an open lesbian cohabitation arrangement."</ref> |- | [[Lee Hoiby]] | 1926 | [[SAD]] | Kompozitor | G <ref name="composer" /> |- | [[Tony Holiday]] | 1951-1990 | [[Nemačka]] | Pevač | G <ref>[http://www.uwegoerke.de/ug-032007/modules.php?op=memoriam In Memoriam]</ref> |- | [[Todd Holland]] | 1961 | [[SAD]] | Reditelj, producent | G <ref>Hensley, Dennis (March 30, 2004). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_March_30/ai_n6008762/pg_1 The wonder of it all: two gay creators and a bitterly funny lesbian character make Wonderfalls queer must-see TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050529003138/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_March_30/ai_n6008762/print |date=2005-05-29 }} ''The Advocate''. Retrieved October 30, 2007.</ref> |- | [[Andrew Holleran]] | 1944 | [[SAD]] | Pisac | G <ref name="boys"/> |- | [[Alan Hollinghurst]] | 1954 | [[UK]] | Pisac | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Erika Holst]] | 1979 | [[Švedska]] | Sportistkinja | L <ref>{{cite web |url=http://www.aftonbladet.se/vss/sport/story/0,2789,833971,00.html |date = 31. 05. 2006. |title=OS-hjältarna: Vi är homosexuella |accessdate = 02. 11. 2007. |language=Swedish}}</ref> |- | [[Hong Seok-cheon]] | 1971 | [[Koreja]] | Glumac | G <ref>{{Citation |url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200409/200409240022.html |title=Time Magazine Selects Korean Actor Hong Seok-cheon as Asian Hero |periodical=[[The Chosun Ilbo]] |date=24. septembra 2004|access-date=23. aprila 2008. |archive-date=8. septembra 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050908130115/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200409/200409240022.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Philippe Honoré]] | ? | [[Francuska]] | Muzičar | G <ref>{{citation |title=It Took Me Long To Come To Terms With Myself. Those Were Painful Years. |first=Sheela |last=Reddy |date=02. 10. 2006. |url=http://www.outlookindia.com/full.asp?fodname=20061002&fname=Anterview+Vikram&sid=1&pn=4 |accessdate=12. 11. 2007. |periodical=[[Outlook (magazine)|Outlook India]]}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> |- | [[Horst P. Horst]] | 1906-1999 | [[Nemačka]] | Fotograf | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/horst_hp.html Horst, Horst P. (1906-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060617161329/http://www.glbtq.com/arts/horst_hp.html |date=2006-06-17 }} Retrieved June 17, 2006</ref> |- | [[Elmyr de Hory]] | 1906-1976 | [[Mađarska]] | Umetnik | G <ref>''Almost True: The Noble Art of Forgery'', 1997 Norwegian documentary film, Knut W. Jorfald, director</ref> |- | [[Silvio Horta]] | 1974 | [[SAD]] | Scenarista, producent | G <ref>Keck, William ([[February 8]], [[2007]]), [http://www.usatoday.com/printedition/life/20070208/d_cover08.art.htm Indelicato gives bite to 'Betty'], ''[[USA Today]]''. Retrieved [[December 26]],[[2007]].</ref> |- | [[Basil Hoskins]] | 1929-2005 | [[UK]] | Glumac | G <ref>{{citation |title=Basil Hoskins |date=[[November 2]], [[2005]] |periodical=[[The Telegraph]] |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2005/02/11/db1103.xml |accessdate=18. 12. 2007. |archivedate=2008-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080308031920/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2005%2F02%2F11%2Fdb1103.xml |deadurl=yes }}</ref> |- | [[A. E. Housman]] | 1859-1936 | [[UK]] | Pesnik | G <ref>{{cite web |last=Cady |first=Joseph |title=Housman, A. E. |year=2002 |url=http://www.glbtq.com/literature/housman_ae.html |work=[[glbtq.com]] |accessdate=06. 08. 2007. |archive-date=2007-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814133843/http://www.glbtq.com/literature/housman_ae.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Laurence Housman]] | 1865-1959 | [[UK]] | Pisac | G <ref>{{cite web |url=http://www.knittingcircle.org.uk/laurencehousman.html |title=Laurence Housman |work=[[Knitting Circle]] |accessdate = 06. 08. 2007.}}</ref> |- | [[Charlie Howard (žrtva ubistva)|Charlie Howard]] | 1961-1984 | [[SAD]] | Žrtva ubistva | G <ref>Gagnon, Dawn ''[http://www.bangornews.com/news/t/city.aspx?articleid=139364&zoneid=176 "Hate crime memorial plan debated"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927213924/http://www.bangornews.com/news/t/city.aspx?articleid=139364&zoneid=176 |date=2007-09-27 }}'' [[Bangor Daily News]] [[August 26]], [[2006]] (accessed [[September 8]], [[2006]])</ref> |- | [[Brian Howard]] | 1905-1958 | [[UK]] | Pesnik | G <ref>{{cite web |title=Brian Howard (1905-1958) |url=http://www.glbtq.com/literature/howard_b.html |work=[[glbtq.com]] |date=2002 |last=Smith |first=Patricia Juliana |accessdate=02. 07. 2007. |archivedate=2009-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624054727/http://www.glbtq.com/literature/howard_b.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[James Howe]] | 1946 | [[SAD]] | Pisac za decu | G <ref>{{citation |title=Not just kid stuff |periodical=[[The Advocate]] |date=[[December 25]], [[2001]] |first=Michael |last=Glitz |accessdate=18. 12. 2007. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_Dec_25/ai_83451279 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211193001/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_Dec_25/ai_83451279 }}</ref> |- | [[David Hoyle]] | 1962 | [[UK]] | Izvođač | G <ref>Crawley, Peter ([[2007]] [[January 5]]), "[http://www.ireland.com/theticket/articles/2007/0105/1167776647058.html Out There] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225031838/http://www.ireland.com/theticket/articles/2007/0105/1167776647058.html |date=2008-02-25 }}", ''The Irish Times''. Retrieved on [[2007]] [[October 31]].</ref> |- |[[Rock Hudson]] | 1925-1985 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>{{cite book |last=Hudson |first=Rock |authorlink=Rock Hudson |coauthors=Sara Davidson |title=Rock Hudson: His Story |url=https://archive.org/details/rockhudsonhissto0000huds |year=1986 |publisher=William Morrow |location=America |isbn=0688064728 }}</ref> |- | [[Tanya Huff]] | 1957 | [[Kanada]] | Spisateljica | L <ref>{{Cite web |title=Gaylaxicon biography |url=http://gaylaxicon.gaylacticnetwork.org/2006/Guests.php |access-date=2008-04-23 |archivedate=2011-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716082105/http://gaylaxicon.gaylacticnetwork.org/2006/Guests.php |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Gareth Hughes]] | 1894-1965 | [[UK]] | Glumac | G <ref>Slide, Anthony. ''Silent Players: A Biographical and Autobiographical Study of 100 Silent Film Actors and Actresses.'' Lexington, KY: University Press of Kentucky, 2002. p. 205.</ref> |- | [[Simon Hughes]] | 1951 | [[UK]] | Političar | B <ref>{{cite news|date = 26. 01. 2006.|title=Simon Hughes: "I’m bisexual"|publisher=Pink News|url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-355.html|author=Benjamin Cohen}}</ref> |- | [[Laud Humphreys]] | 1930-1988 | [[SAD]] | Sociolog, pisac, sveštenik | G <ref>{{citation |title=Blending Genders: Social Aspects of Cross-Dressing and Sex-Changing |first=Richard |last=Ekins |first2=Dave |last2=King |year=1996 |publisher=Routledge |isbn=0415115515}}</ref> |- | [[Mia Hundvin]] | 1977 | [[Norveška]] | Sportistkinja | B <ref>{{citation |title=Mia set to be a mamma |url=http://www.aftenposten.no/english/sports/article636633.ece |date=[[September 30]], [[2003]] |accessdate = 22. 11. 2007. |periodical=[[Aftenposten]]}}</ref> |- | [[Jerry Hunt]] | 1943-1993 | [[SAD]] | Kompozitor | G <ref name="composer" /> |- | [[Alberta Hunter]] | 1895-1984 | [[SAD]] | Muzičarka | B <ref>Beemyn, Brett Genny. [http://www.glbtq.com/social-sciences/african_americans,2.html African Americans, Page 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071113192554/http://www.glbtq.com/social-sciences/african_americans%2C2.html |date=2007-11-13 }}, ''GLBTQ''. Retrieved on [[2007-11-03]].</ref> |- | [[Dennis Hunter]] | ? | [[SAD]] | Pisac | G <ref name="boys"/> |- | [[Ian Hunter (političar)|Ian Hunter]] | ? | [[Australija]] | Političar | G <ref>{{cite web |url=http://www.gaywired.com/article.cfm?section=66&id=11930 |title=Southern Australia Approves Domestic Partners Legislation; Gay Rights Advocates Celebrate |last=Cuesta |first=Anthony |date=09. 12. 2006. |accessdate=22. 03. 2007. |work=GayWired.com |archive-date=2008-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208112909/http://www.gaywired.com/article.cfm?section=66&id=11930 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Tab Hunter]] | 1931 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>[https://web.archive.org/web/20050921061146/http://www.iht.com/articles/2005/09/20/features/tab.php Tab Hunter: Slice of Americana]-article discussing his upcoming autobiography, in which he discusses being gay</ref> |- | [[William Hutt (glumac)|William Hutt]] | 1920-2007 | [[Kanada]] | Glumac | G <ref>{{cite web|url=http://www.cbc.ca/lifeandtimes/hutt.html|title=Leading Man: The Life and Times of William Hutt|accessdate=16. 07. 2007.|work=[[Life and Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070525054150/http://www.cbc.ca/lifeandtimes/hutt.html|archivedate=2007-05-25|deadurl=no}}</ref> |- | [[Kate Hutton]] | ? | [[SAD]] | Seizmološkinja | L <ref>{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_March_13/ai_71763691 |title=Interview with seismologist Kate Hutton |access-date=2008-04-23 |archive-date=2004-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040830071639/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_March_13/ai_71763691 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Chris Hyndman]] | ? | [[Kanada]] | Interijerista i TV voditelj | G <ref>{{cite web| last = McLaren| first = Leah| title = Every woman's favourite gay husbands are back| publisher = Globe and Mail| date = 10. 01. 2008.| url = http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20080110.wtalkshow10/BNStory/Entertainment| accessdate = [[January 14]], [[2008]]| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080110205941/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20080110.wtalkshow10/BNStory/Entertainment| archivedate = 2008-01-10| deadurl = no}}</ref> |- | [[Nicholas Hytner]] | 1956 | [[UK]] | Reditelj | G <ref>[http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,6903,1670142,00.html] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} The Observer December 18, 2005</ref> |} === I === [[Datoteka:Isherwood_and_Auden_by_Carl_van_Vechten,_1939.jpg|right|thumb|Pisac [[Christopher Isherwood]] (levo) sa [[W.H. Auden]]om]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomene |- valign="top" | [[Janis Ian]] | 1951 | [[SAD]] | Muzičarka | L <ref>{{cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2006_March_14/ai_n16108483 |title=Queer as folk music: the legendary Janis Ian returns with an outstanding new ED, Folk Is the New Black, but while her songs cover many different issues, she's too busy having a successful same-sex marriage to sing about it |date=14. 03. 2006. |accessdate=20. 03. 2007. |last=Kort |first=Michele |archive-date=2007-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071101100530/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2006_March_14/ai_n16108483 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Witi Ihimaera]] | 1944 | [[Novi Zeland]] | Pisac | G <ref>{{cite news|url=http://www.knittingcircle.org.uk/witiihimaera.html|publisher=''The Knitting Circle''|title=Witi Ihimaera|date=[[January 29]], [[2003]]}}</ref> |- | [[William Inge]] | 1913-1973 | [[SAD]] | Pisac | G <ref>Chipman, Jay Scott. [http://www.glbtq.com/literature/inge_w.html Inge, William Motter (1913-1973)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515173201/http://www.glbtq.com/literature/inge_w.html |date=2008-05-15 }}. ''[[glbtq.com]]''. Retrieved on [[2007-11-01]].</ref> |- | [[John Inman]] | 1935-2007 | [[UK]] | Glumac | G <ref>{{cite news|url=http://www.thesun.co.uk/article/0,,2005590603,00.html|publisher=[[The Sun (newspaper)|The Sun]]|title=Inman no longer 'free'|date=[[27 December]] [[2005]]}}</ref> |- | [[Doug Ireland]] | 1946 | [[SAD]] | Novinar, bloger | G <ref>Boykin, Keith (August 18, 2006), [http://www.keithboykin.com/arch/2006/08/18/black_lgbt_blog Black LGBT Bloggers Flex Their Muscles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204094749/http://www.keithboykin.com/arch/2006/08/18/black_lgbt_blog |date=2008-12-04 }}, keithboykin.com. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[John Ireland (kompozitor)|John Ireland]] | 1879-1962 | [[UK]] | Kompozitor | G <ref name="Brett"/> |- | [[Evelyn Irons]] | 1900-2000 | [[UK]] | Novinarka | L <ref>{{cite news | last=Watson | first=Molly | title=Standard War Correspondent Who Broke Vita's Heart | work=Evening Standard (London) | pages= | language= | publisher= | date=[[January 5]], [[2000]] | url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4153/is_20000105/ai_n9534905 | accessdate=05. 02. 2007. | archive-date=2008-03-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080328034802/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4153/is_20000105/ai_n9534905 | url-status=dead }}</ref> |- | [[Sharon Isbin]] | 1956 | [[SAD]] | Muzičarka | L <ref>[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_June_24/ai_105367748 Guitar goddess] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071101100510/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_June_24/ai_105367748 |date=2007-11-01 }}, The Advocate, June 24, 2003 by Joseph Dalton</ref> |- | [[Sam Irvin]] | 1956 | [[SAD]] | Reditelj | G <ref>{{cite web |title='Dante's Cove' Director Sam Irvin Up Close |first=Nicholas |last=Snow |date=03. 10. 2005. |accessdate=10. 07. 2007. |work=Notes From Hollywood |url=http://www.notesfromhollywood.com/page.cfm?Sectionid=12&typeofsite=storydetail&ID=1168&storyset=yes |archivedate=2007-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070504110926/http://www.notesfromhollywood.com/page.cfm?Sectionid=12&typeofsite=storydetail&ID=1168&storyset=yes |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Elisabeth Irwin]] | 1880-1942 | [[SAD]] | Psihološkinja, aktivistkinja | L <ref>Faderman, Lillian. ''To Believe in Women: What Lesbians Have Done for America - A History''. Houghton Mifflin Books, 1999. p. 29.</ref> |- | [[Christopher Isherwood]] | 1904-1986 | [[UK]] | Pisac | G <ref>Peter Parker, ''Isherwood: A Life'' (2004)</ref> |- | [[Maja Ivarsson]] | 1979 | [[Švedska]] | Muzičarka | B <ref>Shapiro, Gregg ([[June 20]], [[2006]]), [https://web.archive.org/web/20121012222829/http://www.afterellen.com/archive/ellen/People/2006/6/maja.html Interview with Maja Ivarsson of The Sounds], ''AfterEllen.com''. Retrieved [[November 3]],[[2007]].</ref> |- |[[James Ivory (reditelj)|James Ivory]] | 1928 | [[SAD]] | Reditelj | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/ivory_merchant.html Merchant Ivory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220052304/http://www.glbtq.com/arts/ivory_merchant.html |date=2008-12-20 }} at [[glbtq.com]]</ref> |- |[[Jarosław Iwaszkiewicz]] | 1894-1980 | [[Poljska]] | Pisac | G <ref>[http://www.innastrona.pl/kult_ludzie_iwaszkiewicz.phtml] at [[innastrona.pl]]</ref> |} === J === [[Datoteka:Derek Jacobi.jpg|right|thumb|Glumac Sir [[Derek Jacobi]]]] [[Datoteka:Jesse Jane 2010.jpg|right|thumb|Pornografska glumica [[Jesse Jane]]]] [[Datoteka:Elton John performing, 2008 1.jpg|right|thumb|Muzičar [[Elton John]]]] [[Datoteka:Jolie.jpg|right|thumb|Glumica [[Angelina Jolie]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomene |- | [[Max Jacob]] | 1876-1944 | [[Francuska]] | Pesnik, slikar, kritičar | G <ref>Everdell, William R. (1997). ''The First Moderns: Profiles in the Origins of Twentieth-Century Thought''. University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-22481-3}}.</ref> |- | Sir [[Derek Jacobi]] | 1938 | [[UK]] | Glumac, reditelj | G <ref>[http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/jacobis%20low-profile%20partnership_20_03_2006 Jacobi's low-profile partnership] contactmusic.com | March 20, 2006</ref> |- | [[Marc Jacobs]] | 1963 | [[SAD]] | Modni dizajner | G <ref name="out"/> |- | [[Cheyenne Jackson]] | 1975 | [[SAD]] | Glumica | L <ref>{{cite web |url=http://www.afterelton.com/people/2007/7/cheyennejackson |title=Interview With Cheyenne Jackson |publisher=AfterElton.com |date = 08. 07. 2007. |first=Michael |last=Portantiere |accessdate = 16. 07. 2007.}}</ref> |- | [[Cheryl Jacques]] | 1962 | [[SAD]] | Političarka, LGBT aktivistkinja | L <ref>Bull, Chris ([[January 7]], [[2004]]), [http://www.advocate.com/exclusive_detail_ektid17776.asp Taking over the hot seat], ''The Advocate''. Retrieved [[November 3]],[[2007]].</ref> |- | [[Afdhere Jama]] | 1978 | [[Somalija]] | Pisac | G <ref>[http://www.whosoever.org/v7i1/beirut.html Out in Beirut]. Whosoever Magazine.</ref> |- | [[Kent James]] | 1964 | [[SAD]] | Pevač, glumac | G <ref>''Bay Area Reporter'', (February 1, 2007), [http://www.ebar.com/arts/art_article.php?sec=music&article=284 Kent's State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619004534/http://www.ebar.com/arts/art_article.php?sec=music&article=284 |date=2008-06-19 }}. Retrieved August 22, 2007.</ref> |- | [[Margot James]] | 1959 | [[UK]] | Političarka | L <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Jesse Jane]] | 1980 | [[SAD]] | Pornografska glumica | B <ref>{{Cite web|url=http://www.xrentdvd.com/Porn_Star_Interviews/Jesse_Jane.html|title=Inside Jesse Jane|accessdate=14. 7. 2008.|author=Big D|publisher=xrentdvd.com}}</ref> |- | [[Tove Jansson]] | 1914-2001 | [[Finska]] | Pisac | G <ref>Hansson, Tove, ''Anteckningar från en ö'' (autobiography; illustrated by Tuulikki Pietilä) (1993)</ref> |- | [[Derek Jarman]] | 1942-1994 | [[UK]] | Reditelj | G <ref>[http://www.bbc.co.uk/kent/news/features/jarman.shtml Feature-Derek Jarman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205151950/http://www.bbc.co.uk/kent/news/features/jarman.shtml |date=2008-12-05 }} BBC.co.uk. Retrieved July 1, 2007.</ref> |- | [[Karla Jay]] | 1947 | [[SAD]] | Profesorka, LGBT aktivistkinja | L <ref>{{citation |last=Rapp |first=Linda |title=Jay, Karla |periodical=[[glbtq.com]] |date=[[August 6]], [[2007]] |accessdate = 15. 10. 2007.}}</ref> |- | [[Lorri Jean]] | ? | [[SAD]] | LGBT aktivistkinja | L <ref name="out"/> |- | [[Michael Jeter]] | 1952-2003 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>Gay.com (May 1, 2003), [http://www.gay.com/news/article.html?coll=news_articles&sernum=2003/04/01/3&page=2 Emmy winner Michael Jeter dies at 50] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028003713/http://www.gay.com/news/article.html?coll=news_articles&sernum=2003%2F04%2F01%2F3&page=2 |date=2007-10-28 }}. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Sarah Orne Jewett]] | 1849-1909 | [[SAD]] | Spisateljica | L <ref>Donovan, Josephine, [http://www.public.coe.edu/~theller/soj/ess/donovan1.html The Unpublished Love Poems of Sarah Orne Jewett], Frontiers: A Journal of Women Studies 4,3 (1979) 26-31.</ref> |- | [[Patria Jimenez]] | 1957 | [[Meksiko]] | Političarka | L <ref>Reding, Andrew (August 19, 1997), [http://news.pacificnews.org/news/view_article.html?article_id=1ef6700ae4bb7515b0cf13996eb3ebb5 Election of Gay Legislator Marks Major Shift in Land of Machismo], Pacific News Service. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Phil Jimenez]] | 1970 | [[SAD]] | Strip umetnik | G <ref>[http://www.planetout.com/entertainment/comics/superheroes/jiminez.html Profile on planetout.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020313225035/http://www.planetout.com/entertainment/comics/superheroes/jiminez.html |date=2002-03-13 }}Retrieved Jan 2006</ref> |- | [[Jobriath]] | 1946–1983 | [[SAD]] | Muzičar | G <ref>{{cite news |first= Steven |last= Gdula |url= http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1998_Nov_10/ai_54879388 |title= Ahead of his Time - Glam Rock Performer Jobriath |work= The Advocate |date= 10. 11. 1998. |accessdate= 14. 08. 2006. |archive-date= 2004-11-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20041108112316/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1998_Nov_10/ai_54879388 |url-status= dead }}</ref> |- | [[Edmund John]] | 1883–1917 | [[UK]] | Pesnik | G <ref>d'Arch Smith, Timothy-''Love in Earnest: Some Notes on the Lives and Writings of English "Uranian" Poets from 1889 to 1930'' (Routledge & Kegan Paul</ref> |- | [[Elton John]] | 1947 | [[UK]] | Muzičar | G <ref>{{cite news | url=http://www.gg2.net/viewnews.asp?nid=3483&tid=breaking_news&catid=Breaking%20News | title=Elton John's 'marriage' certificate released | work=GG2 | Pisac= | date=30 Dec 2007 | accessdate=10. 07. 2007. | archivedate=2007-04-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070423120625/http://www.gg2.net/viewnews.asp?nid=3483&tid=breaking_news&catid=Breaking%20News | deadurl=yes }}</ref> |- | [[Jeffrey John]] | 1953 | [[UK]] | Anglikanski sveštenik | G <ref>{{cite web |last=Pigott |first=Robert |title=Backlash over gay cleric move |publisher=[[BBC]] |date = 02. 07. 2004. |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/3862163.stm |accessdate = 20. 01. 2008. }}</ref> |- | [[Jasper Johns]] | 1930 | [[SAD]] | Umetnik | G <ref>Johnston, Jill -''Jasper Johns: Privileged Information''. {{ISBN|0-500-01736-0}}</ref> |- | [[Darren Johnson]] | 1966 | [[UK]] | Političar | G <ref>[http://www.lgbtgreens.org.uk/campaigns/DarrenJohnson.aspx Cllr Darren Johnson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706125651/http://www.lgbtgreens.org.uk/campaigns/DarrenJohnson.aspx |date=2008-07-06 }}, ''LGBT Greens''. Retrieved October 31, 2007.</ref> |- | [[Fenton Johnson]] | 1954 | [[SAD]] | Pisac | G <ref>{{cite web |title=LitChat with Fenton Johnson |publisher=[[Salon.com]] |url=http://www.salon.com/weekly/litchat960916.html |accessdate=20. 01. 2008. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20001217222800/http://www.salon.com/weekly/litchat960916.html |archivedate=2000-12-17 |deadurl=no }}</ref> |- | [[Holly Johnson]] | 1960 | [[UK]] | Muzičarka | L <ref>{{cite book |last=Warner |first=Timothy |title=Pop Music: Technology and Creativity: Trevor Horn and the Digital Revolution |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |date=2003 |pages=78 |url=http://books.google.co.uk/books?id=NWQ6xfA5hfQC&pg=PA78&d |isbn=075463132X }}</ref> |- | [[Lionel Johnson]] | 1867–1902 | [[UK]] | Pesnik | G <ref>{{cite book |last=O'Gorman |first=Francis |title=Victorian Poetry: An Annotated Anthology |publisher=[[Blackwell Publishing]] |date=2004 |pages=672–677 |url=http://books.google.co.uk/books?id=d4CK1WaM1qUC&p |isbn=0631234357 }}</ref> |- | [[Philip Johnson]] | 1906–2005 | [[SAD]] | Arhitekta | G <ref>[http://www.archinect.com/views/view.php?id=13643_0_36_0_C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025070426/http://www.archinect.com/views/view.php?id=13643_0_36_0_C |date=2008-10-25 }} Retrieved Jan 2006</ref> |- | [[Justine Joli]] | 1980 | [[SAD]] | Porno glumica | B <ref>Hope, Augusta (September 19, 2006). [http://www.eros-ny.com/articles/2006-09-19/justine_joli/ Justine Joli Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225005713/http://www.eros-ny.com/articles/2006-09-19/justine_joli/ |date=2009-02-25 }} Eros Zine. Retrieved July 1, 2007</ref> |- | [[Angelina Jolie]] | 1975 | [[SAD]] | Glumica | B <ref>[http://lesbianlife.about.com/od/lesbianactors/p/AngelinaJolie.htm About:Lesbian Life-Angelina Jolie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170124110525/http://lesbianlife.about.com/od/lesbianactors/p/AngelinaJolie.htm |date=2017-01-24 }} Retrieved Jan 2006</ref> |- | [[Bill T. Jones]] | 1952 | [[SAD]] | Igrač, koreograf | G <ref>[http://www.pbs.org/wnet/freetodance/biographies/jones.html Biography at PBS.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405112640/http://www.pbs.org/wnet/freetodance/biographies/jones.html |date=2008-04-05 }}. Retrieved January 2006.</ref> |- | [[Cherry Jones]] | 1956 | [[SAD]] | Glumica | L <ref>[https://web.archive.org/web/20060504130528/http://www.afterellen.com/People/102004/cherryjones.html Cherry Jones Paves the Way for Lesbians on Broadway] Retrieved Jan 2006</ref> |- | [[Rosie Jones]] | 1959 | [[SAD]] | Sportistkinja | L <ref>[http://www.outsports.com/women/20040321rosiejones.htm Rosie Jones Comes Out Publicly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080920054347/http://www.outsports.com/women/20040321rosiejones.htm |date=2008-09-20 }}, outsports.com, March 21, 2004</ref> |- | [[Janis Joplin]] | 1943-1970 | [[SAD]] | Muzičarka | B <ref>Echols, Alice, ''Scars of Sweet Paradise'', Henry Holt & Co, New York, 1999, p. 251. <br />:"If Janis didn't boast about sleeping with women, she didn't deny the fact either." [When a Bay Area paper said she was a lesbian, she told her friend Richard Hundgen,] "You...tell this bitch that Janis has slept with thousands of men and a few hundred women.")</ref> |- | [[Barbara Jordan]] | 1936-1996 | [[SAD]] | Političarka | L <ref>[http://www.glbtq.com/social-sciences/jordan_b.html Biography of Barbara Jordan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120095419/http://www.glbtq.com/social-sciences/jordan_b.html |date=2008-11-20 }}, [[glbtq.com]], Retrieved March 21, 2007</ref> |- | [[Leslie Jordan]] | 1955 | [[SAD]] | Glumac | G <ref>[http://www.atlantaboy.com/gay_atlanta/2005/05/leslie_jordan_e.html] Retrieved Jan 2006</ref> |- | [[Orlando Jordan]] | 1980 | [[SAD]] | Sportista | G <ref>{{citation |title=Wrestler Orlando Jordan :: Bi and Proud |first=C.T |last=Summers |periodical=EDGE New York City |date = 15. 09. 2006. |accessdate = 27. 08. 2007.}}.</ref> |- | [[Mychal F. Judge]] | 1933-2001 | [[SAD]] | Sveštenik | G <ref>[http://www.saintmychal.com/story074.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928083608/http://www.saintmychal.com/story074.htm |date=2007-09-28 }} Retrieved Jan 2006</ref> |- | [[Isaac Julien]] | 1960 | [[UK]] | Umetnik, reditelj | G <ref>Rich, B. Ruby ([[2002-05-04]]). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_May_14/ai_85523501 Still a soul rebel: the work of Young Soul Rebels director Isaac Julien, from his films to his video installations, is honored with a retrospective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041230140520/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_May_14/ai_85523501 |date=2004-12-30 }}. ''[[The Advocate]]''. Retrieved on [[2007-04-02]].</ref> |- | [[Miranda July]] | 1974 | [[SAD]] | Spisateljica, rediteljka | B <ref>[https://web.archive.org/web/20050629002557/http://www.afterellen.com/People/2005/6/mirandajuly.html Interview with Miranda July] Retrieved Jan 2006</ref> |- | [[Sabine Jünger]] | 1973 | [[Nemačka]] | Političarka | L <ref>{{citation |url=http://www.bundestag.de/bp/2000/bp0008/0008076.html |title=Serie: Junge Journalisten Fragen Junge Abgeodnete |date=08. 09. 2000. |accessdate=22. 09. 2007. |publisher=Bundestag.de |first=Lan |last=Böhm |archive-date=2005-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050915141300/http://www.bundestag.de/bp/2000/bp0008/0008076.html |dead-url=yes }}</ref> |} == Reference == {{reflist}} {{Sadržaj spiska LGBT osoba}} [[Kategorija:LGBT osobe| F]] 1yvue5lq0v367o0a6u47tjyi61l7rmp 0 17530 42716250 42716166 2026-11-04T12:54:29Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti|Jugoslavenski komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716250 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = Stjepan Mesić | image = Stjepan Mesić (2004-02-25) (cropped).jpg | order = 2. | office = predsjednik Republike Hrvatske | primeminister = [[Ivica Račan]]<br />[[Ivo Sanader]]<br />[[Jadranka Kosor]] | term_start = 18. februar 2000. | term_end = 18. februar 2010. | predecessor = [[Zlatko Tomčić]] <small>(v.d.)</small> | successor = [[Ivo Josipović]] | office2 = 13. [[predsjednik SFRJ|predsjednik Predsjedništva SFRJ]] | primeminister2 = [[Ante Marković]] | term_start2 = 30. jun 1991. | term_end2 = 6. decembar 1991. | predecessor2 = [[Borisav Jović]] <small>''prije'' ispražnjenja</small> | successor2 = ''raspad Jugoslavije'' | order3 = 1. | office3 = premijer Hrvatske | president3 = [[Franjo Tuđman]] | term_start3 = 30. maj 1990. | term_end3 = 24. august 1990 | predecessor3 = [[Antun Milović]] <small>(predsjednik Izvršnog vijeća Sabora SR Hrvatske)</small> | successor3 = [[Josip Manolić]] | office4 = 2. [[predsjednika Hrvatskog sabora|predsjednik Zastupničkog doma Sabora]] | term_start4 = 7. septembar 1992. | term_end4 = 24. maj 1994. | predecessor4 = [[Žarko Domljan]] | successor4 = [[Nedjeljko Mihanović]] | order5 = 13. | office5 = generalni sekretar Pokreta nesvrstanih | term_start5 = 30. jun 1991. | term_end5 = 6. decembar 1991. | predecessor5 = [[Borisav Jović]] | successor5 = [[Branko Kostić]] | birth_date = {{bda|1934|12|24|df=y}} | birth_place = [[Orahovica]], [[Kraljevina Jugoslavija]]<br /><small>(sada [[v.d.]])</small> | death_date = | death_place = | party = [[nezavisni političar|nezavisni]] <small>(2000–present)</small><ref>http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/232289.html</ref> | otherparty = [[Savez komunista Hrvatske]] ([[SKJ]]) <small>(prije 1990.)</small><br />[[Hrvatska demokratska zajednica]] <small>(1990–1994)</small><br />[[Hrvatski nezavisni demokrati]] <small>(1994–1997)</small><br />[[Hrvatska narodna stranka]] <small>(1997–2000)</small> |spouse = [[Milka Dudundić]] |alma_mater = [[Sveučilište u Zagrebu]] |profession = [[sudac]]<br />[[menadžer]] |religion = ''nema'' ([[agnostik]])<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nacional.hr/clanak/55298/zivot-bez-boga-i-vraga-u-katolickoj-hrvatskoj |access-date=2010-02-20 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119122456/http://www.nacional.hr/clanak/55298/zivot-bez-boga-i-vraga-u-katolickoj-hrvatskoj |dead-url=yes }}</ref> }} '''Stjepan (Stipe) Mesić''' ([[Orahovica]], 24. prosinca 1934.), [[Hrvatska|hrvatski]] političar. Najpoznatiji je po tome što je bio posljednji predsjednik [[SFRJ]], odnosno [[predsjednik Republike Hrvatske]] od 2000. do 2010. godine. Stipe Mesić je godine [[1990]]. kao član [[Hrvatska demokratska zajednica|Hrvatske demokratske zajednice]] izabran za prvog predsjednika demokratski izabrane hrvatske vlade. Nekoliko mjeseci kasnije je izabran za hrvatskog predstavnika u [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništvu SFRJ]], a [[1991]]. je postao njegov posljednji predsjednik. Godine [[1992]]. je postao predsjednik Zastupničkog doma Sabora, ali je s te dužnosti smijenjen nakon sukoba s predsjednikom Franjom Tuđmanom u proljeće [[1994]]. godine. Tada je osnovao vlastitu stranku [[Hrvatski nezavisni demokrati]], koju je poslije napustio i priključio se [[Hrvatska narodna stranka|Hrvatskoj narodnoj stranci]]. Kao njen kandidat je izabran za predsjednika godine 2000, a 2005. je na novim izborima obranio svoj mandat koji je istekao [[2010]]. godine. == Rane godine == Mesić je rođen u [[Slavonija|slavonskom]] mjestu [[Orahovica|Orahovici]] gdje je i pohađao gimnaziju, a diplomirao je pravo na [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilištu u Zagrebu]]. Nakon studija, Mesić je radio u Orahovici i [[Našice|Našicama]]. Odslužio je vojsku, položio pravosudni ispit i radio kao općinski sudac. Oženio se Milkom rođ. Dudunić, i dobili su dvije kćeri. Sa cijelom obitelji preselio je u [[Zagreb]] i godine [[1964]]. postao direktor sektora općih poslova u poduzeću ''Univerzal Corporation''. Godine [[1966]]. izabran je kao neovisan građanin u Općinsko vijeće Orahovice, pobijedivši kandidate iz Saveza komunista te iz Socijalističkog saveza radnog naroda, a sljedeće godine je postao gradonačelnik Orahovice, i član Sabora SR Hrvatske. Pokrenuo je građenje prve privatne tvornice u [[SFRJ|Jugoslaviji]], zbog čega ga [[Josip Broz Tito|Tito]] optužuje da potiho uvodi [[kapitalizam]] (nezakonit po [[Ustav]]nom poretku). Poslije donošenja "[[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskoga književnog jezika|Deklaracije o položaju i imenu hrvatskoga jezika]]" 1967. godine, Mesić ju javno osuđuje u govoru pred Saborom, gdje je njene sastavljače prozvao kao: "političke diverzante koji razaraju temelje Jugoslavije". <ref>{{Cite web |url=http://www.vjesnik.com/html/2004/11/30/Clanak.asp?r=kom&c=1 |title=Archive copy |access-date=2010-07-14 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://archive.today/20070927003229/http://www.vjesnik.com/html/2004/11/30/Clanak.asp?r=kom&c=1 |url-status=dead }}</ref> Ipak, u 1970-ima Mesić je podržao [[Hrvatsko proljeće]], pa je optužen zbog "neprijateljske propagande" i osuđen na godinu dana zatvora nakon suđenja koje je trajalo 3 dana. Pokušavajući da poništi presude Mesić je bio dao žalbu pa se proces odužio do [[1975.]], kada je odslužio godinu dana u zatvoru u [[Stara Gradiška|Staroj Gradiški]]. == Prvi višestranački izbori i [[raspad SFRJ]] == Izabran je [[1990.]] kao kandidat [[HDZ]]-a na prvim višestranačkim izborima u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] nakon [[Drugi svjetski rat|2. svj. rata]]. Postao je [[premijer Hrvatske]], i na toj je funkciji bio u leto 1990.-e. Ipak, ubrzo je dao ostavku kako bi bio izabran u federativno predsjedništvo, gdje postaje potpredsjednik na mestu [[Stipe Šuvar]]a kojeg je HDZ opozvao. Predsjednici su se godišnje automatski izmjenjivali po ključu republika/pokrajina. Kad je bio red da Mesić bude predsjednik, srpski član predsjedništva [[Borisav Jović]] tražio je glasovanje. 4 člana ([[SR Srbija]], [[SR Crna Gora]], [[SAP Vojvodina]], [[SAP Kosovo]]) bili su protiv njega, a 4 člana ([[SR Hrvatska]], [[SR Slovenija]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SR Makedonija]]) bili su za. Posredovanjem Europske zajednice Mesić je na kraju ipak postao predsjednik. Nakon što je [[Hrvatska]] definitivno proglasila neovisnost, Mesić je podnio ostavku na mesto predsjednika [[SFRJ]] i vratio se u [[Zagreb]], gdje će po sklapanju primirja [[1992.]] godine biti izabran u Sabor i potom postati njegov predsjednik. Godine [[1994.]] istupio je iz [[HDZ]]-a i osnovao novu stranku, [[Hrvatski nezavisni demokrati|Hrvatske nezavisne demokrate]]. Kao razlog za istup navodio je protivljenje vladinoj politici prema [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], optužujući [[Franjo Tuđman|Tuđmana]] da želi podijeliti BiH s [[Slobodan Milošević|Miloševićem]]. Osim politike prema Bosni i Hercegovini Mesić je također bio kritizirao privatizaciju zbog pljačke i profiterstva kojom se ostvarivala Tuđmanova ideja o 100 obitelji. Godine [[1995.]] je sudjelovao na 2. saboru [[HSP]]-a, tj. [[HSP 1861|frakcije HSP-a]] odane [[Dobroslav Paraga|Dobroslavu Paragi]], na [[Zagrebački velesajam|Zagrebačkom velesajmu]]. Mesić je [[1997.]] zajedno s većim dijelom svoje stranke prešao u [[Hrvatska narodna stranka|Hrvatsku narodnu stranku]] (HNS) gdje je postao izvršni potpredsjednik stranke. == Predsjednički mandat == === Prvi predsjednički mandat === [[Datoteka:Vladimir Putin 16 April 2002-1.jpg|thumb|thumb|300px|Stjepan Mesić i [[Vladimir Putin]] na sastanku u [[Kremalj|Kremlju]] 16.4. 2002.]] Potpuno neočekivan Mesić je bio izabran za [[predsjednik Republike Hrvatske|predsjednika Hrvatske]] [[2000]]. godine nakon što je pobijedio u prvom krugu izbora, te u drugom krugu porazio kandidata [[Hrvatska socijalno liberalna stranka|HSLS-a]] i [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP-a]] [[Dražen Budiša|Dražena Budišu]]. Mesić je nastupio kao kandidat stranaka HNS, [[Hrvatska seljačka stranka|HSS]], [[Liberalna stranka|LS]] te [[Istarski demokratski sabor|IDS]]. Nakon što je preuzimanja dužnosti predsjednika, Mesić je istupio iz [[HNS]] zbog vlastite političke teorije da će on biti predsjednik svih građana. Kritizirao je politiku pokojnog predsjednika [[Franjo Tuđman|Tuđmana]] kao nacionalističku, autokratsku, bez slobode medija i s rođačkom privatizacijom. Na početku svoga prvog mandata odmah se zalagao se za liberalniji pristup kako bi se Hrvatska otvorila stranim investitorima, s manje više uspjeha. Kao predsjednik tijekom svog prvog mandata, umirovio je 7 hrvatskih generala koji su dvaput pisali otvorena pisma javnosti s kojima su protuzakonito kritizirali državnu politiku (vojnim osobama je zabranjeno javno kritiziranje državne politike u svim demokratskim državama) po pitanju suradnje s [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|haškim sudom]]. [[HDZ]] i Đapičev [[HSP]] su žestoko kritizirali tu odluku predsjednika kao opasan potez za nacionalnu sigurnost Hrvatske iako će 2003. godine po preuzimanju vlasti nastaviti s onom istom politikom koji su oficiri kritizirali. Tijekom ostatka prvog i cijelog drugog mandata Stjepan Mesić će povremeno biti izložen medijskim napadima napadima hrvatske ekstremne desnice i onih koje se kao Vojni ordinarij [[Juraj Jezerinac]] zalažu za izjednačavanje [[Ustaše|Ustaša]] i [[Partizani|Partizana]]. Tokom svoga predsjednikovanja u vanjskoj politici predsjednik Mesić se zalagao da Hrvatska postane članica [[Europska unija|Europske unije]] i [[NATO]]-a, ali i da se obnove ekonomski odnosi s nesvrstanima i [[Rusija|Rusijom]]. Također je pokrenuo obostrane isprike za moguće ratne zločine s predsjednikom [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]], što je dio hrvatske javnosti loše primio. Posebno pozitivno je bio primitak u [[Izrael|izraelskom]] parlamentu (Knesset), koji je bio prvijenac za Hrvatsku. Ondje se ispričao za istrebljenje Židova u [[NDH]] tijekom [[2. svjetski rat|2. svjetskog rata]], te se nakon njegovog govora počinju otvarati izravni diplomatski kanali s Izraelom. Bez obzira na sve kontroverze s crkvom, generalima, HDZom ili svoje greške Stjepan Mesić je tokom svojih predsjedničkih mandata uvijek bio najpopularniji političar u Hrvatskoj.<ref>{{Cite web |title=Stjepan Mesić i dalje najpopularniji političar |url=http://www.nacional.hr/clanak/10805/stjepan-mesic-i-dalje-najpopularniji-politicar |access-date=2010-07-14 |archive-date=2012-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717003846/http://www.nacional.hr/clanak/10805/stjepan-mesic-i-dalje-najpopularniji-politicar |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/mesic-najpopularniji-sanader-najnegativniji-politicar.html Dva rivala u mrtvoj utrci]</ref><ref>{{Cite web |title=Stipe Mesić: Branio partizane, odrekao se generala, napadao Crkvu, a Hrvati su ga ipak voljeli |url=http://vijesti-dana.info/2010/02/stipe-mesic-branio-partizane-odrekao-se-generala-napadao-crkvu-a-hrvati-su-ga-ipak-voljeli/ |access-date=2010-07-14 |archive-date=2010-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218123403/http://vijesti-dana.info/2010/02/stipe-mesic-branio-partizane-odrekao-se-generala-napadao-crkvu-a-hrvati-su-ga-ipak-voljeli/ |dead-url=yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Stjepan Mesić}} {{Premijeri Hrvatske}} {{Predsjednici SFRJ}} {{Predsjednici Hrvatske}} {{Lifetime|1934| |Mesić, Stjepan}} [[Kategorija:Hrvatski političari]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Predsjednici Hrvatske]] [[Kategorija:Biografije, Orahovica]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Hrvatsko proljeće]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] llip2h9cctz8xgo08lt33krsyfnd0bw 0 18706 42716329 42653759 2026-11-04T20:35:50Z Alekol 2231 /* Rođenja */ 42716329 wikitext text/x-wiki {{Year dab|1933}} {{godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|1933}} Godina '''1933''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXXIII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u nedjelju]] po gregorijanskom kalendaru. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1933''': <br /> [[1933#Januar/Siječanj|1]] • [[1933#Februar/Veljača|2]] • [[1933#Mart/Ožujak|3]] • [[1933#April/Travanj|4]] • [[1933#Maj/Svibanj|5]] • [[1933#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1933#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1933#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1933#Septembar/Rujan|9]] • [[1933#Oktobar/Listopad|10]] • [[1933#Novembar/Studeni|11]] • [[1933#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1933#Rođenja|Rođenja]] • [[1933#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Zvanični početak drugog [[Petogodišnji plan|Petogodišnjeg plana]] u SSSR (zadaci određeni na kongresu SKP(b) sledeće godine). * 1. 1. - U [[Druga Španska Republika|Španskoj Republici]] izbija drugi anarhistički ustanak. (→ [[:es:Insurrección anarquista de enero de 1933|es Wiki]]). * 1. 1. - [[Odbrana Velikog zida]]: Japanci i njihove marionete iz [[Mandžukuo|Mandžukua]] zauzimaju do maja kinesku provinciju Džehol ([[Rehe (provincija)|Žehe]]). * 1. 1. - Liberal [[Juan Bautista Sacasa]] postaje predsednik Nikaragve, dan pre [[Američka okupacija Nikaragve|povlačenja američkih marinaca]]; [[Anastasio Somoza García]] postaje direktor nacionalne garde. * [[5. 1.]] - Počinje gradnja mosta [[Golden Gate most|Golden Gate]] u zalivu San Francisca (završen [[1937]]). * 11 - [[12. 1.]] - Incident u Casas Viejasu u Andaluziji: Civilna i Napadačka garda brutalno guše anarhističku pobunu, 24 mrtvih. * [[15. 1.]] - Papa [[Pio XI.]] proglasio Svetu godinu povodom 1900 godina Isusovog raspeća i uskrsnuća. Istog dana se navodno pojavila [[Gospa od Banneuxa]] u Belgiji. * januar - [[Harry Beck]] predstavio javnosti [[topološka mapa|topološku mapu]] [[Londonski metro|Londonskog metroa]]. * [[20. 1.]] - U Pragu prikazan film "[[Ekstaza (film)|Ekstaza]]", nailazi na cenzuru zbog scena sa golotinjom. * [[23. 1.]] - Ratifikovan Dvadeseti amandman na [[Ustav SAD]]: počevši od [[1937]], Dan inauguracije je [[20.1.|20. jan/sij.]] umesto [[4.3.|4. marta/ožujka]]. * [[28. 1.]] - Nemački kancelar [[Kurt von Schleicher]] daje ostavku nakon što nije mogao dobiti diktatorska ovlašćenja od predsednika; [[Franz von Papen]] odbija mandat, što ostavlja otvoren put njegovom savezniku Adolfu Hitleru. * 28. 1. - [[Choudhry Rahmat Ali]] objavljuje Pakistansku deklaraciju, predlaže samostalnu državu ''Pakstan'' (kasnije [[Pakistan]]) za muslimane u [[Britanska Indija|Britanskoj Indiji]]. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1972-026-11, Machtübernahme Hitlers.jpg|thumb|300px|left|[[Adolf Hitler]] došao na vlast]] * [[30. 1.]] - ''[[Machtergreifung]]'': [[Adolf Hitler]] postao [[Njemački kancelar|njemačkim kancelarom]] u vladi sa konzervativnom većinom; nacisti su dobili unutrašnje poslove ([[Wilhelm Frick]]), [[Hermann Göring]] je ministar bez portfelja i v.d. pruski ministar policije - jurišnici mogu nekažnjeno napadati komuniste, socijaldemokrate ali i katoličku partiju Centrum tokom nove predizborne kampanje. Uveče parada pod bakljama [[Sturmabteilung|Smeđih košulja]], [[SS]]-ovaca i [[Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten|Čeličnih šlemova]], slične se narednih večeri održavaju i u drugim gradovima. * 30. 1. - Na radiju se prvi put javlja "[[Lone Ranger|Usamljeni rendžer]]". * [[31. 1.]] - Lider [[Hrvatska seljačka stranka (1904-1941)|HSS]] [[Vladko Maček]] uhapšen zbog [[Zagrebačke punktacije|Zagrebačkih punktacija]] (takođe, u intervjuu pariskim novinama izjavio da bi se Srbi i Hrvati trebali razdvojiti što je više moguće<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1933/02/02?pageIndex=00001 Politika, 2.2.1933, str. 1]. digitalna.nb.rs</ref>). === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - Prošle godine izabrani gen. [[Tiburcio Carías Andino]] postaje predsednik [[Honduras]]a (do 1949), nakon što je morao suzbiti pobunu dela liberala. * 1. 2. - U Nemačkoj raspušten Rajhstag i pruski Landtag, izbori u martu. * [[2. 2.]] - Mirovni sporazum između nikaragvanskog predsednika Sacase i lidera pobunjenika [[Augusto César Sandino|Augusta Sandina]] - Sandino se protivi Nacionalnoj gardi i Somozi, što će ga dogodine koštati glave. * [[4. 2.]] - [[Kraljevina Rumunjska|Rumunska]] vlada proglasila ratno stanje zbog železničarskih štrajkova. * [[5. 2.]] - Pobuna mornara na holandskom brodu ''De Zeven Provinciën'' pored Sumatre, okončana šest dana kasnije kada je od avionske bombe poginulo 23 mornara. * [[6. 2.]] - U sibirskom mestu [[Ojmjakon]] izmereno -67,7&nbsp;°C, rekord za severnu hemisferu. * [[7. 2.]] - Brod ''USS Ramapo'' zabeležio na severozapadu Pacifika najveći abnormalni talas - 34 metra. * [[9. 2.]] - Debata o kralju i otadžbini na [[Oxford University|Oxfordu]]: sa 275 prema 153 pobedio stav da se "ovaj dom neće ni pod kakvim okolnostima boriti za Kralja i Zemlju". * 9. 2. - Britanci i Holanđani postižu sporazum (''Tea Agreement'') o ograničenju izvoza čaja. [[Datoteka:Reichstagsbrand.gif|mini|220px|[[Paljenje Rajhstaga]]]] * [[12. 2.]] - [[14. 3.]] - [[Francusko osvajanje Maroka]] odn. Pacifikacija &mdash; Bitka na Bougaferu: berberska plemenska konfederacija [[Aït Atta]] na jugoistoku zemlje kapitulirala pred Francuzima. * [[15. 2.]] - Pokušaj ubistva izabranog predsednika Ruzvelta u Majamiju, fatalno ranjen gradonačelnik Čikaga [[Anton Cermak]]. * [[16. 2.]] - U Ženevi potpisan Pakt o organizaciji [[Mala Antanta|Male Antante]] (institucionalizacija bloka). * 16. 2. - [[Štrajk u Grivici 1933.|Štrajk u Grivici]] (→ [[:en:Grivița Strike of 1933|en Wiki]]): rumunska vojska ubila sedmoricu železničara koji su štrajkovali u Bukureštu (među uhapšenima je [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]]). * [[17. 2.]] - U Senatu SAD usvojen Blejnov zakon: državama podnesen Dvadeset prvi amandman za ukidanje [[Prohibicija|Prohibicije]] (ratifikovan sledećeg decembra). * 17. 2. - Prvi broj časopisa ''[[Newsweek]]''. * [[21. 2.]] - Otvoren je [[Nebotičnik]] u Ljubljani, sa 70 metara najviša zgrada KJ i Centralne Evrope. * [[24. 2.]] – Japanska delegacija napustila zasedanje [[Društvo naroda|Društva naroda]], nezadovoljna [[Litonov izveštaj|Litonovim izveštajem]] koji govori o japanskoj invaziji na [[Mandžurija|Mandžuriju]], Društvo ne donosi mere protiv Japana. * [[27. 2.]] - [[Paljenje Rajhstaga]] - povod za potpuno nacističko preuzimanje vlasti i masovno hapšenje komunista. * [[28. 2.]] - [[Dekret rajhspredsednika za zaštitu naroda i države]] ("Dekret paljevine Rajhstaga"): ukinute građanske slobode u Nemačkoj, vlada može preuzeti upravu nad državama u slučaju kršenja javnog reda, mnoga ovlašćenja rajhspredsednika preneta na Hitlerovu vladu - prvi čin nacističkog "[[Gleichschaltung|glajhšaltovanja]]" Nemačke. === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - U "Politici" se pojavila prva [[ukrštenica]] u nas (prva za odrasle, u "Politici za decu" je prva objavljena 10. marta 1932.<ref>[http://enigmagika.blogspot.com/2014/07/prva-politikina-ukrstenica-opet-prva-pa.html Prva "Politikina" ukrštenica, opet prva, pa još jednom prva]. enigmagika.blogspot.com</ref>). * 2. 3. - Premijera originalnog filma "[[King Kong (1933)|King Kong]]" u Njujorku. * 2. 3. - Jak zemljotres i cunami pogodio obalu Sanriku u Japanu. [[Datoteka:FDR in 1933.jpg|thumb|200px|[[Franklin Delano Roosevelt]], predsednik SAD 1933-45]] * [[4. 3.]] - [[Franklin Delano Roosevelt]] novi predsednik SAD (do [[1945]]): "Jedino čega treba da se plašimo je sam strah". [[Frances Perkins]] je kao sekretarica rada prva žena u kabinetu. * 4. 3. - Austrijski parlament suspendovan, kancelar [[Engelbert Dollfuss]] započeo vladavinu dekretima ([[austrofašizam]] protiv nacizma). * [[5. 3.]] - Izbori u Nemačkoj, [[nacisti]] uzimaju 44 % glasova (sa saveznicima imaju 52 %); komunistički i neki socijaldemokratski poslanici su ranije pohapšeni (lider KPD [[Ernst Thälmann]] će ostatak života provesti u samici); poslednji višestranački, mada neslobodni, izbori do 1949. na zapadu Nemačke, odn. do 1990. u celoj Nemačkoj. * [[5.3.|5]] - [[13. 3.]] - ''Bank Holiday'' u SAD: po objavi predsednika Ruzvelta na devet dana zatvorene sve banke i zamrznute finansijske transakcije kako bi se stabilizovao sistem. * [[9. 3.]] - [[Velika Depresija]]: Američki kongres započinje prvih 100 dana u kojem donosi zakone ''[[New Deal]]''-a. * [[10. 3.]] - Zemljotres u [[Long Beach, California|Long Beachu]], južna Kalifornija, 115 mrtvih. * [[12. 3.]] - Predsedničkim dekretom određeno da Nemačka ima dve zastave, staru carsku ([[Datoteka:Flag of Germany (1933–1935).svg|25px]]) i nacističku ([[Datoteka:Flag of the NSDAP (1920–1945).svg|25px]]) (od 1935. samo nacistička). * [[13. 3.]] - [[Joseph Goebbels]] na čelu novoosnovanog ministarstva narodne prosvete i propagande. * [[14. 3.]] - Dr. [[Ivan Pernar]] osuđen na godinu dana robije. * [[15. 3.]] - [[Dow Jones Industrial Average]] skočio sa 53.84 na 62.10 (15.34%) - do danas najveći jednodnevni procentni skok. * [[19. 3.]] - Ustavnim referendumom odobren novi [[ustav Portugala]], kojim je uveden [[António de Oliveira Salazar|Salazarov]] režim ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' (do 1974) - korporatistički, konzervativan, nacionalistički, često se naziva i fašistički. * [[21. 3.]] - "Dan Potsdama": novi nemački Rajhstag svečano otvoren u [[Garnizonska crkva (Potsdam)|Garnizonskoj crkvi]] u [[Potsdam]]u (zasedaće u [[Krollova opera|Krollovoj operi]] do 1942). * [[22. 3.]] - Otvoren [[Koncentracijski logor Dachau]], prvi u Njemačkoj. * 22/23. 3. - Velike snežne padavine u Beogradu i još nekim krajevima. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 102-14439, Rede Adolf Hitlers zum Ermächtigungsgesetz.jpg|mini|250px|Hitler traži i dobija od Rajhstaga diktatorska ovlašćenja]] * [[23. 3.]] - [[Zakon o vanrednom ovlašćenju (1933)|Zakon o vanrednom ovlašćenju]] (''Ermächtigungsgesetz'' tj. ''Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich''): daje nemačkoj vladi, tj. [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]], pravo da donosi zakone bez Rajhstaga - de fakto legalna diktatura. Zakon donesen sa 444:92 glasa, samo su socijaldemokrati glasali protiv. * [[25. 3.]] - U Beogradu umrla rumunska kneginja Lidija Bogdan, teško povređena u avionskoj nesreći ("kod Izvora", "na Samarnjači")<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1933/3/26?pageIndex=00005 "Политика", 26. mart 1933, str. 5]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (Digitalna narodna biblioteka Srbije)</ref>. * [[27. 3.]] - Japan napušta [[Društvo naroda]]. * [[31. 3.]] - [[Urugvaj]]ski predsednik [[Gabriel Terra]] raspušta skupštinu i zavodi diktaturu. * proleće - [[Holodomor]] u [[Ukrajinska SSR|Ukrajinskoj SSR]] je na vrhuncu, ima i kanibalizma (→ [[Glad u SSSR 1932-33]]). === April/Travanj === * [[1. 4.]] - U Njemačkoj počeo progon Jevreja bojkotom njihovih poslova i blokiranjem bankovnih računa ([[Julius Streicher]] organizovao jednodnevni bojkot jevrejskih radnji). * [[3. 4.]] - [[Douglas Douglas-Hamilton, 14th Duke of Hamilton|Lord Clydesdale]] na čelu prvog leta preko [[Mount Everest]]a. * [[4. 4.]] - Vazdušni brod [[USS Akron (ZRS-4)|USS Akron]] stradao u oluji kod New Jerseya, poginulo 73 od 76 članova posade. * [[5. 4.]] - Međunarodni sud pravde presudio da [[Grenland]] pripada Danskoj i osuđuje [[Zemlja Erika Crvenog|norveška zauzeća]] na istočnoj obali. * [[7. 4.]] - U SAD stupio na snagu Cullen–Harrisonov zakon koji dozvoljava prodaju piva i vina s niskim sadržajem alkohola (nezvanični Nacionalni dan piva u SAD). * 7. 4. - Zakon o obnovi državne službe u Nemačkoj uskraćuje državne pozicije (npr. učitelja, profesora, sudija) Jevrejima i političkim protivnicima nacista - prvi antisemitski zakon u Trećem rajhu; kasnije tokom meseca jevrejski lekari su isključeni iz zvaničnog osiguranja što će mnoge izbaciti iz posla. Legalizovana masovna nasilna čistka lokalnih vlasti koja je već počela. * [[8. 4.]] - Referendum u [[Zapadna Australija|Zapadnoj Australiji]] u korist otcepljenja od Australije. [[Datoteka:GolodomorKharkiv.jpg|mini|240px|[[Holodomor]]]] * [[9. 4.]] - Otvoren Ruski dom u Beogradu. * [[15. 4.]] - [[Pitanje tuniske naturalizacije]]: prvi neredi pokreta protiv francuskog državljanstva za Tunišane, ispoljen putem protivljenja sahrane muslimana francuskih državljana u muslimanskim grobljima - oživljavanje tuniskog nacionalnog pokreta. * april - Poslednja čarka [[Kastinski rat (Jukatan)|Kastinskog rata]] na [[Jukatan]]u - smatra se da su ovim posle 422 godine okončani [[Meksički indijanski ratovi]]. * [[19. 4.]] - SAD zvanično napuštaju [[zlatni standard]]. * [[20. 4.]] - Premijera [[Hanns Johst|Johstove]] predstave ''Schlageter'': replika "Kada čujem 'kultura', otkočim svoj brauning", u izmenjenom obliku postaje oličenje nacističkog stava prema kulturi. * [[26. 4.]] - [[Hermann Göring]], ministar unutrašnjih poslova Pruske, osnovao [[Gestapo]] (''Geheime Staatspolizei'', Tajna državna policija). * [[29. 4.]] - [[Vladko Maček]], glavni hrvatski političar, osuđen pred Sudom za zaštitu države na tri godine zatvora. Tri srpske partije ([[demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrati]], [[NRS|radikali]] i [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|zemljoradnici]]) osuđuju Mačekov progon. * 29. 4. - [[Anglo-Persian Oil Company]] sklopila dogovor sa persijskom (iranskom) vladom o monopolu na 60 godina. * travanj - U Nemačkoj zatvorena škola [[Bauhaus]]. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - Prvi maj je državni praznik u Nemačkoj, kao Dan nacionalnog rada, obeležava se masovnim marševima u nacističkoj organizaciji. * [[2. 5.]] - ''[[Gleichschaltung]]'': Hitler zabranjuje sindikate, zamjenjuje ih [[Njemačka fronta rada]]. * 2. 5. - Navodno prvi put u moderno doba viđena [[Nessie]], čudovište iz [[Loch Ness]]a. * [[5. 5.]] - [[Karl Jansky]] otkrio [[radio valovi|radio valove]] iz središta Mliječnog puta - rođenje [[radio astronomija|radio astronomije]]. * [[6. 5.]] - U [[Manastir Prohor Pčinjski|manastiru Prohor Pčinjski]] održan četnički kongres povodom tridesetogodišnjice [[Borba za Makedoniju|rada u Makedoniji]]. * [[8. 5.]] - [[Mahatma Gandi]] počinje 3-nedeljni post samopročišćenja, započinje kampanju za prava [[Nedodirljivi]]h ("Haridžana" ili "božje dece" kako ih naziva). [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 102-14597, Berlin, Opernplatz, Bücherverbrennung.jpg|mini|250px|[[Nacističko spaljivanje knjiga]]]] * [[10. 5.]] - Nemačko studentsko društvo organizuje [[Nacističko spaljivanje knjiga|spaljivanje 25.000 knjiga]] pred Rajhstagom, ministar propagande Goebbels drži govor - na univerzitetima istaknuto Dvanaest teza "protiv nenemačkog duha". * [[12. 5.]] - U SAD stupio na snagu Zakon o poljoprivrednom prilagođavanju: subvencije za smanjenje proizvodnje kako bi se povećala cena. * maj - Suđenje pripadniku Zemljoradničke stranke [[Branko Čubrilović|Branku Čubriloviću]] u Banjoj Luci<ref name="Sab">Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...</ref>. * [[17. 5.]] - Španska republika nacionalizovala crkvene objekte - papa ovo osuđuje sledećeg meseca u encikliki ''Dilectissima Nobis''. * [[18. 5.]] - U SAD osnovana [[Tennessee Valley Authority]], federalna agencija za elektrifikaciju i razvoj doline [[Tennessee (rijeka)|Tennesseeja]]. * 18. 5. - [[Nazinska tragedija]]: na ostrvo Nazino u Tomskoj oblasti, SSSR, stižu prvi od 6.000 deportovanih, dve trećine će umreti tokom leta. * [[20. 5.]] - U Austriji osnovan [[Otadžbinski front (Austrija)|Otadžbinski front]] kao jedina partija - po ugledu na italijanske fašiste, za katoličanstvo i nezavisnu Austriju. * [[22. 5.]] - Prvi komercijalni let [[Boeing 247]], prvog potpuno metalnog putničkog aviona: za 19,5 sati od San Francisca do New Yorka (samo 10 sedišta). * [[24. 5.]] - Posle skoro devet meseci okončan [[Kolumbijsko-peruanski rat]] oko teritorije u Amazoniji, tj. amazonske luke [[Leticia (Kolumbija)|Leticia]] - Društvo naroda dodeljuje Kolumbiji sledeće godine. * [[25. 5.]] - U Dubrovniku započeo XI. kongres [[P.E.N.]]-klubova, pod predsjedanjem [[H. G. Wells]]a - osuđen nacizam. * 25. 5. - Takigawin incident: prof. Pravnog fakulteta Univerziteta u Kjotu Takigawa Yukitoki otpušten pod optužbom da zastupa marksističku filozofiju - kolege podnose ostavke a i studenti se bune. * [[26. 5.]] - [[Australijska antarktička teritorija]]: posed prenesen sa Britanije na Australiju (blizu 5,9 miliona kv.km). * [[27. 5.]] - Premijera Diznijevog crtanog filma "Tri praseta". * [[27. 5.]] - [[1. 11.]] - Svetski sajam ''[[A Century of Progress]]'' u Čikagu. * [[28. 5.]] - Izbori u [[Slobodni Grad Danzig|S.G. Danzigu]]: nacisti na čelu sa [[Albert Forster|Albertom Forsterom]] dobijaju 38 od 72 mandata. * [[31. 5.]] - [[Primirje iz Tanggua]] između Kine i Japana, što se smatra krajem [[Japanska invazija Mandžurije|Japanske invazije Mandžurije]]: Kuomintangova vlada de fakto priznaje [[Mandžukuo]], Japanci okreću svoje proksi-armije prema zapadu (→ [[Akcije u Unutrašnjoj Mongoliji (1933–36)]]), rat se [[Drugi kinesko-japanski rat|nastavlja 1937]]. === Jun/Juni/Lipanj === [[Datoteka:Postcard of Nebotičnik (2).jpg|150px|mini|[[Nebotičnik]] u Ljubljani]] * [[1. 6.]] - Načela Hrvatskog [[ustaše|ustaškog]] pokreta: svim sredstvima za nezavisnu Hrvatsku, u kojoj "ne smije odlučivati nitko ko nije po koljenima i po krvi član Hrvatskog naroda". Ove godine "Ustaša - Hrvatska revolucionarna organizacija" menja ime u "Ustaša - Hrvatski oslobodilački pokret". * [[4. 6.]] - [[Radio Luksemburg]] počeo emitovanje, usmeren je ka Britanskim ostrvima. * [[6. 6.]] - U Nju Džersiju otvoren prvi [[autokino]] (''Drive-in theater''). * [[8. 6.]] - [[Max Baer]], polujevrejin, nokautirao Nemca [[Max Schmeling|Maxa Schmelinga]] u Njujorku. * [[10. 6.]] - Osnovan ''[[Reichskolonialbund]]'', krovna organizacija nemačkih kolonijalnih društava (centralizovana 1936). * [[12. 6.]] - Početak [[Londonska ekonomska konferencija|Londonske ekonomske konferencije]]: nije uspela jer je predsednik Ruzvelt odbacio valutnu stabilizaciju; nemački ministar [[Alfred Hugenberg]] izazvao buru predlogom da se Depresija okonča nemačkom ekspanzijom u Africi i istočnoj Evropi - nemačka vlada se ogradila od predloga. * jun - Režimska stranka Jugoslovenska radikalno-seljačka demokratija promenila ime u [[Jugoslovenska nacionalna stranka]]. * [[16. 6.]] - U SAD formirana [[National Recovery Administration|Administracija nacionalnog oporavka]] (NRA) za eliminaciju "destruktivne konkurencije" (1935. presuđeno da je neustavna). * 16. 6. - U Tel Avivu ubijen [[Haim Arlosoroff]], šef političkog odeljenja Jevrejske agencije - bio je kritikovan zbog pomirljivosti prema Arapima. * [[17. 6.]] - Masakr u Kanzas Sitiju: [[Pretty Boy Floyd]] pokušao da oslobodi Frenka Neša, ubio i njega i četvoricu agenata [[FBI]]. * [[20. 6.]] - Tajlandski general Phraya Phahonphonphayuhasena izveo vojni udar protiv sve autoritarnijeg premijera [[Phraya Manopakorn Nititada|Nititade]]. * [[21. 6.]] - Zabranjena nemačka Socijaldemokratska partija, u berlinskom predgrađu [[Köpenick]] dolazi do "krvave nedelje", u kojem su nacistički jurišnici ubili najmanje 23 od oko 500 pritvorenih. Zabranjena i [[Nemačka nacionalna narodna partija]] (DNVP), raniji Hitlerovi saveznici. * [[23. 6.]] - Požar u [[Đakovačka katedrala|Đakovačkoj katedrali]], izgorjele orgulje. * [[25. 6.]] - U Bugarskoj uvedeno opsadno stanje, objašnjeno zaverom komunista i VMRO-ovaca. * [[29. 6.]] - [[British South Africa Company|Britanska južnoafrička kompanija]] prodala svoja prava na minerale u [[Južna Rodezija|Južnoj Rodeziji]] tamošnjoj vladi (u Severnoj Rodeziji ih zadržava do 1964). === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Lowy radovan.JPG|mini|120px|[[Loewyeva visoka kuća]], prvi neboder u Zagrebu]] * [[4. 7.]] - [[SSSR|Sovjetski Savez]] potpisao "Konvenciju o definiciji agresije" sa Čehoslovačkom, Rumunijom, Turskom i Kraljevinom Jugoslavijom , koja je trebalo da omogući efikasnije otkrivanje agresorskih postupaka radi preduzimanja mera posredstvom [[Društvo naroda|Društva naroda]]. Bio je to prvi diplomatski sporazum između Kraljevine Jugoslavije i Sovjetskog Saveza (KJ priznaje SSSR tek [[1940]]). * 4 - 9. 7. - [[Rat za Čako]]: Druga Bitka za Nanawu je jedna od najkrvavijih u Južnoj Americi 20. veka, Bolivijci ne uspevaju zauzeti paragvajsko utvrđenje Nanawa, gube strategijsku inicijativu. * [[9. 7.]] - Otvoren muzej [[Matica srpska|Matice srpske]] u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. * [[13. 7.]] - [[Hitlerov pozdrav]] postaje obavezan za službenike u Nemačkoj. * [[14. 7.]] - Ubijen [[Josip Predavec]], potpredsednik Hrvatske seljačke stranke. * 14. 7. - U Nemačkoj donesen Zakon za sprečavanje nasledno obolelog potomstva koji legalizuje [[eugenika|eugeničku]] sterilizaciju - stupa na snagu sledećeg januara. * 14. 7. - [[NSDAP]] proglašena za jedinu partiju u Nemačkoj. * [[15. 7.]] - U Rimu potpisan [[Četvorni pakt]] Italije, Francuske, V. Britanije i Nemačke - želi se održanje mira kroz Društvo naroda. * [[16. 7.]] - Brod "[[Jadran (brod)|Jadran]]" stigao iz Hamburga u Tivat, nakon "reparatura" odlazi u Split. * [[20. 7.]] - Potpisan ''[[Reichskonkordat]]'' između Vatikana i Nemačke - garantovana prava crkve u zamenu za nemešanje u politiku. Katolička partija Centrum, izložena velikom pritisku, raspustila se još ranije. * [[22. 7.]] - [[Wiley Post]] je prvi sam obleteo svet, za 7 dana, 18 sati i 49 minuta. * [[29. 7.]] - [[14. 8.]] - Četvrti ''[[Congrès Internationaux d'Architecture Moderne]]'' (CIAM) održan na brodu između Marseja i Atene, razgovara se o principima "Funkcionalnog grada" ([[Le Corbusier]] objavio "[[Atenska povelja|Atensku povelju]]" 1943). === Avgust/August/Kolovoz === * [[1. 8.]] - Srpski aeroklub ([[1921]]) obnovljen pod imenom "Naša krila". * 1. 8. - [[Sukarno]], aktivista za nezavisnost Indonezije, uhapšen od [[Nizozemske Istočne Indije|holandskih vlasti]] - biće u unutrašnjem progonstvu sve do japanske invazije 1942. * [[2. 8.]] - U SSSR otvoren [[Belomorsko-baltički kanal]], građen prinudnim radom. * [[7. 8.]] - [[Pokolj u Simelu]] - u severnom Iraku ovih dana ubijeno oko 3.000 [[Asirci|asirskih]] hrišćana. * [[12. 8.]] - Predsednik Kube [[Gerardo Machado]] pobegao iz zemlje usled nereda i pobuna u vojsci. * avgust - Italijanski manevri na granici sa Jugoslavijom, izgrađena nova vojna postrojenja, u toku kolonizacija iz Kalabrije<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1933/09/03?pageIndex=00003 Politika, 3.9.1933, str. 3]. digitalna.nb.rs</ref>. * avgust - Osnovan [[Svetski komitet protiv rata i fašizma]]. * [[17. 8.]] - Prikazan ''[[The Private Life of Henry VIII]]'', prvi britanski film nagrađen oskarom, za najboljeg glumca. * [[18. 8.]] - Na radio izložbi u Berlinu je predstavljen jeftini "narodni prijemnik", ''[[Volksempfänger]] VE301''. * [[19. 8.]] - Školski brod "[[Jadran (brod)|Jadran]]" upisan u flotnu listu [[Kraljevska Ratna mornarica|KRM]]. * 19. 8. - Austrijski kancelar Dollfuss posetio Mussolinija u Riccioneu, dobija garancije protiv nemačke pretnje. * [[23. 8.]] - Diplomirala Danica Tomić, prva Jugoslovenka vazduhoplovni pilot. * [[25. 8.]] - Zemljotres u [[Sečuan]]u, oko 9.000 mrtvih. * 25. 8. - [[Sporazum Haavara]] između Hitlerove vlade i cionista za olakšanje iseljavanja Jevreja u Palestinu. * [[28. 8.]] - Na vašaru u [[Varvarin]]u razjarena masa linčovala troje Cigana, misleći da su ukrali i oslepeli jednu devojčicu<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1933/8/29?pageIndex=00005 Политика, 29. avgust 1933, str. 5]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (zapravo siroče jedne Rumunke koju je uzela ubijena Živana Marinković<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1937/1/1?pageIndex=00011 Политика, 1. januar 1937., str. 11]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>). Devet lica je osuđeno na po osam meseci zatvora krajem 1936.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/12/31?pageIndex=00008 "Vreme", 31. dec. 1936]</ref> * 28. 8. - Francuske trupe okupirale [[Andora|Andoru]] usled tamošnjih nereda. * [[30. 8.]] - Jevrejski filozof [[Theodor Lessing]] ubijen u Češkoj od strane pronacističkih sudetskih Nemaca. === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - U Rimu potpisan italijansko-sovjetski pakt o nenapadanju. * [[5. 9.]] - Narednički puč na čelu sa [[Fulgencio Batista|Fulgenciom Batistom]] obara predsednika [[Carlos Manuel de Céspedes y Quesada|de Céspedesa]]. Na čelo [[Kuba|Kube]] prvo dolazi Pentarhija, a od 10. 9. [[Ramón Grau]]; Batista je unapređen iz narednika u pukovnika i postavljen za načelnika generalštaba. * [[8. 9.]] - [[Ghazi I. (Irak)|Ghazi I.]] je novi kralj [[Kraljevina Irak|Iraka]] (do [[1939]]). * 8. 9. - Španski premijer [[Manuel Azaña]] dao ostavku na traženje predsednika [[Niceto Alcalá-Zamora|Alcalá-Zamore]], sledi [[Alejandro Lerroux]]. * [[12. 9.]] - Civilni avion [[Farman F.300]] pao kod [[Ljubljana|Ljubljane]] usled loše vidljivosti, poginula dva člana posade (pilot [[Viktor Nikitin]]) i šest putnika - prve žrtve civilnog vazduhoplovstva u Jugoslaviji. * [[13. 9.]] - Skoro četvrt miliona ljudi na paradi zahvalnosti Administraciji nacionalnog oporavka u Njujorku, u organizaciji njenog lidera [[Hugh S. Johnson]]a (percipirane sličnosti sa fašizmom). * [[14. 9.]] - Turska i Grčka potpisuju ugovor o prijateljstvu. * [[17. 9.]] - Utemeljen "[[Vukov sabor]]", najstarija kulturna manifestacija u Srbiji. * [[21. 9.]] - [[23. 12.]] - [[Lajpciški proces]] za paljenje Rajhstaga, na kome će se proslaviti [[Georgi Dimitrov]]. * [[22. 9.]] - U Nemačkoj je osnovana Rajhskomora kulture, ''[[Reichskulturkammer]]'', povezana sa ministarstvom propagande, za kontrolu nad kulturnim životom. * [[23. 9.]] - [[Adolf Hitler]] svečano započinje gradnju mreže [[Autobahn]]ova (u stvari prvi je izgrađen 1932.). * [[26. 9.]] - Eksplozija paklene mašine u Đevđeliji, poginula dva lica. Bugarska banda je tri dana kasnije pokušala postaviti eksploziv pod prugu Udovo-Đevđelija ali su osujećeni<ref>''Borba sa komitskom bandom koja je postavila paklenu mašinu u Đevđeliji''. Politika, 1. okt. 1933, str. 4</ref>. * 26. 9. - U [[Memphis, Tennessee|Memphisu]] uhapšen [[Machine Gun Kelly]], njegov uzvik ''Don't shoot, G-Men!'' navodno daje nadimak agentima [[FBI]] (zapravo je posvedočen ranije). * [[27. 9.]] - Rumunski i jugoslovenski kralj prisustvuju Stalnom savetu [[Mala Antanta|Male Antante]] u [[Sinaja|Sinaji]], Rumunija. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - U [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] je [[Konrad Henlein]] objavio osnivanje "''Zavičajne fronte sudetskih Nijemaca''". * [[3. 10.]] - Jugoslovenski kraljevski par u poseti [[Bugarska|Bugarskoj]] (Evksinograd kod [[Varna|Varne]]), sutradan su u [[Carigrad]]u, razgovor sa predsednikom [[Kemal Atatürk|Ataturkom]]. * 3. 10. - Nacista pucao na austrijskog kancelara Dolfussa u zgradi Parlamenta. * [[4. 10.]] - ''Schriftleitergesetz'' ("Urednički zakon"): od Nove godine u Nemačkoj zabranjen rad nearijevcima u novinarstvu. * [[7. 10.]] - Kralj Aleksandar posetio [[Krf]]. * 7. 10. - Osnovan [[Air France]]. * [[10. 10.]] - Putnički avion [[Boeing 247]] oboren eksplozijom bombe u Indijani, sedam mrtvih - prvi dokazani slučaj sabotaže komercijalnog aviona. * [[11. 10.|11]] - [[25. 10.]] - Boworadetova pobuna: tajlandski princ pokreće pobunu, rojalističku kontrarevoluciju, protiv vlade (apsolutna monarhija je ukinuta tek prošle godine), ali rezultat je slabljenje autoriteta kralja [[Prajadhipok]]a. * [[14. 10.]] - Nemačka vlada odlučila da napusti Konferenciju za razoružanje i [[Društvo naroda]]. * [[17. 10.]] - [[Albert Einstein]] stiže u SAD, kao izbeglica iz Nemačke. * [[26. 10.]] - Objavljena ''[[Gelöbnis treuester Gefolgschaft]]'' ("Zakletva najvernijeg sledbeništva"), 88 nemačkih književnika izražava lojalnost Hitleru. * [[27. 10.]] - Vrhunac nereda u Palestini, sa 27 mrtvih u Jafi; pretučen je i stari [[Musa al-Husayni]], šef Izvršnog komiteta Palestinskog arapskog kongresa. Arapi su se tokom meseca bunili protiv jevrejskog useljavanja i Britanskog mandata koji im navodno pomaže u kupovini zemlje. * [[29. 10.]] - [[José Antonio Primo de Rivera]] osnovao [[Falanga (Španija)|Falangu]] u Španiji. === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - Španski [[Baski]] glasaju za autonomiju. * [[8. 11.]] - Ubijen kralj Afganistana [[Mohammed Nadir Shah]], nasleđuje ga [[Mohamed Zahir]] (do [[1973]]). * [[11. 11.]] - U [[Pirot]]u otkriven spomenik grčkim ratnicima. * 11. 11. - Vanredno stanje u Austriji usled nacističkih terorističkih akcija. * 11. 11. - Prva pojava [[Dust Bowl]]a pogađa [[Južna Dakota|Južnu Dakotu]] - jaka oluja ("velika crna mećava") nosi površinski sloj zemlje sa sobom. * [[12. 11.]] - Izbori u Nemačkoj sa samo jednom listom - [[NSDAP|Nacional-socijalistička radnička partija]] [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] - koja dobija 92,2% glasova. Istovremeno i referendum, na kome je sa 93,4% podržana odluka o napuštanju Društva naroda i Konferencije o razoružanju. * 12. 11. - [[Datoteka:Flag of the First East Turkestan Republic.svg|25px|border]] [[Ujguri]] u [[Kašgar]]u proglasili Prvu [[Istočnoturkestanska Islamska Republika|Istočnoturkestansku Islamsku Republiku]] - ugušena do aprila. * [[16. 11.]] - [[SAD]] i [[Sovjetski savez]] uspostavile formalne diplomatske odnose. * 16. 11. - [[Jimmie Angel]] preleteo preko visokog vodopada u Venecueli koji će biti nazvan po njemu - [[Angelov vodopad]]. * [[17. 11.]] - Prikazan film ''[[Duck Soup]]'' braće Marx. * [[19. 11.]] - Izbori u Španskoj Republici, prvi sa ženskim pravom glasa - najviše glasova dobile desničarske stranke. * novembar - Suđenje nekim Demokratama i Zemljoradnicima u Srbiji<ref name="Sab"/>. * [[24. 11.]] - Adolf Hitler potpisao zakon o zaštiti životinja - zabranjene nehumane prakse u industriji i medicini. * [[27. 11.]] - U okviru Nemačkog radnog fronta osnovana organizacija za razonodu ''[[Kraft durch Freude]]'' ("Snaga putem radosti"). === Decembar/Prosinac === * [[5. 12.]] - XXI amandman na [[Ustav SAD]] ukida Prohibiciju (stupa na snagu [[15. 12.]]). * [[8. 12.]] - U Španiji, u Saragosi, izbija treći i poslednji anarhistički ustanak. ([[:es:Insurrección anarquista de diciembre de 1933|es Wiki]]). * [[9. 12.]] - Ekspresni voz Barselona-Sevilja iskočio iz šina usled sabotaže, najmanje 24 mrtvih. * [[10. 12.]] - Bugarski kraljevski par u uzvratnoj poseti Jugoslaviji. * 10. 12. - Rumunjska vlada zabranila Željeznu gardu prije izbora kasnije tijekom mjeseca. * [[11. 12.]] - [[Rat za Čako]]: dve bolivijske divizije u džepu Campo Vía se predaju Paragvajcima, stradalo oko 2.000 Bolivijaca, predalo se 7.000. * [[16. 12.]] - Kralj Aleksandar stigao sa kraljicom u Zagreb, na proslavu svog rođendana; [[ustaše]] planirale atentat, ali izvršilac odustao; uhapšena trojica "sumnjivih lica", pri čemu je poginuo jedan policajac. * [[17. 12.]] - Umro [[13. Dalaj Lama]], Thubten Gyatso - naslednik, [[Tenzin Gjatso]], biće pronađen 1937. * [[18. 12.]] - [[Alejandro Lerroux]] ponovo španski premijer (do 1935), u koaliciji sa Španskom konfederacijom autonomnih desničara. * [[21. 12.]] - Odlučeno da se [[Dominion Newfoundland]] privremeno vrati u status britanske krunske kolonije, usled finansijskih problema. * [[24. 12.]] - Železnička nesreća kod mesta [[Lagny-sur-Marne|Lagny]] u Francuskoj, 217 mrtvih. * [[26. 12.]] - Osnovan [[Nissan Motors]]. * 26. 12. - Na Sedmoj Panameričkoj konferenciji potpisana Montevideoska konvencija kojom se definiše državnost. Državni sekretar SAD [[Cordell Hull]] na konferenciji afirmisao [[Politika dobrog suseda|Politiku dobrog suseda]], protivljenje intervencijama u drugim zemljama. * 26. 12. - Prikazan film ''[[Queen Christina]]'', veliki kritički i komercijalni uspeh.. * [[29. 12.]] - [[Kraljevina Rumunjska|Rumunjski]] premijer [[Ion G. Duca]] postao je u Sinaji žrtvom atentata fašističke tajne organizacije "[[Željezna garda]]", kratica trojke ubojica bila je ''Nicadori''. === Kroz godinu === * [[Otto Röhm]] patentirao [[poli(metil metakrilat)]] pod markom Plexiglas. * [[Norman Haworth]] i [[Edmund Hirst]] s jedne i [[Tadeusz Reichstein]] s druge strane sintetisali [[vitamin C]]. * U Nemačkoj uspostavljena [[teleks]] mreža, prva poruka između Hamburga i Berlina 16. 10.. * [[André Parrot]] počinje istraživanje [[Mari (Sirija)|Marija]] na istoku Sirije. * [[Edwin Armstrong]] razvio [[Frekvencijska modulacija|modulaciju frekvencije]]. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1933.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Joe Orton]], engleski dramski pisac († [[1967]]) * 1. 1. - [[Ranko Bugarski]], lingvista, profesor BU († [[2024]]) * [[4. 1.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] († [[2026]]) * [[5. 1.]] - [[Radmila Bakočević]], srpska operska pevačica * [[6. 1.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista, istoričar umetnosti († [[2026]]) * [[9. 1.]] - [[Milica Manojlović]], osnivač i dirigent Hora "Kolibri" († [[2008]]) * [[9. 1.]] - [[Borislav Ćorković]] - Reba, košarkaški trener († [[2006]]) * [[15. 1.]] - [[Josip Pankretić]], hrvatski političar († [[1998.]]) * [[16. 1.]] - [[Susan Sontag]], američka književnica († [[2004]]) * [[17. 1.]] - [[Dalida]], pevačica († [[1987]]) * [[18. 1.]] - [[John Boorman]], filmski režiser * 18. 1. - [[David Bellamy]], botaničar, TV voditelj († [[2019]]) * [[22. 1.]] - [[Siniša Pavić]], književnik i scenarista († [[2024]]) * [[24. 1.]] - [[Asim Ferhatović]], bosanski nogometaš († [[1987]]) * [[25. 1.]] - [[Corazon Aquino]], predsednica Filipina († [[2009]]) * [[27. 1.]] - [[Domagoj Ante]], hrvatski političar i popularna muzika * [[1. 2.]] - [[Svetlana Velmar-Janković]], srpska književnica († [[2014]]) * [[5. 2.]] - [[Miloš Milutinović]], srpski fudbaler († [[2003]]) * [[8. 2.]] - [[Brana Crnčević]], književnik i publicista († [[2011]]) * [[10. 2.]] - [[Eugen Gvozdanović]], dirigent i kompozitor († [[2005]]) * [[12. 2.]] - [[Costa-Gavras]], filmski režiser * [[13. 2.]] - [[Zdravko Šotra]], TV i filmski reditelj i scenarista († [[2025]]) * 13. 2. - [[Kim Novak]], glumica * [[18. 2.]] - [[Yoko Ono]], umetnica, supruga Johna Lennona * 18. 2. - [[Bobby Robson]], fudbaler, trener († [[2009]]) * [[21. 2.]] - [[Nina Simone]], pevačica, kantautorka, pijanistkinja († [[2003]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[1. 3.]] - [[Špiro Guberina]], glumac († [[2020]]) * [[5. 3.]] - [[Walter Kasper]], kardinal, teolog * [[14. 3.]] - [[Michael Caine]], britanski glumac * 14. 3. - [[Quincy Jones]], muzičar, producent († [[2024]]) * [[15. 3.]] - [[Ruth Bader Ginsburg]], sutkinja Vrhovnog suda SAD († [[2020]]) * [[19. 3.]] - [[Philip Roth]], književnik († [[2018]]) * [[22. 3.]] - [[Abulhassan Banisadr]], predsednik Irana († [[2021]]) * [[26. 3.]] - [[Tinto Brass]], filmski režiser († [[2026]]) * [[2. 4.]] - [[György Konrád]], književnik († [[2019]]) * [[7. 4.]] - [[Dragan Lubarda]], slikar, profesor FLU u Bg. († [[2017]]) * 7. 4. - [[Voja Mirić]], glumac († [[2019]]) * [[9. 4.]] - [[Jean-Paul Belmondo]], glumac († [[2021]]) * [[12. 4.]] - [[Montserrat Caballé]], operna pjevačica († [[2018]]) * [[15. 4.]] - [[Živojin Pavlović]], filmski režiser i književnik († [[1998]]) * 15. 4. - [[David Hamilton]], fotograf († [[2016]]) * [[19. 4.]] - [[Jayne Mansfield]], američka glumica († [[1967]]) * 19. 4. - [[Anđela Potočnik]], folklorna umjetnica († [[2013]]) * [[23. 4.]] - [[Vartkes Baronijan]], kompozitor († [[1993]]) * [[26. 4.]] - [[Arno Allan Penzias]], fizičar, radio astronom, nobelovac († [[2024]]) * [[30. 4.]] - [[Willie Nelson]], country pjevač, glumac === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[3. 5.]] - [[James Brown]], afričko-američki pevač i tekstopisac († [[2006]]) * [[7. 5.]] - [[Damir Mejovšek]], hrvatski dramski umjetnik († [[2006]].) * 7. 5. - [[Nexhmije Pagarusha]], pevačica († [[2020]]) * [[9. 5.]] - [[Lukijan (Vladulov)]], episkop osječkopoljski i baranjski († [[2017]]) * [[11. 5.]] - [[Zoran Radmilović]], glumac († [[1985]]) * 11. 5. - [[Milan Kurepa]], srpski fizičar, akademik († [[2000]]) * 11. 5. - [[Louis Farrakhan]], lider Nacije islama * [[17. 5.]] - [[Veselin Đuretić]], istoričar († [[2020]]) * [[22. 5.]] - [[Tomislav Peternek]], fotograf († [[2024]]) * [[23. 5.]] - [[Joan Collins]], britanska glumica * [[5. 6.]] - [[Velimir Bata Živojinović]], srpski glumac († [[2016]]) * [[7. 6.]] - [[Slobodan Selenić]], srpski književnik († [[1995]]) * [[8. 6.]] - [[Joan Rivers]], glumica, komičarka († [[2014]]) * [[9. 6.]] - [[Vladislav Jovanović]], srpski diplomata († [[2026]]) * [[11. 6.]] - [[Gene Wilder]], glumac, komičar († [[2016]]) * [[13. 6.]] - [[Jovan Kašić]], lingvista († [[1987]]) * 13. 6. - [[Dragomir Bojanić Gidra]], glumac († [[1993]]) * [[15. 6.]] - [[Predrag Koraksić Corax]], karikaturista († [[2026]]) * [[19. 6.]] - [[Otto Barić]], hrvatski nogometni trener († [[2020]]) * [[20. 6.]] - [[Danny Aiello]], glumac († [[2019]]) * [[22. 6.]] - [[Dianne Feinstein]], američka političarka († [[2023]]) * [[26. 6.]] - [[Claudio Abbado]], talijanski dirigent († [[2014]]) * 26. 6. - [[Raša Popov]], novinar, književnik († [[2017]]) * [[29. 6.]] - [[Mirko Šouc]], dirigent, kompozitor († [[2023]]) * 29. 6. - [[Aleksandar Joksimović]], modni kreator († [[2021]]) * [[30. 6.]] - [[Tomislav Ivić]], nogometaš, trener († [[2011]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[12. 7.]] - [[Olga Poznatov]], srpska glumica († [[1996]]) * [[17. 7.]] - [[Kosta Dimitrijević]], književnik, publicista, novinar († [[2021]]) * [[20. 7.]] - [[Predrag Milinković]] - Preža, najpoznatiji epizodista ju-filma († [[1998]]) * 20. 7. - [[Cormac McCarthy]], književnik († [[2023]]) * [[23. 7.]] - [[Richard Rogers]], britanski arhitekt († [[2021]]) * [[11. 8.]] - [[Jerry Falwell]], teleevangelista († [[2007]]) * [[18. 8.]] - [[Roman Polanski]], francusko-poljski režiser i glumac * 18. 8. - [[Just Fontaine]], fudbaler, trener († [[2023]]) * [[22. 8.]] - [[Sylva Koscina]], glumica († [[1994]]) * [[30. 8.]] - [[Ivan Kušan]], hrvatski književnik i akademik († [[2012]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[7. 9.]] - [[Stevan K. Pavlović]], istoričar († [[2022]]) * [[10. 9.]] - [[Karl Lagerfeld]], modni kreator († [[2019]]) * [[13. 9.]] - [[Duško Trifunović]], književnik, scenarist i tekstopisac († [[2006]]) * [[19. 9.]] - [[Husein Džanić]], bosanskohercegovački hemičar († [[1994]].) * 19. 9. - [[David McCallum]], škotski glumac († [[2023]]) * [[30. 9.]] - [[Josip Turčinović]], hrvatski katolički svećenik († [[1990]].) * [[4. 10.]] - [[Latinka Perović]], politikolog, političar i publicista († [[2022]]) * 4. 10. - [[Miodrag Đurić]] - Dado, slikar († [[2010]]) * [[15. 10.]] - [[Dušanka Sifnios]], balerina († [[2016]]) * [[20. 10.]] - [[Marija Ujević-Galetović]], kiparica, članica HAZU († [[2023]]) * [[24. 10.]] - [[Braća Kray]], kriminalci († 1995 i 2000) * [[28. 10.]] - [[Garrincha]], brazilski nogometaš († [[1983]].) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[3. 11.]] - [[Jeremy Brett]], engleski glumac († [[1995]]) * 3. 11. - [[Jelena Žigon]], srpska glumica († [[2018]]) * 3. 11. - [[Života Panić]], general-pukovnik JNA i VJ, načelnik generalštaba († [[2003]]) * 3. 11. - [[Michael Dukakis]], američki političar * 3. 11. - [[Amartya Sen]], ekonomista, nobelovac * [[9. 11.]] - [[Lucian Pintilie]], filmski režiser († [[2018]]) * [[12. 11.]] - [[Bora Ivkov]], šahovski velemajstor († [[2022]]) * 12. 11. - [[Jalal Talabani]], predsednik Iraka († [[2017]]) * [[19. 11.]] - [[Larry King]], TV novinar i voditelj († [[2021]]) * [[21. 11.]] - [[Mihajlo Kostić Pljaka]], glumac († [[2001]]) * [[6. 12.]] - [[Donka Špiček]], urednik Programa za decu i mlade TV Beograd († [[2016]]) * [[7. 12.]] - [[Krsto Papić]], filmski redatelj († [[2013]]) * [[19. 12.]] - [[Ivo Serdar]], hrvatski glumac († [[1985]].) * [[23. 12.]]- [[Akihito]], japanski car * [[28. 12.]] - [[Bogdan Trifunović]], srpski političar (SPS) († [[2007]]) * [[29. 12.]] - [[Tomislav Raukar]], hrvatski povjesničar († [[2020]]) * 29. 12. - [[Jevrem Brković]], književnik († [[2021]]) === Kroz godinu === * [[Branislav Vukašinović]], novinar, TV voditelj († [[2011]]) * [[Konrad Kolšek]], general-pukovnik JNA († [[2009]]) * [[Obrad Piljak]], predsjednik Predsjedništva SR BiH († [[2013]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1933.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[5. 1.]] - [[Calvin Coolidge]], bivši predsednik SAD (* [[1872]]) * [[17. 1.]] - [[Louis Comfort Tiffany]], umetnik, dizajner (* [[1848]]) * [[31. 1.]] - [[John Galsworthy]], književnik, nobelovac (* [[1867]]) * 31. 1. - [[Alfredo Salafia]], balsamer (* [[1869]]) * [[3. 2.]] - [[Vasa Eškićević]], slikar (* [[1867]]) * [[6. 3.]] - [[Anton Cermak]], gradonačelnik Čikaga (* [[1873]]) * [[18. 3.]] - [[Vendelin Vošnjak]], slovenski franjevac hrvatskog porijekla (* [[1861]].) * [[23. 3.]] - [[Raja Pavlović]], srpski glumac (* [[1861]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[William A. Moffett]], američki admiral (* [[1869]]) * [[18. 4.]] - [[Srećko Albini]], hrvatski skladatelj i dirigent (* [[1862]].) * [[22. 4.]] - [[Henry Royce]], proizvođač automobila (* [[1863]]) * [[25. 4.]] - [[Franz Nopcsa von Felső-Szilvás]], pionir paleobiologije i albanologije (* [[1877]]) * [[29. 4.]] - [[Konstantin Kavafi]], pesnik (* [[1863]]) * [[6. 5.]] - [[Li Ching-Yuen]], kineski travar, navodno star preko 200 godina * [[13. 5.]] - [[Marija Margita Bogner]], časna sestra (* [[1905]]) * [[26. 5.]] - [[Jimmie Rodgers (country pjevač)]] (* [[1897]]) * [[27. 5.]] - [[Vjekoslav Spinčić]], hrvatski političar (* [[1848]].) * 27. 5. - [[Ljubica Ivošević-Dimitrov]], srpsko-bugarska proleterska pesnikinja (* 1884) * [[3. 6.]] - [[Jefrem Bojović]], episkop žički (* [[1851]]) * [[7. 6.]] - [[Dragutin Domjanić]], hrvatski pjesnik (* [[1875]].) * [[20. 6.]] - [[Clara Zetkin]], njemačka [[revolucionarka]] i članica međunarodnoga radničkog pokreta (* [[1857]].) * [[29. 6.]] - [[Roscoe Arbuckle]], glumac, komičar, režiser (* [[1887]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[3. 7.]] - [[Hipólito Yrigoyen]], bivši predsednik Argentine (* [[1852]]) * [[10. 7.]] - [[Vid Vuletić Vukasović]], književnik, povjesničar (* [[1853]]) * [[14. 7.]] - [[Josip Predavec]], hrvatski političar, povjesničar, agronom (* [[1884]]) * [[3. 8.]] - [[Dinko Šimunović]], književnik (* [[1873]]) * [[11. 8.]] - [[Miloš Marković (revolucionar)|Miloš Marković]], rukovodilac KPJ (* [[1901]]) * [[13. 8.]] - [[Hasan Priština]], albanski političar (* [[1873]]) * [[22. 8.]] - [[Aleksandros Kondulis]], grčki general (* [[1859]]) * 22. 8. - [[Mihailo Urošević]], episkop šabački (* [[1868]]) * [[23. 8.]] - [[Adolf Loos]], austrijski arhitekta (* [[1870]].) * [[27. 8.]] - [[Emil Gavrila]], srpski advokat i političar (* [[1861]]) * [[3. 9.]] - [[Ivo Pilar]], hrvatski političar, povjesničar (* [[1874]]) * [[7. 9.]] - [[Edward Grey]], britanski političar (* [[1862]]) * [[8. 9.]] - [[Fejsal I (Irak)|Fejsal I]], kralj Iraka (* [[1883]]) * [[10. 9.]] - [[Giuseppe Campari]], operski pevač i automobilista (* [[1892]]) * [[12. 9.]] - [[Viktor Nikitin]], jugoslovenski pilot (* [[1893]]) * [[20. 9.]] - [[Annie Besant]], britanska aktivistkinja, teozofkinja (* [[1847]]) * [[21. 9.]] - [[Milorad Gođevac]], lekar i srpski nacionalni radnik (* [[1860]]) * [[28. 9.]] - [[Alexander von Krobatin]], austrougarski feldmaršal (* [[1849]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[3. 10.]] - [[Evgenije Letica]], bivši mitropolit dabrobosanski (* [[1858]]) * [[5. 10.]] - [[Nikolaj Judenič]], ruski carski general (* [[1862]]) * 5. 10. - [[Renée Adorée]], glumica (* [[1898]]) * [[28. 10.]] - [[Rudolf Vimer]], kanonik, bivši rektor ZS (* [[1863]]) * [[29. 10.]] - [[George Luks]], američki slikar (* [[1867]]) * [[3. 11.]] - [[Pierre Paul Émile Roux]], lekar, bakteriolog, imunolog (* [[1853]]) * [[5. 11.]] - [[Texas Guinan]], glumica, preduzetnica (* [[1884]]) * [[8. 11.]] - [[Mohammed Nadir Shah]], kralj Afganistana (* [[1883]]) * [[4. 12.]] - [[Stefan George]], njemački književnik, prevodilac (* [[1868]].) * [[8. 12.]] - [[John Joly]], fizičar, pronalazač (* [[1857]]) * [[17. 12.]] - [[Dalaj Lama XIII]] (* [[1876]]) * 17. 12. - [[Oskar Potiorek]], austrougarski general (* [[1853]]) * [[26. 12.]] - [[Anatolij Lunačarski]], novinar, esejista, sovjetski političar (* [[1875]]) === Kroz godinu === * [[Ibrahim Njoya]], vladar Bamuma u Kamerunu (* 1867?) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Paul Dirac]] i [[Erwin Schrödinger]] (otkriće novih produktivnih formi [[atomska teorija|atomske teorije]], → [[Šredingerova jednačina]], [[Dirakova jednačina]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: nije dodijeljena * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Thomas Hunt Morgan]] (otkrića u vezi uloge koju [[hromozom]]i imaju u nasleđivanju) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Ivan Bunjin]] (za strogo umetništvo kojim je nastavio klasičnu rusku tradiciju u pisanju proze) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Norman Angell]] (autor knjige ''[[The Great Illusion]]'') == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == * [http://www.indiana.edu/~league/1933.htm Chronology 1933] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402163047/http://www.indiana.edu/~league/1933.htm |date=2020-04-02 }}, University of Indiana <!-- internacionalni linkovi --> {{commonscat|1933}} [[Kategorija:1930-e]] [[Kategorija:20. vijek|33]] [[Kategorija:Godine]] k8c558ll7dau1gkhy016xr0ypwp72y3 0 21788 42716360 42638713 2026-11-05T03:40:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716360 wikitext text/x-wiki Ovo je abecedni popis književnika koji su pisali u žanru [[SF|SF-a (naučne fantastike / znanstvene fantastike)]]. {{Index}} == A == :[[Douglas N. Adams|Adams, Douglas Noël]] (1952. - 12001.) [http://www.douglasadams.com/ www.douglasadams.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720193159/http://www.douglasadams.com/ |date=2011-07-20 }} :[[Danilo Alargić|Alargić, Danilo]] (1925-1995) :[[Isaac Asimov|Asimov, Isaac]] (1920. – 1992.) == B == :[[Iain M. Banks|Banks, Iain M.]] (* 1954.) [http://www.iainbanks.net/ www.iainbanks.net] <!-- :[[Clive Barker|Barker, Clive]], [[:en:Clive Barker]] fantasy pisac? --> :[[Stephen Baxter|Baxter, Stephen]] (* 1957.) [[:en:Stephen Baxter]] :[[Greg Bear|Bear, Greg]] (* 1951.) [http://www.gregbear.com/ www.gregbear.com] :[[Branko Belan|Belan, Branko]] (1912. - 1986.) :[[Gregory Benford|Benford, Gregory]] (* 1941.) [http://www.gregorybenford.com/ www.gregorybenford.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411134444/http://www.gregorybenford.com/ |date=2022-04-11 }} :[[Ray Bradbury|Bradbury, Ray]] (* 1920.) [http://www.raybradbury.com/ www.raybradbury.com] :[[Lois McMaster Bujold|Bujold, Lois McMaster]] (* 1949.) [[:en:Lois McMaster Bujold]], [http://www.dendarii.com/ www.dendarii.com] == C == :[[Orson Scott Card|Card, Orson Scott]] (* 1951.) [http://www.hatrack.com/ www.hatrack.com] :[[Lewis Carroll|Carroll, Lewis]] (1832. - 1898.) :[[Arthur C. Clarke|Clarke, Arthur Charles]] (* 1917.) [http://www.clarkefoundation.org/ www.clarkefoundation.org] == Č == :[[Karel Čapek|Čapek, Karel]] (1890. - 1938.) == Ć == == D == :[[Radovan Devlić|Devlić, Radovan]] (1950. - 2000.) :[[Philip K. Dick|Dick, Philip K.]] (1928. - 1982.) [http://www.philipkdick.com/ www.philipkdick.com] == Dž == == Đ == == E == == F == == G == :[[Ivan Gavran|Gavran, Ivan]] (* 1953.) :[[William Gibson|Gibson, William]] (* 1948.) [http://www.williamgibsonbooks.com/ www.williamgibsonbooks.com] :[[Vesna Gorše|Gorše, Vesna]] (* 1961.) == H == :[[Robert A. Heinlein|Heinlein, Robert Anson]] (1907. - 1988.) [http://www.heinleinsociety.org/ www.heinleinsociety.org] :[[Frank Herbert|Herbert, Frank]] (1920. - 1986.) [[:en:Frank Herbert]] <!-- :[[Robert E. Howard|Howard, Robert E.]] ?? --> :[[Aldous Huxley|Huxley, Aldous]] (1884. - 1963.) == I == == J == == K == <!-- :[[Gavriel Guy Kay|Kay, Gavriel Guy]] ...fantasy --> == L == :[[Stanislaw Lem|Lem, Stanisław]] (1921. - 2006.) [http://www.lem.pl/ www.lem.pl] :[[Ursula K. Le Guin|Le Guin, Ursula K.]] (* 1929.) [http://www.ursulakleguin.com/ www.ursulakleguin.com] == Lj == == M == :[[Darko Macan|Macan, Darko]] (* 1966.) [http://darkomacan.com/ darkomacan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204090014/http://www.darkomacan.com/ |date=2007-02-04 }} :[[Walter M. Miller|Miller, Walter M.]] (1923. - 1996.) == N == :[[Larry Niven|Niven, Larry]] (* 1938.) [http://www.larryniven.org/ www.larryniven.org] == Nj == == O == :[[George Orwell|Orvell, George]] (1903. - 1950.) == P == :[[Dalibor Perković|Perković, Dalibor]] (* 1974.) <!-- [http://b3.blog.hr/ b3.blog.hr] --> :[[Terry Pratchett|Pratchett, Terry]] (* 1948.) :[[Branko Pihač|Pihač, Branko]] (* 1956.) == Q == == R == :[[Predrag Raos|Raos, Predrag]] (* 1951.) :[[Alastair Reynolds|Reynolds, Alastair]] (* 1966.) [http://www.alastairreynolds.com/ www.alastairreynolds.com] :[[Kim Stanley Robinson|Robinson, Kim Stanley]] (* 1952.) == S == :[[Carl Sagan|Sagan, Carl]] (1934. - 1996.) :[[Mary Shelley|Shelley, Mary]] (1797. - 1851.) :[[Vanja Spirin|Spirin, Vanja]] (* 1963.) [http://free-zg.htnet.hr/VanjaSpirin/ free-zg.htnet.hr/VanjaSpirin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112103516/http://free-zg.htnet.hr/VanjaSpirin/ |date=2007-11-12 }} :[[Neal Stephenson|Stephenson, Neal]] (* 1959.) [http://www.nealstephenson.com/ www.nealstephenson.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327200415/http://www.nealstephenson.com/ |date=2016-03-27 }} :[[Bruce Sterling|Sterling, Bruce]] (* 1954.) [https://web.archive.org/web/20040403205819/http://blog.wired.com/sterling/ blog.wired.com/sterling] :[[Arkadij i Boris Strugacki|Strugacki, Arkadij i Boris]] (Струга́цкий, Арка́дий: 1925. – 1991.; Бори́с: * 1933.) == Š == :[[Milan Šufflay|Šufflay, Milan]] (1879. - 1931.) == T == == U == == V == :[[Jules Verne|Verne, Jules]] (1828. – 1905.) :[[Vernor Vinge|Vinge, Vernor]] (* 1944.) == W == :[[Herbert George Wells|Wells, Herbert George]] (1866. - 1946.) == X == == Y == == Z == :[[Jevgenij Zamjatin|Zamjatin, Jevgenij]] (Евгений Иванович Замятин, 1884. - 1937.) :[[Roger Zelazny|Zelazny, Roger]] (1937. - 1995.) == Ž == :[[Aleksandar Žiljak|Žiljak, Aleksandar]] (* 1963.) :[[Zoran Živković (pisac)|Živković, Zoran]] (*1948.) == Povezano == :[[Popis književnih SF-djela]] [[Kategorija:SF-pisci|* Popis SF-pisaca]] [[Kategorija:SF]] k6wb7aavoktsrto4hxiq63w44xn5ujc 0 23788 42716348 42716155 2026-11-04T22:40:19Z Alekol 2231 /* Jul/Juli/Srpanj */ 42716348 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1927}} Godina '''1927''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u subotu]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1927''': <br /> [[1927#Januar/Siječanj|1]] • [[1927#Februar/Veljača|2]] • [[1927#Mart/Ožujak|3]] • [[1927#April/Travanj|4]] • [[1927#Maj/Svibanj|5]] • [[1927#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1927#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1927#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1927#Septembar/Rujan|9]] • [[1927#Oktobar/Listopad|10]] • [[1927#Novembar/Studeni|11]] • [[1927#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1927#Rođenja|Rođenja]] • [[1927#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Kraljevskom poveljom osnovan [[BBC]] (''British Broadcasting Corporation'') kao javno finansirana korporacija (umesto komercijalne ''British Broadcasting Company'' osnovane 1922.). * 1. 1. - U [[Kraljevina Mađarska (1920–1946)|Mađarskoj]] uvedena nova valuta [[penge]] ili pengov (''pengő '' - "zvonki", kao što srebro zvoni) - traje do hiperinflacije 1945-46. * 1. 1. - [[Wang Jingwei]] u saradnji sa komunistima uspostavio vladu u [[Wuhan]]u - Wangova frakcija [[Kuomintang]]a je u rivalitetu sa [[Chiang Kai-shek]]ovom. * 1. 1. - Kod [[Kadrifakovo|Kadrifakova]] streljana dvojica komita, osuđena za masakr iz 1923. Jedan od njih uspeo da prethodno izbode zatvorskog čuvara.<ref>"Streljanje bugarskih komita", Politika 2. jan. 1927, str. 5</ref> * 1. 1. - U [[Kaštel Novi|Kaštel Novom]] smrtno ranjen Valentin Žic, čelnik splitske [[ORJUNA]]-e, od strane oca mladića ubijenog prošlog avgusta u Kaštel Lukšiću.<ref>"Krvavi sukobi u Kastel Novom", Politika 3. jan. 1927, str. 3</ref> * [[2. 1.]] - U Meksiku formalno počinje [[Kristeroski rat]]: katolici digli pobunu u [[Jalisco|Jaliscu]] protiv izrazito antiklerikalne [[Plutarco Elías Calles|Callesove]] vlade (do 1929). * 3 -6. 1. - Kineski nacionalisti zauzimaju britanske koncesije [[Hankou]] i [[Jiujiang]] (ili u februaru?). * [[4. 1.]] - Odlučeno je da se i formalno ukine obznana protiv [[Hrvatska seljačka stranka (1904-1941)|HSS]] iz decembra 1924. * [[7. 1.]] - Prvi transatlantski [[telefon]]ski poziv Njujork-London, putem radio talasa. * [[9. 1.]] - [[Požar u Lauriel Palaceu]]: 78-oro dece stradalo u montrealskom bioskopu. * [[10. 1.]] - Premijera filma "[[Metropolis (film)|Metropolis]]" u Berlinu. * [[23. 1.]] - Oblasni izbori u Kraljevini SHS<ref>"Politika" od 3. dec 1926 i kasnije je davala neke izborne okruge</ref>, radikali ometaju HSS, naročito u Vojvodini i Bosni. * [[25. 1.]] - Fuzijom firmi ''Remington Typewriter Company'' i ''Rand Kardex Bureau'' nastaje proizvođač poslovnih mašina [[Remington Rand]] (Sperry Rand 1955, [[Unisys]] 1986). * [[28. 1.]] - [[HSS]]-ovci govore o izbornom teroru, na osnovu dobrih rezultata traže peto ministarstvo, glasaju sa opozicijom. Ostavka pete vlade [[Nikola Uzunović|Nikole Uzunovića]]. * [[29. 1.]] - [[Ibn Saud]] uzdigao svoj stari [[Sultanat Nadžd]] u kraljevinu (pošto je već kralj [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je osvojio 1925). * [[30. 1.]] - Austrija: sukob desničarskih veterana i socijaldemokratskog [[Republikanischer Schutzbund|Schutzbunda]] sa dvoje mrtvih u [[Schattendorf]]u. * [[31. 1.]] - Zatvorena [[Međusaveznička vojna kontrolna komisija]] u Berlinu (u različite datume za razne zemlje tokom godine). === Februar/Veljača === [[Datoteka:Sava Šumanović - Luncheon on the Grass.jpg|mini|200px|[[Sava Šumanović]]: "Doručak na travi"]] [[Datoteka:Sava Šumanović - Pijana lađa.jpg|mini|200px|[[Sava Šumanović]]: "Pijana lađa"]] * [[1. 2.]] - Šesta vlada [[Nikola Uzunović|Nikole Uzunovića]] - koalicija dve struje [[narodna radikalna stranka|radikala]] i [[Slovenska ljudska stranka (1892)|klerikalaca]] (bez [[Hrvatska pučka seljačka stranka|radićevaca]]). * [[3. 2.]] - Pobuna protiv portugalske vlade u Portu, traje šest dana, stradalo je 120 ljudi. * [[6. 2.|6]] - [[18. 2.]] - [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]]: Bitka za Chinandegu je najkrvaviji okršaj rata, stotine mrtvih i razrušena [[Chinandega]]. Kasnije tokom meseca se povećava broj američkih trupa u zemlji. * [[8. 2.]] - Sahranjen japanski [[Joshihito, car Taishō]] (umro u decembru). * [[10. 2.]] - Antiimperijalistički kongres u Briselu, osnovana [[Liga protiv imperijalizma]] s jakim uticajem Kominterne. * [[12. 2.]] - Britanski vojnici se iskrcavaju u [[Šangaj]]u (Kinezi štrajkuju zbog toga nedelju dana kasnije). * [[14. 2.]] - Jak zemljotres kod [[Ljubinje|Ljubinja]] u Hercegovini ([[Magnituda zemljotresa|M]] 6.0, int. VIII) - 100 mrtvih. * februar - ''[[Tenentismo]]'': posle skoro dve i po godine okončana lutanja [[Luís Carlos Prestes|Prestesove]] kolone po unutrašnjosti Brazila (levičarski mlađi oficiri pobunjeni protiv vlade). * [[18. 2.]] - [[Kanada]] uspostavila diplomatske odnose sa [[SAD]] (ranije preko Londona). * [[19. 2.]] - Film ''[[It (film, 1927)|It]]'' ulazi u masovno prikazivanje u SAD, [[Clara Bow]] postaje zvezda. * 19. 2. - Radio stanica [[CFRB]] u Torontu je prva na svetu koja radi na naizmeničnu struju, umesto jednosmernu iz baterije. * [[23. 2.]] - [[Werner Heisenberg]] formulisao [[Relacije neodređenosti|princip neodređenosti]]. * 23. 2. - Sastaju se oblasne skupštine u KSHS i biraju svoje organe. * [[24. 2.]] - Tokom odgovora ministra unutrašnjih poslova [[Božidar Maksimović|Bože Maksimovića]] (zvani "Boža Kundak") na optužbe za policijsku brutalnost, opozicija uvela u skupštinu i ogolela pretučenog čoveka<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/2/25?pageIndex=00002 Politika, 25. februar 1927. str. 2]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)</ref>. * [[26. 2.]] - [[Đuro Basariček]] tvrdi da Maksimović nije kriv za krizu već "tajne sile" protivne parlamentarizmu<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/2/27?pageIndex=00002 Politika, 27. februar 1927. str. 2]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)</ref> (pretpostavlja se Kralj i [[Bela ruka|belorukaški]] oficiri<ref>East Central Europe between the two World Wars, By Joseph Rothschild, page 227</ref>) - Radić se ograđuje. * [[27. 2.]] - U Šangaj stižu i američki marinci iz 4. regimente (ostaju do 1941). === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - Rešen granični spor između [[Kvebek]]a i [[Newfoundland i Labrador|Newfoundlanda]] na [[Labrador (poluotok)|Labradoru]] (tj. između dominionâ Kanada i Newfoundland). * [[3. 3.]] - Ciklon pogodio [[Madagaskar]], stotine mrtvih. * [[4. 3.]] - Zagrepčanka [[Štefica Vidačić]] u Berlinu izabrana za mis Evrope; doček u [[Zagreb]]u [[6. 3.]]<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/3/8?pageIndex=00003 Politika, 8. mart 1927. str. 3]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)</ref>. * [[5. 3.]] - U SAD objavljena poslednja kratka priča sa [[Sherlock Holmes|Sherlockom Holmesom]]: ''[[The Adventure of Shoscombe Old Place]]''. * [[7. 3.]] - Zemljotres pogađa zapadni [[Honšu]] u Japanu - blizu 3.000 mrtvih. * [[9. 3.]] - Na snazi je međunarodna Konvencija za suzbijanje trgovine robljem i ropstva. * [[10. 3.]] - Mobilizacija u Albaniji usled zategnutosti sa Kraljevinom SHS. * 10. 3. - Italija ratifikovala Pariski ugovor iz 1920, kojim je Besarabija priznata kao deo Rumunije (pošto ga Japan nije ratifikovao, nije stupio na snagu)<ref>{{cite book|title=Multinational Operations, Alliances, and International Military Cooperation Past and Future|url=https://books.google.com/books?id=I6n97Zl9tqsC&pg=PA66|publisher=Government Printing Office|isbn=978-0-16-087242-6|pages=66–}}</ref>. * [[11. 3.]] - U Njujorku je otvoren ''Roxy Theatre'', filmska palata sa 5.920 mesta (radi do 1960). * 11. 3. - [[Philips]]ove laboratorije pokreću prvu kratkotalasnu stanicu, ''PCJJ''. * [[15. 3.]] - Finansijska kriza Shōwa u Japanu, krah više banaka. * [[19. 3.]] - Italijanska vlada tvrdi da Jugoslavija namerava da upadne u Albaniju, što ona, zbog ugovora sa Tiranom, "ne može trpeti" - kriza sa Italijom. * [[21. 3.]] - Komunisti na čelu sa [[Zhou Enlai]]em i [[Chen Duxiu]]om digli ustanak u [[Šangaj]]u, podržavajući napredovanje [[Chiang Kai-shek]]a. * [[24. 3.]] - [[Nankinški incident]]: Kuomintangove trupe ulaze u [[Nanking]], u kome su neredi i napadi na zapadnjake - dva američka i britanski brod odgovaraju bombardovanjem grada. * [[26. 3.]] - Chiang Kai-shek stigao u Šangaj. === April/Travanj === [[Datoteka:Velimir vukicevic.jpg|mini|150px|[[Velimir Vukićević|Velja Vukićević]], premijer KSHS 1927-28]] * [[5. 4.]] - Italija i Mađarska potpisale Ugovor o prijateljstvu, pomirenju i arbitraciji. * [[7. 4.]] - Bell System preneo živu TV sliku sekretara trgovine SAD [[Herbert Hoover|Herberta Hoovera]] iz Washingtona na Manhattan - prva javna demonstracija dalekometne televizije (elektromehanički sistem, neonska lampa kao "ekran")<ref>[http://www.corp.att.com/attlabs/reputation/timeline/27tv.html 1927: Long Distance TV Transmission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629100508/http://www.corp.att.com/attlabs/reputation/timeline/27tv.html |date=2015-06-29 }}. corp.att.com (pristup. 20.9.2015.)</ref>. * 7. 4. - U Parizu prikazan ''[[Napoléon (1927 film)|Napoléon]]'', film [[Abel Gance|Abela Ganca]] sa mnogim inovativnim tehnikama. * [[9. 4.]] - [[Sacco i Vanzetti]] osuđeni na smrt na drugom suđenju za dva ubistva tokom pljačke 1920. - protesti širom sveta. * 9. 4. - U Pekingu, u raciji na sovjetsku ambasadu, uhapšen suosnivač KPK [[Li Dazhao]] – pogubljen 28. 4. sa još 19 ljudi. * [[11. 4.]] - Počeo [[Vizantologija|vizantološki]] kongres u Beogradu. * [[12. 4.]] - [[Šangajski masakr 1927.]]: [[Kuomintang]] se okrenuo protiv dojučerašnjih saveznika [[Komunistička partija Kine|komunista]] - raskid KMT sa KPK i Sovjetskim Savezom, ali i između levog i desnog krila KMT. [[Kineski građanski rat]] traje s prekidima do 1949-50. * 12. 4. - Zakon o kraljevskoj i parlamentarnoj titulaturi menja ime [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske]] u Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske. * [[14. 4.]] - Zvanični datum prvog proizvedenog švedskog automobila [[Volvo]]. * [[16. 4.]] - [[5. 5.]] - [[Velika poplava Misisipija (1927)|Velika poplava Misisipija]], najrazornija rečna poplava u istoriji SAD. * [[16. 4.]] - Ostavka Uzunovićeve vlade. * [[17. 4.]] - Novi premijer KSHS je [[Velimir Vukićević|Velja Vukićević]], vlada je koalicija radikala, [[Vojislav Marinković|Marinkovićeve]] struje [[demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrata]] i [[Mehmed Spaho|Spahovih]] [[Jugoslavenska muslimanska organizacija|muslimana]]. * [[18. 4.]] - [[Chiang Kai-shek]] proglasio nacionalističku vladu u Nankingu, nasuprot Wuhanskoj vladi [[Wang Jingwei]]a, iz levog krila KMT. * [[19. 4.]] - [[Mae West]] osuđena na deset dana zatvora zbog "opscenosti" u komadu ''Sex''. * [[20. 4.]] - [[Giichi Tanaka]] je japanski premijer (do 1929), pošto je [[Reijirō Wakatsuki]] prinuđen na ostavku zbog finansijske krize. === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Volvo ÖV4 1927.jpg|mini|200px|[[Volvo ÖV 4]], prvi model firme]] * [[2. 5.]] - ''Buck v. Bell'': Vrhovni sud SAD presuđuje da državni statuti obavezne sterilizacije nesposobnih nisu neustavni - faktički poništeno kasnijim odlukama i zakonima. * [[4. 5.]] - Mir iz Tipitape (Espino Negro) uz američko posredovanje okončava građanski rat u Nikaragvi, ali neki liberali, naročito [[Augusto César Sandino]] ga ne priznaju. * [[6. 5.]] - Prikazan film ''[[7th Heaven (film, 1927)|7th Heaven]]''. * [[8. 5.]] - Avijatičari [[Tadija Sondermajer]] i [[Leonid Bajdak]] svečano dočekani u Beogradu nakon etapno preletenog puta Pariz - Bombaj - Beograd (podsticaj za novo preduzeće u osnivanju, [[Aeroput]]). * 8. 5. - [[Charles Nungesser]] i [[François Coli]] poleteli sa "Belom pticom" (''[[L'Oiseau Blanc]]'') iz Pariza prema Njujorku, moguće da su se srušili na američko kopno. * [[9. 5.]] - Australski parlament prvi put zaseda u [[Canberra|Canberri]] (ranije u [[Melbourne|Melbournu]]). Parlament je otvorio [[George VI od Ujedinjenog Kraljevstva|vojvoda od Yorka]], budući kralj George VI, kome je to bila prva veća proba posle terapije govora sa [[Lionel Logue|Lionelom Logueom]]. Premijer [[Stanley Bruce]] je prešao u grad nekoliko dana ranije. * 9. 5. - Tornado je uglavnom uništio [[Poplar Bluff, Missouri]]; prethodnih dana u SAD je u nizu tornada stradalo najmanje 217 ljudi. * [[10. 5.]] - [[Konkordat]] između Kraljevine Rumunije i Svete stolice. * [[11. 5.]] - U Los Angelesu osnovana [[Akademija filmskih umjetnosti i nauka]] (AMPAS), prvi predsjednik je [[Douglas Fairbanks]]. * [[12. 5.]] - Racija na sovjetsko trgovačko poslanstvo u Londonu, pronađeni dokazi o špijunaži. * [[15. 5.]] - Katastrofalni "[[Rudnik|Rudnički]] zemljotres" u Šumadiji ([[Magnituda zemljotresa|M]] 5.9, int. IX). * [[16. 5.]] - Bitka u La Paz Centru, okršaj otpadničkih liberala i američkih marinaca u Nikaragvi. * maj? - Ida Kravanja, najlepša Slovenka i buduća glumica [[Ita Rina]], otišla krišom od majke u Berlin, ubrzo snima prvi film<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1927/05/30?pageIndex=00007 ''"Kako deca varaju svoje roditelje"''. Politika, 30. 5. 1927, str 7]. digitalna.nb.rs</ref>. * [[18. 5.]] - Katastrofa u školi u [[Bath, Michigan]] - član školskog odbora, pritisnut porezima i hipotekom, digao školu u vazduh - poginulo ukupno 45 osoba, od toga 38 dece. * 18. 5. - U [[Hollywood]]u je otvorena filmska palata [[TCL Chinese Theatre|Graumanov kineski teatar]]. * [[20. 5.]] - Ugovorom iz Džede Velika Britanija priznaje [[Ibn Saud]]ov suverenitet nad [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevinom Hidžaz i Nadžd]] (od 1932. [[Saudi Arabija]]). [[Datoteka:Lindbergh takes off from Roosevelt Field.jpg|mini|280px|[[Charles Lindbergh|Lindberghov]] ''[[Spirit of St. Louis]]'' uzleće]] * [[20.5.|20]]-[[21. 5.]] - '''[[Charles Lindbergh]]''' sam preleteo preko Atlantika, od Njujorka do Pariza, čime je osvojio [[Orteigova nagrada|Orteigovu nagradu]]. * [[22. 5.]] - Od zemljotresa kod grada [[Xining]] u centralnoj Kini stradalo 200.000 ljudi. * 22. 5. - [[Carlos Ibáñez del Campo]] dobija sumnjivih 98% glasova na [[čile]]anskim predsedničkim izborima - diktatorska vlast s velikim javnim radovima i potrošnjom na osnovu zajmova (predsednik 1927-31. i 1952-58). * [[25. 5.]] - [[Clärenore Stinnes]] krenula iz Berlina sa [[Carl-Axel Söderström|Carl-Axelom Söderströmom]] na putovanje oko sveta automobilom (do juna 1929). * [[27. 5.]] - V. Britanija prekinula diplomatske odnose sa SSSR zbog špijunaže i podzemne agitacije. * [[31. 5.]] - Proizveden poslednji [[Ford Model T]] (15.007.033 komada za 19 godina). === Jun/Juni/Lipanj === * [[4. 6.]] - KSHS prekinula diplomatske odnose sa Albanijom nakon što je uhapšen jedan službenik poslanstva u Tirani i zbog prošlomesečnih graničnih incidenata; odnosi obnovljeni sledećeg meseca uz posredovanje evropskih sila<ref name="Indi"/> * 4. 6. - [[Kraljevina Rumunija|Rumunski]] premijer gen. [[Alexandru Averescu]] gubi podršku liberala nakon što je otkriveno da je razgovarao o povratku sa princom Karolom (kralj Ferdinand je smrtno bolestan). Na čelo vlade nacionalnog jedinstva dolazi [[Barbu Știrbey]], koji već 21. 6. ustupa zetu [[Ion I. C. Brătianu|Ionu I. C. Brătianuu]] (koji umire u novembru). * 4 - 6. 6. - Clarence Chamberlin i, prvi putnik, Charles A. Levine, preleteli od New Yorka do blizu [[Eisleben]]a u Nemačkoj, sutradan stižu u Berlin. * [[7. 6.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] na snazi je član 58 kaznenog zakona, protiv osumnjičenih za "kontrarevolucionarnu aktivnost" (proširen 1934). * [[7. 6.]] - Ruski emigrant u Varšavi ubio sovjetskog ambasadora [[Pjotr Vojkov|Pjotra Vojkova]]. Dva dana kasnije, u SSSR pogubljeno 20 "monarhista" zbog navodnih ubistava, zavere i špijunaže. * [[12. 6.]] - Sastanak inostranih ministara Društva naroda u Ženevi povodom zategnutosti između Albanije i Kraljevine SHS. * [[13. 6.]] - Možda 4,5 miliona ljudi na ''ticker-tape'' paradi za Lindbergha u Newyorku, uživo prenošenoj na radiju. * [[14. 6.]] - Kralj potpisao ukaz o [[veliki župan|velikim županima]] (poglavari oblasti u KSHS). * [[15. 6.]] - Raspuštena Skupština KSHS, izbori u septembru; rekonstrukcija vlade. * [[17. 6.]] - Osnovano preduzeće "[[Aeroput]]", prva jugoslovenska avio-kompanija, preteča [[JAT]]-a (prva linija otvorena [[14. 2.]] [[1928]]). * [[18. 6.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zavladao [[Beiyanška vlada|pekinškom (beiyanškom) vladom]], protiv kuomintangovaca i komunista (nepunih godinu dana). * 18. 6. - Prva trka na [[Nürburgring]]u. * [[19. 6.]] - Makedonci iz Bugarske nastavili upade<ref name="Indi">[http://www.indiana.edu/~league/1927.htm Chronology 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102174021/http://www.indiana.edu/~league/1927.htm |date=2010-01-02 }}, Univ. of Indiana</ref>. * [[24. 6.]] - [[Corneliu Zelea Codreanu]] osnovao u Rumuniji Legiju arhanđela Mihajla, poznatu po paravojnom krilu [[Željezna garda]]. * [[28. 6.]] - [[Tragedija u Steglitzu]]: dvojica srednjoškolaca osnovala klub samoubojica, jedan od njih počinio ubojstvo treće osobe i samoubojstvo. * [[29. 6.]] - Totalno pomračenje Sunca na severu Evrope, u KSHS pokriveno 60 - 80% diska. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Sacvan.jpg|mini|210px|[[Sacco i Vanzetti]]]] * [[1. 7.]] - [[Richard E. Byrd]] sa posadom leti od Njujorka do Pariza, ali se zbog magle vraća na obalu Normandije gde se prinudno spuštaju. * [[4. 7.]] - Mladi inženjer [[Sukarno]] osnovao [[Indonežanska nacionalna partija|Indonežansku nacionalnu partiju]] u [[Nizozemska Istočna Indija|Nizozemskoj Istočnoj Indiji]]. * 4. 7. - Prvi put poletela [[Lockheed Vega]], prvi [[Lockheed]]ov avion, visoki jednokrilac, korišćen u rekordima. * 4. 7. - [[Joseph Goebbels]] pokrenuo ''[[Der Angriff]]'', novine berlinskih nacista. * [[9. 7.]] - Poplava Elbe u Nemačkoj, stradalo mesto [[Bad Gottleuba-Berggießhübel|Berggießhübel]]. * [[10. 7.]] - Sporazum [[Anton Korošec|Korošca]] i premijera Vukićevića na Bledu - [[Slovenska ljudska vlada (1892)|SLS]] bi ušla u vladu, ali posle izbora. * 10. 7. - [[IRA]] ubila [[Kevin O'Higgins|Kevina O'Higginsa]], potpredsednika Izvršnog veća [[Irska Slobodna Država|Irske Slobodne Države]]. * [[11. 7.]] - [[Jerihonski zemljotres (1927)|Jerihonski zemljotres]] u [[Britanski mandat nad Palestinom|mandatnoj Palestini]] i [[Emirat Transjordanija|Transjordaniji]], velika razaranja u Nablusu i Jerusalimu, najmanje 500 mrtvih. * [[15. 7.]] - [[Julska pobuna 1927.|Julska pobuna]] ili Bečka paljevina Palate pravde - u sukobu levičarskih demonstranata i policije gine 85 demonstranata i pet policajaca. * 15. 7. - U Grčkoj zabranjen makedonski jezik. * jul - Uhapšen [[Radomir Vujović]], član Politbiroa KPJ (u zatvoru do 1932). * [[17. 7.]] - [[Prvi radio prijenos nogometne utakmice u Hrvatskoj]]/Jugoslaviji - Vilim Brkić prenosio utakmicu [[Građanski]] - [[HAŠK Zagreb]]. * [[20. 7.]] - Umro rumunski kralj [[Ferdinand I (Rumunija)|Ferdinand I]], nasleđuje ga petogodišnji unuk [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (1927-30. i 1940-47; dečakov otac [[Carol II (Rumunija)|Carol II]] se vratio u zemlju 1930-40). * [[26. 7.]] - Nakon što je ranije tokom meseca osudio liberalnog vođu [[José María Moncada|Moncadu]] kao izdajnika i objavio rat SAD, [[Augusto César Sandino]] neuspešno [[Bitka za Ocotal|napada Ocotal]] (Amerikanci su upotrebili avione dvokrilce) - počinje šestogodišnja pobuna. * 26. 7. - Osnovana [[Iberijska anarhistička federacija]] (FAI). * [[29. 7.]] - [[Patrijarh moskovski Sergije]] objavio apsolutnu lojalnost Crkve sovjetskoj državi - mnogi jerarsi se odvajaju. * 29. 7. - ''Trade Disputes and Trade Unions Act'' u Ujedinjenom Kraljevstvu: zabranjeni solidarni štrajkovi i oni koji bi vršili pritisak na vladu, učešće u nezakonitom štrajku je krivično delo (zakon povučen 1946, solidarni štrajkovi opet zabranjeni 1990). === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:中國工農紅軍軍旗.svg|mini|150px|Zastava kineske Radničke i seljačke crvene armije]] * [[1. 8.]] - [[Ustanak u Nančangu]] u jugoistočnoj Kini - prvi veći sukob Kuomintanga i [[Komunistička partija Kine|KP Kine]] nakon raskida u aprilu. Ovo se smatra datumom osnivanja [[Narodnooslobodilačka armija (Kina)|Narodnooslobodilačke armije]]. * [[2. 8.]] - [[Harold Stephen Black]] izmislio [[pojačavač sa negativnom povratnom spregom]] (patent dobio tek 1937.). * 2. 8. - Predsednik SAD [[Calvin Coolidge]] objavio da neće tražiti drugi puni mandat 1928. * [[9. 8.]] - [[Sisowath Monivong]] je novi kralj [[Francuski protektorat u Kambodži|francuskog protektorata Kambodže]] (do 1941). * [[12. 8.]] - Prikazan američki film ''[[Wings (film)|Wings]]'', neke kopije imaju sinhronizovane zvučne efekte i muziku. * 14 - 28. 8. - Prvo izdanje fudbalskog [[Mitropa kup 1927.|Mitropa kupa]]: u četvrtfinalu ubedljivo poraženi jugoslovenski učesnici, Hajduk i BSK. * [[17. 8.]] - Trgovački sporazum između Francuske i Nemačke. * 19 - 21. 8. - [[Nirnberški miting]]: 3. partijski kongres [[NSDAP]] pod sloganom "Dan buđenja", snimljen prvi dokumentarac ''Eine Symphonie des Kampfwillens''. * [[23. 8.]] - [[Sako i Vanceti]] pogubljeni u SAD, uprkos međunarodnim protestima. * [[24. 8.]] - Uragan pogodio atlantske provincije Kanade, naročito Novu Skotiju - 184 mrtvih, uglavnom na moru. * [[27. 8.]] - Jugoslovenski avijatičari potpukovnik Petrović i poručnik Pajević stradali na glečeru u Tirolu<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Vreme/1927/09/04?pageIndex=00003 "Vreme", 4. septembar 1927, str. 3]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)</ref>. === Septembar/Rujan === * [[3. 9.]] - Tokom zbora na sarajevskom Vratniku pucano u pravcu [[Mehmed Spaho|Mehmeda Spahe]] (musliman SRNAO-vac?). * [[7. 9.]] - [[Philo Farnsworth]] preneo u svojoj laboratoriji prvu TV sliku elektronskog tipa. * 7. 9. - Komunisti na čelu sa [[Mao Ze Dong|Mao Zedongom]] dižu neuspešni [[Ustanak jesenje žetve]] u provincijama [[Hunan]] i [[Jiangxi]]. * [[8. 9.]] - [[Clyde Cessna]] i Victor Roos osnovali proizvođača aviona [[Cessna]]. * [[11. 9.]] - [[Parlamentarni izbori u Kraljevini SHS 1927.|Parlamentarni izbori]]: [[Narodna radikalna stranka]] 112 mesta (-30), [[Hrvatska pučka seljačka stranka|Narodna seljačka stranka]] (Radić) 61 (-6), [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|Demokratska stranka]] 61 mesto (+25) itd. * 11. 9. - [[Krimski zemljotresi (1927)|Krimski zemljotresi]]: jak potres pogađa Krim, sutradan ujutru opaženi veliki plamenovi na moru. * [[16. 9.]] - [[Niels Bohr]] izneo [[princip komplementarnosti]] na kongresu u Italiji. * [[18. 9.]] - Osnovana mreža radio-stanica Columbia Phonographic Broadcasting System - kasniji [[CBS]]. * [[22. 9.]] - "Meč dugog odbrojavanja": bivši šampion [[Jack Dempsey]] je oborio [[Gene Tunney|Genea Tunneya]], ali pošto nije odmah otišao u neutralni kut, Tunneyu je duže odbrojavano, na kraju je i pobedio. * [[23. 9.]] - Prikazan nagrađivani film ''[[Sunrise: A Song of Two Humans]]'', prvi dugometražni sa sistemom ''[[Movietone]]'' (muzika i zvučni efekti). * jesen - Seljaci u SSSR počinju smanjivati prodaju žita državi. === Oktobar/Listopad === * [[2. 10.]] - Na beogradskom Jevrejskom groblju otkriven spomenik palim ratnicima 1912-18. * 2. 10. - Ženska stranka održala prvi zbor u Beogradu - traže žensko pravo glasa. * [[4. 10.]] - Počinje rad na kolosalnim likovima američkih predsednika na [[Maunt Rašmor]]u (do [[1941]]). * [[5. 10.]] - U [[Štip]]u ubijen gen. [[Mihailo Kovačević]] - počinioci iz [[VMRO]]-a. * [[6. 10.]] - Kasno uveče komitski napad na selo Klisuru kod [[Bosilegrad]]a. [[Datoteka:Al Jolson Jazz Singer.JPG|mini|220px|''[[The Jazz Singer]]'']] * 6. 10. - Premijera filma "[[The Jazz Singer|Džez pevač]]", prvog (delimično) ton-filma sa [[Al Jolson]]om - postiže veliki uspeh. * [[10. 10.]] - Španski diktator [[Miguel Primo de Rivera]] otvorio Nacionalnu skupštinu - ima samo savetodavnu ulogu, zadatak joj je da napravi novi ustav. * [[14. 10.]] - U Pragu ubijen albanski poslanik Cena-beg ([[Ceno Bey Kryeziu]]), pretpostavlja se po nalogu [[Ahmed Zogu|Ahmeda Zogua]]. * [[15. 10.]] - Pronađena nafta u [[Baba Gurgur]]u na severu Iraka. * oktobar - Peta [[Solvayska konferencija]] o [[Kvantna mehanika|kvantnoj mehanici]] (→ [[Debate Bohr–Einstein]], [[Kopenhagenska interpretacija]]). * [[19. 10.]] - Prvi let kompanije ''[[Pan American World Airways]]'' (bakrotirala [[1991]]). * [[20. 10.]] - Početak proizvodnje [[Ford Model A (1927–31)|Forda Model A]], zamene za [[Ford Model T|Model T]], (u prodaji od decembra) - do marta 1932. proizvedeno 4.858.644 komada u različitim stilovima. * [[22. 10.]] - HSS, [[Samostalna demokratska stranka|samostalci]] i [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|zemljoradnici]] pozvali [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrate]] i [[JMO]] u blok (Seljačko-demokratski savez), ali oni zasad ostaju u vladi. * [[23. 10.]] - Poslednji članovi [[Leva opozicija|Leve opozicije]], [[Lav Trocki]] i [[Grigorij Zinovjev]] izbačeni iz Centralnog komiteta [[SKP(b)]]. * [[25. 10.]] - Italijanski putnički brod ''[[SS Principessa Mafalda]]'' potonuo pored Brazila, 314 mrtvih. * [[26. 10.]] - HSS pred Skupštinom optužuje vladu za izborni teror u septembru. * [[28. 10.]] - [[Datoteka:Kurdish flag (1932).png|25px]] Na istoku [[Turska|Turske]] proglašena [[Kurdska Republika Ararat]] (Turci je povratili [[1930]]). * [[30. 10.]] - Grčki predsednik [[Pavlos Kunduriotis]] preživeo atentat. * [[31. 10.]] - Japanski ribarski brod ''Ryo Yei Maru'' pronađen pored države Washington sa 12 tela - brod je plutao od prošlog decembra, poslednji član posade je umro u maju. === Novembar/Studeni === [[Datoteka:Radic govori na skupstini.jpg|mini|240px|[[Seljačko-demokratska koalicija]]]] * [[5. 11.]] - U Arabiji počinje [[Ikhwanska pobuna]]: prkoseći [[Ibn Saud]]u, elementi verske milicije [[Ikhwan]] upadaju u [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|mandatni Irak]]. * [[6. 11.]] - Osvećenje temelja [[Umetnički paviljon "Cvijeta Zuzorić"|umetničkog paviljona "Cvijeta Zuzorić"]] u Beogradu. * [[7. 11.]] - Desetogodišnjica [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]]: unutarpartijska opozicija je u Moskvi pokušala organizovati nezavisne demonstracije ali su rasterani silom. * [[8. 11.]] - Imenovana Simonova komisija za ispitivanje ustavne reforme u Britanskoj Indiji. * [[10. 11.]] - Osnovana [[Seljačko-demokratska koalicija]] ([[Stjepan Radić]] iz HSS i [[Svetozar Pribićević]] iz [[Samostalna demokratska stranka|samostalaca]]). * [[11. 11.]] - U [[Parizu]] potpisan ugovor između Francuske i Kraljevine SHS ("Pariski pakt"), kao protivteža italijanskom napredovanju na Balkanu. * [[14. 11.]] - Trocki i Zinovjev izbačeni iz partije. * [[17. 11.]] - Novi sultan [[Maroko|Maroka]] je [[Muhamed V (Maroko)|Muhamed V]] (vl. 1927-53 i 1955-61, od 1957. kao kralj). * [[22. 11.]] - Drugi Tiranski ugovor - praktično italijanski protektorat nad [[Albanija|Albanijom]]. * [[27. 11.]] - ''Columbine Mine massacre'': policija pucala na štrajkujuće rudare u [[Lafayette, Colorado]], petorica ubijena. === Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Ford A dutch licence registration EE-94-90-.JPG|mini|180px|[[Ford Model A (1927–31)]]]] * [[2. 12.|2]] - [[19. 12.]] - [[XV kongres SKP(b)]]: izbačeni pripadnici Leve opozicije i trockisti tj. 75 aktivnih članova "trockističko-zinovjevskog bloka" (npr. [[Lev Kamenjev]], [[Hristijan Rakovski]], [[Karl Radek]]) i 23 iz grupe [[Timofej Sapronov|Timofeja Sapronova]]; ojačana [[Staljin]]ova vlast. Direktiva za Petogodišnji plan ekonomskog razvoja i plan za dobrovoljnu kolektivizaciju. * [[3. 12.]] - ''Putting Pants on Philip'' je zvanično prvi film sa dvojcem [[Stanlio i Olio]]. * [[5. 12.]] - U Skoplju počinje suđenje dvadesetorici studenata iz omladinske VMRO, savetnik odbrane je advokat i poslanik [[Ante Pavelić]]. * [[11. 12.]] - [[Kantonski ustanak (1927)|Kantonski ustanak]]: komunisti stavili Kanton ([[Guangzhou]]) pod kontrolu, ali ustanak ugušen u roku od dva dana, uz pogibiju hiljada komunista. * [[15. 12.]] - U Los Angelesu oteta 12-godišnja devojčica Marion Parker - raskomadano telo je pronađeno 19. 12. a osumnjičeni je uhvaćen tri dana kasnije. * [[17. 12.]] - Američka podmornica [[USS S-4 (SS-109)]] potonula nakon sudara kod obale Masačusetsa, stradalo svih 40 članova posade, uprkos operaciji spasavanja. * [[30. 12.]] - Otvorena prva linija [[Tokijski metro|Tokijskog metroa]] (Ginza), najstarija u Aziji. === Kroz godinu === * [[Svjetsko stanovništvo]] dostiže 2 milijarde. * Nastali domaći filmovi "[[Kralj Čarlstona]]" i "[[Grešnica bez greha]]". * Na univerzitetu u [[Brisbane|Brisbanu]] započeo [[eksperiment s kapi katrana]] - potrebno je desetak godina da iz levka kapne jedna kap. * Početak [[Kvantna hemija|kvantne hemije]]: Walter Heitler i Fritz London objavili rad o vezi u molekulu vodonika. * [[Davisson–Germerov eksperiment]]: dokazana talasna svojstva elektrona i de Brogliejeva hipoteza. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1927.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[2. 1.]] - [[Rejhan Demirdžić]], glumac († [[1988]]) * [[6. 1.]] - [[Aleksandar Despić]], fizikohemičar, predsednik SANU († [[2005]]) * [[9. 1.]] - [[Nada Mamula]], pevačica († [[2001]]) * [[11. 1.]] - [[Mato Ergović]], glumac († [[2013]]) * 11. 1. - [[Bogumil Hrabak]], istoričar († [[2010]]) * [[17. 1.]] - [[Slavko Vukosavljević]], književnik i novinar († [[2004]]) * 17. 1. - [[Eartha Kitt]], pevačica, glumica († [[2008]]) * [[18. 1.]] - [[Lea Deutsch]], glumica, žrtva Holokausta († [[1943]]) * [[30. 1.]] - [[Olof Palme]], premijer Švedske († [[1986]]) * [[6. 2.]] - Kosta Carina, književnik, filmski radnik, prevodilac († [[2007]]) * [[7. 2.]] - [[Juliette Gréco]], francuska šansonijerka i glumica († [[2020]]) * 7. 2. - [[Dušan Vukotić]], animator, oskarovac († [[1998]]) * [[10. 2.]] - [[Konstantin Babić]], srpski kompozitor († [[2009]]) * 10. 2. - [[Pero Gotovac]], skladatelj, dirigent († [[2017]]) * [[14. 2.]] - [[Lois Maxwell]], glumica († [[2007]]) * [[15. 2.]] - [[Harvey Korman]], glumac († [[2008]]) * [[19. 2.]] - [[Zvonimir Golob]], hrvatski pjesnik († [[1997]].) * [[20. 2.]] - [[Sidney Poitier]], glumac († [[2022]]) * 20. 2. - [[Hubert de Givenchy]], modni kreator († [[2018]]) * 20. 2. - [[Roy Cohn]], saradnik senatora McCarthyja († [[1986]]) * [[24. 2.]] - [[Emmanuelle Riva]], glumica († [[2017]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[1. 3.]] - [[Harry Belafonte]], kantautor, glumac († [[2023]]) * [[2. 3.]] - [[Adem Čejvan]], glumac († [[1989]]) * [[4. 3.]] - [[Pero Kvrgić]], glumac († [[2020]]) * [[6. 3.]] - [[Gordon Cooper]], astronaut († [[2004]]) * 6. 3. - [[Gabriel García Márquez]], književnik, nobelovac († [[2014]]) * [[11. 3.]] - [[Himzo Polovina]], pjevač († [[1986]]) * [[12. 3.]] - [[Raúl Alfonsín]], predsednik Argentine († [[2009]]) * 12. 3. - [[Gajo Petrović]], filozof praxisovac († [[1993]]) * [[15. 3.]] - [[Iljaz Kurteši]], predsednik Narodne skupštine SAP Kosovo († [[2016]]) * [[16. 3.]] - [[Vladimir Komarov]], kosmonaut († [[1967]]) * [[21. 3.]] - [[Hans-Dietrich Genscher]], nemački političar († [[2016]]) * [[23. 3.]] - [[Mato Damjanović]], šahovski velemajstor († [[2011]]) * 23. 3. - [[Sonja Hlebš]], glumica († [[2005]]) * [[27. 3.]] - [[Mstislav Rostropovič]], čelista († [[2007]]) * [[31. 3.]] - [[Cesar Chavez]], radnički lider u SAD († [[1993]]) * [[2. 4.]] - [[Ferenc Puskás]], fudbaler († [[2006]]) * [[16. 4.]] - [[Benedikt XVI|Joseph Aloisius Ratzinger]], papa Benedikt XVI. († [[2022]]) * [[18. 4.]] - [[Samuel P. Huntington]], američki politikolog († [[2008]]) * 18. 4. - [[Tadeusz Mazowiecki]], autor, premijer Poljske, izvestilac o ljudskim pravima u ex Yu († [[2013]]) * [[25. 4.]] - [[Albert Uderzo]], kokreator Asteriksa († [[2020]]) * [[27. 4.]] - [[Drago Tršar]], vajar († [[2023]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[1. 5.]] - [[Bernard Vukas]], hrvatski nogometaš († [[1983]]) * [[13. 5.]] - [[Danilo Krstić]], episkop budimski († [[2002]]) * [[25. 5.]] - [[Robert Ludlum]], pisac trilera († [[2001]]) * [[4. 6.]] - [[Geoffrey Palmer]], glumac († [[2020]]) * [[5. 6.]] - [[Dušan Jakšić]], glumac i pevač († [[2009]]) * [[8. 6.]] - [[Jerry Stiller]], glumac, komičar († [[2020]]) * [[10. 6.]] - [[Vidoje Žarković]], član Predsjedništva SFRJ, predsjednik Predsjedništva CK SKJ († [[2000]]) * [[15. 6.]] - [[Hugo Pratt]], crtač stripa ''Corto Maltese'' († [[1995]]) * [[18. 6.]] - [[Paul Eddington]], glumac († [[1995]]) * [[29. 6.]] - [[Slavoljub Stefanović Ravasi]], TV i pozorišni reditelj († [[1996]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[3. 7.]] - [[Ken Russell]], britanski filmski režiser († [[2011]]) * [[4. 7.]] - [[Gina Lollobrigida]], glumica († [[2023]]) * [[5. 7.]] - [[Pero Pirker]], gradonačelnik Zagreba († [[1972]]) * [[6. 7.]] - [[Janet Leigh]], glumica († [[2004]]) * [[7. 7.]] - [[Enzo Bettiza]], novinar, književnik, političar († [[2017]]) * [[14. 7.]] - [[Petar Otoranov]], fotoreporter († [[1997]]) * [[28. 7.]] - [[Dalibor Brozović]], lingvist i političar († [[2009]]) * [[29. 7.]] - [[Harry Mulisch]], nizozemski pisac († [[2010]]) * [[30. 7.]] - [[Miodrag Zdravković]], spiker RTV Beograd († [[2017]]) * 30. 7. - [[Victor Wong]], glumac († [[2001]]) * [[7. 8.]] - [[Miroslav Belović]], pozorišni reditelj i književnik († [[2005]]) * 7. 8. - [[Dušan Čkrebić]], predsednik Predsedništva SR Srbije († [[2022]]) * [[9. 8.]] - [[Marvin Minsky]], istraživač veštačke inteligencije († [[2016]]) * [[18. 8.]] - [[Rosalynn Carter]], Prva dama SAD († [[2023]]) * [[22. 8.]] - [[Aleksandar Obradović (kompozitor)|Aleksandar Obradović]], kompozitor († [[2001]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[15. 9.]] - [[Margaret Keane]], slikarka († [[2022]]) * [[16. 9.]] - [[Peter Falk]], američki glumac († [[2011]]) * 16. 9. - [[Sadako Ogata]], šefica UNHCR († [[2019]]) * [[27. 9.]] - [[Milo Đukanović (reditelj)|Milo Đukanović]], filmski reditelj († [[1989]]) * [[1. 10.]] - [[Tom Bosley]], američki glumac († [[2010]]) * [[6. 10.]] - [[Ante Babaja]], filmski režiser i scenarista († [[2010]]) * [[13. 10.]] - [[Turgut Özal]], premijer, predsednik Turske († [[1993]]) * [[14. 10.]] - [[Roger Moore]], glumac († [[2017]]) * [[16. 10.]] - [[Günter Grass]], njemački književnik, nobelovac († [[2015]]) * [[18. 10.]] - [[George C. Scott]], glumac († [[1999]]) * [[23. 10.]] - [[Leszek Kołakowski]], filozof, istoričar ideja († [[2009]]) * [[24. 10.]] - [[Gilbert Bécaud]], pevač, glumac († [[2001]]) * [[27. 10.]] - [[Stevan Mirković]], general-pukovnik JNA, načelnik Generalštaba († [[2015]]) * [[31. 10.]] - [[Branko Petranović]], istoričar, pravnik († [[1994]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 11.]] - [[Steve Ditko]], kokreator ''Spider-Man''-a († [[2018]]) * [[8. 11.]] - [[Mitar Pešikan]], lingvista, akademik († [[1996]]) * 8. 11. - [[Patti Page]], pevačica († [[2013]]) * [[11. 11.]] - [[Martin Špegelj]], general JNA i HV, ministar obrane RH († [[2014]]) * [[30. 11.]] - [[Nikola Majdak]], filmski reditelj i scenarista, prof. FDU u Bg. († [[2013]]) * [[3. 12.]] - [[Andy Williams]], pevač († [[2012]]) * [[5. 12.]] - [[Bhumibol Adulyadej]], kralj Tajlanda († [[2016]]) * [[7. 12.]] - [[Vlastimir Peričić]], kompozitor i muzikolog († [[2000]]) * [[18. 12.]] - [[Nikola Pantić]], geolog († [[2002]]) * [[25. 12.]] - [[Ram Narayan]], indijski glazbenik * [[26. 12.]] - [[Ognjenka Milićević]], pozorišni, radio i TV reditelj, teatrolog, pedagog... († [[2008]]) * [[27. 12.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar, ekonomist († [[2007]]) === Kroz godinu === * [[Vladimir Delač]], karikaturist, crtač stripova († [[1968]]) * [[Ibe Palikuća]], učesnica NOB, narodni heroj († [[1944]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1927.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[2. 1.]] - [[Danilo Pantelić]], episkop dalmatinski (* [[1865]]) * [[3. 1.]] - [[Carl Runge]], matematičar (* [[1856]]) * [[9. 1.]] - [[Houston Stewart Chamberlain]], rasistički autor, mentor nacizma (* [[1855]]) * [[16. 1.]] - [[Jovan Cvijić]], srpski geograf (* [[1865]]) * [[19. 1.]] - [[Carlota od Meksika]], bivša carica (* [[1840]]) * [[21. 1.]] - [[Charles Warren]], britanski vojnik i arheolog (* [[1840]]) * [[3. 2.]] - [[Isidor Kršnjavi]], hrvatski slikar, kulturni i javni djelatnik (* [[1845]].) * [[4. 2.]] - [[Janko Vukotić]], vojskovođa crnogorske i SHS vojske (* [[1866]]) * [[13. 2.]] - [[Brooks Adams]], američki istoričar (* [[1848]]) * febr. - [[Krste Ljondev]] (Кръсте Льондев), atentator iz VMRO * [[27. 2.]] - [[Stjepan Bojničić]], glumac (* [[1884]]) * [[4. 3.]] - [[Ira Remsen]], hemičar, pronalazač saharina (* [[1846]]) * 4. 3. - [[Max Théon]], kabalista, okultista (* [[1848]]) * [[5. 3.]] - [[Kosta Hristić]], srpski diplomata, prevodilac (* [[1852]]) * [[14. 3.]] - [[Jānis Čakste]], prvi predsednik Latvije (* [[1859]]) * [[15. 3.]] - [[Gligorije Jeftanović]], trgovac i političar (* [[1840]]) * [[17. 3.]] - [[Charles Emmett Mack]], glumac (* [[1900]]) * [[21. 3.]] - [[Gajo Bulat (prevoditelj)|Gajo Bulat]], bivši načelnik splitske općine, prevoditelj (* [[1867]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[15. 4.]] - [[Gaston Leroux]], pisac, novinar (* [[1868]]) * [[20. 4.]] - [[Enrique Simonet]], slikar (* [[1866]]) * [[25. 4.]] - [[Earle Williams]], glumac (* [[1880]]) * {{circa}} [[8. 5.]] - [[Charles Nungesser]], avijatičar, avanturista (* [[1892]]) * [[11. 5.]] - [[Juan Gris]], slikar (* [[1887]]) * [[22. 5.]] - [[Nikola Kašiković]], publicista (* [[1861]]) * [[1. 6.]] - [[Lizzie Borden]], osumnjičena za ubistvo roditelja (* [[1860]]) * 1. 6. - [[J. B. Bury]], istoričar (* [[1861]]) * [[4. 6.]] - [[Robert McKim]], glumac (* [[1886]]) * [[9. 6.]] - [[Victoria Woodhull]], sifražetkinja, spiritualistkinja (* [[1838]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[5. 7.]] - [[Albrecht Kossel]], pionir genetike, nobelovac (* [[1853]]) * [[8. 7.]] - [[Max Hoffmann]], nemački general (* [[1869]]) * [[10. 7.]] - [[Louise Abbéma]], francuska slikarka (* [[1853]].) * [[20. 7.]] - [[Ferdinand I (Rumunija)|Ferdinand I]], kralj Rumunije (* [[1865]]) * [[26. 7.]] - [[June Mathis]], scenaristkinja (* [[1889]]) * [[23. 8.]] - [[Sacco i Vanzetti]], italijanski anarhisti, centar pravne kontroverze (* [[1891]] odn. [[1888]]) * 23. 8. - [[Saad Zaghloul]], bivši premijer Egipta (* 1859) * [[31. 8.]] - [[Andranik Ozanijan]], jermenski vojnik i državnik (* [[1865]]) * [[1. 9.]] - [[Ferdo Kovačević]], hrvatski slikar (* [[1870]].) * [[5. 9.]] - [[Marcus Loew]], pionir filmske industrije, osnivač MGM (* [[1870]]) * [[14. 9.]] - [[Isadora Duncan]], američka plesačica (* [[1878]].) * 14. 9. - [[Hugo Ball]], književnik, dadaista (* [[1886]]) * [[15. 9.]] - [[Ljubomir Jezdić]], bivši četnički vojvoda (* [[1884]]) * [[29. 9.]] - [[Willem Einthoven]], pronalazač praktičnog EKG, nobelovac (* [[1860]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 10.]] - [[Svante Arrhenius]], hemičar, nobelovac (* [[1859]]) * [[5. 10.]] - [[Sam Warner]], suosnivač ''Warner Bros.'' (* [[1887]]) * oktobar - [[Milan Ciganović]], jedan od učesnika Sarajevskog atentata (* [[1888]]) * [[22. 10.]] - [[Borisav Stanković|Bora Stanković]], književnik (* [[1876]].) * [[31. 10.]] - [[Vjera Petrović Njegoš]], kćerka kralja Nikole (* [[1887]]) * [[1. 11.]] - [[Florence Mills]], pevačica, igračica, komičarka (* [[1895]]) * [[4. 11.]] - [[Valli Valli]], englesko-nemačka glumica (* [[1882]]) * [[17. 11.]] - [[Adolf Jofe]], sovjetski političar i diplomata (* [[1883]]) * [[23. 11.]] - [[Alfred III. zu Windisch-Grätz]], bivši premijer Austrije (Cislajtanije) (* [[1851]]) * [[13. 12.]] - [[Ellen Stone]], misionarka (* [[1846]]) * [[27. 12.]] - [[Sulejman Šarac]], bivši reis-ul-ulema (* 1850) * [[31. 12.]] - [[Josip Papić]], glumac (* [[1881]]) === Kroz godinu === * [[Šota Galica]], kačakinja (* [[1895]]) == Nobelova nagrada za 1927. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Arthur Holly Compton]] (otkriće [[Komptonov efekat|efekta nazvanog po njemu]]) i [[Charles Thomson Rees Wilson]] (metod vizuelizacije putanja naelektrisanih čestica putem kondenzacije pare, → [[maglena komora]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Heinrich Otto Wieland]] (ispitivanje sastava [[Žučne kiseline|žučnih kiselina]] i povezanih supstanci) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Julius Wagner-Jauregg]] (otkriće terapeutske vrednosti cepljenja protiv malarije u lečenju ''dementia paralytica'') * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Henri Bergson]] (bogate i životvorne ideje i briljantne veštine s kojima su predstavljene) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Ferdinand Buisson]] (zalaganje za pomirenje Francuske i Nemačke) i [[Ludwig Quidde]] (mirovni pokret) == Reference == {{reference}} <!-- internacionalni linkovi --> {{commonscat|1927}} [[Kategorija:1920-e]] [[Kategorija:20. vijek|27]] [[Kategorija:Godine]] [[nv:1901 – 1950]] 0vsmlaywgwl5qso6hfvqzaix2vce0ib 0 26903 42716238 42532345 2026-11-04T12:37:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716238 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:IICCR W059 RO VS Rascani collective farm.jpg|right|thumb|400px|Jedno od prvih kolektivnih gazdinstava u Rumuniji, osnovano 1949. godine u selu Răşcani, u okrugu [[Vaslui]] (čit. Vasluj)]] '''Kolektivizacija''' (iz [[latinski|latinskog]] preko [[ruski|ruskog]]) proces je pretvaranja [[privatna svojina|privatne svojine]] (nekretnina i sredstava za rad) u neki oblik zajedničke svojine - državnu svojinu ili društvenu svojinu, preko stvaranja kolektiva, kolektivnih gazdinstava, [[zadruga|zadruge]], [[kolhoz]]a i sl. Kolektivizacija je najšešće vezana za ekstremne [[ideologija|ideologije]] kao što su: [[komunizam]], [[nacizam]], [[fašizam]] i sl., koje privatnu svojinu smatraju preprekom za ostvarenje svojih idealističkih ciljeva. == Marksistička gledišta == Od svih verzija socializma, [[marksizam]] je išao najdalje s teorijom ukidanja privatnog vlastinštva i uvođenja državnog. Likvidacija privatnog vlasništva u [[poljoprivreda|poljoprivredi]] uklapa se u opšte [[dogma|dogme]] marksizma. Ideolozi marksizma su smatrali [[seljak]]e okorelim [[konzervativizam|konzervativcima]] za [[revolucija|revoluciju]] i preterano vezanim za njihovo poljoprivredno zemljište. Ukidanje privatne poljoprivredne imovine nazvano je kolektivizacijom, a prve takve kolektivne formule nazvane su [[kolhoz]]ima u [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]]. == Sprovođenje kolektivizacije == Kolektivizacija je u komunističkim zemljama, po pravilu, sprovođena nasilno uz jake [[represija|represivne]] mere. U periodu od [[1946]]. do [[1962]]. godine seljaci su vodili teške borbe s vlastima oko pitanja kolektivizacije. Stotine hiljada seljaka bilo je zatvarano i premlaćivano jer su se opirali kolektivizacije, a neki su se, kao u Rumuniji, borili u planinama s oružjem u rukama protiv oduzimanja njihovog poljoprivrednog zemljišta. Stvaranjem državne svojine kroz [[nacionalizacija|nacionalizaciju]] i [[konfiskacija|konfiskaciju]], kao i privrednim planiranjem i kolektivizacijom, menjana je privredna i socijalna struktura i stvaran ekonomski ambijent u kom je, u [[etatizam|etatizovanoj]] privredi, sve tokove kontrolisala partija na vlasti. Svi ti procesi u zemljama [[Istočni blok|Istočnog bloka]] odvijali su se uz budan ideološko-politički nadzor [[SSSR]]-a, koji je delio kritike i određivao smernice razvoja pojedinih zemalja. == Zemlje u kojima je bilo kolektivizacije == Tokom [[20. vijek|20. veka]] kolektivizacija je prinudno sprovedena u [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]], [[baltičke države|baltičkim državama]], [[Bugarska|Bugarskoj]], [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]], [[SFR Jugoslavija|Jugoslaviji]], [[NR Kina|NR Kini]], [[Kuba|Kubi]], [[Mađarska|Mađarskoj]], [[Moldavija|Moldaviji]], [[Rumunija|Rumuniji]], [[Severna Koreja|Severnoj Koreji]], [[Tanzanija|Tanzaniji]] i [[Vijetnam]]u. Postoje primeri dobrovoljne kolektivizacije u [[Indija|Indiji]], [[Izrael]]u i [[Meksiko|Meksiku]]. {{Commonscat|Collectivization}} == Izvori i spoljašnje veze == * ''[[Izvori#HOL|HOL]]'' * [http://www.hereticus.org/arhiva/represija-u-srbiji-1944-1953.html Srđan Cvetković, ''Represija u Srbiji 1944-1953.'', Institut za savremenu istoriju, Beograd]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=LiV46tLz6Q0 HRT, ''Kolektivizacija u SFRJ''] * [https://web.archive.org/web/20150924092811/http://www.rus-lib.ru/book/35/36/36-2/028-040.html I. E. Zelenin, ''«Revolюciя sverhu»: zaveršenie i tragičeskie posledstviя''] * [http://www.rri.ro/arh-art.shtml?lang=10&sec=55&art=10260 Radio Romania International, ''Teorija kolektivizacije poljoprivrede'']{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Authority control}} [[Kategorija:Poljoprivreda]] [[Kategorija:Ekonomski pojmovi]] qlhi2sm7upgltmgqsnha9l70118xtb5 0 30221 42716257 42686851 2026-11-04T13:11:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716257 wikitext text/x-wiki [[File:Spomenik_-logor_Jasenovac.1-09.jpg|350px|thumb|Kameni cvijet, spomenik žrtvama koje je izradio [[Bogdan Bogdanović]].]] '''Logor Jasenovac''' ([[jidiš]]: יאסענאוואץ, [[jevrejski jezici|hebrejski]]: יסנובץ) je bio najveći [[logor smrti]] u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]], u čitavoj [[okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] i na čitavom Balkanu za vreme [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]].<ref name="Šotrić"/> Pored toga, služio je kao sabirni, radni, kažnjenički i zarobljenički logor.<ref>[http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5366 JUSP Jasenovac]: ''"Logor Jasenovac bio je višenamjenski koncentracijski logor, istovremeno i sabirni (u njemu su bili muškarci, žene i djeca iz svih krajeva NDH), prolazni (iz njega je dio zatočenika/ca upućivan na prisilni rad u Treći Reich), radni, kažnjenički (u njega se dolazilo i po presudi zbog izvršenog kaznenog djela), zarobljenički (zarobljeni partizani i pripadnici narodnooslobodilačkog pokreta, kao i domobrani i četnici), ali prije svega bio je logor smrti."'' Preuzeto 3. rujna 2011.</ref> ''Sistem koncentracionih logora Jasenovac'', koji se nalazio u blizini naselja [[Jasenovac]], vodile su [[ustaše|ustaške]] vlasti [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Ovo je bio jedini koncentracijski logor u II svjetskom ratu u kojem je planski i sistematski ubijano bez učešća Nijemaca.<ref name="Šotrić">{{cite web|author=Centar za informativnu dekontaminaciju mladih Banjaluka | Developed by Promotim (www.promotim.ba) |url=http://www.6yka.com/novost/54939/jasenovac-proboj-u-novi-zivot |title=Jasenovac: Proboj u novi život |publisher=6yka.com |date= |accessdate=2015-04-20}}</ref> Logor je radio 1.337 dana od [[1941]]. do [[1945]]. godine, neposredno pred propast NDH. U logoru su bili zatočeni i likvidirani pripadnici ''nepoželjnih'' etničkih grupa kao što su [[Srbi]], [[Jevreji|Židovi]] i [[Romi]], ali i politički protivnici ustaškog režima kao [[komunizam|komunisti]], [[levica|ljevičari]] i drugi [[antifašizam|antifašisti]]. Logorski kompleks se sastojao od niza podlogora smještenih na obalama rijeke [[Sava|Save]] na području od oko 240 kv. kilometara. Najveći logor je bio kraj samog [[Jasenovac|Jasenovca]]. Nasuprot njemu, na desnoj obali Save (u današnjoj [[Bosna i Hercegovina|BiH]]), postojao je logor [[Donja Gradina]]. Logoru „Jasenovac“ su pripadala i 3 logora za djecu: „[[Dječji koncentracioni logor Sisak|Sisak]]“, „Gornja Rijeka“ i „[[Logor Jastrebarsko|Jastrebarsko]]“.<ref name="Šotrić"/> U [[Stara Gradiška|Staroj Gradiški]] je postojao poseban [[logor Stara Gradiška|ženski logor]]. Zbog veličine logorskog kompleksa, Nijemci su „Jasenovac“ zvali „Balkanski Aušvic“ (njem. ''Auschwitz des Balkans'').<ref name="Šotrić"/> O broju žrtava logora postoje bitno različite procjene, s kojima se godinama nakon drugog svjetskog rata često manipuliralo u političke svrhe. Procjene temeljene na demografskim podacima, kao i poimeničnim popisima žrtava, broj ubijenih smještaju u raspon između 70.000 i 90.000<ref>{{cite web|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005449 |title=Holocaust Encyclopedia: Jasenovac |publisher=Ushmm.org |date= |accessdate=2015-04-20}}</ref> (muškarci, žene i djeca), što Jasenovački logor čini najvećim stratištem na području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]] u doba Drugog svjetskog rata. Bez obzira na neslaganje oko broja žrtava, ono što logor Jasenovac čini simbolom [[genocid u NDH|stradanja u NDH]] je neopisivo surov način na koji su logoraši uništavani. U Jasenovcu nije bilo gasnih komora niti je primjenjivana njemačka metoda takozvanog „industrijskog masovnog uništenja“.<ref name="Šotrić"/> Logoraši su ubijani isključivo „ručno“ - na početku vatrenim oružjem, a kasnije prije svega noževima, maljevima, makazama, sjekirama, čekićima, mučeni do smrti glađu, žeđu, i na druge monstruozne načine.<ref name="Šotrić"/><ref>[http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5463 JASENOVAČKI STRADALNICI]</ref> == Pozadina == {{main|Okupacija Jugoslavije|Genocid u NDH}} Osnivanje sabirnih logora kao mjesta zatočenja, prisilnog rada i likvidacija velikog broja [[Srbi|Srba]], [[Jevreji|Židova]], [[Romi|Roma]] i [[Hrvati|Hrvata]] (protivnika ustaškog režima) bio je rezultat politike rasne i nacionalne isključivosti u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], koju je [[10. 4.|10. travnja]] [[1941]]. godine, pod okriljem [[treći rajh|nacističke]] okupacije, proglasila [[Ustaše|Ustaška organizacija]]. Prve zakonske odredbe nove države odražavale su ideologiju njemačkog [[nacionalsocijalizam|nacizma]] i talijanskog [[fašizam|fašizma]] uz neke ustaške posebnosti. Tako je već prva Zakonska odredba za obranu naroda i države od [[17. 4.|17. travnja]] 1941. predviđala smrtnu kaznu za "povredu časti i životnih interesa hrvatskog naroda i opstanka [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]". Ova Zakonska odredba postala je jedan od temeljnih akata na kojemu se zasnivala represivna vlast ustaškog režima. Ubrzo su slijedile i druge: Zakonska odredba o rasnoj pripadnosti i Zakonska odredba o zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskoga naroda od [[30. 4.|30. travnja]] 1941. godine, te Naredba o ustrojstvu djelokruga rada rasnopolitičkog povjerenstva od [[4. 6.|4. lipnja]] 1941. godine. Za provođenje ovih zakonskih akata osnovani su osim redovnih, izvanredni i pokretni prijeki sudovi sa širokim ovlastima. Oni su ubrzo proširili svoju aktivnost na sve one koji su izražavali nezadovoljstvo ustaškim režimom ili bili osumnjičeni kao pripadnici komunističkih grupa. Pojedinačna, skupna i masovna hapšenja nepoćudnih žitelja, uvjetovala su osnivanje, uz već postojeće, novih [[zatvor]]a i [[Koncentracioni logor|logora]]. Ustaški pokret je [[7. 6.|7. lipnja]] 1941. prilikom prvog Pavelićeva posjeta [[Adolf Hitler|Hitleru]], dobio punu potporu nacističke Njemačke u provedbi genocidne politike prema srpskom stanovništvu. Na sastanku u njemačkom veleposlanstvu u Zagrebu, 4. lipnja 1941., zaključeno je da se srpsko pitanje riješi masovnim iseljavanjem Srba u Srbiju, masovnim ubijanjima na terenu i deportiranjem u koncentracijske logore.<ref>{{cite web|url=http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5109 |title=Kcl Jasenovac |publisher=Jusp-jasenovac.hr |date= |accessdate=2015-04-20}}</ref> == Kronologija logora == === Osnivanje logorskog kompleksa === [[Datoteka:Jasenovac camps.svg|thumb|Sistem jasenovačkih logora]] Logor je osnovan sredinom avgusta 1941. godine, a prvi zatvorenici stižu 20.-[[21. 8.|21. avgusta]] da naprave barake u logoru I Bročice.<ref name="JATHIY-xxxix">-{Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia, Barry M. Lituchy}-, {{ISBN|1-84065-092-3}}, strana xxxix</ref> Prvi zatočenici bili su većinom muškarci, Jevreji i Srbi koji nisu likvidirani nakon zatvaranja ustaških logora [[Logor Jadovno|Jadovno]], [[Logor Gospić|Gospić]] i [[Logor Pag|Pag]].<ref>[http://www.jadovno.com/jadovno-slana-metajna/articles/jadovno-slana-i-metajna-cir.html Zatezalo-Jadovno: Kompleks ustaških logora 1941. - Zbornik dokumenata, Muzej žrtava genocida, Beograd, (2007)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117025141/http://www.jadovno.com/jadovno-slana-metajna/articles/jadovno-slana-i-metajna-cir.html |date=2012-11-17 }} {{sr}}</ref> Hrvatska štampa [[23. 8.|23. avgusta]] donosi vijesti o osnivanju radnog logora u Jasenovcu radi gradnje brane da se isuše Lonjske močvare.<ref name="JATHIY-xxxix"/> Zatočenici su tjerani na teške fizičke radove na nasipu, da bi mnogi potom, potpuno iscrpljeni, od ustaša bili likvidirani.<ref name="OMLADINA">[https://www.znaci.org/00001/217_6.pdf Revolucionarni omladinski pokret u Zagrebu 1941-1945] (OMLADINA U USTAŠKIM LOGORIMA)</ref> Logorski kompleks je građen od avgusta [[1941]]. do februara [[1942]]. godine. Veći deo logora se nalazio u mestu [[Jasenovac]], oko 100 kilometara jugoistočno od [[Zagreb]]a. Sistem koncentracionih logora Jasenovac sačinjavalo je 5 glavnih logora i nekoliko manjih logora i gubilišta koji su pokrivali ukupno oko 210 kvadratnih kilometara blizu ušća Une u Savu.<ref name="JATHIY-xxv">Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia, {{ISBN|1-84065-092-3}}, strana xxv</ref> [[Datoteka:Stara Gradiska concentration camp.jpg|thumb|[[Logor Stara Gradiška]] bio je to peti podlogor sistema konclogora Jasenovac.]] Logori su bili:<ref name="JATHIY-xxv"/> * Logor I Bročice * Logor II Krapje * Logor III Ciglana * Logor IV Kožara * [[Logor Stara Gradiška|Logor V Stara Gradiška]] * Logor VI [[Mlaka]] Obližnja područja sa gubilištima su bila: * Gradina * [[Jablanac]] * Uštice * [[Mlaka]] * Dubica (krečana) * Granik (na reci Savi)<ref name="JATHIY-xxv"/> Logori I i II u selima Bročici i Krapju su ubrzo rasformirani zbog čestih poplava. Zatvorenici su prebačeni u logor Ciglana (Jasenovac III), koji je bio najveći logor i uključivao je [[krematorijum]]. U [[Logor Donja Gradina|Donjoj Gradini]] sa druge strane [[sava|reke Save]] vršena su pogubljenja. Logor za decu bio je u [[Sisak|Sisku]] i u [[logor Jastrebarsko|Jastrebarskom]], a ženski logor u [[logor Stara Gradiška|Staroj Gradiški]], mada je bilo žena i dece i u samom Jasenovcu. Čitav kompleks logora, uređen po uzoru na konclogore [[Treći rajh|Trećeg rajha]], službenog imena „Ustaška obrana Zapovjedničtvo sabirnih logora Jasenovac“, bio je pod zapovedništvom [[Ustaška nadzorna služba|Ustaške nadzorne službe]], odnosno njenog Ureda III Ustaške obrane čija je funkcija bila osnivanje i organizacija, te uprava i osiguranje logora.<ref name="JATHIY-xxxix"/> Jasenovačka Posavina potpala je pod posebni režim vojnog osiguranja logora. Na željezničkoj pruzi Sisak-Novska patrolirao je njemački oklopni [[vlak]], a rijekom Savom [[brod]]ovi mađarske flote. Samo mjesto Jasenovac bilo je ograđeno s četiri reda bodljikave žice, a u mjestu je Ustaška nadzorna služba imala sedam istražnih [[zatvor]]a.<ref>{{Cite web |url=http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5908 |title=JASENOVAČKI PRAVEDNICI |access-date=2013-02-13 |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328200505/http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5908 |url-status=dead }}</ref> === Postojanje logora === Već u leto 1941. godine započelo je odvođenje neželjenog stanovništva u logor Jasenovac. Tada su, između ostalih, u logor odvedeni i viđeniji tuzlanski [[Jevreji]].<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/248_35.htm |title=Sudbina Tuzlanskih Jevreja |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2015-04-20}}</ref> Sljedećih mjeseci u Jasenovac stižu transporti Židova iz gotovo svih gradova NDH ([[Sarajevo]], [[Tuzla]], [[Zagreb]]...). Sve do kraja 1941. godine, [[Jevreji|Židovi]] su bili najbrojniji zatočenici.<ref name="jusp-jasenovac1">{{Cite web |title=ŽIDOVI U KCL JASENOVAC |url=http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5725 |access-date=2013-02-13 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010542/http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5725 |dead-url=yes }}</ref> [[Datoteka:Ustaše militia execute prisoners near the Jasenovac concentration camp.jpg|thumb|Ustaški stražari ubijaju zatvorenike u logoru [[Jasenovac]].]] {{izdvojeni citat|Kroz prozorčić vidjele smo sutradan krvavu, u doslovnom smislu riječi, stvarnost Jasenovca. Sve je bilo pokriveno snijegom. Sjene od ljudi kretale su se promrzle i plave, gotovo u dronjcima. Na cesti, gotovo nadohvat ruke, posrtao je, praćen udarcima kundaka, neki zatvorenik vezanih ruku, razdrljene košulje, sav okrvavljen, vjerojatno prema jami u kojoj će naći smrt. Snježna bjelina još je više isticala crvenilo tragova krvi.<ref name="OMLADINA"/>|Helena Pachl-Mandić, jedna od zatočenica, o stanju u logoru decembra 1941.}} Deportacije Srba, prvo uglednijih a potom i ostalih, provode se od osnutka logora Jasenovac, tako da su početkom [[1942]]. godine [[Srbi]] među zatočenicima činili osjetnu većinu.<ref name="jusp-jasenovac2">[http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5109 SRBI U KCL JASENOVAC]</ref> Februara [[1942]]. godine, na poziv hrvatske vlade, predstavnik Trećeg Rajha [[Siegfried Kasche]] obišao je koncentracioni logor Jasenovac. Obilasku su prisustvovali i predstavnici [[štampa|štampe]] Italije, Rumunije, Mađarske, Nemačke, zatim sekretar papske nuncije, sekretar nadbiskupa [[Alojzije Stepinac|Stepinca]] i druge javne ličnosti. Stanje u logoru opisano je kao besprijekorno (vidi [[Logor Jasenovac#Stanje u logoru|Stanje u logoru]]). I zatvor u Staroj Gradišci pretvoren je u sabirni logor sredinom veljače 1942. godine.<ref name="gradiška">{{cite web|url=http://www.cpi.hr/download/links/hr/7261.pdf|title=Žene u logorima Stara Gradiška i Jasenovac prema svjedočenju logorašica 1946.-1948. godine|publisher=|author=Marica Karakaš|date=|accessdate=25. 08. 2010.|archivedate=2014-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140830121640/http://www.cpi.hr/download/links/hr/7261.pdf|deadurl=yes}}</ref> Logoraši su ubijani [[vatreno oružje|vatrenim oružjem]], [[čekić]]ima i [[nož]]evima, a kasnije i [[gas|plinom]]. Židovske i pravoslavne žene sa slabom i malenom djecom, stanovnici "Kule", su izgladnjivane i mučene u "Hotelu Gagru", podrumu koji je [[Nikola Gagro]] koristio kao mjesto za mučenje.<ref>Koncentracioni logor Jasenovac 1941-1945: dokumenta By Antun Miletić, Goran Miletić, Dušan M. Obradović, Mile Simić, Natalija Matić Narodna knjiga, Beograd, 1986, pages 766, 921</ref> Pokusi sa plinom su isprva provođeni kod veterinarskih štala blizu "Ekonomije", gdje su prvo ubijali konje a potom ljude otrovima ([[Sumpor dioksid|Sumporov dioksid]] i [[Ciklon B]]).<ref>{{cite web |url=http://www.reformation.org/archive.html |title=Alberto Rivera testimony from: "The Yugoslav Auschwitz and the Vatican" |publisher=Reformation.org |date=1941-03-28 |accessdate=2015-04-20 |archivedate=2011-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406111043/http://www.reformation.org/archive.html |deadurl=yes }}</ref> {{izdvojeni citat|Zapovjedništvo ustaške nadzorne službe izvještava da sabirni i radni logor Jasenovac može primiti neograničeni broj zatočenika.<ref>https://www.znaci.org/00001/165_16.pdf</ref>|Obaveštenje glavnog stana Poglavnika svim ustaškim bojnama od 1. aprila 1942.}} {{izdvojeni citat|Zapovjedničtvo ustaške nadzorne službe izvjestilo je, da sabirni i radni logor u Jasenovcu može primiti neograničeni broj zatočenika. U vezi s time (...) Z A P O V I E D A M da se sve komuniste, do kojih se dođe prilikom čišćenja izvjesnog područja u kojem se vrši oružana djelatnost odpremi u sabirni logor Jasenovac.<ref name="znaci1">https://www.znaci.org/zb/4_5_32.pdf</ref>|Naređenje Glavnog stožera domobranstva NDH podređenim jedinicama od 2. maja 1942.}} [[Datoteka:Romi u logoru Jasenovac.jpg|minijatura|Romi u logoru Jasenovac.]] [[17. 5.|17. maja]] 1942. godine je u logor Jasenovac deportovano pučanstvo iz sela Kinjačke, Bestrne i Blinjskog Kuta. Evakuirano je 210 muških, 560 žena i djece.<ref name="znaci1"/> Od [[20. 5.|20. svibnja]] 1942. organizirano je masovno hapšenje [[Romi|Roma]] na cijelom teritoriju NDH. Odvođeni su u Jasenovac, najčešće u skupinama, sa svom pokretnom imovinom. U lipnju 1942. kada je priliv Roma u logor bio osobito velik, raspoređivani su u dvije skupine. Stariji muškarci, žene i djeca su odmah odvođeni na likvidaciju u Donju Gradinu. Mlađi muškarci bili su smješteni na otvorenom terenu logora III Ciglana. U njemu su masovno umirali od gladi, žeđi, iscrpljenosti i fizičkog zlostavljanja. Gotovo nitko od Roma odvedenih u logor nije preživio.<ref>{{Cite web |title=ROMI U KCL JASENOVAC |url=http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5708 |access-date=2013-02-13 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306191329/http://jusp-jasenovac.hr/default.aspx?sid=5708 |dead-url=yes }}</ref> Najveća skupina židovskih žena i djece (njih između 2.400 i 3.200) dovedena je u logor III Ciglana Jasenovac nakon likvidacije logora Đakovo, početkom ljeta 1942.<ref name="jusp-jasenovac1"/> Tokom velike njemačko-ustaške [[bitka na Kozari|ofenzive na Kozaru]], u ljeto 1942. godine, deseci tisuća srpskih seljaka - muškaraca, žena i djece, sa svom pokretnom imovinom dovedeni su u ustaške logore u Jasenovcu i Staroj Gradiški. Većina ih je odmah bila ubijena.<ref name="jusp-jasenovac2"/> Više hiljada srpske djece odvedeno je tada u logor Jasenovac, gdje ih je "progutalo jasenovačko stratište". Navodi se da je u Staroj Gradiški, Jablancu, Mlaki, Uštici i Jasenovcu stradalo 5.683 djece Kozare.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/106_7.htm |title=Dragoje Lukic: RAT I DJECA KOZARE |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2015-04-20}}</ref> U podlogoru Stara Gradiška, pokusi ubijanjem plinom provođeni su i nad djecom, pod nadzorom zapovjednika logora [[Ante Vrban]]a.<ref>Vrban confessed at his trail that he gassed children. See : Menachem Shelach,"History of the holocaust: Yugoslavia"(מנחם שלח,"תולדות השואה:יוגוסלביה", יאסנובאץ) pp. 196-197n., 199-200. C.f. "Vatican's holocaust", as presented herein: http://www.reformation.org/holoc4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125075757/http://www.reformation.org/holoc4.html |date=2021-01-25 }} and also at "shorthand notes of the Ljubo Milos case".</ref> Prema procjenama, tisuće djece iz [[Kozara|Kozare]] je ubijeno plinom u svibnju [[1942]]., a potom još 2.000 u lipnju 1942.<ref>See: Shelach, p. 196 and in "Zločini fašističkih okupatora i njihovih pomagača protiv Jevreja u Jugoslaviji", by Zdenko Levental, Savez jevrejskih opština Jugoslavije, Beograd 1952, Pages 144-145</ref><ref>Mirko Persen, "Ustaski Logori", p. 105</ref><ref>Secanja jevreja na logor Jasenovac, pp. 40-41, 58, 76, 151</ref> Kasnije je ubijeno još 400-600 djece.<ref>Trail of Dinko Sakic, here: http://public.carnet.hr/sakic/hinanews/arhiva/9804.html and the indictment <http://public.carnet.hr/sakic/documents/optuznica/optuznica.html>. Testimonies of Dragan Roller, Simo Klaic, and Dragurin Skrgatic. Also see the testimonies of Jesua abinun, Katarina Hrvoijc and Jakov Finci</ref> Tijekom suđenja, Vrban je priznao da je slabiju djecu ubijao Ciklonom B.<ref>Shelach, p. 196-197</ref> {{izdvojeni citat|U to vrijeme, svježe žene i djeca su stizali u logor Stara Gradiška. Otprilike 14 dana kasnije, Vrban naredio je da se sva djeca odvoje od majki i stave u jednu sobu. Deset od nas je dobio naredbu odnijeti ih tamo u dekama. Djeca su puzala po podu sobe, a jedno dijete je stavilo ruku i nogu kroz vrata, tako da se ne mogu zatvoriti. Vrban se zaderao: 'Gurnite ga!' Kada to nisam učinila, zalupio je vrata i zdrobio dijetetovu nogu. Potom je zgrabio dijete za noge i lupio je o zid dok nije bilo mrtvo. Nakon toga nastavili smo nositi djecu. Kada je soba bila puna, Vrban je donio plin i ubio ih sve.<ref>The Vatican's Holocaust by Avro Manhattan, Chapter IV at http://www.reformation.org/holoc4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125075757/http://www.reformation.org/holoc4.html |date=2021-01-25 }}</ref>|Svjedočanstvo Cijordane Friedlender o ubistvima djece:}} Tog ljeta 1942. je [[Edmund Glaise-Horstenau|Glaise von Horstenau]] zatrpavao nemačkog poslanika u Zagrebu [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]] izveštajima o ustaškim [[Genocid u NDH|zločinima nad Srbima]] i očajnom stanju u logorima, od kojih je za najgori slovio Jasenovac.<ref name="znaci2">https://www.znaci.org/00001/138_47.pdf</ref> Nakon neprijateljske ofanzive na [[Bilogora|Bilogoru]] oktobra 1942. godine, oko 3.000 civila je, prema partizanskim izveštajima, internirano u koncentracioni logor Jasenovac bez povratka.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/46_6.htm |title=Jovan Kokot: Dvanaesta Slavonska |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2015-04-20}}</ref> === Planiranje proboja 1944. === U ljeto 1944. godine logoraši iz redova [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilačkog pokreta]] su detaljno isplanirali organizaciju proboja. U logoru su formirane »trojke« koje su u datom trenutku trebale da napadnu stražare. Ove trojke bile su naoružane oružjem proizvedenim ilegalno u jasenovačkoj radionici »lančari«. To su bile male puške koje su se mogle sakriti ispod košulje. Prodor je trebalo biti izveden tako da jedna partizanska jedinica napadne Bosansku Dubicu i privuče glavninu ustaške vojske iz Jasenovca. Tada bi trojkama izvršili napad na preostale ustaše, oslobodili ostale zatvorenike i preplivali Savu, da bi se spojili na bosanskoj strani s jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref name="OMLADINA"/> Međutim, početkom jeseni 1944. uhvaćena je veza [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a u Bosanskoj Dubici. Tako je nastala »provala« u logoru i oko trideset logoraša je odvedeno u jasenovačku »zvonaru«, zatvor sa samicama unutar logora, gde su strašno mučeni: {{izdvojeni citat|Bilo je više ćelija oko nas u kojima su bili naši drugovi, i mi smo slušale kako ih muče. Jednu čitavu noć jednome su rezali komad po komad tijela, vriska je bila nepodnošljiva, kletve užasne, mi nismo uopće spavale već drhtale, i željele samo brzu, a ne tako polaganu smrt.<ref name="OMLADINA"/>|[[Nada Salamon]]}} Sledeće večeri je Maks Luburić, glavni zapovjednik logora, objavio: »Svi uhapšeni osuđeni su na smrt vješanjem, javno pred čitavim logorom!« Pred velikim skupom je izvršeno vješanje tridesetorice drugova i strijeljanje dr [[Milo Bošković|Mila Boškovića]]. [[Dinko Šakić]], zadužen da strijelja Boškovića, mu je rekao: »Klekni, da pucam u tebe!« A Bošković je odgovorio: »Pucaj, Crnogorac ne umire klečeći!«<ref name="OMLADINA"/> U narednom periodu veliku nadu logorašima su pobudile razmene sa partizanima koje su tada učestale. Tako je jedan dio aktivista NOP preživio. === Proboj logoraša === {{main|Proboj logoraša iz Jasenovca 22. aprila 1945.}} Nakon savezničkih bombardiranja logora u ožujku i travnju [[1945]]. godine, u kojima su uništeni mnogi objekti unutar logora, [[Vjekoslav Maks Luburić]], zapovjednik Ustaške obrane, naredio je da se likvidiraju svi zatočenici, a logor minira, kako bi se prikrili svi tragovi zločina. Velik dio žena ubijen je u posljednjoj likvidaciji u travnju 1945.<ref name="OMLADINA"/> Poslednja grupa od 700 žena likvidirana je u predvečerje 21. aprila.<ref name="JATHIY-LI">Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia, Barry M. Lituchy, {{ISBN|1-84065-092-3}}, strana LI</ref> Noću 21/22. aprila deo poslednjih muških zatočenika odlučio se na pokušaj proboja iz logora, znajući da će oni biti ubijeni sutra. Nakon što su u večernjim satima izdvojeni i odvedeni svi grupnici, panika i strah među zatočenicima bivali su sve veći. I dok su logorom odjekivale eksplozije, nekoliko desetaka zatočenika među kojima [[Ante Bakotić]], Čedomil Huber, Dragutin Škrgatić, Pavao Kulaš i dr. Krstić dogovorili su se o pokušaju proboja iz logora. Usvojili su plan prema kojem bi se na svaki od četiri izlaza postavile desetine najodlučnijih ljudi, koje će istovremeno provaliti na sva vrata i bježati prema izlazu iz logora.<ref name="Šotrić"/> U kišovito nedjeljno jutro [[22. travnja]] 1945. u oko 10 sati ujutro na povik Ante Bakotića: “''Naprijed drugovi''”, desetine su provalile vrata. Oko 600 zatočenika pojurilo je prema 150 metara udaljenim logorskim vratima. Mitraljeska vatra s logorskog zida svakim je trenom smanjivala broj onih koji su trčali prema slobodi. Mile Ristić, uhapšen kao partizan na Kozari, golim je rukama zadavio jednog od stražara, oduzeo mu mitraljez i otvorio vatru po ustašama, štiteći ostale zatočenike. U metežu bijega Edo Šajer presjekao je telefonsku žicu i time spriječio dolazak ustaškog pojačanja.<ref name="Šotrić"/> Od 600 logoraša koji su izvršili proboj, preživjelo je manje od sto ljudi. Postoje različite brojke zatočenika koji su preživeli proboj: najviše 107 zatočenika,<ref name="JATHIY-LII">Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia, Barry M. Lituchy, {{ISBN|1-84065-092-3}}, strana LII</ref> potom 92<ref name="Šotrić"/> ili 89<ref>[http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5027 31. SIJEČNJA 2013.]</ref> zatočenika, a prema nekim sećanjima preživelih, spaslo se "svega 72 druga".<ref name="OMLADINA"/> Svi ostali našli su smrt na putu od logorske zgrade do logorskih vrata, na cesti, u hladnoj nabujaloj rijeci Savi, na livadama oko logora i prilazima šumi kod Košutarice. Oko 470 bolesnih, starih i nemoćnih zatočenika nije sudjelovalo u proboju. Niti jedan nije preživio da svjedoči o njihovoj sudbini.<ref name="Šotrić"/> Isti dan, samo nekoliko sati kasnije, započeo je i proboj zatočenika iz Kožare. Od njih 176 spasilo ih se samo 11.<ref>"Jasenovac 1941.-1945. Logor smrti i radni logor", Nataša Mataušić, JUSP Jasenovac, Jasenovac-Zagreb, 2003, str 91-97. {{ISBN|953-99169-0-9}}</ref> === Kraj logora === [[File:Ulazak Jugoslovenske armije u Jasenovac 5. svibnja 1945.jpg|thumb|Ulazak Jugoslovenske armije u Jasenovac 5. svibnja 1945]] Koncentracijski logor u Jasenovcu miniran je, spaljen i uništen prilikom povlačenja ustaša iz Jasenovca u proljeće [[1945]]. godine.<ref name="jusp-jasenovac3">[http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5023 SPOMEN OBILJEŽJA KCL JASENOVAC]</ref> Prilikom povlačenja, [[ustaše]] su za sobom spalile i uništile veći deo dokumenata o zločinima.<ref name="Zločini u logoru Jasenovac, 1946">{{cite web |url=http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/jasenovac/Jasenovac-1946.html#_Toc526960465 |title=Zemaljska komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača |author= |authorlink= |date=1946. |format= |work= |publisher=Zemaljska komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača, Zagreb (1946) |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=16. 4. 2012. }}</ref> U razoreni logor Jasenovac, [[2. 5.|2.]] odnosno [[3. 5.|3. svibnja]] [[1945]]. godine, prve su ušle streljačke čete 1. bataljona 4. srpske brigade [[21. srpska divizija NOVJ|XXI. narodno-oslobodilačke udarne divizije]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Jugoslavenske armije]]. Bataljonu koji je ušao u Jasenovac dan je zadatak da sačuva tragove zločine do dolaska državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora. Prvi uviđaj o zatečenom stanju u Sabirnom logoru Jasenovac III Ciglana, u Gradini i Uštici, obavila je Okružna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača iz Nove Gradiške, [[11. 5.|11. svibnja]] [[1945]]. godine.<ref name="natasa1"/> Anketna komisija Zemaljske komisije Hrvatske za utvrđivanje zločina došla je u Jasenovac [[18. 5.|18. svibnja]] [[1945]].<ref name="natasa1"/> Podatke o izgledu, organizaciji rada, svakodnevnom životu i posljednjim danima postojanja logora, Komisiji su dali preživjeli logoraši i sudionici proboja.<ref name="natasa1">"Jasenovac 1941.-1945. Logor smrti i radni logor", Nataša Mataušić, JUSP Jasenovac, Jasenovac-Zagreb, 2003, str 98. {{ISBN|953-99169-0-9}}</ref> Mjesec dana kasnije, [[18. 6.|18. lipnja]], kada se rijeka Sava povukla u svoje korito, Zemaljska komisija Hrvatske obavila je i treći uviđaj.<ref name="natasa1"/> U svibnju 1945. jugoslavenske vlasti pretvorile su Staru Gradišku u logor za ratne zarobljenike, ustaše, četnike, naciste i fašiste.<ref name="Smreka">{{cite web|url=http://public.mzos.hr/fgs.axd?id=13416|title=STARA GRADIŠKA Ustaški koncentracijski logor|publisher=Spomen područja Jasenovac|author=Jelka Smreka|date=|accessdate=25. 08. 2010.|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717120002/http://public.mzos.hr/fgs.axd?id=13416|deadurl=yes}}</ref> Za vrijeme [[Križni put|Križnoga puta]] partizani su likvidirali nepoznat broj domobranskih i ustaških vojnika na području logora Jasenovac.<ref>{{cite web |author=Autor: Portal&nbsp;Jutarnji.hr |url=http://www.jutarnji.hr/vijesti/clanak/art-2009,4,21,,160378.jl |title=Šeparović:Iimamo dokaze da je u logoru Jasenovac masovnih likvidacija bilo i nakon travnja 1945. |publisher=Jutarnji.hr |date=2009-04-21 |accessdate=2015-04-20 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nakon rata, prostor bivšeg logora uglavnom je zarastao u šikaru i korov. == Stanje u logoru - Svjedočanstva == Prema njemačkom izveštaju iz februara 1942. godine, sačinjenom nakon obilaska, stanje u logoru opisano je kao besprijekorno: {{izdvojeni citat|To je jedna stara ciglana, koja je u roku od 4 mjeseca od ustaša bila preuređena u sadašnji koncentracioni logor. Smještaj je izvršen po drvenim barakama, sa po okruglo 100 ljudi u svakoj. Ležajevi za spavanje su dvospratni, barake besprijekorne. Dalje, postoje kuhinjska i sanitetska baraka. U sanitetskoj baraci je pored jedne sobe za pregled, u kojoj se nalazi logorski liječni (Židov, hirurg) i zubni liječnik (također jedan Židov, koji je studirao u Njemačkoj), smještena bolnica. Bolesnici leže u posebnim jednokrevetnim posteljama i imaju krevetski veš... Jelo kuhano u toku jučerašnjeg dana 100% je bolje od onog koje sada u Zagrebu može sebi da osigura jedan radnik... Disciplina u logoru je dobra. Koncentracioni logor u svom sadašnjem stanju daje u potpunosti besprijekoran i dobar utisak. (Može se, sa dobrim razlogom, odbaciti kao neosnovane sve glasine koje kruže o Jasenovcu). Brojno stanje logora je trenutno oko 1000 ljudi, od toga su otprilike 75% Židovi. Ostatak otpada na Cigane, Srbe i komuniste.<ref name="znaci2"/>|Izveštaj nemačkog poslanstva u Zagrebu Ministarstvu inostranih poslova Nemačke o stanju u logoru Jasenovac, februara 1942.}} U svom poglavlju [https://www.znaci.org/00003/759.php?broj=79 Potemkinova sela], logoraš '''Milko Riffer''' je opisao detaljno kako su ustaše varale inspekcije. Nakon rata, [http://www.vecernji.hr/hrvatska/prevareni-crveni-kriz-1944-stekli-smo-dobar-dojam-o-jasenovcu-90412 Crveni Križ je priznao da su ih ustaše varale], ko i [https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/68zeb2.htm Nacisti u Auschwitzu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305133849/https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/68zeb2.htm |date=2016-03-05 }}). Zatočenici, poput Milka Riffer-a i drugih, su takodjer opisali masovna istrebljenja i druge zločine u Jasenovcu: {{izdvojeni citat|Nekada je u logoru bio velik broj Cigana, koje su nekrive hvatali po cijeloj NDH i dogonili u Jasenovac. Došlo je ovamo možda deset, a možda i dvadeset hiljada, a ostala su, eto, samo dvojica. Za sjeme. ''Od jedne oveće skupine Cigana formirala se tako zvana grobarska grupa, koja je prebačena u Gradinu. Imala je dužnost da svlači pobijene žrtve i da sortira tako dobivenu odjeću...Bio je to golem, naporan posao, praćen očajnim krikovima i zapomaganjima žrtava, što su u neprekidnim kolonama pristizale na klaonicu. Pojili su ih velikim količinama rakije, jer su samo u skoro potpuno pijanom stanju mogli vršiti taj infernalni posao u jamama, u kojima je bilo na hiljade pre¬mlaćenih i preklanih ljudskih tjelesa. Mnogi od njih izgubili su pamet, pa su ih odvodili na »lakši rad« nekuda drugamo. Oni se, naravno, nikada više nisu vratili. Kampanja klanja trajala je dugo, skoro neprekidno dvije godine.''<ref>Milko Riffer: "Grad mrtvih: Jasenovac 1943". Znaci.net, str. 150-156</ref>|Milko Riffer: "Grad mrtvih: Jasenovac"}} Svjedočanstvo logorašice '''Cijordane Friedlender''' o ustaškom istrebljenju djece u Staroj Gradiški, dio Jasenovačkog kompleksa: {{izdvojeni citat|U to vrijeme nove žene i djeca su svakodnevno pristizali u logor u Staroj Gradiški. Par tjedna kasnije, Ante Vrban [zapovjednik logora] naredio je da sva djeca budu odvojena od majki i stavljena u jednu prostoriju. Desetoro nam je bilo naredjeno da ih nosimo tamo. Djeca su plazila po sobi, a jedno dijete je stavilo ruku i nogu kroz vrata, tako da se vrata nisu mogla zatvorit. Vrban je viknuo: 'Gurnite!' Kad to nisam učinila, on je zalupio vrata i slomio djetetu nogu. Tada zgrabi dijete za nogu, i tresnu ga o zid dok ga nije ubio. Nakon toga smo nastavili nositi djecu u sobu. Kada je soba bila popunjena, Vrban je donio otrovni plin i sve ih pobio<ref>Avro Manhattan: "The Vatican's Holocaust" , Chapter IV (citirano na: http://www.reformation.org/holoc4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125075757/http://www.reformation.org/holoc4.html |date=2021-01-25 }})"</ref>|Cijordana Friedlender, na sudjenju Ante Vrbanu}} Na svom sudjenju komandant Stare Gradiške, Ante Vrban, je priznao te i druge zločine: :Pitanje: ''Što ste uradili s djecom?'' :Vrban: ''Slabiju smo otrovali'' :Pitanje: ''Kako?'' :Vrban: ''Vodilii smo ih u dvorište…u koje smo bacilli plin'' :Pitanje: ''Kakav plin?'' :Vrban: ''Zyklon''<ref>Shelach, Menachem, ed. "History of the holocaust: Yugoslavia "(in Hebrew). Jerusalem: Yad Vashem, 1990. Str. 196</ref> Lograš '''Egon Berger''' o ubojstvima djece i majki u Jasaenovcu: {{izdvojeni citat|Svećeničko lice fra Majstorovića, obučenog u elegantno odijelo, našminkanog i napudranog, u zelenom lovačkom šeširu, sa nasladom je posmatralo žrtve. Prišao je djeci, čak ih je i pomilovao po glavi. Društvu se priključio Ljubo Miloš i Ivica Matković. Fra Majstorović reče majkama sada će biti krštenje njihove djece. Oduzeli su majkama djecu, a dijete koje je nosio fra Majstorović u svojoj dječijoj nevinosti milovalo je našminkano lice svoga ubojice. Majke, izbezumljene, uočile su situaciju. Nude svoje živote tražeći milost za mališane. Dvoje djece su metnuli na zemlju, dok je treće bačeno kao lopta u zrak, a fra Majstorović, držeći u ruci bodež okrenut prema gore tri puta je promašio, dok je četvrti put uz šalu i smijeh, dijete ostalo nataknuto na bodež. Majke su se bacale po zemlji čupajući kose a kad su počele strahovito vikati, ustaški stražari 14. osječke satnije odveli su ih i likvidirali. Kad je sve troje djece tako svirepo stradalo, tri dvonožne zvijeri su međusobno davali novac, jer izgleda da su se kladili tko će prije nataknuti dijete na bodež.<ref>Egon Berger: 44 mjeseca u Jasenovu", Nakladni zavod Hrvatske, Zagreb: 1966, str:. 57</ref>|Egon Berger: "44 mjeseca u Jasenovu"}} Hitlerov opunomočenik za NDH, general '''[[Edmund Glaise von Horestenau]]''' je ovako opisao svoju posjetu Jasenovcu: {{izdvojeni citat|Mi smo sada ušli u koncentracioni logor u pretvorenoj tvornici. Užasni uvjeti. Nekolicina muškaraca, mnogo žena i djece, bez dovoljno odjeće, spava se na kamenoj ploci noću, jauci na daleko, krik i plač. Zapovjednik logora - hulja, ja sam ga ignorirao, ali umjesto tog sam rekao mom ustaškom vodiču: "Ovo je dovoljno da se covjek ispovraća" ''A onda najgore od svega: soba uz čije zidove, leži na slami koja je upravo donesena zbog mog pregleda, nešto poput pedesetak gole djece, od kojih polovina mrtvi, a druga polovica umire. Ne treba zaboraviti da su izumitelji koncentracionih logora Britanci za vrijeme Burskog rata. Međutim, ti logori su dostigli svoj vrhunac odvratnosti ovdje u Hrvatskoj, pod Poglavnikom instaliranim od nase strane. Največe od svih zla mora da je Jasenovac, gdje nijedan običan smrtnik ne smije privirit''<ref>Edmund Glaise von Horstenau: "Ein General im Zwielicht: die Erinnerungen Edmund Glaises von Horstenau", Böhlau Verlag, Wien, Austria, 1988, str: 167.</ref>.|General Edmund Glaises von Horstenau}} Von Horstenau je takodjer opisao svoj očevid pokolja u obljižnjem Crkvenom Boku, koj su sprovele ustaše iz Jasenovca, dok su ih skupljalii ljude za odvoz u Jasenovac. Taj pokolj nad srpskim življem, kojeg su ustaše prije toga prekrstile u katolike, je jedan od brojnih pokolja koje su ustaške postrojbe iz Jasenovca sprovele po okolnim selima: {{izdvojeni citat|Nismo vidjeli nikakvih znakova [gerilaca], ali je bilo puna konja i goveda bez vlasnika, da ne spominjem bezbrojne guske. U Crkvenom Boku, nesretnom mjestu, nad kojim se pod vodstvom ustaškog potpukovnika srušilo oko petsto 15- do 20-godisnjih lupeži, svudje poubijali, žene silovali a potom do smrti mučili, djecu pobili. Vidjeo sam u rijeci Savi leš žene s iskopanim očima i kolcem zabijenim u seksualne dijelove. Ova žena imala je najviše dvadeset godina kada je pala u ruke tih monstruma. Svugdje unaokolo, svinje su žderale nepokopana ljudska bića. Sretni" stanovnici su bili poslani na jezive teretne vagone; mnogi od tih nehoticnih "putnika" su prerezali svoje vene tokom prijevoza u logor [Jasenovac]<ref>Edmund Glaise von Horstenau: "Ein General im Zwielicht: die Erinnerungen Edmund Glaises von Horstenau", Böhlau Verlag, Wien, Austria, 1988, str: 166.</ref>.|General Edmund Glaises von Horstenau}} Hrvatski književnik '''[[Ilija Jakovljević]]''', jedan od zatočenika, opisuje mučenje žeđu u podlogoru Stara Gradiška: {{izdvojeni citat|Jedan zatočenik, koji je imao dužnost da svakoga dana pere hodnik pred tom ćelijom, pripovijedao mi je: - Od svih poslova koje sam obavljao u logoru, ovaj je, pod takvim okolnostima bio najstrašniji. Donesem kantu s vodom i zapljusnem hodnik. Ispod vrata proklete ćelije pokažu se prsti. To netko kvasi ruke. Vidim također gdjekoju žlicu. Nesretnik hvata prljavu vodu. Neki podmeću čak i cipele, a neki legnu na pod i ližu zamazanu tekućinu. Prag je nizak, i kako zapljusnem, voda prodire pomalo u ćeliju. I dok se jedni bacaju na svaku kap, drugi viču: "Ne pljušti, ne pljušti! Prestani već jednom, ne možemo slušati kako voda pljušti."<ref name="Čitanka">{{cite web |url=http://www.cdsee.org/jhp/pdf/WorkBook4_bih.pdf |title=Historijska čitanka, Drugi svjetski rat |format=PDF |date= |accessdate=2015-04-20 |archivedate=2014-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140109140648/http://www.cdsee.org/jhp/pdf/WorkBook4_bih.pdf |deadurl=yes }}</ref>|[[Ilija Jakovljević]]}} Hrvatska komunistkinja '''[[Nada Salamon]]''', jedna od logorašica, ovako opisuje svakodnevnicu u Jasenovcu: {{izdvojeni citat|Svakoga dana ustajale bismo u ranu zoru, prije izlaza sunca, na brzinu smo primale mršavi doručak od »crne kave«, to jest kuhane cikorije bez šećera i bez kruha, i u redu stupale, opkoljene ustaškom stražom, preko savskog nasipa do skele, koja nas je prebacivala preko Save. Tada bismo hodale i po 10 kilometara pješice, do udaljenih polja koja smo obrađivali. Radili smo cijeli dan na okapanju kukuruza, sabiranju plodova, sušenju sijena i sličnom, a na večer bismo se vraćale natrag u barake, u koje smo stizale već u dubokoj noći.<ref name="OMLADINA"/>}} Događale su se likvidacije usred noći: {{izdvojeni citat|Kada je noć već dobrim dijelom poodmakla, a jutro se približavalo, među nas uđoše razularene ljudske spodobe u uniformi ustaša i svima nam vezaše ruke na leđima.Sve nas potjeraše.Oko nas ustaše s debelim drvenim štapovima, udaraju, psuju, viču. U tom metežu dođosmo do obale rijeke. Ulazimo u skelu, a kada je napunismo, povučeni motornim čamcem začas pristadosmo uz drugu obalu... Jedan od ustaša povikao je da ustanu svi muškarci i da se svrstaju u dvored. Žene i djeca ostadoše. Čak se i nepozdravismo. Nismo se nadali rastanku.... Došli smo do obale rijeke. Odvodili su pet po pet. Započe likvidacija. Nekoliko redova ispred mene su moja dva brata... Doveli su nas do velike grobnice... Gledam: kolju, mlate. Ustaše otpuhuju, psuju majku, sestru... Zasukanih rukava stalno se cerekaju. Kratko i odrešito narediše nam da se skinemo do gola...<ref>Uhvaćen sam kao Ciganin, Poruke-glasilo Spomen-područja Jasenovac, 1.ožujka 1976, br. 1 (10), god. VII, str. 4.</ref>|Joka Nikolić, preživjeli zatočenik, uhvaćen kao Ciganin}} Pod rukovodstvom [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], u logoru su organizovane »Zajednice«, sastavljene od više manjih grupa, putem kojih se dijelila hrana, odjeća, obuća, lijekovi; sve na potpuno jednake dijelove svakom članu grupe. Svaki član kolektiva bio je zadužen da pribavi, ukrade, nađe, dobije i donese u zajednicu bilo što za hranu. Tako su na poljima brali kukuruz, ponekad krumpir, paradajz, bundeve, itd, a iz ustaških magazina su krali grah, ponekad salamu i slaninu. Svaka akcija pribavljanja hrane mogla je izazvati ustaške represalije.<ref name="OMLADINA"/> == Poznati jasenovački logoraši == Ovo su neke od osoba koje su bile zatočene ili ubijene u sistemu koncentracionih logora Jasenovac: {{col-begin}} {{col-3}} * [[Ante Bakotić]] † * [[Rudolf Crnić]] * [[Vladko Maček]] * [[Mihovil Pavlek Miškina]] † * [[Nada Dimić]] † * [[Ilija Jakovljević]] * [[Grgur Karlovčan]] † * [[Antun Barac]] * [[Mirko Deanović]] * [[Marko Kostrenčić]] * [[Grga Novak]] * [[Fran Tućan]] * [[Franjo Rihar]] † * [[Julia Batino]] † * [[Daniel Ozmo]] † * [[Leo Müller]] † * [[Ante Ciliga]] * [[Vladko Maček]] {{col-3}} * [[Smail-aga Ćemalović]] † * [[Petar Baćović]] † * [[Jovo Bećir]] † * [[Milo Bošković]] † * [[Jakov Dugandžić]] † * [[Marijan Krajačić]] † * [[Mirko Lalatović]] † * [[Pavle Đurišić]] † * [[Zaharije Ostojić]] † * [[Ivan Sabljak]] † * [[Stevan Galogaža]] † * [[Mavro Frankfurter]] † * [[Daniel Kabiljo]] † * [[Oton Vinski]] † * [[Egon Berger]] * [[Emerik Blum]] * [[Mladen Iveković]] * [[Zlata Šegvić]] † {{col-3}} * [[Mitar Trifunović]] † * [[Boris Hanžeković]] † * [[Marijan Čavić]] † * [[Krešimir Baranović]] * [[Josip Badalić]] * [[Milan Bastašić]] * [[Zija Dizdarević]] † * [[Mladen Iveković]] * [[Stjepan Sekulić]] * [[Vukašin Mandrapa]] † * [[Andrija Hebrang]] * [[Žiga Hirschler]] † * [[Edmund Moster]] † * [[Stjepan Sekulić]] * [[Andrija Hebrang (stariji)|Andrija Hebrang]] * [[Olga Hebrang]] * [[Herta Haas]] {{col-end}} == Upravnici logora i njihova sudbina == {{main|Poslijeratna suđenja u Jugoslaviji}} Sistem koncentracionih logora Jasenovac je u egzilu osmislio [[Vjekoslav Maks Luburić]], koji je bio i njegov prvi komandant. Prvi upravnik logora bio je bivši rimo-katolički sveštenik [[Miroslav Filipović]], a kasnije [[Dinko Šakić]]. [[Datoteka:Ljubo Miloš na suđenju.jpg|minijatura|Sprovođenje [[Ljubo Miloš|Ljuba Miloša]] na suđenje pred Vrhovnih sudom SR Hrvatske [[1948]].]] * [[Ivica Matković]], upravnik logora Jasenovac (1942-1943), je uhvaćen i pogubljen od strane Jugoslovenske armije kod Celja [[1945]]. godine. * [[Miroslav Filipović]] (alias Majstorović), franjevački svećenik i zloglasni ustaški zapovednik logora Jasenovac od juna do oktobra 1942. godine,<ref>[[#State-Commission|State Commission, 1946]], p. 31-32 as hereby posted on: http://pavelic-papers.com/features/jasenovac1946.pdf</ref> znan kao "Fra Satana" (kod Nijemaca poznat kao „Bruder Teufel“ – brat đavo<ref name="Šotrić"/>), je uhvaćen od Jugoslovenske armije, osuđen na smrt i obješen u [[Zagreb]]u [[1946]]. godine.<ref name="Šotrić"/> * [[Ivica Brkljačić]], katolički svećenik, postao komandant logora u ljeto 1943. godine,<ref name="Šotrić"/> pogubljen. * Ustaški glavešina [[Mirko Vutuc]] je pred kapitulaciju Njemačke emigrirao u inozemstvo, ali je predan jugoslavenskim vlastima kao ratni zločinac, osuđen je na smrt i strijeljan.<ref name="OMLADINA"/> * [[Ljubo Miloš]], drugi po rangu u logoru Jasenovac i komandant [[logor Lepoglava|logora Lepoglava]]. Posle rata uspio je da pobegne u Austriju gde se uključio u rad ustaške emigracije. U sklopu diverzantske akcije, ubacio se sa grupom ustaša u FNRJ [[1947]]. godine, ali ih je UDB-a otkrila i uhapsila. Posle kraćeg suđenja u Zagrebu, osuđen na smrt i obešen [[1948]]. godine. * [[Eugen Dido Kvaternik]] je bio nadležan za sve logore u NDH do 1943. godine. Emigrirao je u Argentinu, gde je poginuo u saobraćajnoj nesreći [[1962]]. godine. * [[Maks Luburić]] komandant Ustaške Odbrane, koji se smatra odgovornim za sve zločine počinjene pod njegovim nadzorom u logoru, koji je posećivao par puta mesečno,<ref>[[#State-Commission|State Commission, 1946]], p. 28-29</ref> pobegao je u Španiju, ali je ubijen od jugoslovenskog agenta [[1969]]. godine. * [[Andrija Artuković]], kreator zakonskih uredbi koje su omogućile genocid i teror nad stanovništvom po rasnom, nacionalnom, religijskom i ideološkom osnovu, nakon rata je pobegao u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], ali je izručen Jugoslaviji, gde mu je suđeno. U Zagrebu je [[1986]]. osuđen na smrt, no presuda zbog zdravstvenog stanja nije izvršena. Umro je [[1988]]. u zatvorskoj bolnici. * [[Dinko Šakić]], upravnik logora, je pobegao u Argentinu, ali je nakon pola veka izručen Hrvatskoj, gde je [[1999]]. godine osuđen na 20 godina zatvora. Umro je [[2008]]. godine u zatvoru. * [[Petar Brzica]], zloglasni jasenovački koljač, sudbina nepoznata. ==Odnos partizana i Tita prema logoru Jasenovac== Unutar nacionalističkih krugova se često postavlja pitanje zašto partizani nisu pokušali osloboditi zarobljenike logora. Srpska strana kao razlog navodi želju da u tom logoru strada što više Srba a Hrvatska komunističku nebrigu o njihovim sudbinama pa se tako u [[Glas Koncila|Glasu Koncila]] moge naći slučaj "prema nekim izvorima" kad su partizani bombardirali vagone s zatočenicima koji su "amnestirani" povodom dana osnivanja NDH,<ref>[http://www.glas-koncila.hr/index.php?option=com_php&Itemid=41&news_ID=23721 Zatočenici nisu dovođeni da bi bili ubijani], Glas Koncila</ref> no radi se o neutemeljenoj [[Četnici u drugom svetskom ratu|četničkoj]] i [[Ustaše|ustaškoj]] propagandi. Činjenice koje govore u prilog tome da je logor bilo gotovo nemoguće osloboditi jesu: #prostor logora nalazio se na močvarnom području, na dodiru [[Lonjsko polje|Lonjskog]] i [[Mokro Polje|Mokrog polja]] koji su logorski sistem Jasenovca opasavali s istočne i zapadne strane. Sa sjeverne i južne strane logor se nalazio između rijeka [[Sava|Save]] i [[Strug]] koji je bilo gotovo nemoguće forsirati prilikom eventualnog napada. #u neposrednoj blizini logora nalazio se jedan od najbolje čuvanih željezničkih pravaca u Europi ([[Zagreb]] – [[Beograd]]) kojeg su čuvali sistemi bunkera i njemački oklopni vlakovi. #rijekom Savom plovili su brodovi mađarske dunavske flote. #u logoru se nalazilo oko 1500 najokorjelijih ustaša odanih [[Ante Pavelić|Paveliću]] i spremnih na borbu. #eventualni napad na logor zahtijevao bi angažiranje ogromnih partizanskih snaga, od kojih bi većina stradala pri prelasku rijeke Save. Osim toga prostor logora bilo bi nemoguće držati pod kontrolom u ravničarskom dijelu, sa kojeg bi se partizanske formacije odmah po završetku akcije morale povući, a logor bi nastavio i dalje djelovati. #u blizini logora nisu se nalazile partizanske snage tolike jakosti koje bi uspješno mogle izvršiti napad na logor. Bosanski partizani na [[Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi|Kozari]] do sredine 1942. ojačali su do respektabilnih razmjera za razliku od slavonskih s druge strane Save, koji do konca rata nisu bili u stanju izvršiti napade tolikih razmjera. Prva slavonska brigada osnovana je tek 11. listopada 1942. nakon kozarske ofanzive i razbijanja partizanskih jedinica na području [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]]. Vrhovni štab [[NOVJ]] i POJ na čelu sa [[Tito|Josipom Brozom Titom]] bio upoznat s podacima o karakteru i strahotama počinjenima u koncentracijskom logoru Jasenovac. Logorski partijski komitet koji je s više ili manje uspjeha djelovao tijekom gotovo cijelog perioda postojanja koncentracijskog logora Jasenovac, održavao je na različite načine tajne veze sa partijskim organizacijama na terenu (preko OK KPH [[Nova Gradiška]]), izvještavao o stanju u logoru, potrebama logoraša i pripremao akciju samooslobađanja logoraša do koje bi došlo prilikom eventualnog partizanskog napada na logor. Upravo stoga Tito je izdao naredbu da se ispita mogućnost napada na Jasenovac iz pravca bosanske Krajine i [[Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Slavonije]] do kojega nikada nije došlo. U njoj se između ostalog navodi: {{izdvojeni citat|Ispitajte mogućnost eventualnog napada na koncentracioni logor u Jasenovcu, gdje je bilo 10000 naših zatvorenika, a sada je ostalo svega još oko 1500 živih drugova. Sve ostalo su poubijali ustaški banditi. Taj napad trebalo bi organizirati zajedno sa štabom iz Hrvatske, ali tako da sigurno uspije.{{sfn|Broz|1982|p=175}}|Josip Broz Tito, 31. III. 1942.}} Ogroman broj partizanskih boraca i oficira imao je ili izgubio nekoga u tom ustaškom logoru smrti. Motiv za oslobađanje logora među borcima bio ogroman, ali su gore navedene realnosti bile nešto sasvim drugo. Kada bi i bile stvorene pretpostavke za izvođenje takve akcije, dolazilo je do neuspjele realizacije. Primjer neuspjele akcije oslobađanja logora Stara Gradiška (za vrijeme trajanja banjalučke operacije) na staru godinu 1943. kada su partizanske jedinice oslobodile [[Bosanska Gradiška|Bosansku Gradišku]], a slavonski partizani bili zaustavljeni od jakih ustaških snaga (kojima su u pomoć došle ustaške jedinice iz Lijevča polja i zapadne Slavonije) kod sela Donji Varoš koje je udaljeno oko kilometar nizvodno od logorskog zida.<ref name="HPP">Đorđe Mihovilović, [http://povijest.net/?p=7 Pitanja i odgovori o Jasenovcu, ustašama, NDH i holokaustu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821065227/http://povijest.net/?p=7 |date=2014-08-21 }}, Hrvatski povijesni portal, str. 17,33, 2.I.2014.</ref> [[Josip Broz Tito]] u Jasenovcu je bio dva puta. Prvi put odmah poslije rata, 1945, kad na tom mjestu nije bilo ničega osim ruševina koje su raščišćavane. Uz njega je tada bio Ivan-Stevo Krajačić, tadašnji ministar unutrašnjih poslova Hrvatske. Drugi put Tito je u Jasenovcu bio između 10. i 11. kongresa [[SKJ]]. U društvu s njim bili su [[Edvard Kardelj]], [[Miloš Minić]] i [[Dušan Dragosavac]]. Tito je tada položio cvijeće pred Bogdanovićev spomenik. Dogovoreno je da se o njegovoj posjeti ne izvještava kako ga novinari ne bi salijetali i tražili da se izjašnjava o broju jasenovačkih žrtava.<ref>Nenad Jovanović, [http://www.skdprosvjeta.com/news.php?id=133 Dragosavac: U Hrvatskoj je pobijedila kontrarevolucija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422162650/http://www.skdprosvjeta.com/news.php?id=133 |date=2021-04-22 }}, SKD Prosvjeta</ref> == Procene broja žrtava == {{main|Demografski gubici Jugoslavije u drugom svjetskom ratu}} Procene broja žrtava su prilično različite, i kreću se od nekoliko nekoliko hiljada do više stotina hiljada: * 2238 žrtava prema navodima [[Komisija za istraživanje žrtava drugog svjetskog rata i poraća|Komisije za istraživanje žrtava drugog svjetskog rata i poraća]] [[Hrvatski sabor|Hrvatskog sabora]] 1999. godine <ref>{{Cite web |url=http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/nedjeljna/19991029/|title= Vukojevićevo izvješće ustaški je nokturno|accessdate=28. februar-вељача 2013 |author= Vuk Đuričić|date= 28. X 1999|work= |publisher=[[Slobodna Dalmacija]]}}</ref> * 70.000 žrtava prema istraživanjima dr. [[Bogoljub Kočović|Bogoljuba Kočovića]] * 77.200 žrtava prema [[Antun Miletić|Antunu Miletiću]]<ref name = "Anzulovic">Anzulovic, Branimir. ''Heavenly Serbia: From Myth to Genocide'', Hurst & Company. London, 1999</ref> * 80.000 žrtava prema jugoslavenskoj anketi iz 1964. o žrtavama Drugog svjetskog rata<ref name="Wood">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2006/12/06/world/europe/06croatia.html?scp=1&sq=jasenovac&st=cse|title=Unscrambling the History of a Nazi Camp|last=Wood|first=Nicholas|publisher=New York Times|accessdate=22. veljače 2012}}</ref> * 83.000 žrtava prema istraživanjima [[Vladimir Žerjavić|Vladimira Žerjavića]] (od toga 45-52.000 Srba, 13.000 Židova, 12.000 Hrvata i Muslimana i 10.000 Roma) * '''83.145 poimeničnih žrtava''' (popis nije konačan) prema Spomen području Jasenovac, od čega 39.570 muškaraca, 23.474 žena i 20.101 djece do četrnaest godina starosti. Prema narodnosti: 47.627 Srba, 16.173 Roma, 13.116 Židova, 4.255 Hrvata, 1.128 Muslimana i na stotine ostalih.<ref>[http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=6284 POIMENIČNI POPIS ŽRTAVA KCL JASENOVAC 1941-1945.]</ref> * 85.000 žrtava, donja brojka koju navodi [[Centar Simon Wiesenthal]]<ref>[http://www.operationlastchance.org/CROATIA_OLC%20Activities_1.htm ''Operation: Last Chance'', projekat Centra Simon Wiesenthal]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 77.000-99.000 žrtava, brojka koja se navodi u [[United States Holocaust Memorial Museum]] u Washingtonu<ref>{{cite web| url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005449| title=Holocaust History - Jasenovac| publisher=United States Holocaust Memorial Museum |accessdate=28. siječnja 2011}}</ref> * 500.000 – 600.000 žrtava prema preliminarnoj proceni Komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača.<ref>https://www.znaci.org/00001/106_3.htm</ref> * 800.000 žrtava prema [[Međunarodna komisija za utvrđivanje istine o Jasenovcu|Međunarodnoj komisiji za utvrđivanje istine o Jasenovcu]] sa sjedištem u Banjaluci.<ref name="POMEN U DONjOJ GRADINI"/> U skladu s dogovorom o reparacijama između SR Nemačke i Jugoslavije ukupan broj ubijenih na području [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] je bio 371.000. == Kontroverze oko procene broja žrtava == === Naučno zasnovane pretpostavke broja stradalih === Procene broja stradalih logoraša Koncentracionog logora Jasenovac decenijama izazivaju kontroverze u jugoslovenskoj, osobito u hrvatskoj i srpskoj javnosti. U poslednjih desetak godina, zahvaljujući postojanju dve nezavisne baze podataka o jasenovačkim žrtvama, raspolažemo naučno zasnovanim procenama broja žrtava KL Jasenovac. Reč je o bazama podataka beogradskog [[Muzej žrtava genocida|Muzeja žrtava genocida]] i [[Spomen područje Jasenovac|Spomen područja Jasenovac]]. Saradnici Muzeja žrtava genocida od 1995. vrše dopunu i reviziju popisa stradalih građana Jugoslavije u Drugom svetskom ratu, koji je 1964. sačinila savezna komisija za utvrđivanje broj stradalih Jugoslovena u Drugom svetskom ratu, pod nazivom "Žrtve rata 1941-1945." Savezna komisija je popisala ukupno 49.602 žrtava logora Jasenovac i 9.506 žrtava logora Stara Gradiška. S obzirom da je logor Stara Gradiška bio integrisan u okvir KL Jasenovac kao logor Jasenovac V, prema ovim podacima u KL Jasenovac poimenice je stradalo 59.188 lica.<ref>[http://www.inisbgd.co.rs/celo/2007_4.pdf Драган Цветковић, „Страдање цивила Независне државе Хрватске у логору Јасеновац“, Токови историје. Часопис Института за новију историју Србије, 4/2007, Београд, 2007.] стр. 155.</ref><ref name="autogeneratedili">[http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=114002 Vladimir Geiger, „Ljudski gubici Hrvatske u Drugom svjetskom ratu koje su prouzročili ’okupatori i njihovi pomagači’. Brojidbeni pokazatelji (procjene, izračuni, popisi)“, Časopis za suvremenu povijest, 3/2011, Zagreb, 2011.] str. 717.</ref> Ovi poimenični podaci publikovani su prvi put tek 1992. Prema poslednjim podacima Muzeja žrtava genocida, koje je 11. maja 2013. saopštio kustos muzeja, istoričar Dragan Cvetković, Muzej žrtava genocida raspolaže sa poimeničnim podacima o preko 88.000 stradalih.<ref name="novossti1">[http://www.novossti.com/2013/05/dragan-cvetkovic-jasenovac-je-paradigma-stradanja/ Nenad Jovanović, „Dragan Cvetković: Jasenovac je paradigma stradanja“, Novosti, 699, Zagreb, 11.5.2013.]</ref> Ovo, naravno, nije konačan broj stradalih logoraša. Uporedo sa istraživanjima Muzeja žrtava genocida iz Beograda, saradnici Spomen područja Jasenovac takođe su započeli dopunu i reviziju podataka savezne komisije iz 1964. Prema najnovijim podacima Spomen područja Jasenovac (mart 2013), u KL Jasenovac poimenice je stradalo najmanje 83.145 lica. Od ovog broja je 39.570 muškaraca, 23.474 žena i čak 20.101 dete do 14 godina. Kada govorimo o etničkoj strukturi, od ovog broja najviše je stradalo Srba (47.627), Roma (16.173), Jevreja (13.116), Hrvata (4.255), Muslimana/Bošnjaka (1.128).<ref>[http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=6284 JUSP Jasenovac, Poimenični popis žrtava KL Jasenovac 1941-1945.]</ref> Prema rečima istoričara Dragana Cvetkovića, JUSP Jasenovac će verovatno uskoro doseći brojku od 88.000 poimenice stradalih logoraša kojom raspolaže Muzej žrtava genocida. {{izdvojeni citat| I njihovim i našim istraživanjem pobijena je teza o najviše 80.000 stradalih, koja je proteklih decenija prisutna u Hrvatskoj: taj je broj sada u rasponu između 80.000 i 100.000, a mislim da će naš rad i to oboriti. Naravno, to dokazuje i netačnost tvrdnje o 700.000 stradalih, pa i onih umerenijih, o nekoliko stotina hiljada, prisutnih u Srbiji. Dostupni su nam isti izvori, ali je pitanje šta je ko iz njih dosad izvadio. U perspektivi, obe će institucije verovatno obraditi sve izvore i doći do približno istog broja stradalih.<ref name="novossti1"/>}} Naučno zasnovana pretpostavka koju je u stručnoj literaturi izneo istoričar Dragan Cvetković, a koju niko sa naučnog stanovišta nije doveo u pitanje, podrazumeva da potencijalni broj stradalih u KL Jasenovac iznosi između 122.300 i 130.100.<ref>[http://www.inisbgd.co.rs/celo/2007_4.pdf Драган Цветковић, „Страдање цивила Независне државе Хрватске у логору Јасеновац“, Токови историје. Часопис Института за новију историју Србије, 4/2007, Београд, 2007.] стр. 162.</ref> === Uvećene pretpostavke broja stradalih === Naučno zasnovane procene i naučno utemeljeni poimenični popisi žrtava KL Jasenovac na putu su da otklone, ili makar marginalizuju, višedecenijske kontroverze vezane za iznošenje neutemeljenih brojki, višestruko uvećanih i umanjenih, stradalih logoraša KL Jasenovac. Na osnovu činjenice da (posle)ratna Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača nije raspolagala sa dokumentacijom ustaške uprave logora, jer su ustaše pri povlačenju iz Jasenovca uništile logorsku dokumentaciju u cilju prikrivanja tragova zločina, kao i na osnovu činjenice da su neki preživeli svedoci iznosili višestruko uvećane pretpostavke o broju stradalih (pojedini čak i preko milion stradalih), Državna komisija je istupila sa takođe uveličanim brojkama stradalih (500.000-600.000).<ref>Zločini u logoru Jasenovac, Zagreb, 1946.</ref> Ovi podaci su potom u pojedinim publikacijama dodatno uvećavani. "''Vojna enciklopedija'' 1967. i ''Enciklopedija Jugoslavije'' 1971. donose navode o oko 600 tisuća žrtava logora Jasenovac i oko 75 tisuća žrtava logora Stara Gradiška".<ref name="autogeneratedili"/> Tokom 1980-ih srpski nacionalisti preuzimaju ove uveličane brojke, a u pojedinim slučajevima ih dodatno uvećavaju. Tako na primer, publicista Radomir Bulatović iznosi pretpostavku od 1.110.929 stradalih u KL Jasenovac.<ref>Radomir Bulatović, Koncentracioni logor Jasenovac s posebnim osvrtom na Donju Gradinu, Sarajevo, 1990.</ref> === Umanjene pretpostavke broja stradalih === S druge strane, hrvatski desni krugovi nastoje da obore ove brojke, ali pri tom zapadaju u zamku umanjivanja broja stradalih. Tendencija umanjivanja broja žrtava KL Jasenovac može se prepoznati u govoru zagrebačkog nadbiskupa Franje Kuharića kazivanog 10. februara 1981. u zagrebačkoj katedrali, povodom 21. obletnice smrti kardinala Alojzija Stepinca. U ovoj homiliji kardinal Kuharić dotakao je i navodnu brojku žrtava KL Jasenovac: „Optužnicom bi se htjelo nadbiskupa Stepinca učiniti odgovornim za onih 40.000 žrtava koje se pripisuju Jasenovcu.“<ref name="kontrapress1">[http://www.kontrapress.com/clanak.php?rub=Dru%9Atvo&url=Revizionisticka-vulgata-na-stranicama-Glasa-Koncila#_ftn19 Milan Radanović, "Revizionistička vulgata na stranicama 'Glasa Koncila'", Kontrapress, 19.5.2013.]</ref> Zapažen udeo u umanjivanju broja žrtava KL Jasenovac pružio je budući predsednik Republike Hrvatske, Franjo Tuđman, ističući 1989. da je u Jasenovcu stradalo oko 30.000-40.000 osoba.<ref>Franjo Tuđman, Bespuća povijesne zbiljnosti. Rasprava o povijesti i filozofiji zlosilja, Zagreb, 1989, str. 316.</ref> Kada je reč o poimeničnom registrovanju stradalih u KL Jasenovac, najproblematičniji pristup iskazali su saradnici Komisije za utvrđivanje ratnih i poratnih žrtava Republike Hrvatske, koja je „ideološki pristranom podjelom ljudskih gubitaka na poželjne i nepoželjne, popisala od 1992. do 1999. tek 2.238 žrtava logora Jasenovac“, objašnjavajući da „postoji nekoliko opsežnih popisa jasenovačkih žrtava“, što, zapravo, „nije bilo točno jer je do tada jedini sustavni popis žrtava logora Jasenovac bio poimenični popis Komisije za popis žrtava rata SIV-a SFRJ iz 1964. koji je objavljen 1992. i 1998.“, iako i ovaj popis nije bio dovršen.<ref name="kontrapress1"/><ref>[http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=114002 Vladimir Geiger, „Ljudski gubici Hrvatske u Drugom svjetskom ratu koje su prouzročili ’okupatori i njihovi pomagači’. Brojidbeni pokazatelji (procjene, izračuni, popisi)“, Časopis za suvremenu povijest, 3/2011, Zagreb, 2011.] str. 728.</ref> === Revizionizam i manipulacije žrtvama === {{main|Historijski revizionizam}} [[Datoteka:Jasenovac - Death Toll.jpg|mini|desno|Spomen kompleks logora [[Donja Gradina]] ([[Republika Srpska]]). Table sa maksimalističkom procenom broja ubijenih Srba, Jevreja i Roma u sistemu koncentracionih logora Jasenovac.]] Nakon raspada Jugoslavije u desničarskim krugovima u Hrvatskoj se pojavila tendencija uspoređivanja broja logoraša ubijenih u Jasenovcu od strane ustaša i ustaša ubijenih u partizanskoj osveti kod [[Blajburška predaja|Blajburga]]. Kritičari ukazuju da se radi o revizionizmu povijesti. Izjava bivšeg predsjednika Mesića: "treba reći istinu da nijedan poginuli u Jasenovcu nije kriv ni za jednog na Bleiburgu, ali su mnogi na Bleiburgu krivi za mnoge u Jasenovcu" <ref>{{Cite web |title=Mesić: Na Bleiburgu ubijani i krivci za Jasenovac |url=http://www.jutarnji.hr/mesic--na-bleiburgu-ubijani-i-krivci-za-jasenovac/254744/ |access-date=2010-04-25 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306083740/http://www.jutarnji.hr/mesic--na-bleiburgu-ubijani-i-krivci-za-jasenovac/254744/ |deadurl=yes }}</ref> izazvala je žestoke kritike u revizionističkim krugovima.<ref>{{Cite web |title=Bleiburg, Jasenovac i Gradiška Stara |url=http://pollitika.com/bleiburg-jasenovac-gradiska-stara |access-date=2010-04-25 |archivedate=2014-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140512213644/http://pollitika.com/bleiburg-jasenovac-gradiska-stara |deadurl=yes }}</ref> [[Jasenovac Research Institute]], pro-srpska organizacija sa sedištem u [[New York]]u, je na svojoj internet stranici [http://www.jasenovac.org www.jasenovac.org] u odeljku o žrtvama postavila ukupan [[Demografski gubici Jugoslavije u drugom svjetskom ratu|popis jugoslovenskih žrtava u drugom svjetskom ratu]],<ref>{{Cite web |title=Victims List |url=https://vh1.nethosting.com/~lituchy/victimlist.php |access-date=2013-02-02 |archivedate=2013-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130722175301/https://vh1.nethosting.com/~lituchy/victimlist.php |deadurl=yes }}</ref> što je izazvalo burna negodovanja.<ref>[http://www.jasenovac-info.com/biblioteka/obavjestenje.html ОБАВЈЕШТЕЊЕ ПОСЈЕТИОЦИМА У ВЕЗИ СПИСКА ЖРТАВА КОЈИ СЕ НАЛАЗИ НА САЈТУ ЈАСЕНОВАЦ-ИНФО]</ref><ref>{{Cite web |title=LAŽNI POPIS ŽRTAVA JASENOVCA |url=http://www.pobijeni.info/naslovnica/clanak/144 |access-date=2013-02-02 |archivedate=2013-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130930214129/http://www.pobijeni.info/naslovnica/clanak/144 |deadurl=yes }}</ref> Na ovom "jasenovačkom popisu" nalaze se imena ljudi koji su umrli u zbjegovima u [[El Shatt]]u i Južnoj Italiji,<ref name="slobodna">[http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20050513/temedana01.asp Na listi "žrtava Jasenovca" su i imena ustaša] Preuzeto 30. siječnja 2011.</ref> poginuli u partizanima kao i oni koje su ubili Nijemci, Talijani, partizani i četnici, ponekad i na kućnom pragu,<ref>[http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3868&Itemid=1 Odvratno poigravanje žrtvama] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Preuzeto 30. siječnja 2011.</ref> imena poginulih četnika sa područja Jugoslavije,<ref name="slobodna"/> imena poginulih ustaša,<ref name="slobodna"/> poginuli od anglo-američkih bombardera<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/65506 Žrtve savezničkih bombardiranja Nezavisne Države Hrvatske u jugoslavenskim popisima žrtava rata (1947.,1950. i 1964.) i hrvatskim žrtvoslovima (1991.-2005.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921120639/https://hrcak.srce.hr/file/65506 |date=2019-09-21 }} Preuzeto 30. siječnja 2011.</ref> te čak i imena živih ljudi (npr. trojica [[Siverić]]ana).<ref>[http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3722&Itemid=267 Jasenovac - opet manipulacije sa žrtvama] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Preuzeto 30. siječnja 2011.</ref> ''Glas Koncila'', glasilo Zagrebačke nadbiskupije, od 17. marta do 21. aprila 2013. objavio je šest nastavaka feljtona pod naslovom „Zanemarene činjenice o jasenovačkom logoru“. Autor feljtona je zagrebački novinar Igor Vukić. Autor feljtona pokušava da ospori naučno zasnovane rezultate popisa žrtava KL Jasenovac koje je obznanilo JUSP Jasenovac. Vukić postavlja pitanje, „No, gdje su pokopane sve te žrtve? Gdje su završila njihova tijela?”, i konstatuje kako navodno „povjesničari i stručnjaci za tu temu ni danas ne daju jasan odgovor na ta jednostavna pitanja”. U ovom feljtonu autor daje iskrivljenu sliku istorijske realnosti KL Jasenovac, naročito kada je reč o položaju logoraša, i pogotovo kada je reč o okolnostima stradanja stanovništva srpskih sela koja gravitiraju logorima Jasenovac i Stara Gradiška: [[Jasenovac]], [[Mlaka]], [[Jablanac]], [[Uštica]], [[Donja Gradina]], [[Draksenić]], [[Crkveni Bok]], pri čemu tendenciozno koristi dostupne izvore prećutkujući izvore koji ne idu u prilog njegovim tezama i na taj način umanjuje broj stradalih stanovnika ovih naselja.<ref name="kontrapress1"/><ref>[http://www.kontrapress.com/clanak.php?rub=Dru%C5%A1tvo&url=Glas-Koncila-Pravdanje-i-relativizacija-jasenovacke-tragedije Milan Radanović, "'Glas Koncila: Pravdanje i relativizacija jasenovačke tragedije", Kontrapress, 19.5.2013.]</ref> == Iskopavanja == [[Datoteka:Drveni malj iz logora Jasenovac.jpg|minijatura|175px|Drveni malj je bio jedno od oruđa za ubijanje zatočenika u logoru Jasenovac.]] U razdoblju između 15.-20. travnja i 10.-21. svibnja 1946. godine, Zemaljska komisija na području Stare Gradiške iskopala je i pregledala razne razne lokacije na kojima su pronađeni leševi žrtava u logoru. Ukupno je pronađeno 2.570 leševa.<ref name="kovacic">{{cite web|url=http://hrcak.srce.hr/file/75758|title=Iskapanja na prostoru koncentracijskog logora Stara Gradiška i procjena broj žrtava|publisher=|author=Davor Kovačić|date=2004|accessdate=25. 08. 2010.|archive-date=2023-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420111417/https://hrcak.srce.hr/file/75758|url-status=dead}}</ref> 1960-ih ponovo su vršena iskopavanja na mestu nekadašnjeg logora. Tokom ovih istraživanja pronađen je ukupno 481 kostur. Od 9-17. travnja 1964 godine, istraživanja je vodio A. Šercelj. Tada je na 100 mjesta za koje se smatralo da su masovne grobnice napravljeno 130 bušotina iz kojih su uzeti uzroci iz tla.<ref>R. Bulatović: Koncetracioni logor Jasenovac s posebnim osvrtom na Donju Gradinu, str. 214</ref> Organizator istraživanja je bio [[SUBNOR|Savez udruženja boraca narodnooslobodilačkog rata]] BiH koji je formirao ekipu od tri člana: V. Brodar i T. Pogačnik iz Ljubljane s Instituta za biologiju, Katedra za antropologiju Biološkog fakulteta i dr. S. Živanović s Instituta za anatomiju medicinskog fakulteta iz Novog Sada.<ref>Jurčević: Nastanak jasenovačkog mita, str. 60, Zagreb 2005 god.</ref><ref>R. Bulatović: Koncetracioni logor Jasenovac s posebnim osvrtom na Donju Gradinu, str. 188</ref> U Gradini je otkopano i obrađeno sedam „sondi“ od toga je čega su u 6 pronađeni ostatci ljudskih kostiju a u jednoj uporabni predmeti. Utvrđeno je da se u tih 6 grobnica nalaze posmrtni ostatci 289 osoba. Nakon toga su antropolozi prešli na lijevu stranu Save gdje su iskopali 24 sonde. „U 15 sondi nađeni su skeleti žrtava, a jednoj sondi bili su isključivo zakopani ostaci odijela, obuće i ličnih predmeta. Sedam ostalih sondi bilo je prazno“.<ref name="autogenerated1">R. Bulatović: Koncetracioni logor Jasenovac s posebnim osvrtom na Donju Gradinu, str. 205</ref> U zapisniku atropologa zaključeno je „Ukupno smo iskopali 192 skeleta i to 96 ženskih, 70 muških, 6 dječjih kao i 20 skeleta za koje nismo mogli da utvrdimo pol. Oštećenih skeleta nije bilo mnogo zato smatramo da su u grobnicama zakopani logoraši koji su umrli u logoru."<ref name="autogenerated1"/> Istraživanja su bila neočekivana i glede broja pronađenih kostura i uzroka smrti pa su nakon toga izvršena još bušenja s „73 sonde nasumice, različitih otvora ali bez pozitivnih rezultata“. Tako u izvješću stoji „Ova sonda je kopana kod table s natpisom Masovna grobnica za 3000-6000 žrtava a u njoj su ukupno pronađena 23 kostura“.<ref>R. Bulatović: Koncetracioni logor Jasenovac s posebnim osvrtom na Donju Gradinu, str. 200</ref><ref>J. Jurčević: Nastanak jasenovačkog mita, str. 61, Zagreb 2005 god.</ref> == Spomen područje Jasenovac == {{main|Spomen područje Jasenovac}} {{izdvojeni citat|U Jasenovcu su, sukladno politici što ju je vodio zločinački ustaški režim, Židovi bili ubijani zato što su Židovi, Srbi - zato što su Srbi, Romi - zato što su Romi. I to samo zato. A ubijani su i Hrvati koji se s takvom politikom nisu mogli, ni htjeli složiti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/24_6.htm STJEPAN MESIĆ: PORUKE]</ref>|[[Stjepan Mesić]] prilikom komemoracije proboja jasenovačkih logoraša}} [[Datoteka:KZ-Jasenovac-Zug-1.JPG|minijatura|Vlak kojim su transportirani logoraši.]] Krajem [[1950-e|1950]]-ih, preduzeti su prvi koraci za uređenje prostora. U izveštaju Konzervatorskog zavoda [[Socijalistička Republika Hrvatska|NR Hrvatske]] od [[15. 4.|15. aprila]] [[1956]]. godine bilo je navedeno da još postoje temelji baraka i drugih građevina. Tragom temelja logorskog zida postavljena je ograda od žičane mreže, a logorski objekti označeni su pločama s natpisima.<ref name="jusp-jasenovac3"/> Godine [[1960]], Centralni odbor [[SUBNOR]] Jugoslavije prihvatio je spomenik [[Kameni cvet]] kao rešenje arhitekte [[Bogdan Bogdanović|Bogdana Bogdanovića]] za obeležavanje stradanja u Jasenovcu. Oko izbora spomenika je bilo dileme, jer su mnogi smatrali da je on previše moderan i apstraktan. Spomenik je svečano otkriven [[4. 7.|4. jula]] [[1966]]. godine. [[Spomen-područje Jasenovac]] osnovano je [[1968]]. godine na predlog Saveza udruženja boraca NOR Hrvatske, radi očuvanja uspomene na žrtve fašističkog terora stradale u kompleksu logora Jasenovac.<ref name=Jasenovac1>[http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5019 Jusp Jasenovac]</ref> Do [[1971]]. završeno je hortikulturno uređenje okoliša, a sljedećih godina obilježene su i uređene masovne grobnice (Limani, Mlaka, Jablanac, Uštica, Krapje i Donja Gradina).<ref name="jusp-jasenovac3"/> Na prostoru spomen-područja [[1983]]. je snimljen jugoslovenski dokumentarni film [[Krv i pepeo Jasenovca]] u režiji [[Lordan Zafranović|Lordana Zafranovića]]. Jedinstveno Spomen-područje Jasenovac je postojalo do [[Raspad SFRJ|raspada SFRJ]], kada je podeljeno na dva dela, tako da je prostor na desnoj obali [[Sava|Save]], gdje se nalazio [[logor Donja Gradina]], ostao bez statusa.<ref name="Javna ustanova spomen-područje Donja Gradina Kozarska Dubica – Donja Gradina"/> Taj deo je 9. jula [[1996]]. odlukom [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]] proglašen za [[Spomen-područje Donja Gradina]].<ref name="Javna ustanova spomen-područje Donja Gradina Kozarska Dubica – Donja Gradina">{{cite web |url=http://www.jasenovac-info.com/republikasrpska/?lang=sr&s=rs_spomen_podrucje |title=Javna ustanova spomen-područje Donja Gradina Kozarska Dubica – Donja Gradina |author= |authorlink= |date=2005. |format= |work= |publisher=Jasenovac (Odbor za Jasenovac Svetog Arhijerejskog Sabora Srpske Pravoslavne Crkve) |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=16. 4. 2012. }}</ref> == Izvori == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1982|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-ix-februar-april-1942/|title=Sabrana djela, tom IX, februar – april 1942.|location=Beograd}} * {{Cite book|last= Miletić|first=Antun |authorlink=|title=KONCENTRACIONI LOGOR JASENOVAC 1941-1945. Dokumenta - Knjiga I (drugo izdanje)|year=1986|url=https://www.znaci.org/00003/510.htm|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=|ref=harv}} * {{Cite book|last= Miletić|first=Antun |authorlink=|title=KONCENTRACIONI LOGOR JASENOVAC 1941-1945. Dokumenta - Knjiga III (drugo izdanje)|year=1986|url=https://www.znaci.org/00003/512.htm|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=|ref=harv}} * {{Cite book|last= Miletić|first=Antun |authorlink=|title=KONCENTRACIONI LOGOR JASENOVAC 1941-1945. Dokumenta - Knjiga II (drugo izdanje)|year=1986|url=https://www.znaci.org/00003/513.htm|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=|ref=harv}} * {{Cite book|last= Mataušić|first=Nataša |authorlink=|title=JASENOVAC, FOTOMONOGRAFIJA|year=2008|url=https://www.znaci.org/00003/611.htm|publisher=Spomen - područje Jasenovac|location=Zagreb|isbn=978-953-99169-4-5|id=}} * {{Cite book|first=Raphael |last=Lemkin |title=Axis Rule in Occupied Europe |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd |location= |year=2008 |isbn= |url=http://books.google.com.au/books?id=y0in2wOY-W0C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |ref=Lemkin_2008 }} * {{Cite book | accessdate = |ref= Schwartz | first = Djuro | last = Schwartz | trans-title = In the Jasenovac camps of death | title = במחנות המוות של יאסנובץ, קובץ מחקרים כ"ה של יד-ושם | language = Hebrew | date = | isbn = | publisher = }} * {{Cite book | year = 1972, 1985|ref= Sindik | editor-first = Dušan | editor-last = Sindik | title = Sećanja jevreja na logor Jasenovac | trans-title = Memories of the Jews of the Jasenovac camp | publisher = Savez jevrejskih opština Jugoslavije | location = Belgrade | language = Serbian }} * {{cite book | ref = EotH | title = [[Encyclopedia of the Holocaust]] | volume = 1 | year = 1990/1995 | editor-first = Israel | editor-last = Gutman }} * {{Cite book | year = 1990|ref= Shelach | editor-first = Menachem | editor-last = Shelach | first1 = Yossef | last1 = Lewinger | first2 = Alexander | last2 = Matkovski | trans-title = History of the holocaust: Yugoslavia | language = Hebrew | title =רמנחם שלח (עו'),"תולדות השואה: יוגוסלביה". חלק שני: פרק חמישי, "יאסנובאץ" | publisher = [[Yad Vashem]] | location = Jerusalem }} *{{cite book|last=Mirković|first=Jovan|title=Злочини над Србима у Независној Држави Хрватској – фотомонографија / Crimes against Serbs in the Independent State of Croatia – photomonograph|publisher=Svet knjige, Beograd|year=2014|isbn=978-86-7396-465-2|url=http://svetknjige.net/book.php?var=525|ref=harv|access-date=2015-06-08|archive-date=2015-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610132847/http://svetknjige.net/book.php?var=525|deadurl=yes}} * {{Cite book| last = Breitman | first = Richard | title = U.S. Intelligence and the Nazis | publisher = Cambridge University Press | year = 2005 | isbn = 0-521-61794-4 | url = http://books.google.com.au/books?id=GnkBYN8ipYcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false | ref = Brietman_2005 }} * {{Cite book|first=Stevan K. |last=Pavlowitch |title=Hitler's New Disorder: The Second World War in Yugoslavia |publisher=Columbia University Press |location=New York |year=2008 |isbn=1-85065-895-1 |url=http://books.google.com/books?id=R8d2409V9tEC&printsec=frontcover |ref=Pavlowitch_2008 }} * {{Cite book|title=Serbia and the Serbs in World War Two |first=Sabrina P. |last=Ramet |publisher=Palgrave Macmillan |year=2011 |isbn=0-230-27830-2 |ref=Ramet_2011 }} * {{Cite book|first=Jozo |last=Tomasevich |title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration |volume=2 |publisher=Stanford University Press |year=2001 |location=San Francisco |isbn=0804736154 |url=http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&printsec=frontcover |ref=Tomasevich_2001 }} * {{cite book|last=Snješka Knežević|first=Aleksander Laslo|title=Židovski Zagreb|year=2011|publisher=AGM, Židovska općina Zagreb|location=Zagreb|isbn=978-953-174-393-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Goldstein|first=Ivo|title=Židovi u Zagrebu 1918 - 1941.|year=2005|publisher=Novi Liber|location=Zagreb|isbn=953-6045-23-0|ref=harv}} * {{cite book|ref=harv|title=Књига о Дијани Будисављевић|year=2013|publisher=Свет књиге|location=Београд|url=http://svetknjige.net/book.php?var=500|first=Бошко|last=Ломовић|isbn=978-86-7396-445-4|access-date=2015-06-08|archive-date=2016-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401165728/http://www.svetknjige.net/book.php?var=500|deadurl=yes}} * {{cite book|ref=harv|title=Heroine from Innsbruck – Diana Obexer Budisavljević|year=2014|publisher=Svet knjige|location=Belgrade|url=http://svetknjige.net/book.php?var=530|first=Boško|last=Lomović|isbn=978-86-7396-488-1|access-date=2015-06-08|archive-date=2016-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401164009/http://www.svetknjige.net/book.php?var=530|deadurl=yes}} * {{cite book|ref=harv|title=Die Heldin aus Innsbruck – Diana Obexer Budisavljević|year=2014|publisher=Svet knjige|location=Belgrade|url=http://svetknjige.net/book.php?var=531|first=Boško|last=Lomović|isbn=978-86-7396-487-4|access-date=2015-06-08|archive-date=2016-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401180633/http://www.svetknjige.net/book.php?var=531|deadurl=yes}} == Povezano == * [[Србосјек]] * [[Holokaust]] * [[Genocid u NDH]] * [[Demografski gubici Jugoslavije u drugom svjetskom ratu|Demografski gubici Jugoslavije u Drugom svjetskom ratu]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Jasenovac concentration camp}} * [http://www.jusp-jasenovac.hr/ Službene stranice spomen područja Jasenovac] * [http://www.ushmm.org/wlc/en/index.php?ModuleId=10005449 Enciklopedija holokausta: Jasenovac] * [http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/jasenovac/ Muzej holokausta u Vašingtonu: Jasenovac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030802193350/http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/jasenovac/ |date=2003-08-02 }} * [http://www.arhivrs.org/Doc.aspx?subcat=42&cat=5&id=60&lang=cir Arhiv Republike Srpske - zbirka „Koncentracioni Logor Jasenovac“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220082524/http://arhivrs.org/Doc.aspx?subcat=42&cat=5&id=60&lang=cir |date=2016-12-20 }} * [http://www.hic.hr/books/manipulations/ Sažetak istraživanja Vladimira Žerjavića o broju žrtava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227084626/http://www.hic.hr/books/manipulations/ |date=2021-02-27 }} * [http://www.jasenovac-info.com/ Odbor za Jasenovac SPC] * [http://www.jasenovac.org/ Jasenovac Research Institute] * [http://www.holocaustresearchproject.net/othercamps/jasenovac.html Holocaust Research Project: Jasenovac Extermination Camp] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{holokaust}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Jasenovac, Koncentracijski logor}} [[Kategorija:Koncentracijski logor Jasenovac| ]] [[Kategorija:Koncentracijski logori Nezavisne Države Hrvatske]] 7aflrn51gu2xom52ot29tvybdo7nzkd 0 32295 42716252 42716159 2026-11-04T12:55:11Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti|Jugoslavenski komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716252 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name = Vuk Drašković |honorific-suffix = |image = Vuk Drašković.jpg |office = zamijenika [[premijer Jugoslavije|premijera SR Jugoslavije]] |term_start = 18. januar 1999 |term_end = 28. april 1999 |primeminister=[[Momir Bulatović]] |office2 = [[Ministarstvo spoljnih poslova Srbije|Ministar spoljnih poslova Srbije i Crne Gore]] |term_start2 = 3. mart 2004 |term_end2 = 15. maj 2007 |predecessor2=[[Goran Svilanović]] |successor2=[[Vuk Jeremić]] (kao ministar spoljnih poslova Srbije) |president2=[[Svetozar Marović]] |primeminister2=[[Vojislav Koštunica]] |birth_date = {{Birth date and age|1946|11|29|df=y}} |birth_place = [[Međa (Žitište)|Međa]], [[Žitište]], [[NR Srbija]], [[FNRJ]] |death_date = |death_place = |nationality = [[Srbi]]n |spouse = Danica Drašković |party = [[Srpski pokret obnove]] |relations = |children = |alma_mater = [[Diplomirani pravnik|dipl. iur.]] [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta u Beogradu]] |occupation = |profession = pisac, političar |religion = [[Srpska pravoslavna crkva]] }} '''Vuk Drašković''' (29. novembar 1946) je [[Srbija|srpski]] pisac i političar, poznat po izuzetnoj burnoj i kontroverznoj karijeri. Rodio se u porodici [[Hercegovina|hercegovačkih]] [[Srbi|Srba]] [[kolonizacija Vojvodine|doseljenih]] u Vojvodinu posle Drugog svetskog rata. Za vreme studija prava u Beogradu je postao član [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] i saradnik hrvatskog komunističkog čelnika [[Mika Špiljak|Mike Špiljka]] kome je pisao govore. Posle je našao posao u novinskoj agenciji [[TANJUG]]. Od režima se počeo distancirati kada je počeo pisati romane koji opisuju [[Zločini nad Srbima u Drugom svetskom ratu|stradanja Srba u Drugom svetskom ratu]] na prostoru [[NDH]], a za koje je autor optužio njihove [[Hrvati|hrvatske]] i [[Bošnjaci|bošnjačke]] komšije. Ta su dela doživela uspeh među srpskom publiku, ali je zbog njih Drašković optužen da potkopava [[bratstvo i jedinstvo]] te dobio reputaciju srpskog nacionalista. Tu je reputaciju Drašković potvrdio kada se krajem 1980-ih stekao reputaciju jednog od najistaknutijih srpskih [[antikomunizam|antikomunista]] i [[monarhizam|monarhista]], te počeo otvoreno zalagati za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]] te postao bliski saradnik i kum [[Vojislav Šešelj|Vojislava Šešelja]]. Njihova saradnja je, međutim, ubrzo prestala, te je Drašković osnovao stranku [[Srpski pokret obnove]], koja je na prvim [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2000|višestranačkim izborima u Srbiji]] postala vodeća stranka opozicije prema tadašnjem vlastodršcu [[Slobodan Milošević|Slobodanu Miloševiću]]. U martu 1991. je Drašković vodio [[Demonstracije 9. marta 1991.|velike demonstracije]] s ciljem rušenja Miloševićevog režima, koje je zaustavila intervencija [[JNA]]. U sledećih nekoliko meseci, kada je [[Raspad SFRJ|ustavna kriza u SFRJ]] eskalirala u [[Jugoslavenski ratovi|oružani sukob]], Drašković je od pristaša svoje stranke organizovao [[paravojna formacija|paravojnu formaciju]] zvanu [[Srpska garda]], koja se [[Rat u Hrvatskoj|borila u Hrvatskoj]], ali prestala delovati 1992. Posle izbijanja [[Rat u BiH|rata u Bosni i Hercegovini]] je Drašković postao jednim od najvećih kritičara Miloševićeve [[Srbija u jugoslovenskim ratovima|politke sukoba sa drugim bivšim jugoslovenskim republikama]], zalažući se za kompromis sa "separatističkim" republikama. Godine 1996. je Drašković zajedno sa svojom strankom sudelovao u Zajedno, koaliciji srpskih opozicijskih stranaka koja je odnela pobedu na lokalnim izborima, a potom i [[Demonstracije u Srbiji 1996 - 1997|demonstracijama]] koje su prisilile Miloševića da prvi put prizna izborni poraz. Nakon toga, partneri odlučuju da bojkotuju izbore i napuštaju koaliciju Zajedno, pa SPO na narednim izborima nastupa samostalno i ne uspeva da zbaci Miloševićev režim. U predvečerje rata na Kosovu ulazi u nacionalnu vladu kako bi pokušao da spreči [[Operacija Saveznička sila|NATO-vo bombardovanje SRJ]], međutim kako nije uspeo, a sve vreme se javno bunio protiv Miloševića, ubrzo je smenjen. Nekoliko meseci kasnije je Miloševićeva policijska jedinica [[JSO]] na Draškovića pokušala izvesti [[Atentat na Ibarskoj magistrali|atentat]] koji je Drašković preživeo, a u kome je stradalo nekoliko njegovih bliskih saradnika. Iako su mu ti događaji, slično kao i ranija premlaćivanja i zlostavljanja od strane Miloševićeve tajne policije, donele status [[mučenik]]a kod dela srpske javnosti, 2000. godine se smatrao marginalizovanom i "potrošenom" ličnošću, a čemu je doprinela odluka da se ne pridruži [[Demokratska opozicija Srbije|Demokratskoj opoziciji Srbije]] na izborima koji će [[Buldožer revolucija|konačno srušiti Miloševića]]. Njegova stranka je izgubila [[Narodna skupština Republike Srbije|parlamentarni]] status, a vratila ga je tek 2003. godine kada je uspela preći [[izborni cenzus]] u koaliciji sa [[Nova Srbija|Novom Srbijom]], te sudelovala u koaliciji premijera [[Vojislav Koštunica|Vojislava Koštunice]]. Drašković je od 2003. do 2007. bio ministar spoljnih poslova. Godine 2008. je sa svojom strankom bio na listi [[Boris Tadić|Tadićeve]] koalicije [[Za evropsku Srbiju]]. U leto 2010. je postao prvi vodeći srpski političar nakon [[Čedomir Jovanović|Čedomira Jovanovića]] koji se založio da Srbija [[Međunarodna reakcija na proglašenje nezavisnosti Kosova|prizna nezavisnost Kosova]], obrazloživši da je to jedini način da se stekne naklonost [[zapadni svet|Zapada]], i time obezbedi članstvo u [[Evropska Unija|Evropskoj Uniji]]. Te je stavove njegov dotadašnji partner Tadić kritikovao. Pred [[Parlamentarni izbori u Srbiji|izbore 2012]]. godine Drašković je sa svojom strankom ušao u koaliciju sa Jovanovićevim [[Liberalno demokratska partija (Srbija)|LDP]]-om, poznat kao [[Koalicija Preokret]]. == Bibliografija == Novinarstvo je napustio 1980. godine i posvetio se književnosti. Njegovi romani bili su jugoslovenski i balkanski bestseleri. Neki od njih prevedeni su na engleski, francuski, ruski, grčki, rumunski i češki jezik. * ''Ja, malograđanin'' (1981) * ''Sudija'' (1981) * ''Nož'' (1982) * ''Molitva'' (1985) * ''Molitva 2'' (1986) * ''Odgovori'' (1986) * ''Ruski konzul'' (1988) * ''Koekuda Srbijo'' (1989) * ''Noć đenerala'' (1994) * ''Podsećanja'' (2001) * ''Meta'' (2007) * ''Doktor Aron'' (2009) * ''Via Romana'' (2012) * ''Tamo daleko'' (2013) * ''Isusovi memoari'' (2015) * ''Priče o Kosovu'' (2016) * ''Isečci vremena'' (2016) * ''Ko je ubio Katarinu?'' (2017) * ''Aleksandar od Jugoslavije'' (2018) * ''Ožiljci života'' (2022) * ''Monah Hokaj'' (2023) * ''Suđenje'' (2025) == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.spo.org.yu/action.php?objekat=Ljudi&akcija=Procitaj&id=1 Party biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624052823/http://www.spo.org.yu/action.php?objekat=Ljudi&akcija=Procitaj&id=1 |date=2008-06-24 }} * [https://web.archive.org/web/20120617084617/http://www.mfa.gov.rs/Officials/draskovic_e.html Official biography as a Minister of Foreign Affairs] {{S-start}} {{s-gov}} {{Succession box | before = [[Goran Svilanović]] | title = ministar spoljnih poslova | years = 2004 &ndash; 2007 | after = [[Vuk Jeremić]] }} {{s-end}} {{Lifetime|1946||Drašković, Vuk}} {{Commonscat|Vuk Drašković}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] biah03kkzzk5wt7cjhlfx170mbobsuw 0 34841 42716352 42602657 2026-11-05T01:53:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716352 wikitext text/x-wiki '''Limnologija''' ([[grčki jezik|grčki]] &#955;&#7984;&mu;&nu;&eta; jezero + -logija), grana [[hidrologija|hidrologije]] koja se bavi istraživanjem [[jezero|jezera]], napose fizikalnim i hemijskim svojstvima jezerske vode i [[biologija|biologijom]] jezera. [[François-Alphonse Forel]] (1841. - 1912.) je osnovao polje limnologije vlastitim proučavanjem [[Ženevsko jezero|Ženevskog jezera]]. Limnologija je tradicionalno blisko srodna [[hidrobiologija|hidrobiologiji]] koja se bavi primjenom principa i metoda [[fizika|fizike]], [[kemija|hemije]], [[geologija|geologije]] i [[geografija|geografije]] na [[ekologija|ekološke]] probleme. == Organizacije == * [[Američko limnološko i okeanografsko društvo]] * [[Australsko društov za limnologiju]] * [[Evropsko limnološko i okeanografsko društvo]] * [[Njemačko limnološko društvo]] ([http://www.dgl-ev.de www.dgl-ev.de]) * [[Talijansko udruženje za okeanologiju i limnologiju (AIOL)]] ([https://web.archive.org/web/20050728122350/http://www.aiol.info/ www.aiol.info] - ''R.Bertoni'') * [[Japansko limnološko društvo]] * [[Societas Internationalis Limnologiae]] ([http://www.limnology.org limnology.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425165805/http://www.limnology.org/ |date=2006-04-25 }}) <!--[[Kategorija:Limnologija]]--> {{Commonscat|Limnology}} [[Kategorija:Hidrografija]] [[Kategorija:Hidrologija]] cgzw2mafyltqu78hkbguv2nrx8xy82r 0 39063 42716248 42716173 2026-11-04T12:52:06Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti|Bosanskohercegovački komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716248 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Vojislav Šešelj | slika = Vojislav Šešelj.jpg | širina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{datum rođenja i dob|1954|10|11}} | mesto_rođenja = [[Sarajevo]] | država_rođenja = {{zastava|SFRJ}} | datum_smrti = | mesto_smrti = | država_smrti = | državljanstvo = {{zastava|Srbija}},<br />{{zastava|Bosna i Hercegovina}}. | narodnost = [[Srbi]]n | veroispovest = [[hrišćanstvo|hrišćanin]] ([[pravoslavlje|pravoslavac]]) | partija = [[Srpska radikalna stranka]] <br />Ranije:<small><br />[[Srpski četnički pokret (1990—1991)|Srpski četnički pokret]]<br />(1990—1991)<br />[[Srpski pokret obnove]]<br />([[1990]])<br />[[Srpski slobodarski pokret]]<br />([[1990]])<br />[[Savez komunista Jugoslavije]]<br />(1971—1981)</small> | supružnik = [[Jadranka Šešelj]] | deca = Nikola (1984). <br />Aleksandar (1993).<br /> Mihailo (1996).<br /> Vladimir (1998). | univerzitet = Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu<br />[[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu]] | profesija = [[Doktor nauka|doktor pravnih nauka]] | funkcija 1 = Potpredsednik [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] | izbori 1 = | početak funkcije 1 = [[1998]] | kraj funkcije 1 = [[2000]]. | prethodnik 1 = | naslednik 1 = | funkcija 2 = Predsednik [[gradska opština Zemun|opštine Zemun]] | izbori 2 = | početak funkcije 2 = [[1996]] | kraj funkcije 2 = [[1998]]. | prethodnik 2 = | naslednik 2 = | potpis = Vojislav Šešelj - signature.png | veb=[http://www.vseselj.com/ http://www.vseselj.com/ Official website] }} '''Vojislav Šešelj''' ([[Sarajevo]], [[11. oktobar]] [[1954]].) srpski je političar i predsednik [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]]. Vojislav Šešelj je jedan od osnivača i predsednik Srpske radikalne stranke od njenog osnivanja, [[1991]]. godine. Više od deset godina biran je za narodnog poslanika u [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodnoj skupštini Srbije]] i Skupštini [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]. Četiri puta je bio kandidat za [[Predsednik Republike Srbije|predsednika Republike Srbije]]. Obavljao je dužnost potpredsednika [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] ([[1998]]—[[2000]]), a u periodu 1996—1998. bio je predsednik opštine [[Zemun]]. Šešelj se od [[24. februar]]a [[2003]]. godine nalazio u pritvoru [[Haški tribunal|Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju]] u [[Hag]]u, gde mu se sudi po optužbama za [[Ubistvo|ubistva]], nehumana dela, [[progon]]e na političkoj, rasnoj i verskoj osnovi, istrebljenje i napade na civile na teritorijama [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Pušten je na privremenu slobodu zbog pogoršanog zdravstvenog stanja [[12. novembar|12. novembra]] [[2014]]. godine.<ref>{{Cite web |title=Šešelj pušten iz pritvora Haškog Tribunala<!-- Botovski generisani naziv --> |url=http://rs.n1info.com/a11113/Vesti/Seselj-pusten-iz-pritvora-Haskog-Tribunala.html |access-date=2015-03-06 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427174949/http://rs.n1info.com/a11113/Vesti/Seselj-pusten-iz-pritvora-Haskog-Tribunala.html |dead-url=yes }}</ref> 31. marta 2016. je u prvostepenoj presudi oslobođen svih optužbi. Nakon razdoblja žalbe, osuđen je na 10 godina zatvora zbog [[Deportacija|deportacije]], [[Progoni|progona]], i drugih zločina koji se smatraju zločinima protiv čovječnosti zbog njegovog govora [[6. 5.|6. maja]] [[1992]]. u [[Hrtkovci]]ma u [[Vojvodina|Vojvodini]], u kojima je pozivao na progon [[Hrvati u Vojvodini|Hrvata iz Vojvodine]]. == Mladost == === Rane godine === Porodica Šešelj potiče iz [[Južna Hercegovina|Donje Hercegovine]], iz sela [[Mareva Ljut]] u [[Popovo polje|Popovom Polju]], nadomak sela [[Zavala (Ravno)|Zavala]]. Otac mu se zvao Nikola a majka Danica (devojačko Misita), dok sam Vojislav nosi ime po dedi. Kršten je [[25. novembar|25. novembra]] [[1955]]. u [[Manastir Zavala|manastiru Zavala]]. Krsne knjige porodice Šešelj su tokom rata prebačene u [[manastir Tvrdoš]]. Vojislav Šešelj je rođen [[1954]]. godine, u siromašnoj porodici, u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Porodica je živela u sklopu stare železničke stanice jer je Nikola Šešelj bio kondukter u ŽTP-u Sarajevo, a majka je brinula o Vojislavu i njegovoj sestri Dragici. Osnovnu školu je završio u eksperimentalnom odeljenju, posle čega upisuje gimnaziju.<ref name="profil_bbc">[http://www.vseselj.com/index.php?a=100 Detinjstvo], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> === Studije === Diplomirao je na [[Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu|Pravnom fakultetu Univerziteta u Sarajevu]] za dve godine i osam meseci [[1976]], a zatim i magistrirao [[1977]]. godine („''Marksistički koncept naoružanog naroda''“). Doktorirao je u [[Beograd]]u [[26. novembar|26. novembra]] [[1979]]. godine, disertacijom na temu „''Politička suština militarizma i fašizma''“. Najmlađi je [[doktor nauka]]<ref name=autogenerated1>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2317765.stm Šešeljev profil na BiBiSiju], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> u tadašnjoj [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. Od [[1981]]. do [[1984]]. radio je kao asistent profesora, predmet Teorija o ratu, na [[Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Sarajevu|Političkim naukama na Sarajevskom univerzitetu]]. === Porodica === Prva žena mu je bila Vesna Tunić (devojačko Mudreša) sa kojom je dobio sina Nikolu (1984), dok je bio u zatvoru. Ubrzo posle razvoda se oženio sadašnjom suprugom [[Jadranka Šešelj|Jadrankom]], sa kojom ima tri sina: Aleksandra (1993), Mihaila (1996) i Vladimira (1998). Od sina Nikole ima unuke Vojislava (2002) i Ljubomira (2004). Nikoli je kum na krštenju bio [[Vuk Drašković]] dok je Nikolinim sinovima kumovao [[Tomislav Nikolić]].<ref name="alo">[http://www.alo.rs/vesti/33411/Jedva_cekam_da_izade_Voja_pa_na_kafu_kod_Vuka Dva kuma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203010854/http://www.alo.rs/vesti/33411/Jedva_cekam_da_izade_Voja_pa_na_kafu_kod_Vuka |date=2010-12-03 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> Najstariji sin Nikola se prvobitno pojavio u medijima [[2010]]. godine, kada ga je pet policajaca pretuklo, zbog organizovanog turnira u pokeru ({{Jez-eng|Texas hold 'em}}). Lekari su konstatovali teške telesne povrede a policajci su privremeno udaljeni iz službe.<ref name="blic">[http://www.blic.rs/Vesti/Hronika/213996/Policajci-pretukli-Seseljevog-sina Pretukli Šešeljevog sina], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> Nikola Šešelj u stranci postaje aktivan krajem 2010. godine, kada stupa na dužnost glavnog i odgovornog urednika sajta ''„Srpske radikalne stranke“'' i sajta o ''„Vojislavu Šešelju“''.<ref name="vseselj">[http://www.vseselj.com/index.php?c=39 Najstariji sin glavni urednik], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> [[Haški tribunal|Tribunal za ratne zločine u bivšoj Jugoslaviji]] uputio je tri pisma Nikoli Šešelju u kojima mu je zaprećeno kaznom od sedam godina zatvora i novčanom kaznom do 100.000 evra ukoliko ne skine knjige ''"Afera Hrtkovci i ustaška kurva Nataša Kandić"'' i ''"Glupson iz Manitobe Brus Mek Farlen"'' sa sajta o Vojislavu Šešelju.<ref name="vesti">[http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/119120/Hag-preti-robijom-i-Seseljevom-sinu/print Hag preti Nikoli Šešelju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121222230736/http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/119120/Hag-preti-robijom-i-Seseljevom-sinu/print |date=2012-12-22 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> == Politička karijera == U [[Savez komunista Jugoslavije]] primljen je sa 17 godina, kao priznanje za izuzetno zalaganje na radnoj akciji posle [[Zemljotres u Banjaluci 1969.|zemljotresa u Banjaluci]]<ref>Intervju, Alternativna televizija Banja Luka, 7. februar 2003.</ref>. Kasnije je odbacio komunističku ideologiju, postao disident i kritičar komunističkog režima. Početkom osamdesetih godina je uspostavio veze sa grupom srpskih intelektualaca nacionalne opcije u [[Beograd]]u. Došao je u sukob sa komunističkom vlasti tadašnje [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR BiH]], naročito sa vodećim ljudima [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Saveza komunista Bosne i Hercegovine]], [[Branko Mikulić|Brankom Mikulićem]] i [[Hamdija Pozderac|Hamdijom Pozdercem]]. Do ovog sukoba došlo je kada je Šešelj u direktnoj borbi za asistentsko mesto protestovao protiv plagijata u doktorskoj tezi Branka Miljuša<ref name="Vreme_23_05_1994">[http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/139/t139-2.htm Članak Miloša Vasića u Vremenu, 23. maja 1994.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509021913/http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/139/t139-2.htm |date=2008-05-09 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref>, drugog istaknutog mladog političara i štićenika ove dvojice. Šešeljeve disidentske pozicije i beskompromisnost su pretvorile ovaj politički sukob u krivični i ishodile njegovim izbacivanjem sa Fakulteta, praćenjem od strane [[Služba državne bezbednosti|UDBE]] i konačno, zatvorskom kaznom u trajanju od 8 godina. Osuđen je [[9. jul]]a [[1984]]. godine, zbog delovanja sa, kako je navedeno u presudi sudije Milorada Potparića, „[[liberalizam|anarholiberalističkih]] i [[nacionalizam|nacionalističkih]] pozicija“ čime je počinio „krivično delo kontrarevolucionarnog ugrožavanja društvenog uređenja“. Kao dokazni materijal u sudskom procesu korišćeni su iskazi svedoka o privatnim razgovorima i neobjavljeni tekst odgovora na anketu-intervju pod naslovom „Šta da se radi?“. Odlukom [[Vrhovni sud SFRJ|Vrhovnog suda SFRJ]], kazna mu je smanjena na 6, potom na 4, pa na 2 godine. U [[Zatvor u Zenici|zatvoru u Zenici]] proveo je 22 meseca, od čega više od 6 meseci u [[samica|samici]]. Na ranije puštanje iz zatvora [[1986]]. uticali su brojni protesti i [[peticije]] intelektualaca iz svih krajeva [[Jugoslavija|Jugoslavije]]<ref name="Vreme_23_05_1994" /> (među kojima i puno njegovih kasnijih oštrih političkih protivnika), njegov [[štrajk glađu]], a verovatno i interesovanje strane štampe za njegov slučaj. Potpisivale su se peticije, protestna pisma.<ref>Jedno od tih protestnih pisama napisao je i [[Vuk Drašković]].</ref> Izbačen je iz [[Hrvatsko filozofsko društvo|Hrvatskog filozofskog društva]]<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Po izlasku iz zatvora, preselio se u Beograd gde se izdržavao pisanjem i samostalnim izdavanjem knjiga. Tako je postao član [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]]. Zbližio se sa [[Vuk Drašković|Vukom Draškovićem]], koji mu je krstio sina. Kasnije su se razišli zbog različitih političkih uverenja, ali i oko novca koji je donirala dijaspora<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Tokom [[1989]]. godine, Vojislav Šešelj je održao ukupno 97 predavanja [[Srpska dijaspora|Srbima u dijaspori]], od kojih je većina održana u [[Sjedinjene Američke Države|Americi]] i [[Kanada|Kanadi]], a manji deo u zemljama [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]] i [[Australija|Australiji]]. [[1990]]. godine, za [[Vidovdan]], ga je [[Momčilo Đujić]] zbog „naročitih zasluga u borbi za srpski nacionalni interes“ proizveo u čin srpskog [[četnici|četničkog]] vojvode. U položenoj zakletvi Šešelj je rekao je da će služiti [[Dinastija Karađorđevića|kralju]] i otadžbini. Đujić je ovu odluku povukao [[1998]], kada je Šešelj formirao vladu sa [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističkom partijom Srbije]], i nakon što je javno rekao da [[monarhizam]] sam po sebi nije [[demokratija|demokratski]] sistem, te da je on [[republikanizam|republikanac]]. Šešelj je nakon [[1998]]. godine [[Kralj Aleksandar Karađorđević|Kralja Aleksandra Karađođevića]] nazvao iditom, zato što nije stvori [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]] nakon [[Prvi svetski rat|prvog svetskog rata]], zbog svega toga vojvoda [[Momčilo Đujić]] mu je 1998. godine oduzeo titulu četničkog [[vojvoda|vojvode]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R_APR9UEfJ8 Izjava Momčila Đujića]</ref> [[Datoteka:SKIDANJE TITA.jpg|mini|left|Skidanje [[Josip Broz Tito|Titove]] slike u Domu inženjera i tehničara u Beogradu 15. marta 1990. godine, tokom prvog okupljanja do tada osnovanih političkih stranaka i njihovih pristalica. Od četvorice aktera jedino se vidi lice predstavnika Narodne radikalne stranke [[Milan Mladenović od Lužice|Milana Mladenovića od Lužice]]. S leve strane je Vojislav Šešelj, a u sredini Vuk Drašković.]] Po povratku iz Sjedinjenih Američkih Država, [[23. januar]]a [[1990]]. godine, osnovao je [[Srpski slobodarski pokret]], koji se [[14. mart]]a iste godine ujedinio sa otcepljenim krilom [[Srpska narodna obnova|Srpske narodne obnove]] (stranke osnovane u [[Nova Pazova|Novoj Pazovi]], a nastale od prvog [[antikomunizam|antikomunističkog]] udruženja [[Društvo Sava]]) koje je predvodio Vuk Drašković. Ujedinjena politička stranka je dobila novo ime - [[Srpski pokret obnove]]. Nakon pomenutog razlaza sa Vukom Draškovićem u maju 1990, Šešelj je pokušao osnovati [[Srpska radikalna stranka|Srpski četnički pokret]], čija je registracija odbijena sa obrazloženjem da „svojim imenom vređa javni moral“{{činjenica}}. Na kaznu zatvora po drugi put je osuđen [[2. oktobar|2. oktobra]] 1990. godine, zbog pokušaja rušenja „[[Kuća cveća|Kuće cveća]]“ i prikupljanja dobrovoljaca za odlazak u odbranu [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]].{{sfn|Sell|2002|pp=327}} Po izdržanoj kazni ponovo je uhapšen [[23. oktobar|23. oktobra]] iste godine i osuđen na 45 dana zatvora. Pušten je nešto ranije, [[15. novembar|15. novembra]], a tom prilikom odbio je da potpiše rešenje o uslovnom puštanju. Praktično iz zatvora, [[14. novembar|14. novembra]] 1990. godine, prvi put se kandiduje za [[predsednik Republike Srbije|predsednika Srbije]], ispred [[grupa građana|grupe građana]]. Šešelj je na [[Izbori za predsednika Republike Srbije 1990.|izborima]] 1990. godine osvojio peto mesto sa 96.277 glasova, iza [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]], [[Vuk Drašković|Vuka Draškovića]], [[Ivan Đurić|Ivana Đurića]] i [[Sulejman Ugljanin|Sulejmana Ugljanina]]. === Predsednik Srpske radikalne stranke === {{Poseban članak|Srpska radikalna stranka}} Predsednik [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]] Vojislav Šešelj postaje u [[Kragujevac|Kragujevcu]], [[23. februar]]a [[1991]]. godine, kada je stranka i osnovana, ujedinjenjem neregistrovanog Srpskog četničkog pokreta i većine mesnih odbora [[Narodna radikalna stranka|Narodne radikalne stranke]]. Februara [[1991]]. godine, Šešelj osniva Srpsku radikalnu stranku. Nekoliko meseci kasnije, prvi put je izabran za poslanika u [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupštini Srbije]]. 31.3. 1991. Šešelj je posetio Vukovar. Idućeg dana, 1.4. 1991., šešeljevci su se smestili u susednom [[Borovo|Borovu]]. 21.4. Šešelj je održao govor mržnje u selu [[Jagodnjak]].<ref>[http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992) - Annex III.A Special forces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319013625/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |date=2011-03-19 }} UN, 1994.</ref> U intervjuju za [[Večernje novosti]] od 19. novembra [[1991]] Šešelj je podržao, u ime Srpske radikalne stranke, „odluku naroda [[Dubrovnik]]a, [[Cavtat]]a i [[Konavle|Konavla]] o ponovnom uspostavljanju [[dubrovačka Republika|dubrovačke republike]] i njihovu želju da ostanu u Jugoslaviji”, čime je pravdao [[Opsada Dubrovnika]] koja je bila tu toku. On je istakao da SRS nema ništa protiv razmeštanja plavih šlemova, ali samo na zapadnim granicama srpskim, na liniji [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|Karlobag–Karlovac–Ogulin–Virovitica]], a nikako na granicama "Titove Jugoslavije". Šešelj je takođe upozorio pripadnike "[[šiptar]]ske nacionalne manjine" i Hrvate čiji su članovi porodica bili dobrovoljci u zengama "da im ni porodicama nije mesto na [[Kosovo|Kosmetu]]".<ref name="Olovka">{{Cite web |title=Olovka piše mržnjom |url=http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html |access-date=2010-03-30 |archivedate=2015-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610204336/http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html |deadurl=yes }}</ref> Takođe je osudio [[izbjeglice|izbeglice]] koje se ne odazivaju pozivu na front: {{izdvojeni citat|Naša stranka osuđuje sve takozvane izbeglice od 18 do 56 godina starosti, kojih je oko pet hiljada, što se ne odazivaju pozivu na front. Tražimo od kolektiva u Srbiji koji su ih primili da im daju otkaze i prijave najbližim vojnim vlastima radi odlaska na front.<ref name="Olovka"/>}} U jesen 1991, Šešelj boravi na [[vukovar]]skom ratištu. Šešelj je nakon zauzeća Vukovara novembra [[1991]]. rekao da "nijedan ustaša ne sme da živ napusti grad".<ref name="optužnica"/> Ubrzo zatim, izvršen je [[ovčara|masakr na Ovčari]], kada je streljano približno 255 zarobljenika iz vukovarske bolnice, što mu tužilaštvo stavlja na teret.<ref name="optužnica"/> Šešeljevi dobrovoljci su učestvovali u [[masakr u Voćinu|masakru civila u Voćinu]] u decembru 1991.<ref name="optužnica"/><ref>Jerry Blaskovich, Anatomy of Deceit: An American Physician's First-hand Encounter With The Realities Of The War In Croatia</ref> Početkom [[1992]] Šešelj se javno zalagao za zamenu stanovništva tako što bi Srbi ušli u napuštene hrvatske domove i obrnuto, Hrvati bi naselili napuštena srpska sela. Najveća selidba bi, po Šešelju, trebalo da se obavi između [[Gorski kotar|Gorskog Kotara]] i Kosova, tako što bi sva srpska sela Kotara bila "preseljena" na [[Kosovo]].<ref>{{Cite web |title=Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (2) |url=http://www.e-novine.com/feljton/36155-Genocid-moe-pone.html |access-date=2010-03-29 |archivedate=2013-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606110330/http://www.e-novine.com/feljton/36155-Genocid-moe-pone.html |deadurl=yes }}</ref> Šešelj se posebno zalagao za proterivanje [[Hrvati|Hrvata]] iz Srbije. On je tvrdio da se taj metod "primenjivan već u svetu" pokazao kao dobar u situaciji gde narodi ne mogu da podnesu zajednički život. Početkom [[april]]a 1992. Šešelj je u [[Apatin]]u ([[Vojvodina]]) izjavio: {{izdvojeni citat|Tuđman je iz Hrvatske proterao nekoliko stotina hiljada Srba i mi treba da proteramo sve Hrvate iz Srbije. Nemaju Hrvati šta da traže u Srbiji. Onaj ko se poziva na ljudska prava i građanske slobode, neka ih traži u Zagrebu, i neka tamo traži uzroke, a posle razmišlja o posledicama. Hrvati, zna se, potpomažu upade Tuđmanovih gerilaca na srpsku teritoriju i pomažu bekstva ustaša iz Vukovara u Mađarsku.<ref name="e-novine.com">[http://www.e-novine.com/feljton/36421-Sarajevo-Poelo-ubijanje-grada.html Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (6)]</ref>}} Kao odgovor na kritike da to nije u skladu sa poštovanjem građanskih prava, Šešelj je odgovorio: "I mi ćemo ih poštovati. Nikoga nećemo ubiti, jednostavno ćemo ih potrpati u autobuse i ispratiti do granice".<ref name="e-novine.com">[http://www.e-novine.com/feljton/36421-Sarajevo-Poelo-ubijanje-grada.html Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (6)]</ref> Uoči [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] (marta [[1992]]) Šešelj je poručivao da se "nijedan srpski predeo" neće se naći pod supremacijom bosanskih Muslimana, čije je rukovodstvo islamski orijentisano i fanatizovano do kraja. On je najavljivao da "predstoji podela BiH na doslednom etničkom, geografskom, strateškom i istorijskom principu" i da srpski deo mora obuhvatiti SAO Hercegovinu, čije su severne granice na Neretvi, zatim Bosansku Krajinu, povezati je sa Semberijom, gde spadaju [[Ozren]] i [[Romanija]], i [[dubrovačko primorje]], od ušća Neretve do Crne Gore.<ref>{{Cite web |title=Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (3) |url=http://www.e-novine.com/feljton/36213-irenje-mrnje-straha.html |access-date=2010-04-03 |archivedate=2019-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411132146/http://www.e-novine.com/feljton/36213-irenje-mrnje-straha.html |deadurl=yes }}</ref> U proleće i leto 1992 godine "[[Beli orlovi|šešeljevci]]" su, zajedno sa "[[srpska dobrovoljačka garda|arkanovcima]]" učestvovali u zauzimanu [[Zvornik]]a i ubistvu više od 300 zvorničkih Muslimana. Tužilaštvo tvrdi da su ova ubistva bila podstaknuta Šešeljevim govorom.<ref name="optužnica"/> Prikupljao je dobrovoljce i slao ih na ratište pod komandu [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. Obilazio je razna žarišta sukoba: [[Plitvička jezera|Plitvice]], [[Vukovar]], [[Hercegovina|Hercegovinu]] i [[Semberija|Semberiju]]. U Vukovaru je umalo poginuo od dva projektila JNA koji su promašili metu<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Vojislav Šešelj je zahtevao da umesto slanja trupa na [[Slovenija|Sloveniju]], [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] treba da povuče sve svoje trupe na granicu [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|Karlovac-Karlobag-Virovitica]], a ukoliko vojska bude ugrožena, smatrao je da ima pravo da se brani svime što joj je na raspolaganju, uključujući i [[napalm-bomba|napalm-bombe]] <ref>{{cite web|author=&ldquo;&rdquo; |url=http://www.youtube.com/watch?v=PEc-YazxvmE |title=Vojislav Seselj: Kavlobag - Kavlovac - Vivovitica |publisher=YouTube |date=02. 12. 2006. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>. Navodno je pretio nelojalnim [[Albanci]]ma<ref name="profil_bbc" /> i onima čije su se porodice naselile nakon Drugog svetskog rata <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hlc.org.yu/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=1348.html |access-date=2015-03-06 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007124121/http://www.hlc.org.yu/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=1348.html |dead-url=yes }}</ref> proterivanjem sa [[Kosovo i Metohija|Kosova i Metohije]], a [[Slobodan Milošević|Miloševiću]] hapšenjem<ref name="vreme_476">[http://www.vreme.com/arhiva_html/476/05.html „Šešelj: Karijera pretnji i uvreda“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124092805/http://www.vreme.com/arhiva_html/476/05.html |date=2010-01-24 }} Nedeljnik „Vreme“, broj 476, 19. februar 2000.</ref>. Takođe je poznata i epizoda potezanja pištolja na taksiste i studente u toku demonstracija 1992. godine<ref name="vreme_476" />. Njegovim zalaganjem izglasano je u [[Narodna skupština Republike Srbije|Saveznoj Skupštini]] nepoverenje prvoj Saveznoj Vladi SRJ [[Milan Panić|Milana Panića]], decembra 1992, a nedugo zatim i prvom Predsedniku [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]], književniku [[Dobrica Ćosić|Dobrici Ćosiću]], juna 1993. takođe nekadašnjem Šešeljevom prijatelju iz [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]], koji je bio jedan od najzaslužnijih za njegovo oslobađanje iz zatvora, koji mu je potom i materijalno pomagao<ref name="Vreme_23_05_1994" />; kome, konačno, duguje i dobar deo svojih nacionalističkih pozicija<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Nakon kratke [[monarhija|monarhističke]] faze na početku devedesetih, kada je zagovarao izvesnu [[Španija|špansku]] porodicu [[Dolgorukov]] kao naslednike loze [[Nemanjići|Nemanjića]] <ref>{{cite web|url=http://www.xs4all.nl/~freeserb/politics/e-srs.html |title=Free Serbia - Other voices from Serbia - Politics |publisher=Xs4all.nl |date=03. 10. 1999. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, Šešelj staje iza republikanskog uređenja. Posmatrači su opisivali kako vispreno prilagođava svoju poziciju kontekstu, „galami, viče, upada u reč, pritiska protivnika tako da ovaj ne može da dođe do daha“ <ref>{{cite web|url=http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Dec97/0212/0212_6.HTM |title="Nasa Borba" - Dr Slobodan Antonic o TV duelu Draskovic - Seselj |publisher=Yurope.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> i ne preza od uvreda<ref name="vreme_476" /> i obično matira protivnika. Šešelj je učestvovao u tučama sa skupštinskim obezbeđenjem <ref>{{cite web|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=333476 |title=Vreme 633 - Granice Vojislava Seselja: Virovitica, Karlovac, Karlobag – Hag |publisher=Vreme.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, a u raspravi u Saveznoj Skupštini povodom njegovog proterivanja iz [[Crna Gora|Crne Gore]] od strane tadašnjeg režima [[Momir Bulatović|Momira Bulatovića]] (posle mitinga u [[Herceg Novi|Herceg-Novom]]) je pljunuo predsedavajućeg Skupštine dr. Radomana Božovića <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nin.co.yu/arhiva/2407/3.html |access-date=2015-03-06 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014192201/http://www.nin.co.yu/arhiva/2407/3.html |deadurl=yes }}</ref>. Kasnije je proteran i iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Posle oštrog televizijskog duela na BK televiziji <ref>{{cite news|url=http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Jul97/1807/1807_6.HTM |title="Nasa Borba" - Kako je došlo do sukoba Seselja i Barovica |publisher=Yurope.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> Šešeljev telohranitelj nanosi teške povrede advokatu Nikoli Baroviću što se kasnije objašnjava time da se ovaj okliznuo na bananu.<ref>{{cite news|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=364165 |title=Vreme 680 - Podsecanje - radikali na vlasti: Oni se nisu promenili |publisher=Vreme.com |date=07. 12. 1998. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> Šešelj je optužio [[Dragoljub Mićunović|Dragoljuba Mićunovića]] da je „jahao popa“<ref name="vreme_476" />, a akt Prestolonaslednika [[Aleksandar II Karađorđević|Aleksandra II]] kada se ovaj sagao i poljubio zemlju pri povratku u Srbiju posle pedesetogodišnjeg izgnanstva svoje porodice opisao je kao „pašu trave“<ref name="vreme_476" />. === Politički angažman === Politički angažman Šešelja tokom devedesetih godina odlikuje niz naizmeničnih perioda saradnje i razlaza sa režimom [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Nekoliko puta su njihove stranke formirale takozvane „vlade narodnog jedinstva“ i vodile veoma složnu politiku u odnosu na konflikt u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Sam Milošević nazvao je Šešelja kako svojim „omiljenim opozicionarom“ tako i „oličenjem nasilja i primitivizma“. Razilazili su se raznim povodima, ali uglavnom kada bi Šešeljeva stranka dovoljno ojačala, a Milošević popuštao pred zahtevima međunarodne zajednice, kao što je bio slučaj sa fijaskom Vens-Ovenovog plana [[1993]]. (i potonjom blokadom [[Republika Srpska|Republike Srpske]] od strane beogradskog režima) i [[Vojno-tehnički sporazum u Kumanovu|Kumanovskim sporazumom]] [[1999]]. Po potpisivanju [[Dejtonski mirovni sporazum|Dejtonskog sporazuma]] [[1995]], Slobodana Miloševića je nazvao „najvećim izdajnikom srpskog naroda“<ref name="vreme_476" />. U periodima razilaženja, Šešeljeva SRS bi oštro kritikovala vladajući režim, sam Šešelj bi publikovao dela pod pitoresknim nazivima poput „Tiranin sa Dedinja“ (odnosi se na Slobodana Miloševića) ili „Narkomanija Vuka Manitoga“ (u vreme kada je SPS u Saveznoj vladi sarađivao sa SPO Vuka Draškovića umesto sa njegovom SRS), za Miloševiću suprugu [[Mirjana Marković|prof. Mirjanu Marković]] govorio da je „crvena veštica sa Dedinja, nova [[Jerina Branković|prokleta Jerina]] i najveće zlo srpskog naroda“ <ref>{{cite news|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=03&dd=18&nav_id=191949&nav_category=11 |title=Vesti - Vučelić, čuvar lika i dela - Internet, Radio i TV stanica; najnovije vesti iz Srbije |publisher=B92 |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, njegova partija bila izložena jednakom progonu državnih medija kao i ostale opozicione partije, pa bi čak dolazilo i do pokušaja saradnje među njima kao na primer pri konstituisanju Narodne Skupštine posle izbora 1993. U zatvoru po treći put boravi od [[29. septembar|29. septembra]] [[1994]]. godine do 29. septembra 1995. godine. Iste godine, takođe zbog suprotstavljanja politici aktuelnog režima, boravi još 60 dana u zatvoru. Nakon izlaska iz zatvora, Šešelj je napravio „tehničku koaliciju“ sa [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratskom strankom]] i [[Demokratska stranka Srbije|Demokratskom strankom Srbije]]. Članice koalicije su se obavezale da će napraviti zajedničku listu nad predstojećim lokalnim izborima i da će koordinisano delovati u skupštini. Šešelj je opet uhapšen u [[Gnjilane|Gnjilanu]] 1995. zbog oranizovanja skupa bez odobrenja policije. Do kraja 1995. kolacija sa DS i DSS se praktično ugasila. Početkom 1996. SRS i SPO su obnovili svoj rat optužbama.{{sfn|Ramet|1999|pp=208}} Pobedom SRS na lokalnim izborima [[1996]]. u [[Zemun]]u (sam Šešelj živeo je u [[Batajnica|Batajnici]]), postaje predsednik Skupštine Opštine Zemun. U posetu Srbiji dovodi [[Žan-Mari le Pen|Žan-Mari Le Pena]] i [[Vladimir Žirinovski|Vladimira Žirinovskog]]. Na [[Neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 1997.|izborima za predsednika Srbije]] održanim [[21. septembar|21. septembra]] [[1997]]. godine, Vojislav Šešelj osvojio je 1.125.140 glasova i ušao u drugi izborni krug. Sa 50,61% važećih glasačkih listića pobedio je protivkandidata SPS-a [[Zoran Lilić|Zorana Lilića]], [[5. oktobar|5. oktobra]] iste godine, ali su izbori ponovljeni nakon što je Republička izborna komisija objavila da je izlaznost bila 48,88%. Na [[Izbori za predsednika Republike Srbije 1997.|ponovljenim izborima koji su održani 7. decembra]] SPS kandiduje [[Milan Milutinović|Milana Milutinovića]], tadašnjeg ministra inostranih poslova SRJ, koji Šešelja pobeđuje u drugom krugu. Kao i većina ostalih zvaničnih rezultata izbora iz ovog perioda, i ovi ostaju kontroverzni, uz široko verovanje da su falsifikovani na Šešeljevu štetu{{činjenica}}.<!--barem jedan link ka nečijem mišljenju je potreban--> Na primer, u Drenici na Kosovu i Metohiji, utvrđenju [[Albanci|albanskih]] separatista, zvanični rezultati pokazuju 90% upisanih birača za Milutinovića. Na oba ova izbora za predsednika Srbije učestvuje kao trećeplasirani u prvom krugu i [[Vuk Drašković]]; ostale opozicione stranke su ih, uglavnom neuspešno, bojkotovale. Šešelj postaje zatim potpredsednik [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] u kabinetu [[Mirko Marjanović|Mirka Marjanovića]], [[24. mart]]a [[1998]]. Pozicija Srbije na početku mandata ove Vlade bila je teška, a na njenom isteku i neuporedivo gora. Odnosi sa Vladom u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] su krajnje zaoštreni što je u krajnjem rezultovalo ukidanjem SRJ [[2003]], a oružana pobuna na Kosovu i Metohiji eskalirala je u oštar rat koji se, nakon [[Referendum o učešću stranih predstavnika u rešavanju problema na Kosovu i Metohiji 1998.|referenduma]] na kojem je odbijeno učešće međunarodnih pregovarača, snažnih spoljnih pritisaka, i kraha pregovora u Rambujeu, završio [[NATO bombardovanje SRJ|agresijom NATO pakta]] u proleće 1999. Agresija je zaustavljena potpisivanjem [[Vojno-tehnički sporazum u Kumanovu|Kumanovskog sporazuma]] koji je uspostavio protektorat [[Organizacija ujedinjenih nacija|Ujedinjenih nacija]] i ''[[de facto]]'' suspendovao svaki suverenitet Srbije u toj pokrajini; Šešelj i ostali članovi Vlade iz redova Srpske radikalne stranke su se usprotivili potpisivanju ovog sporazuma i podneli ostavke na članstvo u Vladi ali su potom nastavili da obavljaju svoje dužnosti, obrazlažući to nacionalnim interesima. Na unutrašnje-političkom planu ova Vlada u kojoj je Šešelj igrao važnu ulogu ostala je zapamćena pre svega po donošenju kontroverznih zakona o informisanju i o univerzitetima. Primena zakona o informisanju rezultovala je neviđenim pritiskom na novinare čije se izveštavanje nije uklapalo u okvire koje je propisala Vlada (tzv. „nezavisni novinari“); sudskim procesima po tužbama uglavnom nepoznatih građana i organizacija (npr. „Patriotskog saveza Jugoslavije“) koji su rešavani u roku od 24 časa izuzetno visokim novčnim kaznama; zabranama i zatvaranjem nekoliko dnevnika, nedeljnih novina i [[radio]]-stanica; te progonima pa i ubistvima nekoliko novinara. Zakon o univerzitetu suspendovao je autonomiju („samoupravljanje“ kako je to objašnjavala Vlada) visokog školstva i omogućio Vladi postavljenje dekana i rektora i gotovo potpunu kontrolu nad zbivanjima na Univerzitetima čiji je osnivač; što je dovelo do revolta i ostavki od strane određenog broja univerzitetskih profesora. U ovom periodu Šešelj bio je izabran i za redovnog profesora na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom Fakultetu u Beogradu]]. Srpska radikalna stranka beleži izuzetno loš rezultat najpre na saveznim izborima [[24. septembar|24. septembra]] [[2000]]. godine, a potom i na republičkim izborima [[23. decembar|23. decembra]] iste godine. Šešelj gubi poziciju potpredsednika republičke Vlade izborom prelazne Vlade, [[25. oktobar|25. oktobra]] 2000. Šešelj učestvuje na [[Prvi neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 2002.|predsedničkim izborima]] u septembru [[2002]]. i završava treći, a na [[Drugi neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 2002.|ponovljenim izborima]] u [[decembar|decembru]] 2002. godine, dobija iz [[Hag]]a podršku Slobodana Miloševića, koji biračima poručuje da će Šešelj „svrgnuti spolja nametnuti režim u [[Beograd]]u“ — i osvaja 37% glasova. == Suđenje u Haškom tribunalu == {{Poseban članak|Suđenje Vojislavu Šešelju u Hagu}} Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju ([[Haški tribunal|Haški Tribunal]]) optužio je u [[januar]]u [[2003]]. Vojislava Šešelja da je podsticao zločine protiv čovečnosti i za kršenje zakona i običaja ratovanja na području [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Vojvodina|Vojvodine]]. Optužen je da je „''govorima i izjavama doprineo da se kod izvršilaca stvori odluka da počine navedene zločine''“. Šešelj se dobrovoljno predao Tribunalu [[24. februar]]a 2003, gde je u pritvoru četiri i po godine čekao početak suđenja, do novembra [[2007]]. U međuvremenu je, u jesen [[2005]]. godine, svedočio na suđenju [[Slobodan Milošević|Slobodanu Miloševiću]]. Srpska radikalna stranka, čiji je i dalje predsednik, najpre je na parlamentarnim izborima u [[decembar|decembru]] 2003. dokazala da je pojedinačno najjača, osvojivši 28% glasova i 82 od ukupno 250 mandata u Narodnoj Skupštini, ali ipak ostaje u opoziciji. Kandidat partije, zamenik predsednika SRS [[Tomislav Nikolić]], uz Miloševićevu i Šešeljevu podršku iz Haga, osvaja najveći broj glasova u prvom krugu [[13. jun]]a [[2004]]. godine, ali u drugom krugu ([[27. jun]]) gubi od lidera [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratske stranke]] [[Boris Tadić|Borisa Tadića]]. U narednom periodu, SRS je bila opozicija Vladi Srbije koju je vodio [[Vojislav Koštunica]], a koju su činili [[Demokratska stranka Srbije]], [[G17 plus|G 17 plus]], i koalicija [[Srpski pokret obnove]]-[[Nova Srbija|Nova Srbije]], uz manjinsku podršku SPS-a u parlamentu. U jesen [[2006]]. godine, SRS je podržala donošenje novog Ustava Srbije, koji su građani izglasali na referendumu [[28. oktobar|28.]] i [[29. oktobar|29. oktobra]] te godine, a koji je proglašen [[8. novembar|8. novembra]] 2006. Po proglašenju Ustava, raspisani su vanredni skupštinski izbori, koji su održani [[21. januar]]a 2007. godine. I na ovim izborima, SRS je osvojila prvo mesto, sa osvojenim 81 mandatom. Pregovori o formiranju nove Vlade potrajali su sve do sredine maja, a u međuvremenu je, zahvaljujući podršci DSS-a, Tomislav Nikolić [[8. maj]]a 2007. postao predsednik Skupštine Srbije. No, pošto su stranke „demokratskog bloka“ ipak uspele da postignu sporazum o formiranju zajedničke Vlade, DSS je uskratio podršku Tomislavu Nikoliću i on je [[13. maj]]a podneo ostavku. U narednom periodu, SRS je predstavljala opoziciju novoj Vladi Srbije koju je ponovo formirao Vojislav Koštunica, a koju su činili DS, DSS, i G 17 plus. Početkom novembra 2007. godine, konačno je počelo suđenje Vojislavu Šešelju. A u decembru mesecu raspisani su vanredni izbori za predsednika Srbije, koji su morali da se održe, saglasno novom Ustavu. Srpska radikalna stranka ponovo je kandidovala Tomislava Nikolića, koji je u prvom krugu, [[20. januar]]a [[2008]]. godine, osvojio prvo mesto sa 40% glasova. Dve nedelje kasnije, [[3. februar]]a, Tomislav Nikolić je (sa vrlo malom razlikom) izgubio ponovo od Borisa Tadića, lidera DS i predsednika Srbije. U februaru 2008. došlo je i do proglašenja nezavisnosti [[Kosovo i Metohija|Kosova]] od strane tamošnjih privremenih vlasti u Prištini. Srpska Vlada je energično reagovala protiv te odluke, poništavajući akte o nezavisnosti kao nelegalne i pozivajući građane na veliki protestni miting, u čijem organizovanju je učestvovala i Srpska radikalna stranka. Miting je održan [[21. februar]]a, a ispred SRS govorio je Tomislav Nikolić. Kasnije, nakon mitinga, došlo je do paljenja američke ambasade u centru [[Beograd]]a. Kosovska kriza je uticala i na pad druge Vlade Vojislava Koštunice. Najpre je, [[5. mart]]a, Srpska radikalna stranka predložila parlamentu Rezoluciju o odnosima Srbije i EU, koju je podržao DSS a usprotivio se DS. Tri dana kasnije, Vojislav Koštunica predlaže raspuštanje parlamenta i raspisivanje vanrednih skupštinskih izbora koji su zakazani za [[11. maj]] te godine. Na tim izborima, Srpska radikalna stranka osvaja drugo mesto sa 78 mandata, i ponovo ostaje u opoziciji pošto je novu Vladu Srbije formirala koalicija okupljena oko DS-a sa koalicijom okupljenom oko Socijalističke partije Srbije (jul 2008). Srpska radikalna stranka je krajem jula 2008. organizovala protestni miting zbog hapšenja [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]], bivšeg predsednika [[Republika Srpska|Republike Srpske]], koji je pred Haškim tribunalom optužen za ratne zločine. Miting je održan [[29. jul]]a u Beogradu, a nakon mitinga je došlo do sukoba demonstranata i policije, i tom prilikom je teško povređen jedan demonstrant, koji je kasnije podlegao povredama. Zbog toga je SRS u Skupštini Srbije tražila odgovor od nadležnih organa na pitanje ko je odgovoran za nerede na mitingu, i to je rezultovalo blokadom rada parlamenta, početkom avgusta meseca. Početkom septembra 2008. Tomislav Nikolić je najavio da će SRS podržati [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] u parlamentu, ukoliko Vlada Srbije prihvati amandman SRS. No, [[5. septembar|5. septembra]], Predsednički kolegijum SRS je većinom glasova odlučio da SRS ne podrži Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju, po nalogu Vojislava Šešelja. Tomislav Nikolić je tada podneo ostavku na sve stranačke dužnosti, a [[8. septembar|8. septembra]] formirao posebnu poslaničku grupu pod nazivom „Napred Srbijo“. Toj poslaničkoj grupi prišlo je više od deset poslanika SRS-a. Zbog toga se saziva Centralna otadžbinska uprava SRS-a ([[12. septembar]]), koja je jednoglasno isključila Nikolića i one koji su mu prišli iz stranke. Nikolić je kasnije osnovao svoju stranku ([[Srpska napredna stranka]]) i zadržao poslaničke mandate. Vojislav Šešelj je u Hagu optužio Nikolića da su ga "''zavrbovale strane obaveštajne službe''". Vojislav Šešelj objavio je veliki broj knjiga i pamfleta, stručnih i političkih tekstova, uključujući i udžbenik iz predmeta Politički sistem koji je [[2000]]—[[2001]]. predavao na Pravnom fakultetu u Beogradu. Nakon akcije Srpske radikalne stranke u kojoj je skupila više od milion potpisa građana Republike Srbije da se suđenje dr Vojislavu Šešelju prenosi na RTS, građani Srbije mogu da gledaju suđenje Šešelju. ==== Pogrešno prevođenje ==== Vojislav Šešelj podneo je zahteve pretresnom veću da naloži sekretaru da ispravi pogrešan prevod sa srpskog na engleski, kao i pogrešan prevod sa srpskog jezika na francuski u transkriptima suđenja od 8. novembra 2007. godine. Tom prilikom je Zoran Krasić, jedan od Šešeljevih pravnih savetnika, utvrdio kako prevodioci „namerno greše“ u prevođenju, navodeći uz to niz primera gde je u prevodu izmenjen smisao onoga što je izgovoreno.<ref>[http://www.glas-javnosti.co.rs/clanak/glas-javnosti-11-01-2008/od-nisam-prave-jesam Glas javnosti: Od „nisam“ prave „jesam“]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> [[Srpska radikalna stranka]] je [[Haški tribunal|Haškom tribunalu]] dostavila i CD za koji tvrde da sadrži deo suđenja u kom se prevodioci glasno smeju na reči Vojislava Šešelja. === Puštanje na privremenu slobodu === Odlukom Sudskog veća Haškog tribunala [[6. novembar|6. novembra]] [[2014.]], Vojislav Šešelj je pušten na privremenu slobodu do izricanja presude, kako je navedeno, iz humanitarnih razloga. Šešelju se zdravstveno stanje pogoršalo nekoliko nedelja ranije, kada su mu dijagnostikovane metastaze raka na jetri. Ovo je potvrdio i srpski lekarski tim koji je u pritvoru Haškog tribunala pregledao Šešelja. Šef lekarskog tima Prof. Dr Milovan Bojić naveo je da je Šešeljevo zdravstveno stanje ozbiljno i da postoje elementi "životne ugroženosti". Sudsko veće najpre nije otkrivalo javnosti uslove pod kojima je Šešelj pušten iz pritvora ali su kasnije objavili da mu nisu postavljeni nikakvi posebni uslovi, osim da ne napušta [[Srbija|Srbiju]], nema kontakte sa žrtvama i svedocima i da se vrati u pritvor Haškog tribunala kada ga pozovu. Vojislav Šešelj se nakon skoro dvanaest godina provedenih u pritvoru Haškog tribunala, vratio u [[Srbija|Srbiju]] [[12. novembar|12. novembra]] [[2014.]] Na beogradskom aerodromu ga je, pored članova porodice i stranačkih kolega dočekalo i više stotina simpatizera. Puštanje Šešelja na slobodu je imalo određene političke posledice u susednoj Hrvatskoj, s obzirom da se upravo tada održavala kampanja za [[Predsjednički izbori u Hrvatskoj 2014|predsedničke izbore]]. Šešelj se u nju aktivno uključio sudelujući u talk-show emisiju TV-voditelja [[Velimir Bujanec|Velimira Bujanca]] i izjavio da podržava tadašnjeg predsednika i levičarskog kandidata [[Ivo Josipović|Ivu Josipovića]] <ref>{{Cite web|url=http://www.portaloko.hr/clanak/seseljevo-gostovanje-u-bujici-cuo-sam-se-s-josipovicevim-ljudimavideo/0/67489/|title=ŠEŠELJEVO GOSTOVANJE U 'BUJICI': 'Čuo sam se s Josipovićevim ljudima...'(VIDEO)|publisher=Portal Oko|date=26. 11. 2014|access-date=2015-08-16|archive-date=2021-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303021306/http://www.portaloko.hr/clanak/seseljevo-gostovanje-u-bujici-cuo-sam-se-s-josipovicevim-ljudimavideo/0/67489/|dead-url=yes}}</ref>; posle te geste, koju su mnogi u hrvatskoj javnosti shvatili kao ironičnu provokaciju, je na izborima tesno pobedila desničarska protivkandidatkinja [[Kolinda Grabar-Kitarović]]. == Ordenje == * [[Orden Republike Srpske]] * [[Karađorđeva zvijezda|Orden Karađorđeve zvezde prvog stepena sa lentom]] == Bibliografija == Bibliografija dela Vojislava Šešelja je sastavljena prema spisku sa veb-stranice Srpske radikalne stranke <ref>[http://www.srs.org.yu/izdanja/voja.php Dr. Vojislav Šešelj - izdanja Srpske radikalne stranke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307192609/http://www.srs.org.yu/izdanja/voja.php |date=2008-03-07 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> i elektronskom katalogu [[Narodna biblioteka Srbije|Narodne biblioteke Srbije]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://vbs.nbs.bg.ac.yu/scripts/cobiss?command=CONNECT&base=70000 |access-date=2015-03-06 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011011955/http://vbs.nbs.bg.ac.yu/scripts/cobiss?command=CONNECT&base=70000 |dead-url=yes }}</ref>. Prva godina je prvo izdanje, a navedena godina u zagradi je godina ponovljenog izdanja te knjige. Spisak dela nije kompletan. Trenutno je izašla 152. knjiga. {| |- valign=top | '''Naslovi knjiga koji ne ulaze u kolekciju po numeričkom redosledu''' * ''Marksistički koncept naoružanog naroda'', Književne novine, Beograd, 1983. * ''Vrijeme preispitivanja'', 1986. * ''Hajka na jeretika'', autorovo izdanje, 2. izmenjeno i dopunjeno izdanje, 1988. * ''Optužnica protiv Josipa Broza Tita'', 1990. * ''Knjige za lomaču'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Demokratija i dogma'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Sumrak iluzija'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Pledoaje za demokratski ustav'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Osvajanje slobode'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Pravo na istinu'', 1991. * ''Suočavanja sa samoupravljanjem'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Veleizdajnički proces'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Bal vampira'', 1992. * ''Debrozovizacija društvene svesti'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Fenomenologija balkanskog despotizma'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Horvatove ustaške fantazmagorije i druge političke rasprave'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Politička suština militarizma i fašizma'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Policijski dosije'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Vladaćemo sto godina'', 1994. * ''Milošević hapsi radikale'', 1994. * ''Miloševićev zajam za preporod Kipra'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Preti li nam slobotomija?'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Načelnik generalštaba na kolenima: (konferencija za štampu 1993. godine)'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Guja u nedrima: Vojislav Šešelj u kandžama Mirjane Bobić-Mojsilović'', SRS, 1994. | * ''Branković je ustao iz groba'', 1994. * ''Okrugli stolovi'', 1994. * ''Pada vlada kao klada'', 1994. * ''Šta reče, Slobo slobodo?'', 1994. * ''Što opljačka levica da ne zna desnica'', SRS, 1995. * ''Podgorički atentat'', 1995. * ''Srpski bračni par „Čaušesku“'', ABC Glas, Beograd, 1995. * ''Veštica iz Tolstojeve ulice'', 1995. * ''Emigrantski opus profesora Laze M. Kostića'', 1999. * ''Dani pretnji i ucena'', ZEPS, 1999. * ''Srpski narod i novi svetski poredak'', 1999. * ''Na međunarodnoj sceni'', SRS, 2000. * ''Otvoreni dijalog'', SRS, 2001. * ''Buldožer kao sudbina'', 2002. * ''Hladnoća u kostima'', SRS, 2002. * ''Sadam Husein protiv agresivnog globalizma'', SRS, 2003. * ''Laufer me nije zaboravio'', SRS, 2003. * ''Ili Karlin svedok ili smrt'', SRS, 2007. * ''Rasturanje Haškog tribunala'', Pravda, 2008. * ''Glupson iz Mantobe Brus Mek Farlen'', SRS, 2010.[http://www.vseselj.com/files/books/Glupson.pdf] |} {| |- valign=top | '''Naslovi knjiga u izdanju Srpske radikalne stranke po numeričkom redosledu''' # ''Vreme preispitivanja'' # ''Hajka na jeretika'' # ''Fenomenologija balkanskog despotizma'' # ''Veleizdajnički proces'', 1991. (2001.) [http://www.vseselj.com/files/books/Veleizdajnicki%20proces.pdf] # ''Narkomanija Vuka manitoga'', (2000.) [http://www.vseselj.com/files/books/Narkomanija%20Vuka%20manitoga.pdf] # ''Politika kao izazov savesti'', 2000. # ''Milan Panić mora pasti'', 1993. (2001.) # ''Na međunarodnoj sceni'' # ''Sučeljavanje sa sedmom silom'', (2000.) # ''Narodni tribun'', (1999.) # ''Poslaničke besede'', 1993. # ''Filipinke četničkog vojvode'', 1994. # ''Pali, žari, dedinjski dizdare'', 1994. (2002.) # ''Crveni tiranin sa Dedinja'', 1995. # ''Da sve srpsko bude kao zemunsko'', 1998. # ''Promene po volji naroda'', 1998. # ''Bez dlake na jeziku'', 2001. # ''Moć argumenata'', 2000. # ''Falsifikovana volja naroda'', (2005.) # ''Vlada nacionalnog jedinstva'', (2001.) # ''Srbija pod američkim bombama'', (2005.) # ''Dok patriote obnavljaju izdajnici razaraju'', (2002.) # ''Radikali se nisu obrukali'', 2002. # ''Pakleni planovi Zapada'', 2001. # ''Kontrarevolucionar u buldožer revoluciji'', 2001. # ''Dosmanlijski zulum nad Srbijom'', 2002. # ''Kontinuitet radikalske doslednosti'', 2002. # ''Glavni Miloševićev politički robijaš'', 2002. # ''Ubistvo ministra odbrane Pavla Bulatovića'', 2002. # ''Dosmanlijski sejmeni na Pravnom fakultetu'', 2002. # ''Glogov kolac u dosovskom srcu'', 2003. # ''Dosmanlije kao novi janjičari'', 2003. # ''Četnička sablja nad dosmanlijskom glavom'', 2004. # ''Na junačkim rukama kroz srpsku Boku'', 2003. # ''Kora od banane'' # ''Srpski četnički pokret'', 1994. (2003.) # ''Srpska radikalna stranka'', (1995.) # ''Peti otadžbinski kongres'', (2005.) # ''Sudanije nepokornog vojvode'', (2003.) # ''Ideologija srpskog nacionalizma'', (2002.) [http://www.vseselj.com/files/books/Ideologija%20srpskog%20nacionalizma.pdf] # ''Afirmacija parlamentarizma'', 2003. # ''Slom savezne države'', 2003. # ''Žigosanje dosmanlijskog beščašća'', 2003. # ''Čelični vojvoda'', 2003. # ''Stazom slave, u službi otadžbine'', 2005. # ''Hrabrost i savesnost u istorijskim lomovima'', 2005. # ''Uporna odbrana srpstva'', 2006. # ''Stanko Subotić - Cane Žabac, kralj duvanske mafije'', 2006. # ''Mafijaška pudlica Nebojša Čović'', 2005. # ''Cijin major Grujica Spasović'', 2003. # ''Četnički vojvoda pred Haškim tribunalom'', 2003. # ''Suočavanje sa haškim inkvizitorima'', 2003. # ''Haški dosije nabeđenog ratnog zločinca'', 2004. # ''Pocepana haška inkvizitorska odežda'', 2004. # ''U čeljustima kurve Del Ponte'', 2004. # ''Genocidni izraelski diplomata Teodor Meron'', 2004. # ''Đavolov šegrt zločinački rimski papa Jovan Pavle Drugi'', 2005. # ''Vašingtonski seksualni manijak Bil Klinton'', 2005. # ''Haško bajramsko prase'', Srpska radikalna stranka, 2005. # ''Lažljiva haška pederčina Džefri Najs'', 2005. # ''Svedok odbrane Slobodana Miloševića u haškom procesu'', 2005.[http://www.vseselj.com/files/books/Svedok%20odbrane%20Slobodana%20Milosevica%20u%20haskom%20procesu.pdf] # ''Engleski pederski isprdak Toni Bler'', 2005. # ''Kriminalac i ratni zločinac Havijer Solana'', 2006. # ''Podmukli galski picopevac Žak Širak'', 2006. # ''Hitlerovi najverniji sledbenici Helmut Kol i Hans Genšer'', 2006. # ''Krvave ručerde Madlen Olbrajt'', 2006. # ''Pontifeks maksimus satanističke crkve Jovan Pavle Drugi'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Pontifeks%20maksimus%20satanisticke%20crkve%20Jovan%20Pavle%20Drugi.pdf] # ''Antihristov namesnik zlikovački rimski papa Benedikt Šesnaesti'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Antihristov%20namesnik%20zlikovacki%20rimski%20papa%20Benedikt%20Sesnaesti.pdf] # ''Najveći izdajnik Rusije Boris Jeljcin'' # ''Milo Đukanović novi Skenderbeg Crnojević'' # ''Boris Tadić novi Sinan Paša Kodža'' # ''Izdajnički akreditivi ustaškog konzula Vuka Draškovića'' # ''Politički ortakluk Kurve del Ponte i Kurve del Koštunice'' # ''Vatikan glavno Satanino gnezdo'', 2003. [http://www.vseselj.com/files/books/Vatikan%20glavno%20satanino%20gnezdo.pdf] # ''Rimska kurija večito žedna srpske krvi'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Rimska%20kurija%20vecito%20zedna%20srpske%20krvi.pdf] # ''Evropska unija satanistička tvorevina'', 2006. # ''Vatikanski antisrpski instrument Franjo Tuđman'' # ''Američki antisrpski instrument Alija Izetbegović'' # ''Holandski kurvin sin Alfons Ori'' # ''Ubica Slobodana Miloševića Patrik Robinson'' # ''Korumpirani predsednik nelegalnog Haškog suda Fausto Pokar'' # ''Pitomac minhenske pivnice Volfgang Šomburg'' # ''Haški štrajk glađu'' # ''Varvarska gozba'' # ''Kad bitange marširaju'' # ''Siktanje crvene zmije'' # ''Skalpiranje kao smisao informisanja'' # ''Ko poseče bega Gutenberga'' # ''Robija kao sudbina'' # ''Politička partija Prodanovića'' # ''Pokvareni malteški pacov Karmel Agijus'' # ''Smrdljiva gvajanska svinja Mohamed Šahabudin'' # ''Pljačkaš novca Ujedinjenih nacija Hans Holtajus'' # ''Degenerisani majmun Bakone Džastis Moloto'', 2010. # ''Retardirana haška tužiteljka Hildegard Uerc-Reclaf'' # ''Ljubavnik Džefrija Najsa Danijel Sakson'' # ''Jedna banana za Kofi Anana'' # ''Očerupana Haška ćurka Kristina Dal'' # ''Afera Hrtkovci i ustaška kurva Nataša Kandić'' [http://www.vseselj.com/files/books/Afera%20Hrtkovci%20i%20ustaska%20kurva%20Natasa%20Kandic.pdf] # ''Haška instrumentalizacija lažnih svedoka'', 2009. [http://www.vseselj.com/files/books/Haska%20instrumentalizacija%20laznih%20svedoka.pdf] # ''[[Rimokatolički zločinački projekat veštačke hrvatske nacije]]'', 2007. [http://www.vseselj.com/files/books/Rimokatolicki%20zlocinacki%20projekat%20vestacke%20hrvatske%20nacije%20CIRILICA.pdf] # '' Ubistvo mafijaškog premijera Zorana Đinđića [http://www.vseselj.com/files/books/102%20Ubistvo%20mafijaskog%20premijera.pdf]'' # '' Mafija ubila svog lidera [http://www.vseselj.com/files/books/104.pdf]'' # '' Propali puč Tomislava Nikolića [http://www.vseselj.com/files/books/104.pdf]'' # ''Haški denuncijant Tomislav Nikolić'' # ''Portparol lopovske stranke Aleksandar Vučić'' # ''Srpski Baron Minhauzen Aleksandar Vučić'' # ''Sanaderova mačkica Aleksandar Vučić'' # ''Narogušeno škotsko govno Jan Bonomi'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/109%20Bonomi.pdf] # ''Smežurano kengurovo mudo Kevin Parker'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/110%20Parker.pdf] # ''Južnokorejska gnjida O-Gon Kvon'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/111%20Kvon.pdf] # ''Prisluškivani telefonski razgovori'' # ''Policijski dosije, prvi deo'' # ''Policijski dosije, drugi deo'' # ''Policijski dosije, treći deo'' # ''Policijski dosije, četvrti deo'' # <li value="131"> ''Vikiliks mi javlja, prvi deo'', 2012.[http://www.srpskaradikalnastranka.org.rs/pdf/books/vikiliks%20mi%20javlja.pdf]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # <li value="140"> ''Pretpretresna faza haškog procesa, prvi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, drugi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, treći deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, četvrti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, peti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, šesti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, sedmi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, osmi deo'' # <li value="152">''Haški globalistički obrazac totalitarnog pravosuđa'', 2012. # <li value="154">''Sistematsko kršenje procesnih prava Slobodana Miloševića tokom haškog suđenja'' # ''Haška antisrpska giljotina'' | '''Naslovi knjiga o Šešelju''' * ''Ko ste vi Vojislave Šešelju?'', Nada Bojić, Dereta, 1992. * ''Vojvodin Haški trijumf'', Marina Toman, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Vojvodin%20haski%20trijumf.pdf] * ''Povratak srpskog junaka'', Marina Raguš, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Povratak%20srpskog%20junaka.pdf] * ''Dvostruki standardi u zaštiti ljudskih prava: Slučaj Vojislava Šešelja'', Fond istorijske perspektive, [[Moskva]] ([[Rusija]]), 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Ruska%20knjiga%20-%20Seselj%20-%20tekst.pdf] * ''Luča Vojvode Šešelja'', Duško Sekulić, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Luca%20vojvode%20Seselja.pdf] * ''Vojislav Šešelj najbolji advokat na svetu'', Vesl Usthejzen, [[Johanezburg]] ([[Južnoafrička Republika]]), 2013. |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|last=Sell|first=Louis|title=Slobodan Milosevic and the Destruction of Yugoslavia|url=http://books.google.com/books?id=Bd8q0wBuRLcC&pg=PA327|year=2002|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-8525-7|pages=327-}} * {{Cite book |ref= harv|last=Ramet|first=Sabrina P.|title=The Radical Right in Central and Eastern Europe Since 1989|url=http://books.google.com/books?id=QZr1vsDIvlUC&pg=PA208|year=1999|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-04379-1|pages=208-}} * {{Cite book |ref= harv|last=Hockenos|first=Paul|title=Homeland Calling: Exile Patriotism & the Balkan Wars|url=http://books.google.com/books?id=e4pAs4JYSAMC&pg=PA119|year=2003|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-4158-5|pages=119-}} == Vanjske veze == {{Drugi projekti | commons = Vojislav Šešelj | wikispecies = | wiktionary = | wikiversity = | wikibooks = | wikisource = | wikiquote = Vojislav Šešelj | wikinews = Vojislav Šešelj }} * [http://www.vseselj.com/ Sloboda Šešelju!] * [http://www.srpskaradikalnastranka.org.rs/ Prezentacija Srpske radikalne stranke] * [http://www.vseselj.com/index.php?c=10] {{Authority control}} {{Lifetime|1954||Šešelj, Vojislav}} [[Kategorija:Srpski pravnici]] [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Četničke vojvode]] [[Kategorija:Srpska radikalna stranka]] [[Kategorija:Srpski publicisti]] [[Kategorija:Osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Članovi Udruženja književnika Srbije]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] rdavs33ifu1dg1uff9ic4ltug3ar5ko 42716312 42716248 2026-11-04T18:49:55Z نوفاك اتشمان 11942 član SKJ-a u BiH 42716312 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Vojislav Šešelj | slika = Vojislav Šešelj.jpg | širina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{datum rođenja i dob|1954|10|11}} | mesto_rođenja = [[Sarajevo]] | država_rođenja = {{zastava|SFRJ}} | datum_smrti = | mesto_smrti = | država_smrti = | državljanstvo = {{zastava|Srbija}},<br />{{zastava|Bosna i Hercegovina}}. | narodnost = [[Srbi]]n | veroispovest = [[hrišćanstvo|hrišćanin]] ([[pravoslavlje|pravoslavac]]) | partija = [[Srpska radikalna stranka]] <br />Ranije:<small><br />[[Srpski četnički pokret (1990—1991)|Srpski četnički pokret]]<br />(1990—1991)<br />[[Srpski pokret obnove]]<br />([[1990]])<br />[[Srpski slobodarski pokret]]<br />([[1990]])<br />[[Savez komunista Jugoslavije]]<br />(1971—1981)</small> | supružnik = [[Jadranka Šešelj]] | deca = Nikola (1984). <br />Aleksandar (1993).<br /> Mihailo (1996).<br /> Vladimir (1998). | univerzitet = Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu<br />[[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu]] | profesija = [[Doktor nauka|doktor pravnih nauka]] | funkcija 1 = Potpredsednik [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] | izbori 1 = | početak funkcije 1 = [[1998]] | kraj funkcije 1 = [[2000]]. | prethodnik 1 = | naslednik 1 = | funkcija 2 = Predsednik [[gradska opština Zemun|opštine Zemun]] | izbori 2 = | početak funkcije 2 = [[1996]] | kraj funkcije 2 = [[1998]]. | prethodnik 2 = | naslednik 2 = | potpis = Vojislav Šešelj - signature.png | veb=[http://www.vseselj.com/ http://www.vseselj.com/ Official website] }} '''Vojislav Šešelj''' ([[Sarajevo]], [[11. oktobar]] [[1954]].) srpski je političar i predsednik [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]]. Vojislav Šešelj je jedan od osnivača i predsednik Srpske radikalne stranke od njenog osnivanja, [[1991]]. godine. Više od deset godina biran je za narodnog poslanika u [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodnoj skupštini Srbije]] i Skupštini [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]. Četiri puta je bio kandidat za [[Predsednik Republike Srbije|predsednika Republike Srbije]]. Obavljao je dužnost potpredsednika [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] ([[1998]]—[[2000]]), a u periodu 1996—1998. bio je predsednik opštine [[Zemun]]. Šešelj se od [[24. februar]]a [[2003]]. godine nalazio u pritvoru [[Haški tribunal|Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju]] u [[Hag]]u, gde mu se sudi po optužbama za [[Ubistvo|ubistva]], nehumana dela, [[progon]]e na političkoj, rasnoj i verskoj osnovi, istrebljenje i napade na civile na teritorijama [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Pušten je na privremenu slobodu zbog pogoršanog zdravstvenog stanja [[12. novembar|12. novembra]] [[2014]]. godine.<ref>{{Cite web |title=Šešelj pušten iz pritvora Haškog Tribunala<!-- Botovski generisani naziv --> |url=http://rs.n1info.com/a11113/Vesti/Seselj-pusten-iz-pritvora-Haskog-Tribunala.html |access-date=2015-03-06 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427174949/http://rs.n1info.com/a11113/Vesti/Seselj-pusten-iz-pritvora-Haskog-Tribunala.html |dead-url=yes }}</ref> 31. marta 2016. je u prvostepenoj presudi oslobođen svih optužbi. Nakon razdoblja žalbe, osuđen je na 10 godina zatvora zbog [[Deportacija|deportacije]], [[Progoni|progona]], i drugih zločina koji se smatraju zločinima protiv čovječnosti zbog njegovog govora [[6. 5.|6. maja]] [[1992]]. u [[Hrtkovci]]ma u [[Vojvodina|Vojvodini]], u kojima je pozivao na progon [[Hrvati u Vojvodini|Hrvata iz Vojvodine]]. == Mladost == === Rane godine === Porodica Šešelj potiče iz [[Južna Hercegovina|Donje Hercegovine]], iz sela [[Mareva Ljut]] u [[Popovo polje|Popovom Polju]], nadomak sela [[Zavala (Ravno)|Zavala]]. Otac mu se zvao Nikola a majka Danica (devojačko Misita), dok sam Vojislav nosi ime po dedi. Kršten je [[25. novembar|25. novembra]] [[1955]]. u [[Manastir Zavala|manastiru Zavala]]. Krsne knjige porodice Šešelj su tokom rata prebačene u [[manastir Tvrdoš]]. Vojislav Šešelj je rođen [[1954]]. godine, u siromašnoj porodici, u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Porodica je živela u sklopu stare železničke stanice jer je Nikola Šešelj bio kondukter u ŽTP-u Sarajevo, a majka je brinula o Vojislavu i njegovoj sestri Dragici. Osnovnu školu je završio u eksperimentalnom odeljenju, posle čega upisuje gimnaziju.<ref name="profil_bbc">[http://www.vseselj.com/index.php?a=100 Detinjstvo], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> === Studije === Diplomirao je na [[Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu|Pravnom fakultetu Univerziteta u Sarajevu]] za dve godine i osam meseci [[1976]], a zatim i magistrirao [[1977]]. godine („''Marksistički koncept naoružanog naroda''“). Doktorirao je u [[Beograd]]u [[26. novembar|26. novembra]] [[1979]]. godine, disertacijom na temu „''Politička suština militarizma i fašizma''“. Najmlađi je [[doktor nauka]]<ref name=autogenerated1>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2317765.stm Šešeljev profil na BiBiSiju], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> u tadašnjoj [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. Od [[1981]]. do [[1984]]. radio je kao asistent profesora, predmet Teorija o ratu, na [[Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Sarajevu|Političkim naukama na Sarajevskom univerzitetu]]. === Porodica === Prva žena mu je bila Vesna Tunić (devojačko Mudreša) sa kojom je dobio sina Nikolu (1984), dok je bio u zatvoru. Ubrzo posle razvoda se oženio sadašnjom suprugom [[Jadranka Šešelj|Jadrankom]], sa kojom ima tri sina: Aleksandra (1993), Mihaila (1996) i Vladimira (1998). Od sina Nikole ima unuke Vojislava (2002) i Ljubomira (2004). Nikoli je kum na krštenju bio [[Vuk Drašković]] dok je Nikolinim sinovima kumovao [[Tomislav Nikolić]].<ref name="alo">[http://www.alo.rs/vesti/33411/Jedva_cekam_da_izade_Voja_pa_na_kafu_kod_Vuka Dva kuma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203010854/http://www.alo.rs/vesti/33411/Jedva_cekam_da_izade_Voja_pa_na_kafu_kod_Vuka |date=2010-12-03 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> Najstariji sin Nikola se prvobitno pojavio u medijima [[2010]]. godine, kada ga je pet policajaca pretuklo, zbog organizovanog turnira u pokeru ({{Jez-eng|Texas hold 'em}}). Lekari su konstatovali teške telesne povrede a policajci su privremeno udaljeni iz službe.<ref name="blic">[http://www.blic.rs/Vesti/Hronika/213996/Policajci-pretukli-Seseljevog-sina Pretukli Šešeljevog sina], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> Nikola Šešelj u stranci postaje aktivan krajem 2010. godine, kada stupa na dužnost glavnog i odgovornog urednika sajta ''„Srpske radikalne stranke“'' i sajta o ''„Vojislavu Šešelju“''.<ref name="vseselj">[http://www.vseselj.com/index.php?c=39 Najstariji sin glavni urednik], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> [[Haški tribunal|Tribunal za ratne zločine u bivšoj Jugoslaviji]] uputio je tri pisma Nikoli Šešelju u kojima mu je zaprećeno kaznom od sedam godina zatvora i novčanom kaznom do 100.000 evra ukoliko ne skine knjige ''"Afera Hrtkovci i ustaška kurva Nataša Kandić"'' i ''"Glupson iz Manitobe Brus Mek Farlen"'' sa sajta o Vojislavu Šešelju.<ref name="vesti">[http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/119120/Hag-preti-robijom-i-Seseljevom-sinu/print Hag preti Nikoli Šešelju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121222230736/http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/119120/Hag-preti-robijom-i-Seseljevom-sinu/print |date=2012-12-22 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> == Politička karijera == U [[Savez komunista Jugoslavije]] primljen je sa 17 godina, kao priznanje za izuzetno zalaganje na radnoj akciji posle [[Zemljotres u Banjaluci 1969.|zemljotresa u Banjaluci]]<ref>Intervju, Alternativna televizija Banja Luka, 7. februar 2003.</ref>. Kasnije je odbacio komunističku ideologiju, postao disident i kritičar komunističkog režima. Početkom osamdesetih godina je uspostavio veze sa grupom srpskih intelektualaca nacionalne opcije u [[Beograd]]u. Došao je u sukob sa komunističkom vlasti tadašnje [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR BiH]], naročito sa vodećim ljudima [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Saveza komunista Bosne i Hercegovine]], [[Branko Mikulić|Brankom Mikulićem]] i [[Hamdija Pozderac|Hamdijom Pozdercem]]. Do ovog sukoba došlo je kada je Šešelj u direktnoj borbi za asistentsko mesto protestovao protiv plagijata u doktorskoj tezi Branka Miljuša<ref name="Vreme_23_05_1994">[http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/139/t139-2.htm Članak Miloša Vasića u Vremenu, 23. maja 1994.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509021913/http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/139/t139-2.htm |date=2008-05-09 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref>, drugog istaknutog mladog političara i štićenika ove dvojice. Šešeljeve disidentske pozicije i beskompromisnost su pretvorile ovaj politički sukob u krivični i ishodile njegovim izbacivanjem sa Fakulteta, praćenjem od strane [[Služba državne bezbednosti|UDBE]] i konačno, zatvorskom kaznom u trajanju od 8 godina. Osuđen je [[9. jul]]a [[1984]]. godine, zbog delovanja sa, kako je navedeno u presudi sudije Milorada Potparića, „[[liberalizam|anarholiberalističkih]] i [[nacionalizam|nacionalističkih]] pozicija“ čime je počinio „krivično delo kontrarevolucionarnog ugrožavanja društvenog uređenja“. Kao dokazni materijal u sudskom procesu korišćeni su iskazi svedoka o privatnim razgovorima i neobjavljeni tekst odgovora na anketu-intervju pod naslovom „Šta da se radi?“. Odlukom [[Vrhovni sud SFRJ|Vrhovnog suda SFRJ]], kazna mu je smanjena na 6, potom na 4, pa na 2 godine. U [[Zatvor u Zenici|zatvoru u Zenici]] proveo je 22 meseca, od čega više od 6 meseci u [[samica|samici]]. Na ranije puštanje iz zatvora [[1986]]. uticali su brojni protesti i [[peticije]] intelektualaca iz svih krajeva [[Jugoslavija|Jugoslavije]]<ref name="Vreme_23_05_1994" /> (među kojima i puno njegovih kasnijih oštrih političkih protivnika), njegov [[štrajk glađu]], a verovatno i interesovanje strane štampe za njegov slučaj. Potpisivale su se peticije, protestna pisma.<ref>Jedno od tih protestnih pisama napisao je i [[Vuk Drašković]].</ref> Izbačen je iz [[Hrvatsko filozofsko društvo|Hrvatskog filozofskog društva]]<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Po izlasku iz zatvora, preselio se u Beograd gde se izdržavao pisanjem i samostalnim izdavanjem knjiga. Tako je postao član [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]]. Zbližio se sa [[Vuk Drašković|Vukom Draškovićem]], koji mu je krstio sina. Kasnije su se razišli zbog različitih političkih uverenja, ali i oko novca koji je donirala dijaspora<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Tokom [[1989]]. godine, Vojislav Šešelj je održao ukupno 97 predavanja [[Srpska dijaspora|Srbima u dijaspori]], od kojih je većina održana u [[Sjedinjene Američke Države|Americi]] i [[Kanada|Kanadi]], a manji deo u zemljama [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]] i [[Australija|Australiji]]. [[1990]]. godine, za [[Vidovdan]], ga je [[Momčilo Đujić]] zbog „naročitih zasluga u borbi za srpski nacionalni interes“ proizveo u čin srpskog [[četnici|četničkog]] vojvode. U položenoj zakletvi Šešelj je rekao je da će služiti [[Dinastija Karađorđevića|kralju]] i otadžbini. Đujić je ovu odluku povukao [[1998]], kada je Šešelj formirao vladu sa [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističkom partijom Srbije]], i nakon što je javno rekao da [[monarhizam]] sam po sebi nije [[demokratija|demokratski]] sistem, te da je on [[republikanizam|republikanac]]. Šešelj je nakon [[1998]]. godine [[Kralj Aleksandar Karađorđević|Kralja Aleksandra Karađođevića]] nazvao iditom, zato što nije stvori [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]] nakon [[Prvi svetski rat|prvog svetskog rata]], zbog svega toga vojvoda [[Momčilo Đujić]] mu je 1998. godine oduzeo titulu četničkog [[vojvoda|vojvode]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R_APR9UEfJ8 Izjava Momčila Đujića]</ref> [[Datoteka:SKIDANJE TITA.jpg|mini|left|Skidanje [[Josip Broz Tito|Titove]] slike u Domu inženjera i tehničara u Beogradu 15. marta 1990. godine, tokom prvog okupljanja do tada osnovanih političkih stranaka i njihovih pristalica. Od četvorice aktera jedino se vidi lice predstavnika Narodne radikalne stranke [[Milan Mladenović od Lužice|Milana Mladenovića od Lužice]]. S leve strane je Vojislav Šešelj, a u sredini Vuk Drašković.]] Po povratku iz Sjedinjenih Američkih Država, [[23. januar]]a [[1990]]. godine, osnovao je [[Srpski slobodarski pokret]], koji se [[14. mart]]a iste godine ujedinio sa otcepljenim krilom [[Srpska narodna obnova|Srpske narodne obnove]] (stranke osnovane u [[Nova Pazova|Novoj Pazovi]], a nastale od prvog [[antikomunizam|antikomunističkog]] udruženja [[Društvo Sava]]) koje je predvodio Vuk Drašković. Ujedinjena politička stranka je dobila novo ime - [[Srpski pokret obnove]]. Nakon pomenutog razlaza sa Vukom Draškovićem u maju 1990, Šešelj je pokušao osnovati [[Srpska radikalna stranka|Srpski četnički pokret]], čija je registracija odbijena sa obrazloženjem da „svojim imenom vređa javni moral“{{činjenica}}. Na kaznu zatvora po drugi put je osuđen [[2. oktobar|2. oktobra]] 1990. godine, zbog pokušaja rušenja „[[Kuća cveća|Kuće cveća]]“ i prikupljanja dobrovoljaca za odlazak u odbranu [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]].{{sfn|Sell|2002|pp=327}} Po izdržanoj kazni ponovo je uhapšen [[23. oktobar|23. oktobra]] iste godine i osuđen na 45 dana zatvora. Pušten je nešto ranije, [[15. novembar|15. novembra]], a tom prilikom odbio je da potpiše rešenje o uslovnom puštanju. Praktično iz zatvora, [[14. novembar|14. novembra]] 1990. godine, prvi put se kandiduje za [[predsednik Republike Srbije|predsednika Srbije]], ispred [[grupa građana|grupe građana]]. Šešelj je na [[Izbori za predsednika Republike Srbije 1990.|izborima]] 1990. godine osvojio peto mesto sa 96.277 glasova, iza [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]], [[Vuk Drašković|Vuka Draškovića]], [[Ivan Đurić|Ivana Đurića]] i [[Sulejman Ugljanin|Sulejmana Ugljanina]]. === Predsednik Srpske radikalne stranke === {{Poseban članak|Srpska radikalna stranka}} Predsednik [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]] Vojislav Šešelj postaje u [[Kragujevac|Kragujevcu]], [[23. februar]]a [[1991]]. godine, kada je stranka i osnovana, ujedinjenjem neregistrovanog Srpskog četničkog pokreta i većine mesnih odbora [[Narodna radikalna stranka|Narodne radikalne stranke]]. Februara [[1991]]. godine, Šešelj osniva Srpsku radikalnu stranku. Nekoliko meseci kasnije, prvi put je izabran za poslanika u [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupštini Srbije]]. 31.3. 1991. Šešelj je posetio Vukovar. Idućeg dana, 1.4. 1991., šešeljevci su se smestili u susednom [[Borovo|Borovu]]. 21.4. Šešelj je održao govor mržnje u selu [[Jagodnjak]].<ref>[http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992) - Annex III.A Special forces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319013625/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |date=2011-03-19 }} UN, 1994.</ref> U intervjuju za [[Večernje novosti]] od 19. novembra [[1991]] Šešelj je podržao, u ime Srpske radikalne stranke, „odluku naroda [[Dubrovnik]]a, [[Cavtat]]a i [[Konavle|Konavla]] o ponovnom uspostavljanju [[dubrovačka Republika|dubrovačke republike]] i njihovu želju da ostanu u Jugoslaviji”, čime je pravdao [[Opsada Dubrovnika]] koja je bila tu toku. On je istakao da SRS nema ništa protiv razmeštanja plavih šlemova, ali samo na zapadnim granicama srpskim, na liniji [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|Karlobag–Karlovac–Ogulin–Virovitica]], a nikako na granicama "Titove Jugoslavije". Šešelj je takođe upozorio pripadnike "[[šiptar]]ske nacionalne manjine" i Hrvate čiji su članovi porodica bili dobrovoljci u zengama "da im ni porodicama nije mesto na [[Kosovo|Kosmetu]]".<ref name="Olovka">{{Cite web |title=Olovka piše mržnjom |url=http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html |access-date=2010-03-30 |archivedate=2015-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610204336/http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html |deadurl=yes }}</ref> Takođe je osudio [[izbjeglice|izbeglice]] koje se ne odazivaju pozivu na front: {{izdvojeni citat|Naša stranka osuđuje sve takozvane izbeglice od 18 do 56 godina starosti, kojih je oko pet hiljada, što se ne odazivaju pozivu na front. Tražimo od kolektiva u Srbiji koji su ih primili da im daju otkaze i prijave najbližim vojnim vlastima radi odlaska na front.<ref name="Olovka"/>}} U jesen 1991, Šešelj boravi na [[vukovar]]skom ratištu. Šešelj je nakon zauzeća Vukovara novembra [[1991]]. rekao da "nijedan ustaša ne sme da živ napusti grad".<ref name="optužnica"/> Ubrzo zatim, izvršen je [[ovčara|masakr na Ovčari]], kada je streljano približno 255 zarobljenika iz vukovarske bolnice, što mu tužilaštvo stavlja na teret.<ref name="optužnica"/> Šešeljevi dobrovoljci su učestvovali u [[masakr u Voćinu|masakru civila u Voćinu]] u decembru 1991.<ref name="optužnica"/><ref>Jerry Blaskovich, Anatomy of Deceit: An American Physician's First-hand Encounter With The Realities Of The War In Croatia</ref> Početkom [[1992]] Šešelj se javno zalagao za zamenu stanovništva tako što bi Srbi ušli u napuštene hrvatske domove i obrnuto, Hrvati bi naselili napuštena srpska sela. Najveća selidba bi, po Šešelju, trebalo da se obavi između [[Gorski kotar|Gorskog Kotara]] i Kosova, tako što bi sva srpska sela Kotara bila "preseljena" na [[Kosovo]].<ref>{{Cite web |title=Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (2) |url=http://www.e-novine.com/feljton/36155-Genocid-moe-pone.html |access-date=2010-03-29 |archivedate=2013-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606110330/http://www.e-novine.com/feljton/36155-Genocid-moe-pone.html |deadurl=yes }}</ref> Šešelj se posebno zalagao za proterivanje [[Hrvati|Hrvata]] iz Srbije. On je tvrdio da se taj metod "primenjivan već u svetu" pokazao kao dobar u situaciji gde narodi ne mogu da podnesu zajednički život. Početkom [[april]]a 1992. Šešelj je u [[Apatin]]u ([[Vojvodina]]) izjavio: {{izdvojeni citat|Tuđman je iz Hrvatske proterao nekoliko stotina hiljada Srba i mi treba da proteramo sve Hrvate iz Srbije. Nemaju Hrvati šta da traže u Srbiji. Onaj ko se poziva na ljudska prava i građanske slobode, neka ih traži u Zagrebu, i neka tamo traži uzroke, a posle razmišlja o posledicama. Hrvati, zna se, potpomažu upade Tuđmanovih gerilaca na srpsku teritoriju i pomažu bekstva ustaša iz Vukovara u Mađarsku.<ref name="e-novine.com">[http://www.e-novine.com/feljton/36421-Sarajevo-Poelo-ubijanje-grada.html Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (6)]</ref>}} Kao odgovor na kritike da to nije u skladu sa poštovanjem građanskih prava, Šešelj je odgovorio: "I mi ćemo ih poštovati. Nikoga nećemo ubiti, jednostavno ćemo ih potrpati u autobuse i ispratiti do granice".<ref name="e-novine.com">[http://www.e-novine.com/feljton/36421-Sarajevo-Poelo-ubijanje-grada.html Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (6)]</ref> Uoči [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] (marta [[1992]]) Šešelj je poručivao da se "nijedan srpski predeo" neće se naći pod supremacijom bosanskih Muslimana, čije je rukovodstvo islamski orijentisano i fanatizovano do kraja. On je najavljivao da "predstoji podela BiH na doslednom etničkom, geografskom, strateškom i istorijskom principu" i da srpski deo mora obuhvatiti SAO Hercegovinu, čije su severne granice na Neretvi, zatim Bosansku Krajinu, povezati je sa Semberijom, gde spadaju [[Ozren]] i [[Romanija]], i [[dubrovačko primorje]], od ušća Neretve do Crne Gore.<ref>{{Cite web |title=Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (3) |url=http://www.e-novine.com/feljton/36213-irenje-mrnje-straha.html |access-date=2010-04-03 |archivedate=2019-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411132146/http://www.e-novine.com/feljton/36213-irenje-mrnje-straha.html |deadurl=yes }}</ref> U proleće i leto 1992 godine "[[Beli orlovi|šešeljevci]]" su, zajedno sa "[[srpska dobrovoljačka garda|arkanovcima]]" učestvovali u zauzimanu [[Zvornik]]a i ubistvu više od 300 zvorničkih Muslimana. Tužilaštvo tvrdi da su ova ubistva bila podstaknuta Šešeljevim govorom.<ref name="optužnica"/> Prikupljao je dobrovoljce i slao ih na ratište pod komandu [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. Obilazio je razna žarišta sukoba: [[Plitvička jezera|Plitvice]], [[Vukovar]], [[Hercegovina|Hercegovinu]] i [[Semberija|Semberiju]]. U Vukovaru je umalo poginuo od dva projektila JNA koji su promašili metu<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Vojislav Šešelj je zahtevao da umesto slanja trupa na [[Slovenija|Sloveniju]], [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] treba da povuče sve svoje trupe na granicu [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|Karlovac-Karlobag-Virovitica]], a ukoliko vojska bude ugrožena, smatrao je da ima pravo da se brani svime što joj je na raspolaganju, uključujući i [[napalm-bomba|napalm-bombe]] <ref>{{cite web|author=&ldquo;&rdquo; |url=http://www.youtube.com/watch?v=PEc-YazxvmE |title=Vojislav Seselj: Kavlobag - Kavlovac - Vivovitica |publisher=YouTube |date=02. 12. 2006. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>. Navodno je pretio nelojalnim [[Albanci]]ma<ref name="profil_bbc" /> i onima čije su se porodice naselile nakon Drugog svetskog rata <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hlc.org.yu/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=1348.html |access-date=2015-03-06 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007124121/http://www.hlc.org.yu/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=1348.html |dead-url=yes }}</ref> proterivanjem sa [[Kosovo i Metohija|Kosova i Metohije]], a [[Slobodan Milošević|Miloševiću]] hapšenjem<ref name="vreme_476">[http://www.vreme.com/arhiva_html/476/05.html „Šešelj: Karijera pretnji i uvreda“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124092805/http://www.vreme.com/arhiva_html/476/05.html |date=2010-01-24 }} Nedeljnik „Vreme“, broj 476, 19. februar 2000.</ref>. Takođe je poznata i epizoda potezanja pištolja na taksiste i studente u toku demonstracija 1992. godine<ref name="vreme_476" />. Njegovim zalaganjem izglasano je u [[Narodna skupština Republike Srbije|Saveznoj Skupštini]] nepoverenje prvoj Saveznoj Vladi SRJ [[Milan Panić|Milana Panića]], decembra 1992, a nedugo zatim i prvom Predsedniku [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]], književniku [[Dobrica Ćosić|Dobrici Ćosiću]], juna 1993. takođe nekadašnjem Šešeljevom prijatelju iz [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]], koji je bio jedan od najzaslužnijih za njegovo oslobađanje iz zatvora, koji mu je potom i materijalno pomagao<ref name="Vreme_23_05_1994" />; kome, konačno, duguje i dobar deo svojih nacionalističkih pozicija<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Nakon kratke [[monarhija|monarhističke]] faze na početku devedesetih, kada je zagovarao izvesnu [[Španija|špansku]] porodicu [[Dolgorukov]] kao naslednike loze [[Nemanjići|Nemanjića]] <ref>{{cite web|url=http://www.xs4all.nl/~freeserb/politics/e-srs.html |title=Free Serbia - Other voices from Serbia - Politics |publisher=Xs4all.nl |date=03. 10. 1999. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, Šešelj staje iza republikanskog uređenja. Posmatrači su opisivali kako vispreno prilagođava svoju poziciju kontekstu, „galami, viče, upada u reč, pritiska protivnika tako da ovaj ne može da dođe do daha“ <ref>{{cite web|url=http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Dec97/0212/0212_6.HTM |title="Nasa Borba" - Dr Slobodan Antonic o TV duelu Draskovic - Seselj |publisher=Yurope.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> i ne preza od uvreda<ref name="vreme_476" /> i obično matira protivnika. Šešelj je učestvovao u tučama sa skupštinskim obezbeđenjem <ref>{{cite web|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=333476 |title=Vreme 633 - Granice Vojislava Seselja: Virovitica, Karlovac, Karlobag – Hag |publisher=Vreme.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, a u raspravi u Saveznoj Skupštini povodom njegovog proterivanja iz [[Crna Gora|Crne Gore]] od strane tadašnjeg režima [[Momir Bulatović|Momira Bulatovića]] (posle mitinga u [[Herceg Novi|Herceg-Novom]]) je pljunuo predsedavajućeg Skupštine dr. Radomana Božovića <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nin.co.yu/arhiva/2407/3.html |access-date=2015-03-06 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014192201/http://www.nin.co.yu/arhiva/2407/3.html |deadurl=yes }}</ref>. Kasnije je proteran i iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Posle oštrog televizijskog duela na BK televiziji <ref>{{cite news|url=http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Jul97/1807/1807_6.HTM |title="Nasa Borba" - Kako je došlo do sukoba Seselja i Barovica |publisher=Yurope.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> Šešeljev telohranitelj nanosi teške povrede advokatu Nikoli Baroviću što se kasnije objašnjava time da se ovaj okliznuo na bananu.<ref>{{cite news|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=364165 |title=Vreme 680 - Podsecanje - radikali na vlasti: Oni se nisu promenili |publisher=Vreme.com |date=07. 12. 1998. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> Šešelj je optužio [[Dragoljub Mićunović|Dragoljuba Mićunovića]] da je „jahao popa“<ref name="vreme_476" />, a akt Prestolonaslednika [[Aleksandar II Karađorđević|Aleksandra II]] kada se ovaj sagao i poljubio zemlju pri povratku u Srbiju posle pedesetogodišnjeg izgnanstva svoje porodice opisao je kao „pašu trave“<ref name="vreme_476" />. === Politički angažman === Politički angažman Šešelja tokom devedesetih godina odlikuje niz naizmeničnih perioda saradnje i razlaza sa režimom [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Nekoliko puta su njihove stranke formirale takozvane „vlade narodnog jedinstva“ i vodile veoma složnu politiku u odnosu na konflikt u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Sam Milošević nazvao je Šešelja kako svojim „omiljenim opozicionarom“ tako i „oličenjem nasilja i primitivizma“. Razilazili su se raznim povodima, ali uglavnom kada bi Šešeljeva stranka dovoljno ojačala, a Milošević popuštao pred zahtevima međunarodne zajednice, kao što je bio slučaj sa fijaskom Vens-Ovenovog plana [[1993]]. (i potonjom blokadom [[Republika Srpska|Republike Srpske]] od strane beogradskog režima) i [[Vojno-tehnički sporazum u Kumanovu|Kumanovskim sporazumom]] [[1999]]. Po potpisivanju [[Dejtonski mirovni sporazum|Dejtonskog sporazuma]] [[1995]], Slobodana Miloševića je nazvao „najvećim izdajnikom srpskog naroda“<ref name="vreme_476" />. U periodima razilaženja, Šešeljeva SRS bi oštro kritikovala vladajući režim, sam Šešelj bi publikovao dela pod pitoresknim nazivima poput „Tiranin sa Dedinja“ (odnosi se na Slobodana Miloševića) ili „Narkomanija Vuka Manitoga“ (u vreme kada je SPS u Saveznoj vladi sarađivao sa SPO Vuka Draškovića umesto sa njegovom SRS), za Miloševiću suprugu [[Mirjana Marković|prof. Mirjanu Marković]] govorio da je „crvena veštica sa Dedinja, nova [[Jerina Branković|prokleta Jerina]] i najveće zlo srpskog naroda“ <ref>{{cite news|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=03&dd=18&nav_id=191949&nav_category=11 |title=Vesti - Vučelić, čuvar lika i dela - Internet, Radio i TV stanica; najnovije vesti iz Srbije |publisher=B92 |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, njegova partija bila izložena jednakom progonu državnih medija kao i ostale opozicione partije, pa bi čak dolazilo i do pokušaja saradnje među njima kao na primer pri konstituisanju Narodne Skupštine posle izbora 1993. U zatvoru po treći put boravi od [[29. septembar|29. septembra]] [[1994]]. godine do 29. septembra 1995. godine. Iste godine, takođe zbog suprotstavljanja politici aktuelnog režima, boravi još 60 dana u zatvoru. Nakon izlaska iz zatvora, Šešelj je napravio „tehničku koaliciju“ sa [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratskom strankom]] i [[Demokratska stranka Srbije|Demokratskom strankom Srbije]]. Članice koalicije su se obavezale da će napraviti zajedničku listu nad predstojećim lokalnim izborima i da će koordinisano delovati u skupštini. Šešelj je opet uhapšen u [[Gnjilane|Gnjilanu]] 1995. zbog oranizovanja skupa bez odobrenja policije. Do kraja 1995. kolacija sa DS i DSS se praktično ugasila. Početkom 1996. SRS i SPO su obnovili svoj rat optužbama.{{sfn|Ramet|1999|pp=208}} Pobedom SRS na lokalnim izborima [[1996]]. u [[Zemun]]u (sam Šešelj živeo je u [[Batajnica|Batajnici]]), postaje predsednik Skupštine Opštine Zemun. U posetu Srbiji dovodi [[Žan-Mari le Pen|Žan-Mari Le Pena]] i [[Vladimir Žirinovski|Vladimira Žirinovskog]]. Na [[Neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 1997.|izborima za predsednika Srbije]] održanim [[21. septembar|21. septembra]] [[1997]]. godine, Vojislav Šešelj osvojio je 1.125.140 glasova i ušao u drugi izborni krug. Sa 50,61% važećih glasačkih listića pobedio je protivkandidata SPS-a [[Zoran Lilić|Zorana Lilića]], [[5. oktobar|5. oktobra]] iste godine, ali su izbori ponovljeni nakon što je Republička izborna komisija objavila da je izlaznost bila 48,88%. Na [[Izbori za predsednika Republike Srbije 1997.|ponovljenim izborima koji su održani 7. decembra]] SPS kandiduje [[Milan Milutinović|Milana Milutinovića]], tadašnjeg ministra inostranih poslova SRJ, koji Šešelja pobeđuje u drugom krugu. Kao i većina ostalih zvaničnih rezultata izbora iz ovog perioda, i ovi ostaju kontroverzni, uz široko verovanje da su falsifikovani na Šešeljevu štetu{{činjenica}}.<!--barem jedan link ka nečijem mišljenju je potreban--> Na primer, u Drenici na Kosovu i Metohiji, utvrđenju [[Albanci|albanskih]] separatista, zvanični rezultati pokazuju 90% upisanih birača za Milutinovića. Na oba ova izbora za predsednika Srbije učestvuje kao trećeplasirani u prvom krugu i [[Vuk Drašković]]; ostale opozicione stranke su ih, uglavnom neuspešno, bojkotovale. Šešelj postaje zatim potpredsednik [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] u kabinetu [[Mirko Marjanović|Mirka Marjanovića]], [[24. mart]]a [[1998]]. Pozicija Srbije na početku mandata ove Vlade bila je teška, a na njenom isteku i neuporedivo gora. Odnosi sa Vladom u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] su krajnje zaoštreni što je u krajnjem rezultovalo ukidanjem SRJ [[2003]], a oružana pobuna na Kosovu i Metohiji eskalirala je u oštar rat koji se, nakon [[Referendum o učešću stranih predstavnika u rešavanju problema na Kosovu i Metohiji 1998.|referenduma]] na kojem je odbijeno učešće međunarodnih pregovarača, snažnih spoljnih pritisaka, i kraha pregovora u Rambujeu, završio [[NATO bombardovanje SRJ|agresijom NATO pakta]] u proleće 1999. Agresija je zaustavljena potpisivanjem [[Vojno-tehnički sporazum u Kumanovu|Kumanovskog sporazuma]] koji je uspostavio protektorat [[Organizacija ujedinjenih nacija|Ujedinjenih nacija]] i ''[[de facto]]'' suspendovao svaki suverenitet Srbije u toj pokrajini; Šešelj i ostali članovi Vlade iz redova Srpske radikalne stranke su se usprotivili potpisivanju ovog sporazuma i podneli ostavke na članstvo u Vladi ali su potom nastavili da obavljaju svoje dužnosti, obrazlažući to nacionalnim interesima. Na unutrašnje-političkom planu ova Vlada u kojoj je Šešelj igrao važnu ulogu ostala je zapamćena pre svega po donošenju kontroverznih zakona o informisanju i o univerzitetima. Primena zakona o informisanju rezultovala je neviđenim pritiskom na novinare čije se izveštavanje nije uklapalo u okvire koje je propisala Vlada (tzv. „nezavisni novinari“); sudskim procesima po tužbama uglavnom nepoznatih građana i organizacija (npr. „Patriotskog saveza Jugoslavije“) koji su rešavani u roku od 24 časa izuzetno visokim novčnim kaznama; zabranama i zatvaranjem nekoliko dnevnika, nedeljnih novina i [[radio]]-stanica; te progonima pa i ubistvima nekoliko novinara. Zakon o univerzitetu suspendovao je autonomiju („samoupravljanje“ kako je to objašnjavala Vlada) visokog školstva i omogućio Vladi postavljenje dekana i rektora i gotovo potpunu kontrolu nad zbivanjima na Univerzitetima čiji je osnivač; što je dovelo do revolta i ostavki od strane određenog broja univerzitetskih profesora. U ovom periodu Šešelj bio je izabran i za redovnog profesora na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom Fakultetu u Beogradu]]. Srpska radikalna stranka beleži izuzetno loš rezultat najpre na saveznim izborima [[24. septembar|24. septembra]] [[2000]]. godine, a potom i na republičkim izborima [[23. decembar|23. decembra]] iste godine. Šešelj gubi poziciju potpredsednika republičke Vlade izborom prelazne Vlade, [[25. oktobar|25. oktobra]] 2000. Šešelj učestvuje na [[Prvi neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 2002.|predsedničkim izborima]] u septembru [[2002]]. i završava treći, a na [[Drugi neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 2002.|ponovljenim izborima]] u [[decembar|decembru]] 2002. godine, dobija iz [[Hag]]a podršku Slobodana Miloševića, koji biračima poručuje da će Šešelj „svrgnuti spolja nametnuti režim u [[Beograd]]u“ — i osvaja 37% glasova. == Suđenje u Haškom tribunalu == {{Poseban članak|Suđenje Vojislavu Šešelju u Hagu}} Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju ([[Haški tribunal|Haški Tribunal]]) optužio je u [[januar]]u [[2003]]. Vojislava Šešelja da je podsticao zločine protiv čovečnosti i za kršenje zakona i običaja ratovanja na području [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Vojvodina|Vojvodine]]. Optužen je da je „''govorima i izjavama doprineo da se kod izvršilaca stvori odluka da počine navedene zločine''“. Šešelj se dobrovoljno predao Tribunalu [[24. februar]]a 2003, gde je u pritvoru četiri i po godine čekao početak suđenja, do novembra [[2007]]. U međuvremenu je, u jesen [[2005]]. godine, svedočio na suđenju [[Slobodan Milošević|Slobodanu Miloševiću]]. Srpska radikalna stranka, čiji je i dalje predsednik, najpre je na parlamentarnim izborima u [[decembar|decembru]] 2003. dokazala da je pojedinačno najjača, osvojivši 28% glasova i 82 od ukupno 250 mandata u Narodnoj Skupštini, ali ipak ostaje u opoziciji. Kandidat partije, zamenik predsednika SRS [[Tomislav Nikolić]], uz Miloševićevu i Šešeljevu podršku iz Haga, osvaja najveći broj glasova u prvom krugu [[13. jun]]a [[2004]]. godine, ali u drugom krugu ([[27. jun]]) gubi od lidera [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratske stranke]] [[Boris Tadić|Borisa Tadića]]. U narednom periodu, SRS je bila opozicija Vladi Srbije koju je vodio [[Vojislav Koštunica]], a koju su činili [[Demokratska stranka Srbije]], [[G17 plus|G 17 plus]], i koalicija [[Srpski pokret obnove]]-[[Nova Srbija|Nova Srbije]], uz manjinsku podršku SPS-a u parlamentu. U jesen [[2006]]. godine, SRS je podržala donošenje novog Ustava Srbije, koji su građani izglasali na referendumu [[28. oktobar|28.]] i [[29. oktobar|29. oktobra]] te godine, a koji je proglašen [[8. novembar|8. novembra]] 2006. Po proglašenju Ustava, raspisani su vanredni skupštinski izbori, koji su održani [[21. januar]]a 2007. godine. I na ovim izborima, SRS je osvojila prvo mesto, sa osvojenim 81 mandatom. Pregovori o formiranju nove Vlade potrajali su sve do sredine maja, a u međuvremenu je, zahvaljujući podršci DSS-a, Tomislav Nikolić [[8. maj]]a 2007. postao predsednik Skupštine Srbije. No, pošto su stranke „demokratskog bloka“ ipak uspele da postignu sporazum o formiranju zajedničke Vlade, DSS je uskratio podršku Tomislavu Nikoliću i on je [[13. maj]]a podneo ostavku. U narednom periodu, SRS je predstavljala opoziciju novoj Vladi Srbije koju je ponovo formirao Vojislav Koštunica, a koju su činili DS, DSS, i G 17 plus. Početkom novembra 2007. godine, konačno je počelo suđenje Vojislavu Šešelju. A u decembru mesecu raspisani su vanredni izbori za predsednika Srbije, koji su morali da se održe, saglasno novom Ustavu. Srpska radikalna stranka ponovo je kandidovala Tomislava Nikolića, koji je u prvom krugu, [[20. januar]]a [[2008]]. godine, osvojio prvo mesto sa 40% glasova. Dve nedelje kasnije, [[3. februar]]a, Tomislav Nikolić je (sa vrlo malom razlikom) izgubio ponovo od Borisa Tadića, lidera DS i predsednika Srbije. U februaru 2008. došlo je i do proglašenja nezavisnosti [[Kosovo i Metohija|Kosova]] od strane tamošnjih privremenih vlasti u Prištini. Srpska Vlada je energično reagovala protiv te odluke, poništavajući akte o nezavisnosti kao nelegalne i pozivajući građane na veliki protestni miting, u čijem organizovanju je učestvovala i Srpska radikalna stranka. Miting je održan [[21. februar]]a, a ispred SRS govorio je Tomislav Nikolić. Kasnije, nakon mitinga, došlo je do paljenja američke ambasade u centru [[Beograd]]a. Kosovska kriza je uticala i na pad druge Vlade Vojislava Koštunice. Najpre je, [[5. mart]]a, Srpska radikalna stranka predložila parlamentu Rezoluciju o odnosima Srbije i EU, koju je podržao DSS a usprotivio se DS. Tri dana kasnije, Vojislav Koštunica predlaže raspuštanje parlamenta i raspisivanje vanrednih skupštinskih izbora koji su zakazani za [[11. maj]] te godine. Na tim izborima, Srpska radikalna stranka osvaja drugo mesto sa 78 mandata, i ponovo ostaje u opoziciji pošto je novu Vladu Srbije formirala koalicija okupljena oko DS-a sa koalicijom okupljenom oko Socijalističke partije Srbije (jul 2008). Srpska radikalna stranka je krajem jula 2008. organizovala protestni miting zbog hapšenja [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]], bivšeg predsednika [[Republika Srpska|Republike Srpske]], koji je pred Haškim tribunalom optužen za ratne zločine. Miting je održan [[29. jul]]a u Beogradu, a nakon mitinga je došlo do sukoba demonstranata i policije, i tom prilikom je teško povređen jedan demonstrant, koji je kasnije podlegao povredama. Zbog toga je SRS u Skupštini Srbije tražila odgovor od nadležnih organa na pitanje ko je odgovoran za nerede na mitingu, i to je rezultovalo blokadom rada parlamenta, početkom avgusta meseca. Početkom septembra 2008. Tomislav Nikolić je najavio da će SRS podržati [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] u parlamentu, ukoliko Vlada Srbije prihvati amandman SRS. No, [[5. septembar|5. septembra]], Predsednički kolegijum SRS je većinom glasova odlučio da SRS ne podrži Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju, po nalogu Vojislava Šešelja. Tomislav Nikolić je tada podneo ostavku na sve stranačke dužnosti, a [[8. septembar|8. septembra]] formirao posebnu poslaničku grupu pod nazivom „Napred Srbijo“. Toj poslaničkoj grupi prišlo je više od deset poslanika SRS-a. Zbog toga se saziva Centralna otadžbinska uprava SRS-a ([[12. septembar]]), koja je jednoglasno isključila Nikolića i one koji su mu prišli iz stranke. Nikolić je kasnije osnovao svoju stranku ([[Srpska napredna stranka]]) i zadržao poslaničke mandate. Vojislav Šešelj je u Hagu optužio Nikolića da su ga "''zavrbovale strane obaveštajne službe''". Vojislav Šešelj objavio je veliki broj knjiga i pamfleta, stručnih i političkih tekstova, uključujući i udžbenik iz predmeta Politički sistem koji je [[2000]]—[[2001]]. predavao na Pravnom fakultetu u Beogradu. Nakon akcije Srpske radikalne stranke u kojoj je skupila više od milion potpisa građana Republike Srbije da se suđenje dr Vojislavu Šešelju prenosi na RTS, građani Srbije mogu da gledaju suđenje Šešelju. ==== Pogrešno prevođenje ==== Vojislav Šešelj podneo je zahteve pretresnom veću da naloži sekretaru da ispravi pogrešan prevod sa srpskog na engleski, kao i pogrešan prevod sa srpskog jezika na francuski u transkriptima suđenja od 8. novembra 2007. godine. Tom prilikom je Zoran Krasić, jedan od Šešeljevih pravnih savetnika, utvrdio kako prevodioci „namerno greše“ u prevođenju, navodeći uz to niz primera gde je u prevodu izmenjen smisao onoga što je izgovoreno.<ref>[http://www.glas-javnosti.co.rs/clanak/glas-javnosti-11-01-2008/od-nisam-prave-jesam Glas javnosti: Od „nisam“ prave „jesam“]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> [[Srpska radikalna stranka]] je [[Haški tribunal|Haškom tribunalu]] dostavila i CD za koji tvrde da sadrži deo suđenja u kom se prevodioci glasno smeju na reči Vojislava Šešelja. === Puštanje na privremenu slobodu === Odlukom Sudskog veća Haškog tribunala [[6. novembar|6. novembra]] [[2014.]], Vojislav Šešelj je pušten na privremenu slobodu do izricanja presude, kako je navedeno, iz humanitarnih razloga. Šešelju se zdravstveno stanje pogoršalo nekoliko nedelja ranije, kada su mu dijagnostikovane metastaze raka na jetri. Ovo je potvrdio i srpski lekarski tim koji je u pritvoru Haškog tribunala pregledao Šešelja. Šef lekarskog tima Prof. Dr Milovan Bojić naveo je da je Šešeljevo zdravstveno stanje ozbiljno i da postoje elementi "životne ugroženosti". Sudsko veće najpre nije otkrivalo javnosti uslove pod kojima je Šešelj pušten iz pritvora ali su kasnije objavili da mu nisu postavljeni nikakvi posebni uslovi, osim da ne napušta [[Srbija|Srbiju]], nema kontakte sa žrtvama i svedocima i da se vrati u pritvor Haškog tribunala kada ga pozovu. Vojislav Šešelj se nakon skoro dvanaest godina provedenih u pritvoru Haškog tribunala, vratio u [[Srbija|Srbiju]] [[12. novembar|12. novembra]] [[2014.]] Na beogradskom aerodromu ga je, pored članova porodice i stranačkih kolega dočekalo i više stotina simpatizera. Puštanje Šešelja na slobodu je imalo određene političke posledice u susednoj Hrvatskoj, s obzirom da se upravo tada održavala kampanja za [[Predsjednički izbori u Hrvatskoj 2014|predsedničke izbore]]. Šešelj se u nju aktivno uključio sudelujući u talk-show emisiju TV-voditelja [[Velimir Bujanec|Velimira Bujanca]] i izjavio da podržava tadašnjeg predsednika i levičarskog kandidata [[Ivo Josipović|Ivu Josipovića]] <ref>{{Cite web|url=http://www.portaloko.hr/clanak/seseljevo-gostovanje-u-bujici-cuo-sam-se-s-josipovicevim-ljudimavideo/0/67489/|title=ŠEŠELJEVO GOSTOVANJE U 'BUJICI': 'Čuo sam se s Josipovićevim ljudima...'(VIDEO)|publisher=Portal Oko|date=26. 11. 2014|access-date=2015-08-16|archive-date=2021-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303021306/http://www.portaloko.hr/clanak/seseljevo-gostovanje-u-bujici-cuo-sam-se-s-josipovicevim-ljudimavideo/0/67489/|dead-url=yes}}</ref>; posle te geste, koju su mnogi u hrvatskoj javnosti shvatili kao ironičnu provokaciju, je na izborima tesno pobedila desničarska protivkandidatkinja [[Kolinda Grabar-Kitarović]]. == Ordenje == * [[Orden Republike Srpske]] * [[Karađorđeva zvijezda|Orden Karađorđeve zvezde prvog stepena sa lentom]] == Bibliografija == Bibliografija dela Vojislava Šešelja je sastavljena prema spisku sa veb-stranice Srpske radikalne stranke <ref>[http://www.srs.org.yu/izdanja/voja.php Dr. Vojislav Šešelj - izdanja Srpske radikalne stranke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307192609/http://www.srs.org.yu/izdanja/voja.php |date=2008-03-07 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> i elektronskom katalogu [[Narodna biblioteka Srbije|Narodne biblioteke Srbije]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://vbs.nbs.bg.ac.yu/scripts/cobiss?command=CONNECT&base=70000 |access-date=2015-03-06 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011011955/http://vbs.nbs.bg.ac.yu/scripts/cobiss?command=CONNECT&base=70000 |dead-url=yes }}</ref>. Prva godina je prvo izdanje, a navedena godina u zagradi je godina ponovljenog izdanja te knjige. Spisak dela nije kompletan. Trenutno je izašla 152. knjiga. {| |- valign=top | '''Naslovi knjiga koji ne ulaze u kolekciju po numeričkom redosledu''' * ''Marksistički koncept naoružanog naroda'', Književne novine, Beograd, 1983. * ''Vrijeme preispitivanja'', 1986. * ''Hajka na jeretika'', autorovo izdanje, 2. izmenjeno i dopunjeno izdanje, 1988. * ''Optužnica protiv Josipa Broza Tita'', 1990. * ''Knjige za lomaču'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Demokratija i dogma'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Sumrak iluzija'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Pledoaje za demokratski ustav'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Osvajanje slobode'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Pravo na istinu'', 1991. * ''Suočavanja sa samoupravljanjem'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Veleizdajnički proces'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Bal vampira'', 1992. * ''Debrozovizacija društvene svesti'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Fenomenologija balkanskog despotizma'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Horvatove ustaške fantazmagorije i druge političke rasprave'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Politička suština militarizma i fašizma'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Policijski dosije'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Vladaćemo sto godina'', 1994. * ''Milošević hapsi radikale'', 1994. * ''Miloševićev zajam za preporod Kipra'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Preti li nam slobotomija?'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Načelnik generalštaba na kolenima: (konferencija za štampu 1993. godine)'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Guja u nedrima: Vojislav Šešelj u kandžama Mirjane Bobić-Mojsilović'', SRS, 1994. | * ''Branković je ustao iz groba'', 1994. * ''Okrugli stolovi'', 1994. * ''Pada vlada kao klada'', 1994. * ''Šta reče, Slobo slobodo?'', 1994. * ''Što opljačka levica da ne zna desnica'', SRS, 1995. * ''Podgorički atentat'', 1995. * ''Srpski bračni par „Čaušesku“'', ABC Glas, Beograd, 1995. * ''Veštica iz Tolstojeve ulice'', 1995. * ''Emigrantski opus profesora Laze M. Kostića'', 1999. * ''Dani pretnji i ucena'', ZEPS, 1999. * ''Srpski narod i novi svetski poredak'', 1999. * ''Na međunarodnoj sceni'', SRS, 2000. * ''Otvoreni dijalog'', SRS, 2001. * ''Buldožer kao sudbina'', 2002. * ''Hladnoća u kostima'', SRS, 2002. * ''Sadam Husein protiv agresivnog globalizma'', SRS, 2003. * ''Laufer me nije zaboravio'', SRS, 2003. * ''Ili Karlin svedok ili smrt'', SRS, 2007. * ''Rasturanje Haškog tribunala'', Pravda, 2008. * ''Glupson iz Mantobe Brus Mek Farlen'', SRS, 2010.[http://www.vseselj.com/files/books/Glupson.pdf] |} {| |- valign=top | '''Naslovi knjiga u izdanju Srpske radikalne stranke po numeričkom redosledu''' # ''Vreme preispitivanja'' # ''Hajka na jeretika'' # ''Fenomenologija balkanskog despotizma'' # ''Veleizdajnički proces'', 1991. (2001.) [http://www.vseselj.com/files/books/Veleizdajnicki%20proces.pdf] # ''Narkomanija Vuka manitoga'', (2000.) [http://www.vseselj.com/files/books/Narkomanija%20Vuka%20manitoga.pdf] # ''Politika kao izazov savesti'', 2000. # ''Milan Panić mora pasti'', 1993. (2001.) # ''Na međunarodnoj sceni'' # ''Sučeljavanje sa sedmom silom'', (2000.) # ''Narodni tribun'', (1999.) # ''Poslaničke besede'', 1993. # ''Filipinke četničkog vojvode'', 1994. # ''Pali, žari, dedinjski dizdare'', 1994. (2002.) # ''Crveni tiranin sa Dedinja'', 1995. # ''Da sve srpsko bude kao zemunsko'', 1998. # ''Promene po volji naroda'', 1998. # ''Bez dlake na jeziku'', 2001. # ''Moć argumenata'', 2000. # ''Falsifikovana volja naroda'', (2005.) # ''Vlada nacionalnog jedinstva'', (2001.) # ''Srbija pod američkim bombama'', (2005.) # ''Dok patriote obnavljaju izdajnici razaraju'', (2002.) # ''Radikali se nisu obrukali'', 2002. # ''Pakleni planovi Zapada'', 2001. # ''Kontrarevolucionar u buldožer revoluciji'', 2001. # ''Dosmanlijski zulum nad Srbijom'', 2002. # ''Kontinuitet radikalske doslednosti'', 2002. # ''Glavni Miloševićev politički robijaš'', 2002. # ''Ubistvo ministra odbrane Pavla Bulatovića'', 2002. # ''Dosmanlijski sejmeni na Pravnom fakultetu'', 2002. # ''Glogov kolac u dosovskom srcu'', 2003. # ''Dosmanlije kao novi janjičari'', 2003. # ''Četnička sablja nad dosmanlijskom glavom'', 2004. # ''Na junačkim rukama kroz srpsku Boku'', 2003. # ''Kora od banane'' # ''Srpski četnički pokret'', 1994. (2003.) # ''Srpska radikalna stranka'', (1995.) # ''Peti otadžbinski kongres'', (2005.) # ''Sudanije nepokornog vojvode'', (2003.) # ''Ideologija srpskog nacionalizma'', (2002.) [http://www.vseselj.com/files/books/Ideologija%20srpskog%20nacionalizma.pdf] # ''Afirmacija parlamentarizma'', 2003. # ''Slom savezne države'', 2003. # ''Žigosanje dosmanlijskog beščašća'', 2003. # ''Čelični vojvoda'', 2003. # ''Stazom slave, u službi otadžbine'', 2005. # ''Hrabrost i savesnost u istorijskim lomovima'', 2005. # ''Uporna odbrana srpstva'', 2006. # ''Stanko Subotić - Cane Žabac, kralj duvanske mafije'', 2006. # ''Mafijaška pudlica Nebojša Čović'', 2005. # ''Cijin major Grujica Spasović'', 2003. # ''Četnički vojvoda pred Haškim tribunalom'', 2003. # ''Suočavanje sa haškim inkvizitorima'', 2003. # ''Haški dosije nabeđenog ratnog zločinca'', 2004. # ''Pocepana haška inkvizitorska odežda'', 2004. # ''U čeljustima kurve Del Ponte'', 2004. # ''Genocidni izraelski diplomata Teodor Meron'', 2004. # ''Đavolov šegrt zločinački rimski papa Jovan Pavle Drugi'', 2005. # ''Vašingtonski seksualni manijak Bil Klinton'', 2005. # ''Haško bajramsko prase'', Srpska radikalna stranka, 2005. # ''Lažljiva haška pederčina Džefri Najs'', 2005. # ''Svedok odbrane Slobodana Miloševića u haškom procesu'', 2005.[http://www.vseselj.com/files/books/Svedok%20odbrane%20Slobodana%20Milosevica%20u%20haskom%20procesu.pdf] # ''Engleski pederski isprdak Toni Bler'', 2005. # ''Kriminalac i ratni zločinac Havijer Solana'', 2006. # ''Podmukli galski picopevac Žak Širak'', 2006. # ''Hitlerovi najverniji sledbenici Helmut Kol i Hans Genšer'', 2006. # ''Krvave ručerde Madlen Olbrajt'', 2006. # ''Pontifeks maksimus satanističke crkve Jovan Pavle Drugi'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Pontifeks%20maksimus%20satanisticke%20crkve%20Jovan%20Pavle%20Drugi.pdf] # ''Antihristov namesnik zlikovački rimski papa Benedikt Šesnaesti'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Antihristov%20namesnik%20zlikovacki%20rimski%20papa%20Benedikt%20Sesnaesti.pdf] # ''Najveći izdajnik Rusije Boris Jeljcin'' # ''Milo Đukanović novi Skenderbeg Crnojević'' # ''Boris Tadić novi Sinan Paša Kodža'' # ''Izdajnički akreditivi ustaškog konzula Vuka Draškovića'' # ''Politički ortakluk Kurve del Ponte i Kurve del Koštunice'' # ''Vatikan glavno Satanino gnezdo'', 2003. [http://www.vseselj.com/files/books/Vatikan%20glavno%20satanino%20gnezdo.pdf] # ''Rimska kurija večito žedna srpske krvi'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Rimska%20kurija%20vecito%20zedna%20srpske%20krvi.pdf] # ''Evropska unija satanistička tvorevina'', 2006. # ''Vatikanski antisrpski instrument Franjo Tuđman'' # ''Američki antisrpski instrument Alija Izetbegović'' # ''Holandski kurvin sin Alfons Ori'' # ''Ubica Slobodana Miloševića Patrik Robinson'' # ''Korumpirani predsednik nelegalnog Haškog suda Fausto Pokar'' # ''Pitomac minhenske pivnice Volfgang Šomburg'' # ''Haški štrajk glađu'' # ''Varvarska gozba'' # ''Kad bitange marširaju'' # ''Siktanje crvene zmije'' # ''Skalpiranje kao smisao informisanja'' # ''Ko poseče bega Gutenberga'' # ''Robija kao sudbina'' # ''Politička partija Prodanovića'' # ''Pokvareni malteški pacov Karmel Agijus'' # ''Smrdljiva gvajanska svinja Mohamed Šahabudin'' # ''Pljačkaš novca Ujedinjenih nacija Hans Holtajus'' # ''Degenerisani majmun Bakone Džastis Moloto'', 2010. # ''Retardirana haška tužiteljka Hildegard Uerc-Reclaf'' # ''Ljubavnik Džefrija Najsa Danijel Sakson'' # ''Jedna banana za Kofi Anana'' # ''Očerupana Haška ćurka Kristina Dal'' # ''Afera Hrtkovci i ustaška kurva Nataša Kandić'' [http://www.vseselj.com/files/books/Afera%20Hrtkovci%20i%20ustaska%20kurva%20Natasa%20Kandic.pdf] # ''Haška instrumentalizacija lažnih svedoka'', 2009. [http://www.vseselj.com/files/books/Haska%20instrumentalizacija%20laznih%20svedoka.pdf] # ''[[Rimokatolički zločinački projekat veštačke hrvatske nacije]]'', 2007. [http://www.vseselj.com/files/books/Rimokatolicki%20zlocinacki%20projekat%20vestacke%20hrvatske%20nacije%20CIRILICA.pdf] # '' Ubistvo mafijaškog premijera Zorana Đinđića [http://www.vseselj.com/files/books/102%20Ubistvo%20mafijaskog%20premijera.pdf]'' # '' Mafija ubila svog lidera [http://www.vseselj.com/files/books/104.pdf]'' # '' Propali puč Tomislava Nikolića [http://www.vseselj.com/files/books/104.pdf]'' # ''Haški denuncijant Tomislav Nikolić'' # ''Portparol lopovske stranke Aleksandar Vučić'' # ''Srpski Baron Minhauzen Aleksandar Vučić'' # ''Sanaderova mačkica Aleksandar Vučić'' # ''Narogušeno škotsko govno Jan Bonomi'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/109%20Bonomi.pdf] # ''Smežurano kengurovo mudo Kevin Parker'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/110%20Parker.pdf] # ''Južnokorejska gnjida O-Gon Kvon'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/111%20Kvon.pdf] # ''Prisluškivani telefonski razgovori'' # ''Policijski dosije, prvi deo'' # ''Policijski dosije, drugi deo'' # ''Policijski dosije, treći deo'' # ''Policijski dosije, četvrti deo'' # <li value="131"> ''Vikiliks mi javlja, prvi deo'', 2012.[http://www.srpskaradikalnastranka.org.rs/pdf/books/vikiliks%20mi%20javlja.pdf]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # <li value="140"> ''Pretpretresna faza haškog procesa, prvi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, drugi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, treći deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, četvrti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, peti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, šesti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, sedmi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, osmi deo'' # <li value="152">''Haški globalistički obrazac totalitarnog pravosuđa'', 2012. # <li value="154">''Sistematsko kršenje procesnih prava Slobodana Miloševića tokom haškog suđenja'' # ''Haška antisrpska giljotina'' | '''Naslovi knjiga o Šešelju''' * ''Ko ste vi Vojislave Šešelju?'', Nada Bojić, Dereta, 1992. * ''Vojvodin Haški trijumf'', Marina Toman, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Vojvodin%20haski%20trijumf.pdf] * ''Povratak srpskog junaka'', Marina Raguš, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Povratak%20srpskog%20junaka.pdf] * ''Dvostruki standardi u zaštiti ljudskih prava: Slučaj Vojislava Šešelja'', Fond istorijske perspektive, [[Moskva]] ([[Rusija]]), 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Ruska%20knjiga%20-%20Seselj%20-%20tekst.pdf] * ''Luča Vojvode Šešelja'', Duško Sekulić, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Luca%20vojvode%20Seselja.pdf] * ''Vojislav Šešelj najbolji advokat na svetu'', Vesl Usthejzen, [[Johanezburg]] ([[Južnoafrička Republika]]), 2013. |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|last=Sell|first=Louis|title=Slobodan Milosevic and the Destruction of Yugoslavia|url=http://books.google.com/books?id=Bd8q0wBuRLcC&pg=PA327|year=2002|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-8525-7|pages=327-}} * {{Cite book |ref= harv|last=Ramet|first=Sabrina P.|title=The Radical Right in Central and Eastern Europe Since 1989|url=http://books.google.com/books?id=QZr1vsDIvlUC&pg=PA208|year=1999|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-04379-1|pages=208-}} * {{Cite book |ref= harv|last=Hockenos|first=Paul|title=Homeland Calling: Exile Patriotism & the Balkan Wars|url=http://books.google.com/books?id=e4pAs4JYSAMC&pg=PA119|year=2003|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-4158-5|pages=119-}} == Vanjske veze == {{Drugi projekti | commons = Vojislav Šešelj | wikispecies = | wiktionary = | wikiversity = | wikibooks = | wikisource = | wikiquote = Vojislav Šešelj | wikinews = Vojislav Šešelj }} * [http://www.vseselj.com/ Sloboda Šešelju!] * [http://www.srpskaradikalnastranka.org.rs/ Prezentacija Srpske radikalne stranke] * [http://www.vseselj.com/index.php?c=10] {{Authority control}} {{Lifetime|1954||Šešelj, Vojislav}} [[Kategorija:Srpski pravnici]] [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Četničke vojvode]] [[Kategorija:Srpska radikalna stranka]] [[Kategorija:Srpski publicisti]] [[Kategorija:Osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Članovi Udruženja književnika Srbije]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici]] n40vqjc0nmnd7d7czdbj2a8tptn5k7d 0 39614 42716249 42716170 2026-11-04T12:52:23Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti|Jugoslavenski komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716249 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=ALEKSANDAR RANKOVIĆ |slika=Aleksandar Ranković (1).jpg|250px]] |opis_slike=Aleksandar Ranković Marko |datum_rođenja=[[28. novembar]] [[1909]]. |mesto_rođenja=[[Draževac]], kod [[Obrenovac|Obrenovca]] |država_rođenja={{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] |datum_smrti=[[19. avgust]] [[1983]]. ('''73''' god.) |mesto_smrti=[[Dubrovnik]], [[Datoteka:Flag of the Socialist Republic of Croatia.svg|22px|]] [[Socijalistička Republika Hrvatska|SR Hrvatska]] |država_smrti={{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |profesija=društveno-politički radnik |supruga=[[Anđa Ranković]]; <br /> [[Slavka Ranković]] |KPJ=[[1928]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=član [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]] |čin=[[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|35px]] [[General-pukovnik]] u rezervi |funkcija='''Ministar <br />unutrašnjih poslova FNRJ''' |mandat=[[1946]] — [[1953]]. |prethodnik=[[Vladimir Zečević]] |naslednik=[[Svetislav Stefanović]] |funkcija2='''Predsednik [[SUBNOR]] Jugoslavije''' |mandat2=[[1951]] — [[1963]]. |prethodnik2=[[Josip Broz Tito]] |naslednik2=[[Đuro Pucar Stari]] |funkcija3='''[[Potpredsednik Jugoslavije|Potpredsednik SFRJ]]''' |mandat3=[[1963]] — [[1966]]. |prethodnik3=''funkcija uspostavljena'' |naslednik3=[[Koča Popović]] |narodni heroj=[[4. jul]]a [[1945]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}- {{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Aleksandar Leka Ranković''' ([[Draževac]] kraj [[Obrenovac|Obrenovca]], [[28. 11.]] [[1909]]. – [[Dubrovnik]], [[19. 8.]] [[1983]].) bio je [[potpredsednik Jugoslavije]], učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]], [[junak socijalističkog rada]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Najpoznatiji kao osnivač i šef [[OZNA]]-e, a kasnije [[UDBA]]-e. Smijenjen je na [[Brionski plenum|Brionskom plenumu]] [[1966]]. i izbačen iz SKJ. == Biografija == Rođen je [[28. novembar|28. novembra]] [[1909]]. godine u selu [[Draževac|Draževcu]], kod [[Obrenovac|Obrenovca]]. Potiče iz siromašne porodice. Rano je ostao bez oca. Osnovnu školu je završio u rodnom mestu. Kao i mnogi drugi siromašni dečaci iz njegovog kraja, pošao je i on [[1922]]. u [[Beograd]] na zanat. Teški životni uslovi pod kojima je živeo umnogome su uticali da vrlo mlad stupi u redove radničkog pokreta. Tome su doprineli i neki radnici koji su radili u istoj radionici s njim, a koji su, u vreme kada je [[KPJ|Komunistička partija]] bila ilegalna, donosili i skrivali u radnji političku literaturu i publikacije koje je Ranković krišom čitao. Kao petnaestogodišnji mladić upisao se [[1924]]. godine u članstvo [[sindikat]]a. Početkom [[1925]]. godine, kada je postao [[kalfa]], aktivno je sarađivao u upravi sekcije [[abadžija|abadžijskih]] radnika. Dve godine kasnije, [[1927]], bio je član podružnice svih krojačkih i tekstilnih radnika. Tu je upoznao svoju buduću suprugu, [[Anđa Ranković|Anđu]], koja je takođe bila aktivna u radničkom pokretu. Iste godine, Aleksandar Ranković je primljen u članstvo [[SKOJ|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ), a ubrzo posle toga je postao sekretar Mesnog komiteta SKOJ-a za Beograd. === Rad u Partiji === Godine [[1928]], kada je primljen u [[KPJ]], Ranković je postao sekretar Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Srbiju. [[Šestojanuarska diktatura]] nije zaustavila njegovu revolucionarnu delatnost. Kao rukovodilac PK SKOJ-a izdao je letak koji je rasturan po [[Beograd]]u i [[Zemun]]u. U vreme kada su leci štampani, uhvaćen je jedan od saradnika, koji je pod batinama priznao policiji i odao aktiviste, među njima i Rankovića. Tada je policija počela da ga traži. Uhvaćen je u [[Beograd]]u, u jednom ilegalnom stanu. To je bilo njegovo prvo hapšenje. === Robija === [[Datoteka:Aleksandar Ranković na robiji.jpg|thumb|Policijski snimak Aleksandra Rankovića u sremsko-mitrovačkoj kaznionici 1929. godine.]] Proces Rankoviću bio je jedan od prvih procesa protiv političkih neistomišljenika za vreme [[Šestojanuarska diktatura|Šestojanuarske diktature]]. Kažu da je u [[Glavnjača|Glavnjači]], u koju je odveden, batinan i mučen najsvirepijim metodama. Prema predanju, njegovo držanje pred policijom je sačuvalo skojevsku organizaciju u Srbiji od daljih provala. [[Sud za zaštitu države]] ga je osudio na 6 godina robije koju je izdržavao u zatvorima u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]] i [[Lepoglava|Lepoglavi]]. U [[Sremska Mitrovica|Mitrovačkoj]] tamnici i [[Lepoglava|Lepoglavi]] Ranković je radio na obrazovanju mladih komunista i na širenju revolucionarnih ideja. Učestvovao je u organizovanju borbe političkih osuđenika protiv policijskog režima u zatvoru. === Sindikat === Sa robije se vratio početkom [[1935]]. godine. Iste godine otišao je na odsluženje vojnog roka. Potom je došao u [[Beograd]] i radio u radničkom pokretu [[Srbija|Srbije]]. Preko sindikalnih organizacija oživeo je rad partije u preduzećima. Godine [[1936]]. postao je član Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju, a [[1937]]. član Politbiroa CK KPJ. Stalno pod prismotrom policije, januara [[1939]]. godine prelazi u ilegalnost. U ilegalnosti je radio pod imenom „Marko“. Maja iste godine Ranković je učestvovao na Zemaljskom savetovanju komunista Jugoslavije u [[Slovenija|Sloveniji]] ispod Šmartne Gore, a nešto kasnije učestvovao je i na [[Peta zemaljska konferencija KPJ|Petoj zemaljskoj konferenciji KPJ]] u [[Zagreb]]u. Tada je izabran u Politbiro [[CK KPJ|Centralnog komiteta KPJ]]. === Drugi svetski rat === [[Datoteka:Tabla na očnoj bolnici Ranković.JPG|mini|desno|''Tabla na očnoj bolnici, Beograd'']] Za vreme napada [[Treći rajh|Nemačke]] na [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], Ranković se nalazio u [[Zagreb]]u. Posle plenuma CK KPJ došao je u [[Beograd]] i tu mu je poveren rad na organizaciji ustanka. Krajem jula [[1941]]. godine, u času kada je organizovao dizanje beogradske radio-stanice u vazduh, pao je u ruke policiji. Posle hapšenja, Ranković je odveden u [[Gestapo]] i tu je mučen. Agenti su uspeli da mu pronađu koncepte proglasa CK i Mesnog komiteta. Posle batina, onesvešćen, prenet je u bolnicu. [[Spašavanje Aleksandra Rankovića iz zatvora 1941.|Spasavanje iz bolnice]] su organizovali [[Spasenija Cana Babović]] i [[Đuro Strugar]], [[30. jula]]. Posle kratke pucnjave, drugovi su Rankovića u pidžami izveli iz bolnice. Akciju evakuacije su potpomagali [[Beograd od 1941. do 1944. godine|beogradski ilegalci]] koji su štitili odstupnicu. Po oslobađanju iz bolnice, Ranković je još neko vreme ostao u [[Beograd]]u. Posle [[Savetovanje u Stolicama|vojno-političkog savetovanja u Stolicama]] prešao je na oslobođenu teritoriju i sa [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom]] u [[Užice]] i kretao se dalje sa štabom sve do kraja rata. U [[Bihać]]u je dobio vest da mu je supruga poginula kod Gackog. [[Anđa Ranković]] je posthumno proglašena za narodnog heroja. U toku narodnooslobodilačke borbe, kao član [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] i kao organizacioni sekretar [[KPJ]], Aleksandar Ranković je bio jedan od najbližih [[Tito]]vih saradnika. Neiscrpna radna energija, visoke organizatorske sposobnosti, iskustvo starog revolucionara i beskompromisnost izdigli su ga do visokog rukovodioca Narodnooslobodilačkog rata. Učestvovao je u donošenju svih najvažnijih odluka o vođenju rata i Revolucije. Bio je član najvažnijih vojnih i političkih organa jugoslovenskog oslobodilačkog pokreta; član [[AVNOJ]]-a, potpredsednik [[ASNOS]]-a, poslanik Privremene i Ustavotvorne skupštine Demokratske Federativne Jugoslavije. === Formiranje OZNE === Po formiranju Odseka za zaštitu naroda ([[OZNA]]) na [[Vis (ostrvo)|Visu]], [[13. maja]] [[1944]]. godine, postavljen je za načelnika OZNE za Jugoslaviju. Na zasedanju Velike antifašističke skupštine narodnog oslobođenja Srbije, novembra [[1944]]. godine u [[Beograd]]u, izabran je za narodnog poslanika i za prvog potpredsednika Narodne skupštine [[SR Srbija|NR Srbije]] prvog i drugog saziva. Kao prvi zamenik [[Josip Broz Tito|maršala Tita]], u njegovom odsustvu izdao je naređenje za proboj [[Sremski front|Sremskog fronta]] [[1945]]. godine. Posle donošenja ustava početkom [[1946]]. godine, postao je ministar unutrašnjih poslova [[FNRJ]]. Ovu dužnost je vršio do januara [[1953]]. godine, kada ga je zamenio Svetislav Stefanović Ćeća. Kao ministar unutrašnjih poslova, u svom ekspozeu o radu Odeljenja za zaštitu naroda, pred Narodnom skupštinom [[24. marta]] [[1946]]. godine, obznanio je da je uhvaćen [[Draža Mihailović]]. Aleksandar Ranković je bitno doprineo na jačanju bezbednosti posleratne [[SFRJ|Jugoslavije]]. Veoma mnogo je doprineo jačanju i razvijanju organa državne represije, koji su uspešno i brzo likvidirali preostale političke neprijatelje (četnike, ustaše, rupnikovce...). === Informbiro i Goli otok === Za vreme početka borbe sa [[Informbiro]]om, Ranković ostaje veran svojoj [[KPJ|Partiji]] i [[Tito|Titu]]. Na [[Peti kongres KPJ|Petom kongresu KPJ]], Aleksandar Ranković je podneo „Izveštaj o organizacionom radu“ gde je najvažniji deo Rankovićevog izlaganja bio vezan za rad partijske organizacije u [[JNA|Jugoslovenskoj armiji]]. Pre nego što je završio svoje izlaganje, Ranković se osvrnuo na antipartijski rad [[Sreten Žujović|Sretena Žujovića Crnog]] i [[Andrija Hebrang|Andrije Hebranga]]. Napomenuo je da su obojica pokušala da razbiju [[KPJ]], pa su zato isključeni iz [[KPJ|Partije]] i protiv njih je povedena istraga. Aleksandar Ranković i službe kojima je rukovodio su imale pune ruke posla u vreme borbe sa [[Informbiro]]om. U borbi za izolaciju simpatizera [[Informbiro]]a učinjene su velike greške, jer su hapšenja bila masovna, bez kriterijuma, dokaza, suda. Dovoljno je bilo pokazati prstom. Na glasine da se u zatvorima postupa zverski, Ranković je krenuo u obilazak zatvora da se uveri kakvo stanje vlada u zatvorima za političke zatvorenike. Prethodno je Rankoviću stigao izveštaj [[Dobrica Ćosić|Dobrice Ćosića]] o [[Goli otok|Golom otoku]]. Ranković je posetio [[Goli otok]] avgusta [[1951]]. godine gde su ga Golootočani sačekali sa povicima „Marko-Tito“. Naravno, ovo nije bilo spontano. Posle Rankovićeve posete stanje se donekle poboljšalo. Kasnije je bio potpredsednik Savezne vlade. Na svim izborima za saveznu Narodnu skupštinu biran je za narodnog poslanika. Na partijskim kongresima, Petom ([[1948]]) i Šestom ([[1952]]), ponovo je biran za člana Politbiroa, odnosno člana Izvršnog komiteta CK Saveza komunista Jugoslavije. Od [[1956]]. godine postaje potpredsednik [[Savezno izvršno veće|Saveznog izvršnog veća]] i predsednik Odbora za unutrašnju politiku, član Sekretarijata Izvršnog komiteta [[Centralni komitet|CK]] [[SKJ]], član [[Centralni komitet|CK]] [[SK Srbije|Saveza komunista Srbije]], član Predsedništva Saveznog odbora Socijalističkog saveza radnog naroda Jugoslavije. Sve vreme do [[1966]]. godine bio je šef svih policijskih i tajnih službi, zadužen za borbu protiv svih koji su smatrani protivnicima režima i države [[SFRJ|Jugoslavije]]. === Kumstvo s Titom === Kada se [[Josip Broz Tito|Tito]] venčao sa [[Jovanka Budisavljević Broz|Jovankom]], [[1952]]. godine, Aleksandar Ranković je bio [[Josip Broz Tito|Titov]] kum, a general [[Ivan Gošnjak]] [[Jovanka Budisavljević Broz|Jovankin]]. === Auto-put === Godine [[1963]]. je pustio u rad auto-put „Bratstvo-Jedinstvo" (auto-put E-75) koji je vodio od [[Slovenija|Slovenije]] preko [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Srbija|Srbije]] do [[Makedonija|Makedonije]]. Iako se zvao auto-put, dobrim delom taj put nije ispunjavao kriterijume za auto-put. No, u to vreme to je bio veliki napredak. Auto-put su gradile [[radna brigada|omladinske radne brigade]] iz cele [[SFRJ|SFR Jugoslavije]]. === Brionski plenum === Njegova uspešna aktivnost je tekla sve do [[1966]]. godine. Navodno je [[Tito]] otkrio uređaje za prisluškivanje u svojoj rezidenciji u Užičkoj br. 15 u [[Beograd]]u, i to u svom radnom kabinetu i u sobi svoje supruge. Ko je tačno pronašao te uređaje i na koji način, takođe nikada nije obelodanjeno. [[Tito]] je odmah izvestio politički i vojni vrh da je on prisluškivan i da je za to kriva Služba državne bezbednosti ([[UDBA]]) i njen prvi čovek Aleksandar Ranković. Napravljena je odmah komisija koja će ispitati slučaj. Tako se u zemlji stvorila poznata „afera Ranković“, ili „afera prisluškivanja“. Predsednik komisije Izvršnog komiteta CK SKJ [[Krste Crvenkovski]] je saopštio da je zaista prisluškivanja maršalovog kabineta bilo. [[Tito]] je zakazao sednicu Izvršnog komiteta koja je održana [[16. jun]]a [[1966]]. godine. [[Tito]] je na kraju sednice zakazao Brionski plenum gde će se razmrsiti „afera Ranković“. Atmosfera uoči početka [[Brionski plenum CK SKJ|Četvrtog brionskog plenuma]] bila je mučna i napeta. Plenum je imao zadatak da raspravlja o ozvučavanju i prisluškivanju funkcionera, zloupotrebama i deformacijama [[UDBA|UDB-e]]. Članovi CK doputovali su na [[Brioni|Brione]] [[30. jun]]a, da bi se plenum održao već sutradan. Okrivljeni Aleksandar Ranković se pojavio na [[Brioni]]ma. Pod velikim pritiskom Rankoviću je naglo pozlilo, a lekar je ustanovio blagi [[infarkt]]. Sednica Četvrtog brionskog plenuma je počela [[1. jul]]a [[1966]]. godine u hotelu „Istra“ na [[Brioni]]ma. Aleksandar Ranković je već ranije podneo ostavku na funkciju člana CK SKJ i Izvršnog komiteta. Sednicu je otvorio [[Tito]], da bi se posle pročitao zvanični izveštaj Istražne komisije u slučaju Rankovića. Ranković je govorio vrlo malo. Delovao je konfuzno, zbunjeno i nije se branio. Ostao je veran svojoj [[KPJ|Partiji]], i pored toga što je izdavala njegove ideale. Posle iscrpne rasprave, plenum je doneo odluku „da se odmah priđe reorganizaciji organa državne bezbednosti kako bi se ona prilagodila nastalim promenama u celokupnom društvu i sistemu samoupravljanja, da se [[Svetislav Stefanović Ćeća]], ministar unutrašnjih poslova [[SR Srbija|SR Srbije]], isključi iz CK SKJ i da se razreši dužnosti člana Saveznog izvršnog veća, da se prihvati ostavka Aleksandra Rankovića na funkciju člana CK SKJ i Izvršnog komiteta CK i prihvati da podnese ostavku Saveznoj skupštini na funkciju potpredsednika Republike, jer je njegova politička odgovornost za rad organa državne bezbednosti takva da na ovim funkcijama više ne može ostati“. Nešto kasnije, na sednici [[Centralni komitet|CK]] [[SK Srbije]] [[15. septembra]] [[1966]]. godine, na predlog [[Spasenija Cana Babović|Spasenije Cane Babović]], iste one koja ga je [[1941]]. spašavala iz bolnice, plenum je odlučio da predloži Centralnom komitetu SKJ da Aleksandra Rankovića isključi iz [[SKJ|Saveza komunista]]. Aleksandar Ranković je početkom oktobra [[1966]]. godine isključen i iz [[SKJ|Saveza komunista Jugoslavije]]. === Čistka === [[Datoteka:Grob Aleksandra Rankovića.jpg|desno|mini|Grob Aleksandra Rankovića u Aleji narodnih heroja na Novom groblju]] Posle Brionskog plenuma nastupila je "[[čistka]]" (smena, prevremeno penzionisanje, pa i hapšenje) ljudi za koje se sumnjalo da su simpatizeri Rankovića. Tako su u istoriju otišli: [[:sr:Светислав Стефановић Ћећа|Svetislav Stefanović Ćeća]], [[:sr:Војин Лукић|Vojin Lukić]], [[Slobodan Krstić]], general [[Milan Žeželj]], general [[Miloje Milojević (narodni heroj)|Miloje Milojević]] i mnogi drugi simpatizeri Rankovića. Najviše se "[[čistka]]" odnosila na službenike srpske nacionalnosti, te se razne službe bezbednosti, koje je objedinjavao Ranković, godinama nisu povratile od te akcije. === Penzionerski dani === Posle Brionskog plenuma Aleksandar Ranković se definitivno povukao iz javnog života. Živeći daleko od nekadašnjih drugova u svojoj vili u [[Dubrovnik]]u, posvetio se svojim „dnevničkim zabeleškama“, koje su posle njegove smrti bile objavljene. Zbog lošeg zdravstvenog stanja Rankoviću je preporučen oporavak na moru. U noći između [[18. avgust|18]] i [[19. avgusta]] [[1983]]. godine, Rankoviću je naglo pozlilo. Nalazio se na hotelskoj terasi kada je imao novi srčani udar. Kada je doktor stigao posle ponoći, konstatovao je trenutnu smrt. Kada se dočulo za Lekinu smrt, mnoštvo naroda je počeo da se okuplja oko njegove rodne kuće u [[Draževac|Draževcima]]. Prvobitno je bilo planirano da se sahrana obavi na ovom mestu po prenosu kovčega iz [[Dubrovnik]]a u [[Beograd]]. Tome se energično suprotstavio general [[Sreten Kostić]] i rekao je da je Rankoviću mesto u "[[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleji velikana]]" na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]] u [[Beograd]]u. Na sahrani Aleksandra Rankovića spontano je prisustvovalo oko 100.000 ljudi, što govori o njegovom ugledu i popularnosti. Posle tragične smrti svoje prve žene [[Anđa Ranković|Anđe Ranković]] (1909–1942), sa kojom je dobio sina Miroslava-Miću, oženio se sa [[Slavka Ranković|Vladislavom Slavkom Ranković]] (1920–2008), i sa njom dobio još jednog sina, Slobodana. Njegova unuka [[Anja Ranković]] je ugledni [[novinar]] i voditelj na televiziji. == Odlikovanja == Aleksandar Ranković je odlikovan [[ordeni i medalje SFRJ|ordenima]]: * [[Orden junaka socijalističkog rada|Junaka socijalističkog rada]]., * Narodnog oslobođenja, * Partizanske zvezde, * Zasluga za narod, * Bratstva i jedinstva I reda, * Ordenom za hrabrost, Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] godine. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[4. jula]] [[1945]]. godine. == Povezano == * [[Predsednik SFRJ]] * [[Potpredsednik SFRJ]] == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * Vojin Lukić '''Sećanja i Saznanja - Aleksandar Ranković i brionski plenum'''. Titograd 1989. godina == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Aleksandar Ranković}} {{Narodni heroji-Beograd}} {{Lifetime|1909|1983|Rankovicć, Aleksandar}} [[Kategorija:Biografije, Obrenovac]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Članovi Vrhovnog štaba NOVJ]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SR Srbije‎]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SFRJ]] [[Kategorija:Sahranjeni na Novom groblju u Beogradu]] [[Kategorija:Obavještajci]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] aqgycc2ekxbgdmwcj7iuflyvo4uf83s 0 46993 42716285 41819876 2026-11-04T15:52:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716285 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Krešimir Mišak | slika = Krešimir Mišak 260408.jpg | širina_slike = 250px | opis = Krešimir Mišak na [[Sferakon]]u 2008. | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = [[1972]] <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_rođenja = [[Zagreb]], [[Socijalistička Republika Hrvatska|SR Hrvatska]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | zanimanje = novinar, glazbenik, pisac | alma_mater = [[Fakultet političkih znanosti u Zagrebu]] | poznat_po = TV-emisiji ''[[Na rubu znanosti]]'' | roditelji = }} '''Krešimir Mišak''' ([[Zagreb]], 26. veljače 1972.), hrvatski novinar, [[Rock and Roll|rock]] glazbenik i publicist. Poznat je kao voditelj emisije ''[[Na rubu znanosti]]'' koja se emitira na [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-u. == Obrazovanje == Godine 1996. je završio novinarstvo na [[Fakultet političkih znanosti|Fakultetu političkih znanosti]] <ref>{{Cite web |title=Studenti na fakultetu političkih znanosti |url=http://www.step.hr/std-info/buduci-studenti/svi-faksovi/fakultet-politickih-znanosti.shtml |access-date=2008-07-25 |archivedate=2013-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130804022314/http://www.step.hr/std-info/buduci-studenti/svi-faksovi/fakultet-politickih-znanosti.shtml |deadurl=yes }}</ref> pri [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilištu u Zagrebu]]. == Karijere == Iskazao se kao [[novinarstvo|novinar]], [[muzika|glazbenik]] i pisac [[Znanstvena fantastika|znanstvene fantastike]]. === Novinar === Od 1988. radi u Obrazovnom i dječjem programu Hrvatskoga radija, a od 2002. godine na Hrvatskoj televiziji radi emisiju ''[[Na rubu znanosti]]''. Piše pomalo i za razne novine, kao što su Zabavnik (nedjeljni prilog Jutarnjeg lista), Drvo znanja, Modra lasta, Svjetlost, Nexus ... Pisao je i o stripu (u Hrvatskom slovu, Kvadratu, Modroj lasti). === Glazbenik === Prve koncerte je imao [[1988]]. u [[KSET]]-u i Omladinskom centru. Odtada je snimio 6 albuma sa 4 različite grupe (Fantomi, Fantomi2, Građani, Virusi) i sudjelovao na nizu kompilacija. Danas je vokalist, gitarist i frontmen rock grupe ''Hakuna Matata''. Prvi album ove grupe zove se Antigravitacija, čija promocija je bila 16. siječnja, 2007. u zagrebačkom klubu SAX <ref>{{Cite web |title=Koncertna promocija prvog albuma grupe Hakuna Matata |url=http://status-online.hgu.hr/index.php?option=content&task=view&id=1080&Itemid=73 |access-date=2008-07-25 |archivedate=2011-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003040211/http://status-online.hgu.hr/index.php?option=content&task=view&id=1080&Itemid=73 |deadurl=yes }}</ref>. === Pisac === 1999. je počeo pisati znanstvenu fantastiku. Odtad je napisao desetak kratkih SF priča. 2000. i 2005. je dobio SFERA nagradu za najbolju SF priču. 2005. godine objavljena mu je zbirka SF-priča ''Zvjezdani riffovi'', a u [[2006]]. je izdao knjigu ''Telepatija i telekineza''. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20160303191948/http://misakvecernji.blog.hr/ Preko ruba znanosti - Blog Krešimira Mišaka] * [http://hakunamatata.index.hr Hakuna Matata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824064422/http://www.hakunamatata.index.hr/ |date=2011-08-24 }} &ndash; rock grupa Krešimira Mišaka {{Lifetime|1972||Mišak, Krešimir}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hrvatski TV-voditelji]] [[Kategorija:Hrvatski glazbenici]] [[Kategorija:Hrvatski novinari]] [[Kategorija:Hrvatski pisci]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] 6at0iwdad08q5loxgmljv3iqxxo54hk 0 49408 42716409 42603749 2026-11-05T09:17:08Z J-1000101 399823 Preuređena stranica: razlikovan grb i veliki pečat, galerija, par izvora 42716409 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Greater coat of arms of the United States.svg|thumb|right|300px|Veliki grb Sjedinjenih Američkih Država]] [[Datoteka:Coat of arms of the United States.svg|thumb|right|150px|Mali grb (štit) Sjedinjenih Američkih Država]] '''[[Grb]] [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]''' sastoji se od [[bjeloglavi orao|bjeloglavog orla]] sa raširenim krilima koji u jednoj kandži drži trinaest [[strijela]] dok u drugoj drži [[maslinova grana|maslinovu grančicu]], koje zajedno predstavljaju da SAD ima želju za mirom, ali da će uvijek biti spremna na rat. Na prsima orla nalazi se štit temeljen na [[zastava Sjedinjenih Američkih Država|zastavi SAD-a]] koji se sastoji od 13 vodoravnih bijelih i crvenih redova sa plavim poljem pri vrhu.<ref>{{Cite web |url=https://www.greatseal.com/symbols/explanation.html |title=Explanation of the Great Seal's Symbolism |website=Stranica Velikog Pečata |language=en |accessdate=5. prosinca 2026. }}</ref><ref name=blazon>{{Cite web |url=https://www.greatseal.com/symbols/blazon.html |title=Official Description of America's Great Seal – June 20, 1782 |website=Stranica Velikog Pečata |language=en |accessdate=5. prosinca 2026. }}</ref> Kada je štit korišten izvan velikog grba SAD-a često sadrži i bijele zvijezde na plavom polju. Grb je usvojen [[1782]] zajedno sa '''Velikim Pečatom'''.<ref>{{Cite web |url=https://www.govinfo.gov/features/great-seal |title=The Great Seal of the United States |website=GovInfo |accessdate=5. prosinca 2026. }}</ref><ref name=FAM>{{Cite web |title=2 FAM 150 – Seals, Coat of Arms, and Flags |url=https://fam.state.gov/fam/02fam/02fam0150.html |website=Foreign Affairs Manual |language=en |accessdate=5. prosinca 2026.}}</ref> == Veliki Pečat Sjedinjenih Američkih Država == [[Datoteka:US-GreatSeal-Obverse.svg|thumb|right|300px|Prednja strana pečata Sjedinjenih Američkih Država]] '''[[Pečat|Veliki Pečat]] Sjedinjenih Američkih Država''' posjeduje prednju i zadnju stranu. Većinom se koristi prednja strana, npr. na ambasadama, vojnim obilježjima i raznim zastavama. Na novčanicama [[američki dolar|američkog dolara]] se koriste obje strane pečata. Prednja strana pečata sastoji se od velikog grba Sjedinjenih Američkih Država.<ref name=blazon/><ref name=FAM/> == Zadnja strana pečata== [[Datoteka:US Great Seal Reverse.svg|thumb|right|300px|Zadnja strana pečata Sjedinjenih Američkih Država]] Na zadnjoj strani se nalazi "nedovršena" piramida sa "okom koji sve vidi" umjesto vrha. U dnu piramide je napisana godina [[rimski brojevi|MDCCLXXVI]] ([[1776]]). Iznad piramide se nalazi natpis "''Annuit Cœptis''", dok je ispod natpis "''Novus Ordo Seclorum''". == Ponavljanje broja trinaest == Broj trinaest pojavljuje se na više mjesta na pečatu, što predstavlja [[13 kolonija|trinaest prvobitnih kolonija američkih država]]. A to su: * 13 zvijezda u krugu iznad orla * 13 traka u sredini grba * 13 strijela u kandži orla * 13 slova u pojmovima "''e pluribus unum''" i "''annuit coeptis''" * 13 listova na maslinovoj grančici * 13 maslina na maslinovoj grančici * 13 slojeva cigli na piramidi * 13 stranica na traci sa pojmom "''novus ordo seclorum''" * 13 crveno belih polja na zastavi SAD-a == Galerija == <gallery> US passport high resolution.jpg|Veliki grb na američkoj putovnici Seal of the United States Senate.svg|mali grb (sa zvijezdama) na pečatu [[senat Sjedinjenih Američkih Država|senata SAD-a]] GreatSealFirstDie.jpg|Prednja strana pečata iz 1782. File:BartonGreatSealDesignObverse.jpg|Prijedlog za dizajn grba iz 1782. Reverse of the series 2021 $1 Federal Reserve Note.jpg|Prednja i zadnja strana velikog pečata na novčanici od [[američki dolar|1 dolara]] </gallery> == Povezano == * [[Zastava Sjedinjenih Američkih Država]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Great Seal of the United States}} * [http://www.greatseal.com/ Stranica o američkom pečatu] == Izvori== {{reflist}} {{Grbovi Sjeverne Amerike}} [[Kategorija:Državni grbovi|Sjedinjene Američke Države]] [[Kategorija:Nacionalni simboli Sjedinjenih Američkih Država]] jq5ns2wuzworuj5o7xll58b3raiwbt3 0 51857 42716281 42242731 2026-11-04T15:41:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716281 wikitext text/x-wiki '''Kratkometražni''' ili '''kratki film''' je izraz koji se najčešće koristi za [[film]]ove u trajanju od 10 do 20 minuta, iako neke definicije kratkim filmovima nazivaju i ostvarenja do 40 minuta. Kratki filmovi su bili karakteristični za najraniji period [[nijemi film|nijemog filma]], da bi se s vremenom počeli snimati i prikazivati [[dugometražni film]]ovi. Forma kratkog filma je otada korištena u specifičnim žanrovima kao što su [[filmska komedija|komedije]], odnosno [[skeč]]evi te [[dokumentarni film]]ovi i [[filmske novosti]]. Danas kratki filmovi uglavnom služe za obuku filmaša, ali su još uvijek priznati kao posebna umjetnička forma te su im posvećeni posebni festivali. == Povezano == * [[Srednjemetražni film]] * [[Dugometražni film]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Short films}} * [http://www.britfilms.tv BritFilms] * [destlof.com] * [http://www.spiked-online.com/index.php?/site/article/61/ Short films: 'An art form in themselves'] - Suchandrika Chakrabarti, ''[[Spiked (magazin)|Spiked]]'', [[4. maj]] [[2006]] * {{dmoz|Arts/Movies/Filmmaking/Short_Films/|Short Films}} * [https://web.archive.org/web/20230321074945/http://www.screenonline.org.uk/tours/shortfilm/tour1.html British Film Institute: "Writing Short Films" by Phil Parker] [[screenonline]], website of the [[British Film Institute]] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kratki filmovi| ]] [[Kategorija:Filmovi]] sag0mklmzzbbia5z2gzo12lew6uvcew 0 57715 42716253 42716156 2026-11-04T12:55:19Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti|Jugoslavenski komunisti]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716253 wikitext text/x-wiki {{Infobox_President | image = S.Kragujevic, Dobrica Cosic 1961.JPG | name=Dobrosav Dobrica Ćosić <br /> Добрица Ћосић | nationality=Srbija | order=1. [[Predsednik Savezne Republike Jugoslavije]] | term_start=15. jun 1992. | term_end=1. jun 1993. | primeminister=[[Aleksandar Mitrović]]<br />[[Milan Panić]]<br />[[Radoje Kontić]] | predecessor=položaj ustanovljen | successor=[[Zoran Lilić]] | birth_date={{Birth date|df=yes|1921|12|29}} | birth_place=[[Velika Drenova]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]] (danas [[Srbija]]) | death_date={{dda|2014|5|18|1921|12|29|df=y}} | death_place= | party= | order2=15. [[Pokret Nesvrstanih#Generalni sekretari|Generalni sekretar Pokreta nesvrstanih]] | term_start2=15. jun 1992. | term_end2=7. septembar 1992. | predecessor2=[[Branko Kostić]] | successor2=[[Suharto]] }} '''Dobrosav - Dobrica Ćosić''' ([[Velika Drenova]], [[29. 12.]] [[1921]]. - Beograd, [[18. 5.]] [[2014]]) bio je [[Srbija|srpski]] književnik, [[srpska akademija nauka i umetnosti|akademik]] i [[nacionalizam|nacionalistički]] političar koji je od [[1992]]. do [[1993]]. godine bio prvi predsjednik [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]].<ref>[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2014&mm=05&dd=18&nav_category=12&nav_id=849557 "Preminuo Dobrica Ćosić", B92, 18.05.2014.]</ref> U mladosti je bio [[komunizam|komunist]], a u [[drugi svjetski rat|drugom svjetskom ratu]] se borio u [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]] što je kasnije bila inspiracija za njegov književni opus. Od kraja 1960-ih se počinje suprotstavljati [[Josip Broz Tito|Titovoj]] politici, prije svega nezadovoljan ustavnim preuređenjem [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], te postaje jedan od najpoznatijih političkih [[disident|disidenata]]. Krajem 1980-ih je jedan od predvodnika i ideologa srpskog nacionalističkog pokreta u tadašnjoj Jugoslaviji, te pristaša [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]], s kojim se razišao sredinom [[1990-e|1990-ih]]. Ćosić se često navodi kao jedan od zagovornika [[Velika Srbija|Velike Srbije]].<ref>[http://www.slobodnaevropa.org/content/cosiceva_rehabilitacija_ratne_politike_devedesetih/24507663.html "Bosanski rat": Ćosićeva rehabilitacija ratne politike devedesetih]</ref><ref>[http://www.slobodnaevropa.org/content/kazaz_tadiceva_srbija_se_ne_odrice_cosiceve_ideologije/24520137.html Kazaz: Tadićeva Srbija se ne odriče Ćosićeve ideologije]</ref><ref>[http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2002/299/299_13.html Stevan Dedijer, Velika Srbija i mali glupi akademici]</ref> Poštovaoci ga nazivaju ''„ocem nacije“''<ref>{{Cite web|url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/05/11/srpski/P00051027.shtm|title=Ko je ovaj čovek?: Dobrica Ćosić|author=Zorica Vulić|date=2000-05-11|language=Serbian|publisher=[[Glas Javnosti]]|access-date=2012-03-19|archive-date=2009-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327232011/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/05/11/srpski/P00051027.shtm}}</ref>, dok protivnici koriste taj izraz u ironičnom smislu.<ref>[http://www.danas.org/content/article/856320.html „Palanačka filozofija“], Radio Slobodna Evropa, 24. avgust 2005</ref><ref>[http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2001/259/259_9.html „Treba li Srbi da se poklone papi“], Republika</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.b92.net/info/emisije/pescanik.php?yyyy=2007&mm=03&nav_id=237772|title=Injekcija za Srbe|author=Svetlana Lukić, Svetlana Vuković|date=2007-03-16|publisher=[[B92]]: Peščanik|access-date=2012-03-19|archive-date=2007-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070327212553/http://www.b92.net/info/emisije/pescanik.php?yyyy=2007&mm=03&nav_id=237772|dead-url=yes}}</ref> == Dela == * ''[[Daleko je sunce (roman)|Daleko je sunce]]'', ([[1951]]) * ''Koreni'', ([[1954]]) * ''Deobe'' 1-3, ([[1961]]) * ''Akcija'', ([[1964]]) * ''Bajka'', ([[1965]]) * ''Moć i strepnje'', ([[1971]]) * ''[[Vreme smrti]]'' 1-4, ([[1972]]-[[1979]]) * ''Vreme zla - Grešnik'', ([[1985]]) * ''Vreme zla - Otpadnik'', ([[1986]]) * ''Vreme zla - Vernik'', ([[1990]]) * ''Vreme vlasti'' 1, ([[1996]]) * ''Piščevi zapisi'' 1-4, ([[2001]]-[[2002]]) * ''Srpsko pitanje'' 1-2, ([[2002]]-[[2003]]) * ''Pisci moga veka'', ([[2002]]) * ''Seobe'' ([[2004]]) * ''Prijatelji'', ([[2005]]) * ''Vreme vlasti'' 2, ([[2007]]) * ''Piščevi zapisi 1993—1999'', ([[2008]]) * ''Piščevi zapisi 1999—2000: Vreme zmija'', ([[2009]]) * ''Srpsko pitanje u XX veku'', ([[2009]]) * ''[[Bosanski rat (knjiga)|Bosanski rat]]'' ([[2012]]) == Kontroverze == === Planska preseljenja i etničko čišćenje === Srpski akademik Dobrica Ćosić je često kritikovan zbog zalaganja za planska preseljenja stanovništva početkom jugoslovenskih ratova: {{izdvojeni citat|Moguća su planska preseljenja i razmena stanovništva što je najteže, najbolnije, ali je i to bolje od života u mržnji i međusobnom ubijanju.<ref name="pescanik.net">[http://pescanik.net/wp-content/PDF/upotreba_autoriteta_nauke.pdf Olivera Milosavljević, Upotreba autoriteta nauke: Javna politička delatnost SANU (1986-1992)]</ref>|Ćosić u Politici, 26.07.1991.}} Čuveni francuski filozof i antropolog [[Edgar Morin|Edgar Moren]] je [[1992]]. godine u pariškom [[Le Monde]]-u pisao otvoreno pismo Dobrici Ćosiću, predsedniku SR Jugoslavije, smatrajući ga jednim od najodgovornijih za "osvajanje životnog prostora i etničko čišćenje" tokom [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]: {{izdvojeni citat|Požar koji preti da se proširi izvan Balkana već je doveo u pitanje evropsku građevinu. Ta Evropa koja želi da se gradi jeste Evropa koja otvara granice između naroda – to je Evropa koja bi se stvarala po uzoru na Bosnu i Hercegovinu koju ste uništili. Hoćete li da vas istorija pamti kao predsednika osvajača životnog prostora i etničkog čišćenja?<ref>[http://www.autonomija.info/mirko-dordevic-cosicev-de-bello-bosniaco.html Ćosićev de bello bosniaco]</ref>|[[Edgar Morin|Edgar Moren]]}} Godinama nakon rata, [[2010]]. godine, Ćosić tvrdi da izvršeno [[etničko čišćenje]] „može za budućnost da bude pozitivno“: {{izdvojeni citat|I pored lične tragedije mnogih ljudi, i pored toga što je ljudski razmišljati o multinacionalnim državama u kojima se tolerantno živi i sa više nacionalnih manjina, današnje stanje Srba posle etničkih čišćenja za budućnost može da bude pozitivno, jer je reka Drina prvi put postala srpska reka i što će vremenom deo Bosne možda ipak pripasti Srbiji.<ref>[http://www.e-novine.com/index.php?news=36532 Srpske blagodeti etničkog čišćenja]</ref>|Ćosić u knjizi "Sećanja" Vladete Jerotića, 2010.}} === Stav o Albancima === Ćosić je u javnosti više puta istupao sa diskriminatorskim stavovima prema [[Albanci]]ma. Zbog navednog citata je protiv njega čak podnesena i prijava zbog širenja govora mržnje. {{izdvojeni citat|Taj socijalni, politički i moralni talog tribalnog, varvarskog Balkana, uzima za saveznika Ameriku i Evropsku uniju u borbi protiv najdemokratskijeg, najcivilizovanijeg, najprosvećenijeg balkanskog naroda - srpskog naroda.<ref>[http://www.yucom.org.rs/rest.php?idSek=4&idSubSek=73&tip=galerija&status=prvi 1 godina od podnošenja krivične prijave protiv Dobrice Ćosića]</ref>|Dobrica Ćosić o Albancima}} === Velika Srbija === Ćosića neki optužuju za zagovaranje ideje [[Velika Srbija|Velike Srbije]]. Ćosić sam tvrdi da nikada nije priznavao [[avnojske granice|avnojevske granice]]<ref>http://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Dobrica%20Cosic%2002.doc</ref>, a u razdoblju SFRJ [[1968]]. godine je pisao: {{izdvojeni citat|Svjedoci smo činjenice kako čak i medu srpskim narodom ponovo svijetli stari istorijski cilj i nacionalna ideja - ujedinjenje srpskog naroda u jednu državu.<ref>Tomasevich, "The Serbian Question", str. 39.</ref>}} Zbog te tvrdnje, Ćosic je bio isključen iz [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta]].<ref name="Malcolm">[http://utickibosnjaci.com/video/media/document/393.pdf Povijest Bosne - Noel Malcolm]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U srpnju [[1989]]. godine on je govorio da bi se veliki dijelovi Hrvatske morali "vratiti" Srbiji.<ref>S. Ramet, ''Nationalism and Federalism'', str. 244.</ref> U vreme [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]] Ćosić je pisao o istorijskom cilju ujedinjenja svih Srba u jednu državu: {{izdvojeni citat|To je pitanje sloboda i prava bivstvovanja srpskog etnosa u celini svog duhovnog, kulturnog i istorijskog identiteta bez obzira na sadašnje republičke granice i konstituciju Jugoslavije. Ako se ta sloboda i to pravo ne uvažava, onda nije ostvaren istorijski cilj srpskog naroda – ujedinjenje svih Srba u jednoj državi (...).<ref name="pescanik.net">[http://pescanik.net/wp-content/PDF/upotreba_autoriteta_nauke.pdf Olivera Milosavljević, Upotreba autoriteta nauke: Javna politička delatnost SANU (1986-1992)]</ref>}} [[2012]]. godine Ćosić u svojoj knjizi [[Bosanski rat (knjiga)|Bosanski rat]] o jedinstvenoj srpskoj državi piše sledeće: {{izdvojeni citat|Ako sam, dakle, do polovine 1991. i ja verovao u mogućnost zasnivanja državnog saveza srpskih zemalja, naime, globalnog referendumskog ujedinjenja teritorija koje naseljava srpska većina, razvoj događaja i naročito politika Evropske zajednice i Amerike prema rešenju "jugoslovenske krize" primorali su me da napustim ideju o državi kao savezu srpskih zemalja.<ref>[http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/62558-nam-samo-Markale-fale.html Citati iz Ćosićeve knjige Bosanski rat]</ref>|Ćosić u knjizi [[Bosanski rat (knjiga)|Bosanski rat]]}} === Negiranje zločina i genocida === Ćosić tvrdi da su muslimani ubijali sami sebe prilikom [[Masakr u ulici Vase Miskina|masakra u ulici Vase Miskina]], da bi optužili Srbe pred svetom: {{izdvojeni citat|Zločin u ulici Vase Miskina, kada su pobijeni ljudi i žene koji su čekali u redu za hleb, što je bila muslimanska inscenacija da se prekine Lisabonski sporazum i za to optuže Srbi, da bi se pred svetskom javnošću imao "moralan" i "pravedan" izgovor za vojnu intervenciju NATO-a protiv Srba u Bosni...<ref>Dobrica Ćosić, Bosanski rat (str. 99), Službeni glasnik, Beograd, 2012.</ref>|Ćosić u knjizi [[Bosanski rat (knjiga)|Bosanski rat]]}} Ćosić takođe tvrdi da su muslimani ponovo ubijali sami sebe prilikom [[Masakri na Markalama|masakra na Markalama]], da bi opet "namestili" Srbima pred svetom: {{izdvojeni citat|Grozan događaj! Na sarajevskoj pijaci Markale minama iz minobacača ubijeno je šezdeset osam ljudi i stotinjak ranjeno. Naravno, optuženi su Srbi. Ako bi to bila istina, Karadžić, Mladić, Koljević, Krajišnik treba odmah da podnesu ostavke, Skupština Republike Srpske da osudi taj zločin i sve političke ustanove u SR Jugoslaviji moraju najoštrije da osude taj masakr civila... Moram da proverim ovu užasavajuću vest. Zovem prijatelja Gojka Đoga da čujem njegovo mišljenje jer on je prilično obavešten o zbivanjima u Bosni. "Ni govora o srpskom zločinu. To je muslimanska nameštaljka kao i ona pred pekarom, spremaju nam nešto opasno." Zovem Milorada Ekmečića jer on svaki događaj tumači znanjem i istorijom: "To varvarstvo nikako ne može biti srpsko. To je džihadsko. Samo se u islamskom svetom ratu tako svirepo za Alaha ubijaju i Alahovi vernici." To mi potvrđuje i Nikola Koljević, koji je rekao, čvrsto uveren, da je to muslimanski zločin. "Pred svaki pregovor oni serviraju po neki 'srpski zločin' i idu u Ženevu kao 'srpske žrtve'". General Mladić i svi sarajevski komandanti tvrde da srpski bacači nikako ne mogu da dobace do Markala.<ref>Dobrica Ćosić, Bosanski rat (str. 159-160), Službeni glasnik, Beograd, 2012.</ref>|Ćosić u knjizi [[Bosanski rat (knjiga)|Bosanski rat]]}} Dobrica Ćosić je takođe poznat po negiranju [[masakr u Srebrenici|genocida u Srebrenici]], utvrđenog sudskim presudama: {{izdvojeni citat|Srbofobski, nesavesni i nekim interesom motivisani političari "međunarodne zajednice" - Amerike, Evropske unije i islamskih zemalja, pomoću svojih medija srpske zločine oko Srebrenice proglasili su genocidom... Međutim, i po mom mišljenju, postoje razlozi da se u džihadsku, hašku i tekuću političko-propagandnu "istinu" o Srebrenici ozbiljno posumnja... u Potočarima i Srebrenici nije izvršen genocid nego težak, bestijalan zločin nad zarobljenim Muslimanima, koji se mora osuditi i krivci biti kažnjeni.<ref>Dobrica Ćosić, Bosanski rat (str. 266-267), Službeni glasnik, Beograd, 2012.</ref>|Ćosić u knjizi [[Bosanski rat (knjiga)|Bosanski rat]]}} Nasuprot masakra u Srebrenici, koji nije bio genocid, Ćosić navodi istinsko "genocidno zatiranje srpskog življa" koje se zbilo pre toga u okolini Srebrenice: {{izdvojeni citat|Pre masakra muslimanskih zarobljenika u Potočarima i okolini, polovinom jula 1995. godine, iz "zaštićene zone" Srebrenice muslimanska vojska pod komandom Nasera Orića ubila je na najsvirepiji način 3.262 srpskih žitelja i popalila i opljačkala više od osamdeset podrinjskih sela. U ovom genocidnom zatiranju srpskog življa učestvovala je i masa muslimanskih civila, seljaka. Bio je to 1992. godine pravi masovni pokret Muslimana za ubijanje Srba... Muslimanski seljaci u većini nisu ubijali Srbe oružjem nego sekirama, vilama, pajserima, motkama...<ref>Dobrica Ćosić, Bosanski rat (str. 268), Službeni glasnik, Beograd, 2012.</ref>|Ćosić u knjizi [[Bosanski rat (knjiga)|Bosanski rat]]}} Mnogi od navedenih Ćosićevih argumenata su inače klasična tačka nacionalističke propagande. == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Dobrica Ćosić}} * [http://pescanik.net/2009/04/dobrica-cosic-kobni-otac-nacije/ Dobrica Ćosić, kobni Otac nacije] (kritička biografija) * [http://www.mediaclub.cg.yu/zanimljivi/zanimljivi12-00/12.htm „Ćosićev odbor iz osamdesetih godina zaslužan za pobedu nad Miloševićem“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927044302/http://www.mediaclub.cg.yu/zanimljivi/zanimljivi12-00/12.htm |date=2007-09-27 }} na sajtu „Medija klub“ * [http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2005/decembar/09/V-02-09122005.shtml Boris Tadić: Ja i Čika Dobrica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418002042/http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2005/decembar/09/V-02-09122005.shtml |date=2009-04-18 }}, tekst na sajtu „Kurira“ * [http://www.kurir-info.co.rs/clanak/kurir-11-2008/bez-starca-nema-udarca Bez starca nema udarca („Kurir“, 11. maj 2008.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305142537/http://www.kurir-info.co.rs/clanak/kurir-11-2008/bez-starca-nema-udarca |date=2010-03-05 }} * [http://pescanik.net/2010/04/govor-mrznje-u-srbiji/ Govor mržnje u Srbiji] (YUCOM-ova kolekcija Ćosićevih citata) * [http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/62558-nam-samo-Markale-fale.html Citati iz Ćosićeve knjige Bosanski rat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413221221/http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/62558-nam-samo-Markale-fale.html |date=2012-04-13 }} {{PredsedniciSRJ}} {{Vođe Pokreta nesvrstanih}} {{Dobitnici NIN-ove nagrade}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1921|2014|Ćosić, Dobrica}} [[Kategorija:Predsednici Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Srbije]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SR Srbije]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SFRJ]] [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Srpski esejisti]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Srpski romanopisci]] [[Kategorija:Historijski romanopisci]] [[Kategorija:Akademici SANU]] [[Kategorija:Dobitnici NIN-ove nagrade]] [[Kategorija:Dobitnici Sedmojulske nagrade]] [[Kategorija:Srpski ateisti]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Biografije, Trstenik]] [[Kategorija:Sahranjeni na Novom groblju u Beogradu]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski disidenti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] 9kt5mussq04la9shkcgj67js92n8434 0 60948 42716354 42696878 2026-11-05T02:35:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716354 wikitext text/x-wiki '''Lista LGBT manifestacija''' obuhvata [[parada ponosa LGBT osoba|parade ponosa]], filmske festivale, sportska takmičenja itd. Ovi događaji koje organizuje [[LGBT zajednica]] imaju za cilj promociju jednakih prava za sve osobe različitih [[seksualna orijentacija|seksualnih orijentacija]], [[rodni identitet|rodnih identiteta]] i [[rodno izražavanje|rodnog izražavanja]]. Najčešći simbol koji se vidi na ovim događajima je [[zastava duginih boja]]. Najveći događaj sa 3.5 miliona učesnika i učesnica jeste parada ponosa u [[Sao Paulo|Sao Paulu]]. == Svet == {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="30%" | Naziv ! width="20%" | Mesto ! width="30%" | Website ! width="12%" | Vreme dešavanja ! width="8%" | Prva godina |- |[[Gay Games]] |Različito |[http://www.gaygames.com www.gaygames.com] |leto |1982 |- |[[World Outgames]] |Različito |[http://www.copenhagen2009.org/ www.copenhagen2009.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214235118/http://www.copenhagen2009.org/ |date=2009-12-14 }} |leto |2006 |- |[[Worldpride]] |različito |[http://www.pridelondon.org/about-us/worldpride2012 www.pridelondon.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806153850/http://www.pridelondon.org/about-us/worldpride2012 |date=2010-08-06 }} |leto |2000 |- |[[Coming Out Day]] |Na raznim mestima istovremeno | |11. oktobar |1988 |- |[[Međunarodni dan protiv homofobije]] |Na različitim mestima istovremeno | |17. maj |2005 |} == Evropa == {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="30%" | Naziv ! width="20%" | Mesto ! width="30%" | Website ! width="12%" | Vreme dešavanja ! width="8%" | Prva godina |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Evropi|Evropa]] === |- | [[Rainbow Rampage]] | Evropa | [http://www.rainbowrampage.com/ www.rainbowrampage.com] | jun | |- | [[EuroGames]] | Evropa | [http://www.eurogames.info/ www.eurogames.info] | jul | 2002 |- | [[Europride]] | Evropa | [http://www.europride.info/ www.europride.info] | | 1992 |- | [[Mr Gay Europe]] | Evropa | [http://www.mrgayeurope.com/ www.mrgayeurope.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080207195609/http://www.mrgayeurope.com/ |date=2008-02-07 }} | avgust | 2003 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Austriji|Austrija]] === |- | [[Gay Snowhappening Soelden]] | [[Soelden]] | [http://www.soelden.at/gaysnowhappening/ www.soelden.at/gaysnowhappening] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021015715/http://www.soelden.at/gaysnowhappening/ |date=2007-10-21 }} | mart | |- | [[Identities Queer Film Festival]] | [[Beč]] | [http://www.identities.at/ www.identities.at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226205139/http://www.identities.at/ |date=2009-02-26 }} | jun | |- | [[Life Ball]] | [[Beč]] | [http://www.lifeball.org/ www.lifeball.org] | maj | 1993 |- | [[Regenbogen-Parade]] | [[Beč]] | [http://www.hosiwien.at/parade/parade.html www.hosiwien.at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218123745/http://www.hosiwien.at/parade/parade.html |date=2008-02-18 }} | jul | 1996 |- | [[Regenbogenball]] | [[Beč]] | [http://www.hosiwien.at/regenbogenball www.regenbogenball.at] | januar | 1998 |- | [[EuroSki Pride]] | [[Saalbach]] | [http://www.eurosipride.com www.euroskipride.com]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | mart | 2007 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Belgiji|Belgija]] === |- | [[World Outgames Antwerp 2013]] | [[Antwerp]] | [http://www.woga2013.org/ www.woga2013.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106040300/http://www.woga2013.org/ |date=2014-01-06 }} | avgust | 2013 |- | [[Belgian Lesbian and Gay Pride]] | [[Bruxelles]] | [http://www.blgp.be/ www.blgp.be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126012713/http://www.blgp.be/ |date=2021-01-26 }} | maj | |- | [[NaviGAYtion]] | [[Antwerp]] | [http://www.navigaytion.be/ www.navigaytion.be] | jun | |- | [[EuroGames]] | [[Antwerp]] | [http://2007.eurogames.info/ 2007.eurogames.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122154955/http://2007.eurogames.info/ |date=2009-01-22 }} | 12-15 jul | 2007 |- | [[Swim for Life]] | [[Bruxelles]] | [http://www.swimforlife.be/ www.swimforlife.be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602231727/http://www.swimforlife.be/ |date=2009-06-02 }} | novembar | 1996 |- | [[Brussels Gay and Lesbian Film Festival]] | [[Bruxelles]] | [http://www.fglb.org/FGLB/Le_festival.html www.glb.org/FGLB/Le_Festival.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081111063234/http://www.fglb.org/FGLB/Le_festival.html |date=2008-11-11 }} | januar | 1986 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[položaj LGBT osoba u Bugarskoj|Bugarska]] === |- | [[Sofia Pride]] | [[Sofija]] | http://www.gaypride-bg.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612022253/http://gaypride-bg.com/ |date=2009-06-12 }} | jun | 2008 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Crnoj Gori|Crna Gora]] === |- | [[Montenegro Pride]] | [[Podgorica]] | [http://www.queermontenegro.org/ www.queermontenegro.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407081143/http://queermontenegro.org/ |date=2014-04-07 }} | 21. Oktobar | 2013 |- | [[Merlinka festival|Festival kvir filma 'Merlinka']] | [[Podgorica]] | [http://www.merlinka.com/ www.merlinka.com] | Maj | 2014 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Češkoj|Češka]] === |- | [[Queer Parade]] | [[Brno]] | [http://www.queerparade.cz www.queerparade.cz] | jun | 2008 |- | [[Mezipatra Gay and Lesbian Film Festival]] | [[Prague]] | [http://www.mezipatra.cz www.mezipatra.cz] | novembar | 2000 |- | [[Queer Pride Parade and Festival]] | [[Tábor]] | [http://www.queerprideparadetabor.cz www.queerprideparadetabor.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612102639/http://www.queerprideparadetabor.cz/ |date=2010-06-12 }} | jun | 2009 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Danskoj|Danska]] === |- | [[Copenhagen Pride]] | [[Kopenhagen]] | [http://www.copenhagenpride.dk/ www.copenhagenpride.dk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014174430/http://www.copenhagenpride.dk/ |date=2013-10-14 }} | avgust | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Estoniji|Estonija]] === |- | [[Tallinn Pride]] | [[Tallinn]] | [http://www.pride.ee/ www.pride.ee]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | 2004 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Finskoj|Finska]] === |- | [[Helsinki Pride]] | [[Helsinki]] | [http://www.helsinkipride.fi/ www.helsinkipride.fi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160705120413/http://www.helsinkipride.fi/ |date=2016-07-05 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Francuskoj|Francuska]] === |- | [[Grenoble International Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Grenoble]] | [http://www.vuesdenface.com/ www.vuesdenface.com] | april | |- | [[Gay Pride Lorraine]] | [[Metz]], [[Lorraine (région)|Lorraine]] | [http://gaypridelorraine.free.fr/ www.gaypridelorraine.free.fr] | mart | |- | [[Gay Pride Lyon]] | [[Lyon]], [[Rhône-Alpes]] | [http://www.fierte.net/ www.fierte.net] | jun | |- | [[HappyGaySkiWeek]] | [[Avoriaz]] | [http://happygayholidays.com/ www.happygayholidays.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413192518/http://www.happygayholidays.com/ |date=2009-04-13 }} | | |- | [[L'Existrans]] | [[Pariz]] | [http://www.asbfrance.org/ www.asbfrance.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629033853/http://www.asbfrance.org/ |date=2007-06-29 }} | oktobar | |- | [[Lesbian & Gay Pride Bordeaux]] | [[Bordeaux]] | [http://lgpbordeaux.net/ www.lgpbordeaux.net] | jun | |- | [[Lesbian & Gay Pride Lille]] | [[Lille]] | [http://www.lgplille.org/ www.lgplille.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706004321/http://www.lgplille.org/ |date=2009-07-06 }} | | |- | [[Lesbian & Gay Pride Montpellier]] | [[Montpellier]] | [http://www.montpelliergay.com/ www.montpelliergay.com] | | |- | [[Lesbian & Gay Pride région Centre]] | [[Tours]] | [http://www.lgpregioncentre.org/ www.lgpregioncentre.org] | maj | 2006 |- | [[Marseille Pride]] | [[Marseille]] | [http://www.marseillepride.org/ www.marseillepride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713193658/http://www.marseillepride.org/ |date=2009-07-13 }} | | |- | [[Paris Pride]] | [[Pariz]] | [http://www.inter-lgbt.org/ www.inter-lgbt.org] | jun | |- | [[Solidays]] | [[Pariz]] | [http://www.solidarite-sida.org/ www.solidarite-sida.org] | jul | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Grčkoj|Grčka]] === |- | [[Athens Pride]] | [[Athens]] | [http://www.athenspride.eu/index-en.html www.athenspride.eu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070116102840/http://www.athenspride.eu/index-en.html |date=2007-01-16 }} | jun | 2005 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Holandiji|Holandija]] === |- | [[Amsterdam Gay Skinhead Week]] | [[Amsterdam]] | [http://www.agskins.nl/ www.agskins.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516210157/http://www.agskins.nl/ |date=2014-05-16 }} | april | |- | [[Amsterdam Gay Pride]] | [[Amsterdam]] | [http://www.amsterdamgaypride.nl/ www.amsterdamgaypride.nl] | avgust | |- | [[Leather Pride]] | [[Amsterdam]] | [http://www.leatherpride.nl/ www.leatherpride.nl] | novembar | |- | [[The Midsummer Canal Festival]] | [[Utrecht]] | [http://www.midzomergracht.nl/ www.midzomergracht.nl] | jun | |- | [[The Pink Kermis]] | [[Tilburg]] | [http://www.tilburgsekermis.nl/ www.tilburgsekermis.nl] | | |- | [[Pinkster Tennis Tournament]] | [[Amsterdam]] | [http://smashing-pink.nl www.smashing-pink.nl]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | maj | |- | [[White Party]] | [[Amsterdam]] | [http://www.riedijkproductions.com www.riedijkproductions.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415071711/http://www.riedijkproductions.com/ |date=2009-04-15 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Hrvatskoj|Hrvatska]] === |- | [[Zagreb Pride]] | [[Zagreb]] | [http://www.zagreb-pride.net/ www.zagreb-pride.net] | jun/Jul | 2002 |- | [[Queer Zagreb]] | [[Zagreb]] | [http://www.queerzagreb.org/ www.queerzagreb.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930183256/http://www.queerzagreb.org/ |date=2009-09-30 }} | april/Maj | 2003 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Irskoj|Irska]] === |- | [[Cork Pride]] | [[Cork]] | [http://www.corkpride.com/ www.corkpride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621000635/http://www.corkpride.com/ |date=2009-06-21 }} | kraj maja-jun | |- | [[Alternative Miss Cork]] | [[Cork]] | [http://www.gaycork.com/altmisscork www.gaycork.com/altmisscork]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Feb | |- | [[Dublin Pride]] | [[Dublin]] | [http://www.dublinpride.org/ www.dublinpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134831/http://dublinpride.org/ |date=2016-03-04 }} | jun | |- | [[GAZE - Dublin Lesbian & Gay Film Festival]] | [[Dublin]] | [http://www.gaze.ie/ www.gaze.ie] | | |- | [[Galway Gay Pride]] | [[Galway]] | [http://www.brodireland.com/ www.brodireland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222181446/http://www.brodireland.com/ |date=2008-12-22 }} | |- | [[Limerick Gay Pride]] | [[Limerick]] | [http://www.gaylimerick.com/ www.gaylimerick.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003200711/http://www.gaylimerick.com/ |date=2008-10-03 }} | avgust | 2005 |- | [[Waterford Gay Pride]] | [[Waterford]] | [http://www.gaywaterford.com/ www.gaywaterford.com] | avgust | |- | [[Dublin Gay Theatre Festival|International Dublin Gay Theatre Festival]] | [[Dublin]] | [http://www.gaytheatre.ie/ www.gaytheatre.ie] | maj | 2004 |- | [[Mr Gay Ireland]] | [[Dublin]] | [http://www.queerid.com/mrgayireland www.queerid.com/mrgayireland]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | oktobar | 2005 |- | [[Sligo Gay Pride]] | [[Sligo]] | [http://www.nwprideireland.com/ www.nwprideireland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140216162020/http://nwprideireland.com/ |date=2014-02-16 }} | avgust | 2006 |- | [[Alternative Miss Ireland]] | [[Dublin]] | [http://www.alternativemissireland.com/ www.alternativemissireland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031130022307/http://www.alternativemissireland.com/ |date=2003-11-30 }} | mart | 1987 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba na Islandu|Island]] === |- | [[Reykjavík Gay Pride]] | [[Reykjavík]] | [http://www.gaypride.is/ www.gaypride.is] | avgust | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Italiji|Italija]] === |- | [[European Gay Ski Week]] | [[Pila]] | [http://www.alternative-holidays.com/ www.alternative-holidays.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309102836/http://www.alternative-holidays.com/ |date=2009-03-09 }} | mart | |- | [[Gay Open Tennis]] | [[Milan]] | [http://www.atomoitalia.org/ www.atomoitalia.org] | septembar | |- | [[Gay Village, Italy]] | Rome | [http://www.gayvillage.it/ www.gayvillage.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126175723/http://www.gayvillage.it/ |date=2011-11-26 }} | jun - septembar | |- | [[International Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Torino]] | [http://www.turinglfilmfestival.com/2006/loader.htm www.turinglfilmfestival.com] | april | |- | [[Milan Pride]] | [[Milan]] | [http://www.pridemilano.org/ www.pridemilano.org] | jun | |- | [[Rome Pride]] | Rim | [http://www.romapride.it/ www.romapride.it] | jun | 2000 |- | [[Catania Pride]] | [[Catania]] | | jun | |- | [[Torino Pride]] | [[Turin]] | [http://www.torinopride2006.it/ www.torinopride2006.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060904070820/http://www.torinopride2006.it/ |date=2006-09-04 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Latviji|Latvija]] === |- | [[Riga Pride and Friendship Days]] | [[Riga]] | [http://www2.mozaika.lv/?lang=2&mid2=1 www.mozaika.lv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015103441/http://www2.mozaika.lv/?lang=2&mid2=1 |date=2008-10-15 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Luksemburgu|Luksemburg]] === |- | [[Gay Mat]] | [[Luksemburg (grad)|Luksemburg]] | [http://www.gaymat.lu/ www.gaymat.lu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207065315/http://www.gaymat.lu/ |date=2012-02-07 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Mađarskoj|Mađarska]] === |- | [[Budapest Gay Dignity Procession]] | [[Budimpešta]] | [http://www.budapestpride.hu/ www.budapestpride.hu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701070822/http://www.budapestpride.hu/ |date=2009-07-01 }} | jul | 1997 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Malta]] === |- | [[Malta Gay Pride March]] | [[Valetta]]/[[Paceville]] | | | 2004 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Moldaviji|Moldavija]] === |- | [[Moldova Lesbian and Gay Pride]] | [[Chişinău]] | [http://www.gay.md/ www.gay.md] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114072825/http://gay.md/ |date=2007-11-14 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Nemačkoj|Nemačka]] === |- | [[Christopher Street Day]] | [[Berlin]] | [http://www.csd-berlin.de/ www.csd-berlin.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201123213615/http://www.csd-berlin.de/ |date=2020-11-23 }} | jun | |- | Christopher Street Day | [[Dresden]] | [http://www.csd-sachsen.de/ www.csd-sachsen.de]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | |- | Christopher Street Day | [[Erfurt]] | [http://csd-mitteldeutschland.de/ www.csd-mitteldeutschland.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108195234/http://csd-mitteldeutschland.de/ |date=2016-11-08 }} | August | 2012 |- | Christopher Street Day | [[Hamburg]] | [http://www.hamburg-pride.de/ www.hamburg-pride.de] | jun | |- | Christopher Street Day | [[Minhen]] | [http://www.csd-munich.de/ www.csd-munich.de] | jul | |- | Cologne Leather Pride | [[Köln]] | [http://www.rheinfetisch.de/ www.rheinfetisch.de] | maj - jun | |- | [[Cologne Pride]] | [[Köln]] | [http://www.colognepride.de/ www.colognepride.de] | jul | |- | Come-Together-Cup | [[Köln]] & Berlin & [[Essen]] | [http://www.come-together-cup.de/ www.come-together-cup.de] | jun | |- | [[Easter Leather Gathering & German Mr. Leather]] | [[Berlin]] | [http://www.blf.de/ www.blf.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029045210/http://www.blf.de/ |date=2011-10-29 }} | mart or April | |- | Fantasypride | [[Köln]] | [http://www.fantasypride.de/ www.fantasypride.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928223300/http://www.fantasypride.de/ |date=2007-09-28 }} | jun | |- | [[Festival at Pulverteich]] | [[Hamburg]] | [http://www.heinfiete.de/ www.heinfiete.de] | | |- | [[Folsom Europe Street Fair]] | [[Berlin]] | [http://www.folsomeurope.com/ www.folsomeurope.com] | septembar | |- | [[Frankfurt Gay Pride]] | [[Frankfurt]] | | | |- | [[Friedrichshain Gay & Lesbian Park Party]] | [[Berlin]] | [http://www.parkfest-friedrichshain.de/ www.parkfest-friedrichshain.de] | | |- | [[Gay Games]] Cologne 2010 | [[Köln]] | [http://www.games-cologne.com/ www.games-cologne.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070125231751/http://www.games-cologne.com/ |date=2007-01-25 }} | jul - August 2010 | |- | [[Gay Oktoberfest at Bräurosi]] | | [[München]] | [http://www.mlc-muenchen.de/ www.mlc-muenchen.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010230647/http://www.mlc-muenchen.de/ |date=2008-10-10 }} | septembar | |- | [[Hamburg Pride]] | [[Hamburg]] | [http://www.hamburgpride.com/ www.hamburgpride.com] | | |- | IGLTA World Convention | [[Köln]] | [http://www.iglta.com/ www.iglta.com] | maj | |- | [[International Gay Rubber Weekend]] | [[Berlin]] | [http://www.blf.de/ www.blf.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029045210/http://www.blf.de/ |date=2011-10-29 }} | septembar | |- | International German Bear Pride | [[Köln]] | [http://www.bearparty.de/content/blogsection/11/68/ www.bearscologne.de] | maj | |- | [[Lesbisch-schwules Stadtfest Berlin]] | [[Berlin]] | [http://www.gay-stadtfest.de/ www.gay-stadtfest.de] | jun | |- | [[Run For More Time]] | [[Frankfurt am Main]] | [http://www.lauf-fuer-mehr-zeit.de/ www.lauf-fuer-mehr-zeit.de] | septembar | |- | Snowpride | [[Köln]] | [http://www.snowpride.de/ www.snowpride.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506082903/http://www.snowpride.de/ |date=2009-05-06 }} | januar | |- | [[Sylvester on Mehringdamm]] | [[Berlin]] | [http://www.aha-berlin.de/ www.aha-berlin.de] | decembar | |- | The Night of Lights / Die Nacht der Lichter | [[Köln]] | [http://www.nachtderlichter.de// www.nachtderlichter.de] | novembar - December | |- | [[Verzaubert Queer Film Festival]] | | [[München]] & [[Frankfurt]] & [[Köln]] & Berlin | [http://www.verzaubertfilmfest.com/ www.verzaubertfilmfest.com] | novembar | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Norveškoj|Norveška]] === |- | [[Bergen Pride]] | [[Bergen]] | [http://www.bergengaypride.com/ www.bergengaypride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080816013105/http://www.bergengaypride.com/ |date=2008-08-16 }} | | |- | [[International Gay and Lesbian Filmfestival]] | [[Oslo]] | [http://www.oglff.org/ www.oglff.org] | jun | 1990 |- | [[Skeive dager]] | [[Oslo]] | [http://www.skeivedager.no/ www.skeivedager.no] | jun | |- | [[Stavanger på skeivå]] | [[Stavanger]] | [http://www.skeiva.no/ www.skeiva.no] | septembar | |- | [[Raballder Cup]] | [[Oslo]] | [http://www.raballdercup.com/ www.raballdercup.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915215415/http://www.raballdercup.com/ |date=2008-09-15 }} | mart | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Poljskoj|Poljska]] === |- | [[Kraków Gay & Lesbian Culture Festival]] | [[Kraków]] | [http://www.tolerancja.org.pl/ www.tolerancja.org.pl] | april | 2004 |- | [[Equality Parade]] | [[Varšava]] | [http://www.paradarownosci.pl/ www.paradarownosci.pl] | jun | 2001 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Portugal|Portugal]] === |- | [[Lisbon Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Lisbon]], [[Estremadura]] | [https://web.archive.org/web/20061026065616/http://www.lisbonfilmfest.org/ www.lisbonfilmfest.org] | septembar | |- | [[Lisbon LGBT Pride Parade]] | [[Lisbon]], [[Estremadura]] | [http://portugalpride.org/ www.portugalpride.org] | jun | |- | [[Arraial Pride Party]] | [[Lisbon]], [[Estremadura]] | [http://www.ilga-portugal.pt/ www.ilga-portugal.pt] | jun | |- | [[Porto Pride]] Party | [[Porto]] | [http://www.portopride.org/ www.portopride.org]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828233058/http://www.portopride.org/ |date=2008-08-28 }} | jul (druga nedelja) | |- | [[Porto LGBT Pride Parade]] | [[Porto]] | [http://www.orgulhoporto.org/ www.orgulhoporto.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711163905/https://orgulhoporto.org/ |date=2020-07-11 }} | jul (druga nedelja) | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Rumuniji|Rumunija]] === |- | [[GayFest]] | [[Bucharest]] | [http://www.gay-fest.ro www.gay-fest.ro] | maj/jun | 2004 |- | [[Gay Film Nights]] | [[Cluj-Napoca]] | [http://www.beanangel.ro/sfg/ www.beanangel.ro/sfg] | septembar/oktobar | 2004 |- | [[International Lesby Festival]] | [[Cluj-Napoca]] | [http://estiunica.org/en/content/projects/fil www.estiunica.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626101930/http://estiunica.org/en/content/projects/fil |date=2009-06-26 }} | februar | 2009 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Rusiji|Rusija]] === |- | [[Moscow Pride]] | Moscow | [http://www.moscowpride.ru/ www.moscowpride.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031065607/http://www.moscowpride.ru/ |date=2010-10-31 }} | maj | 2006 |- | [[International Gay and Lesbian Film Festival «Side by Side»]] | [[Sankt Peterburg]] | [http://www.sbsff.com/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813083518/http://www.sbsff.com/en/ |date=2009-08-13 }} | oktobar | 2008 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Srbiji|Srbija]] === |- | [[Belgrade Pride]] | [[Beograd]] | |organizovana je samo jedna parada, koja je nasilno prekinuta. Najavljena je parada za 2010. godinu. | jun, 2001 |- | [[Queer Beograd]] | [[Beograd]] | [http://www.queerbeograd.org/ Queer Beograd Web Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822231333/http://www.queerbeograd.org/ |date=2019-08-22 }} | oktobar | 2004 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Sloveniji|Slovenija]] === |- | [[Ljubljana Pride]] | [[Ljubljana]] | [http://www.ljubljanapride.org/ www.ljubljanapride.org] | jul | 2001 |- | [[Festival gejevskega in lezbičnega filma]] | [[Ljubljana]] | [http://www.ljudmila.org/siqrd/fglf/ Festival gejevskega in lezbičnega filma] | decembar | 1984 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Španiji|Španija]] === |- | [[Sitges Gay Carnival]] | [[Sitges]] | [http://www.gaysitgesguide.com/carnival/index.html www.sitgesgaycarnival.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203114832/http://www.gaysitgesguide.com/carnival/index.html |date=2008-02-03 }} | februar | |- |- | [[Bearcelona]] | [[Barcelona]] | [http://bearcelona.org/ www.bearcelona.org] | mart | |- | [[Barcelona Gay and Lesbian Film Festival]] | [[Barcelona]], [[Catalonia]] | [http://www.gaybarcelona.net/ www.gaybarcelona.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421010014/http://www.gaybarcelona.net/ |date=2009-04-21 }} | jul | |- | [[Carnival Maspalomas]] | [[Maspalomas]], [[Gran Canaria]], [[Kanari]] | [http://maspalomas.com/ www.maspalomas.com] | mart | |- | [[Gay Pride Maspalomas]] | [[Maspalomas]], [[Gran Canaria]], [[Kanari]] | [http://gaypridemaspalomas.com/ www.gaypridemaspalomas.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721122457/http://www.gaypridemaspalomas.com/ |date=2009-07-21 }} | maj | |- | [[Gay Pride Valencia]] | [[Valencia]] | [http://www.lambdavalencia.org/ www.lambdavalencia.org] | jun | |- | [[Ibiza Gay Pride]] | [[Ibiza]] | [http://www.ibizapride.net/ www.ibizapride.net] | jun | |- | [[Pride Barcelona]] | [[Barcelona]] | [http://www.pridebarcelona.org/ www.pridebarcelona.org] | jun | 2009 |- | [[Loveball Festival]] | [[Barcelona]] | [http://www.loveball.info/ www.loveball.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080809072139/http://www.loveball.info/ |date=2008-08-09 }} | avgust | |- | [[Madrid Gay Pride]] | [[Madrid]] | [http://www.madoweb.com/ www.madoweb.com] | | |- | [[Maspalomas Pride]] | [[Maspalomas]], [[Kanarska ostrva]] | [http://www.gaypridemaspalomas.com/ www.gaypridemaspalomas.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721122457/http://www.gaypridemaspalomas.com/ |date=2009-07-21 }} | maj | |- | [[Sleazy Madrid]] | [[Madrid]] | [http://www.sleazymadrid.com/ www.sleazymadrid.com] | april | |- | [[Circuit Festival]] | [[Barcelona]] | [http://www.circuitfestival.net/] | avgust |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Švedskoj|Švedska]] === |- | [[Mr Gay Sweden]] | [[Stockholm]] | [http://www.qx.se/ www.qx.se] | | 1999 |- | [[Stockholm Gay Skinhead Week]] | [[Stockholm]] | [http://www.gayskin.se/sgsw/Home.html www.gayskin.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203054310/http://www.gayskin.se/sgsw/Home.html |date=2008-12-03 }} | | |- | [[Stockholm Pride]] | [[Stockholm]] | [http://www.stockholmpride.org/ www.stockholmpride.org] | | 1998 |- | [[Regnbågsfestivalen]] | [[Malmö]] | [http://www.rfsl.se/malmo/?p=1823 www.rfsl.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224024243/http://www.rfsl.se/malmo/?p=1823 |date=2009-02-24 }} | | 1995 |- | [[HBT-GBG]] | [[Gothenburg]] | [http://www.hbt-gbg.se/ www.hbt-gbg.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160418204711/http://www.hbt-gbg.se/ |date=2016-04-18 }} | | 2007 |- | [[International Swedish Gay Camp]] | izletište u blizini [[Baltičko more|Baltičkog mora]] | [http://www.gaycamp.se/ www.gaycamp.se] | jul | 1983 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Švajcarskoj|Švajcarska]] === |- | [[Luzern Pride]] | [[Luzern]] | [http://www.gay.ch/ www.gay.ch] | jun | |- | [[Swing - Swiss Gay Skiing & Snowboarding Week]] | [[Davos]], [[Graubünden]] | [http://gayskitrips.com/ gayskitrips.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511165805/http://www.gayskitrips.com/ |date=2008-05-11 }} | mart | |- | [[Swiss Gay Pride]] | [[Lausanne]] | [http://pridelausanne.canalblog.com/ pridelausanne.canalblog.com] | | |- | [[Zürich Pride]] | [[Zürich]] | [http://www.csdzh.ch/ www.csdzh.ch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151114195351/http://www.csdzh.ch/ |date=2015-11-14 }} | jun | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Turskoj|Turska]] === |- | [[Lambda Istanbul Pride Week March]] | [[Istanbul]] | [http://www.lambdaistanbul.org/ www.lambdaistanbul.org/] | jun | 2003 |- | [[March Against Homophobia]] | [[Ankara]] | [http://www.kaosgl.org/ www.kaosgl.org] | maj | 2007 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Ujedinjenom Kraljevstvu|Ujedinjeno Kraljevstvo]] === |- | [[Bear Pride London]] | London | http://bearpride.co.uk/ | maj | 2007 |- | [[Belfast Pride]] | [[Belfast]], [[Northern Ireland]] | http://www.belfastpride.com/ | avgust | 1991 |- | [[Birmingham Pride]] | [[Birmingham]] | http://www.birminghampride.com/ | maj | |- | [[Blackpool Pride]] | [[Blackpool]] | http://www.prideblackpool.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713043017/http://www.prideblackpool.com/ |date=2009-07-13 }} | maj | 2006 |- | [[Bourne Free Pride Festival]] | [[Bournemouth]] | http://www.bournefree.co.uk/ | jul | 2003 |- | [[Brighton Pride]] | [[Brighton]] | http://www.brightonpride.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050618075502/http://www.brightonpride.org/ |date=2005-06-18 }} | avgust | |- | [[Cardiff Mardi Gras]] | [[Cardiff]] | http://www.cardiffmardigras.co.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531185552/http://www.cardiffmardigras.co.uk/ |date=2008-05-31 }} | septembar | |- | [[Doncaster Pride]] | [[Doncaster]] | http://www.doncasterpride.co.uk/ | avgust | 2009 |- | [[The London Drag Olympics]] | London | [http://www.thewayoutclub.com/ | april | |- | [[Glasgay! Festival]] LGBT Arts Festival | [[Glasgow]] | http://www.glasgay.co.uk | oktobar | |- | [[Homotopia]] | [[Liverpool]] | http://www.homotopia.net/ | novembar | |- | [[Huddersfield Pink Picnic]] | [[Castle Hill, Huddersfield]] | http://www.thepinkpicnic.co.uk | jul | |- | [[Hull Pride]] | [[Kingston upon Hull|Hull]] | http://www.hullpride.org.uk/ | |- | [[Leeds Pride]] | [[Leeds]] | http://www.leedspride.com/ | avgust | |- | [[Leicester Pride]] | [[Leicester]] | http://www.leicesterpride.co.uk/ | |- | [[Cardiff Lesbian & Gay Ball]] | [[Cardiff]] | http://www.mrgaywales.com/ | maj | |- | [[Lincolnshire Pride]] | [[Lincoln, Lincolnshire|Lincoln]] | http://www.lincolnshirepride.com/ | jul | 2006 |- | [[London Lesbian & Gay Film Festival]] | London | http://www.llgff.org.uk/ | mart | 1986 |- | [[London Pride Festival Fortnight]] | London | http://www.pridelondon.org/ | jun | |- | [[London Pride Parade & Rally]] | London | [http://www.pridelondon.org/ www.pridelondon.org] | jul | |- | [[Manchester Pride]] | [[Manchester]] | [http://www.manchesterpride.com/ www.manchesterpride.com] | avgust | |- | [[Mr Gay UK]] | [[Blackpool]] | http://mrgayuk.co.uk/home {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007191048/http://www.mrgayuk.co.uk/home/ |date=2009-10-07 }} mrgayuk.co.uk | maj-jul | 1993 |- | [[Mr Gay Wales]] | [[Cardiff]] | http://www.mrgaywales.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070308204020/http://www.mrgaywales.com/ |date=2007-03-08 }} mrgaywales.com | maj-jul | 2005 |- | [[National Student Pride]] | UK | http://www.studentpride.co.uk/ | | 2005 |- | [[Nottingham Pride]] | [[Nottingham]] | http://www.nottinghampride.co.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227062035/http://nottinghampride.co.uk/ |date=2009-02-27 }} | jul | 1999 |- | [[Outsiders LGBT Film Festival]] | [[Liverpool]] | http://www.outsidersfilmfestival.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208094359/http://www.outsidersfilmfestival.com/ |date=2008-02-08 }} | Svakog meseca, sa centralnim događajem u oktobru | 2004 |- | [[Oxford Pride]] | [[Oxford]] | [http://www.oxfordpride.org.uk/ www.oxfordpride.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701162604/http://www.oxfordpride.org.uk/ |date=2009-07-01 }} | jul | 2003 |- | [[Cambridge Pink Festival]] | [[Cambridge]] | http://www.pinkfestival.com/ www.pinkfestival.com] | | |- | [[Pride in Aberdeen]] | [[Aberdeen]] | http://www.prideinaberdeen.org.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224060058/http://www.prideinaberdeen.org.uk/ |date=2008-02-24 }} | | |- | [[Pride in Canterbury]] | [[Canterbury]] | http://www.prideincanterbury.org.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713085242/http://www.prideincanterbury.org.uk/ |date=2009-07-13 }} | | |- | [[Pride London]] | London | http://www.pridelondon.org/ | | |- | [[Pride Glasgow]] | [[Glasgow]] | http://www.prideglasgow.co.uk/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | |- | [[Pride Scotia]] | [[Edinburgh]] i [[Glasgow]] | http://www.pride-scotia.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720041553/http://www.pride-scotia.org/ |date=2009-07-20 }} | Početkom leta. Mesto održavanja se menja na dve godine. | |- | [[Reading Pride]] | [[Reading, Berkshire|Reading]] | http://www.readingpride.co.uk/ | septembar | |- | [[Plymouth Pride Event]] | [[Plymouth]] | http://www.plymouthprideevent.co.uk/ | jul 7 | 2007 |- | [[Soho Pride]] | London | [http://www.sohopride.net/] | avgust | |- | Sparkle (transgender celebration) | [[Manchester]] | [http://www.sparkle.org.uk/ www.sparkle.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708035011/http://www.sparkle.org.uk/ |date=2009-07-08 }} | jun / Jul | 2005 |- | [[Stoke Pride]] | [[Stoke-on-Trent]], England | http://www.gaystoke.org.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626132201/http://gaystoke.org.uk/ |date=2009-06-26 }} | avgust | 2008 |- | [[Middlesbrough Gay Pride]] | [[Middlesbrough]] |[https://web.archive.org/web/20080628140151/http://ts1.gazettelive.co.uk/2008/01/middlesbrough_to_host_annual_g.html] | septembar | 2007 |- | [[GFestgayWise LGBT Arts Festival]] | [[London]] | http://www.gaywisefestival.org.uk/index.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430072648/http://www.gaywisefestival.org.uk/index.php |date=2009-04-30 }} | novembar | 2006 |- |} == Amerike == {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="30%" | Naziv ! width="20%" | Mesto ! width="30%" | Website ! width="12%" | Vreme dešavanja ! width="8%" | Prva godina |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Argentini|Argentina]] === |- | [[Buenos Aires Pride]] | [[Buenos Aires]] | [http://www.marchadelorgullo.org.ar/ www.marchadelorgullo.org.ar] | novembar | 1992 | |- | [[International Gay/Lesbian/Trans Film Festival in Argentina]] | [[Buenos Aires]] | [http://www.diversa.com.ar/ www.diversa.com.ar] | oktobar | 2004 | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Brazilu|Brazil]] === |- | [[Festival MixBrasil de Cinema e Video da Diversidade Sexual São Paulo]] | [[São Paulo]] | [http://mixbrasil.com.br/ www.mixbrasil.com.br] | novembar | |- | [[Parada do Orgulho GLBT de São Paulo]] (São Paulo Pride) | [[São Paulo]] | [http://www.paradasp.org.br/ www.paradasp.org.br] | jun | 1996 |- | [[Pride Parade Brasília]] | [[Brasília]], [[Brazilian Federal District|Distrito Federal]] | [http://www.mixbrasil.uol.com.br/ www.mixbrasil.uol.com.br] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118212912/http://mixbrasil.uol.com.br/ |date=2006-11-18 }} | jul | |- | [[Pride Salvador]] | [[Salvador, Bahia]] | [http://www.ggb.org.br/ www.ggb.org.br] | jun | |- | [[Diversity Parade Florianópolis]] | [[Florianópolis, Santa Catarina]] | [http://www.diversidadefloripa.com.br/]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | septembar | |- | [[Pride Rio de Janeiro]] | [[Rio de Janeiro]] | [http://pageoneq.com/news/2007/Hundreds_of_thousands_fill_Rio_for_cel_1015.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018092436/http://pageoneq.com/news/2007/Hundreds_of_thousands_fill_Rio_for_cel_1015.html |date=2007-10-18 }} | oktobar |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Kanadi|Kanada]] === |- | [[AIDS Walk for Life]] | nacionalno | [http://www.aidswalkforlife.ca/Home.htm Scotiabank AIDS Walk for Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813042542/http://www.aidswalkforlife.ca/Home.htm |date=2009-08-13 }} | 14-21 septembar, 2008 | 1996 <small>(Vancouver 1986)</small> |- | [[Bal en Blanc]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | maj | |- | [[Black & Blue Festival]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | oktobar | |- | [[Canadian Rockies International Rodeo]] | [[Calgary]], Kanada | | jun | |- | [[Capital Pride (Ottawa)|Capital Pride]] | [[Ottawa]], Kanada | [http://www.capitalpride.ca Capital Pride] | | |- | [[Calgary Pride]] | [[Calgary]], [[Alberta]] | http://www.pridecalgary.ca | | |- | [[Divers/Cité]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.diverscite.org/ Divers/Cité]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | |- | [[Edmonton Pride]] | [[Edmonton]], [[Alberta]] | [http://www.prideedmonton.org Pride Edmonton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802182147/http://www.prideedmonton.org/ |date=2009-08-02 }} | | |- | [[Fet Fair North]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.ffnto.com/ FFN]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213215938/http://www.ffnto.com/ |date=2009-12-13 }} | | |- | [[Friends For Life Bike Rally]] | [[Toronto]] to [[Montreal]] | [http://www.bikerally.org/ www.bikerally.org] | 26 - 31 jul, 2009 | | |- | [[Global Pride]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.bigrogerevents.com/ http://www.bigrogerevents.com/]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jul (iste nedelje kada i Vancouver Pride) | |- | [[Hot & Dry Weekend]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | maj | |- | [[image+nation]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.image-nation.org/ www.image-nation.org] | novembar | |- | [[Inside Out Film and Video Festival]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.insideout.on.ca/ www.insideout.on.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118220453/http://www.insideout.on.ca/ |date=2006-11-18 }} | | |- | [[Leather Ball & Church Street Fetish Fair]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.mrlt.com/ www.mrlt.com] | avgust | |- | [[London Lesbian Film Festival]] | [[London, Ontario]] | [http://www.llff.ca/] | | |- | [[Mr. Leather Ottawa]] | [[Ottawa]], [[Ontario]] | [http://www.ottawaknights.com/ www.ottawaknights.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501221435/http://www.ottawaknights.com/ |date=2009-05-01 }} | novembar | |- | [[Mr. Leatherman Toronto]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.mrlt.com/ www.mrlt.com] | novembar | |- | [[Mr. Vancouver Leather]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.vancouverleather.com/title/ Vancouver Leather] | novembar | |- | [[Pride Week (Toronto)|Pride Week]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.pridetoronto.com/ www.pridetoronto.com] | jun | 1981 |- | [[Pride London Festival]] | [[London, Ontario]] | [http://www.pridelondon.ca/ www.pridelondon.ca] |- | [[Prism Toronto]] | [[Toronto|Toronto, Kanada]] | [http://www.prismtoronto.com/ http://www.prismtoronto.com/] | jun (istog vikenda kada i Toronto Pride) | |- | [[Rapture: Vancouver]] | [[Vancouver|Vancouver, Kanada]] | [http://www.tfdpresents.com/ http://www.tfdpresents.com/] | jul (istog vikenda kada i Vancouver Pride) | |- | [[Reel Pride]] | [[Winnipeg]], [[Manitoba]] | [http://www.reelpride.org/ www.reelpride.org] | oktobar | 1987 |- | [[Resurrection (Toronto)|Resurrection]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.mrlt.com/mlt_events/index.htm www.mrlt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080429203021/http://www.mrlt.com/mlt_events/index.htm |date=2008-04-29 }} | april |- | [[Saskatoon Pride]] | [[Saskatoon]], [[Saskatchewan]] | [http://www.saskatoonpride.ca/ www.saskatoonpride.ca] | jun 9-17 |- | [[Sudbury Pride]] | [[Greater Sudbury]], [[Ontario]] | [http://www.sudburypride.ca/ www.sudburypride.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429013125/http://www.sudburypride.ca/ |date=2009-04-29 }} | jul/August | 1997 |- | [[tri-Pride (Cambridge, Kitchener, Waterloo)]] | [[Region of Waterloo]], [[Ontario]] | [http://www.tri-pride.ca/ www.tri-pride.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221143551/http://www.tri-pride.ca/ |date=2009-02-21 }} | maj 31-June 7 2009 | 1990 |- | oktobar |- | [[Twist Week End]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | jul | |- | [[Vancouver Pride Festival]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.vancouverpride.ca/ www.vancouverpride.ca] | jul | |- | [[Vancouver Queer Film & Video Festival]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.outonscreen.com/ Vancouver Queer Film & Video Festival] | avgust | |- | [[Victoria Pride Festival]] | [[Victoria, British Columbia]] | [http://www.victoriapridesociety.org/index.html Victoria Pride Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703040924/http://www.victoriapridesociety.org/index.html |date=2009-07-03 }} | jun 28 - jul 5, 2009 | 1994<ref>{{Cite web |title=12th annual Victoria Pride Day Parade & Festival - 2006 |url=http://www.tourismvictoria.com/Content/EN/436.asp?id=3943 |access-date=2009-08-26 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011190316/http://www.tourismvictoria.com/Content/EN/436.asp?id=3943 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Windsor Pride]] | [[Windsor, Ontario]] | [http://www.windsorpride.com/ www.windsorpride.com] | | |- | [[Winnipeg Pride]] | [[Winnipeg]], [[Manitoba]] | [http://www.gaypridewinnipeg.com/ www.gaypridewinnipeg.com] | jun | 1987 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Kolumbiji|Kolumbija]] === |- | [[Marcha de la Ciudadania LGBT]] | [[Bogotá]], [[Colombia]] | [http://www.guiagaycolombia.com/centrolgbt/index.htm/ www.guiagaycolombia.com/centrolgbt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090723055518/http://www.guiagaycolombia.com/centrolgbt/index.htm |date=2009-07-23 }} | jun | 1996 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Meksiku|Meksiko]] === |- | [[Cancún International Gay Festival]] | [[Cancún]], [[Quintana Roo]] | [http://cancungayfestival.com/ www.cancungayfestival.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080901031322/http://www.cancungayfestival.com/ |date=2008-09-01 }} | maj | |- | [[Latin Fever]] | [[Puerto Vallarta]], [[Jalisco]] | [http://www.willgorges.com/ www.willgorges.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609151708/http://www.willgorges.com/ |date=2009-06-09 }} | novembar | |- | [[marcha del orgullo LGBTT]] | [[Mexico City]] | [http://orgullolgbt.info/ www.orgullolgbt.info] | jun | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Peruu|Peru]] === |- | [[Marcha de Orgullo]] | [[Lima]] | [http://www.orgulloperu.net www.orgulloperu.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810113230/http://orgulloperu.net/ |date=2009-08-10 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Portoriku|Portoriko]] === |- | [[Boquerón Pride]] | [[Boquerón, Puerto Rico|Boquerón]] | | jun | |- | [[San Juan Pride]] | [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] | | jun | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u SAD|Sjedinjene Američke Države]] === |- | [[Rainbow Rampage]] | od [[Seattle]]a do San Francisca | [http://rainbowrampage.com/ www.rainbowrampage.com] | septembar | |- | [[AIDS Walk Fort Lauderdale]] | [[Ft. Lauderdale, Florida]] | [http://aidswalk.net/ www.aidswalk.net] | april | |- | [[AIDS Walk Miami]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.kintera.org/faf/home/default.asp?ievent=185930 www.kintera.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210143750/http://www.kintera.org/faf/home/default.asp?ievent=185930 |date=2007-02-10 }} | april | |- | [[AIDS Walk New York]] | [[New York City, New York]] | [http://www.aidswalk.net www.aidswalk.net] | maj | 1986 |- | [[Albuquerque Pride]] | [[Albuquerque, New Mexico]] | [http://www.abqpride.com/ www.abqpride.com] | jun | |- | [[Alegria Events]] | [[New York City]] and [[Fort Lauderdale, Florida]] | [http://alegriaevents.com/ http://alegriaevents.com/] | Year-round (usually during three day holiday weekends) | |- | [[Atlanta Pride]] | [[Atlanta, Georgia]] | [http://atlantapride.org/ atlantapride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218141810/http://atlantapride.org/ |date=2009-02-18 }} | jun/jul | 1971 |- | [[Atlantic Stampede Rodeo]] | [[Gaithersburg, Maryland]] | [https://web.archive.org/web/20090907090154/http://asgra.org/ www.asgra.org] | septembar | |- | [[Austin Pride Parade]] | [[Austin, Texas]] | [http://www.austinprideparade.org/ www.austinprideparade.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207123206/http://austinprideparade.org/ |date=2009-02-07 }} | jun | |- | [[Baltimore Pride]] | [[Baltimore, Maryland]] | [http://baltimorepride.org/ baltimorepride.org] | jun | |- | [[Bear Invasion]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.bearinvasion.com/ www.bearinvasion.com] | avgust | |- | [[Blue Ball (circuit party)|Blue Ball]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://blueballphilly.com/ www.blueballphilly.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710131019/http://www.blueballphilly.com/ |date=2007-07-10 }} | maj | |- | [[Boise Pride]] | [[Boise, Idaho]] | [http://www.boisepride.org/ http://www.boisepride.org/] | avgust | |- | [[Bronx Pride]] | [[Bronx|Bronx, New York]] | [http://bronxpride.org/// http://bronxpride.org/] | jun | |- | [[Brooklyn Pride]] | [[Brooklyn|Brooklyn, New York]] | [http://www.brooklynpride.org// www.brooklynpride.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901051608/http://www.brooklynpride.org/ |date=2009-09-01 }} | jun | |- | [[Culture in Boston, Massachusetts#Events|Boston Pride]] | [[Boston, Massachusetts]] | [http://www.bostonpride.org/ www.bostonpride.org] | jun | |- | [[Triangle Foundation#Camping.OUT|Camping.OUT]] | [[Northern Michigan]] | [http://www.campingout.org/ www.campingout.org] | avgust | 2006 |- | [[Capital Pride (Washington)|Capital Pride]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.capitalpride.org/ www.capitalpride.org] | jun | 1975 |- | [[Capital City Pride]] | [[Olympia, Washington]] | [http://www.capitalcitypride.net] | jun | 1991 |- | [[Cedar Rapids Pridefest]] | [[Cedar Rapids, Iowa]] | [http://www.crglrc.org/crpride/ www.crglrc.org/crpride]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | 1997 |- | [[Central New York Pride]] | [[Syracuse, New York]] | [http://www.cnypride.org/ www.cnypride.org] | jun 20 | |- | [[Charlotte Pridefest]] | [[Charlotte, North Carolina]] | [http://www.pridecharlotte.com/ www.pridecharlotte.com] | jul | |- | [[Cherry Weekend]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.cherryfund.org/ www.cherryfund.org] | jun | |- | [[Chesapeake Pride Festival]] | [[Crownsville, Maryland]] | [http://www.chesapeakepridefestival.org/ www.chesapeakepridefestival.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328150317/http://www.chesapeakepridefestival.org/ |date=2009-03-28 }} | jul 19 | 2008 |- | [[Chicago Bear Pride]] | [[Chicago]], [[Illinois]] | [http://www.glbears.com/ www.glbears.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918202310/http://www.glbears.com/ |date=2008-09-18 }} | maj | |- | [[Chicago Pride Parade]] | [[Chicago]], [[Illinois]] | [http://www.chicagopridecalendar.org/ www.chicagopridecalendar.org] | jun | 1970 |- | [[Christopher Street West]] | [[West Hollywood, Los Angeles, California]] | [http://www.lapride.org/ www.lapride.org] | jun | 1970 |- | [[Cleveland Pride]] | [[Cleveland]], [[Ohio]] | [http://www.clevelandpride.org/ www.clevelandpride.org] | | |- | [[Cleveland Black Pride, BGP]] | [[Cleveland]], [[Ohio]] | [http://www.bgpcleveland.com/ www.bgpcleveland.com]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | |- | [[Colors Light San Diego Rodeo]] | [[San Diego, California]] | [http://sandiegorodeo.com/ www.sandiegorodeo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220040900/http://www.sandiegorodeo.com/ |date=2008-12-20 }} | jun | |- | [[Colossus Weekend]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.guspresents.com/ www.guspresents.com] | jun | |- | [[Columbus Pride]] | [[Columbus, Ohio]] | [http://www.columbuspride.org/ www.columbuspride.org] | jun | 1981 |- | [[Come Out With Pride]] | [[Orlando, Florida]] | [http://www.mbaorlando.org/pages/come-out-with-pride.php/ www.mbaorlando.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806055125/http://mbaorlando.org/pages/come-out-with-pride.php |date=2009-08-06 }} | oktobar | 2004 |- | [[Dallas Pride]] | [[Dallas, Texas]] | [http://www.dallaspride.org/ www.pridedallas.org] |- | [[DC Black Pride]] | [[Washington, D.C.]] | [http://dcblackpride.org/ www.dcblackpride.org] | maj | 1991 |- | [[Delaware Pride]] | [[Rehoboth Beach, Delaware]] | [http://www.delawarepride.org/ www.delawarepride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828232327/http://www.delawarepride.org/ |date=2009-08-28 }} | jun | |- | [[East-Central Minnesota Pride]] | [[Pine City, Minnesota]] | [http://www.menscircle.org/ www.menscircle.org] | jun | 2005 |- | [[Equality Forum]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://equalityforum.com/about.cfm www.equalityforum.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230205427/http://www.equalityforum.com/about.cfm |date=2008-12-30 }} | maj-jun | |- | [[Fantasia Fair]] | [[Boston, Massachusetts]] | [http://www.fantasiafair.org/ www.fantasiafair.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802051556/http://fantasiafair.org/ |date=2009-08-02 }} | oktobar | |- | [[Fantasy Fest]] | [[Key West, Florida]] | [http://www.fantasyfest.net/ www.fantasyfest.net] | oktobar | |- | [[FilmOut San Diego]] | [[San Diego, California]] | [http://filmoutsandiego.com/ www.filmoutsandiego.com] | april | |- | [[Folsom Street East]] | [[New York City, New York]] | [http://folsomstreeteast.org/ www.folsomstreeteast.org] | jun | 1997 |- | [[Folsom Street Fair]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.folsomstreetfair.com/ www.folsomstreetfair.com] | septembar | |- | [[Frameline]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.frameline.org/ www.frameline.org] | jun | |- | [[Ft. Wayne Pride]] | [[Ft. Wayne, Indiana]] | [http://www.fortwaynepride.org/ www.fortwaynepride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503075130/http://www.fortwaynepride.org/ |date=2009-05-03 }} | jul | |- | [[Hartford Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Hartford, Connecticut]] | [http://www.ctglff.org/ www.ctglff.org]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | |- | [[Miami Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.miamigaylesbianfilm.com/ www.miamigaylesbianfilm.com] | april | |- | [[Gay Days at Walt Disney World]] | [[Orlando, Florida]] | [http://www.gaydays.com/ www.gaydays.com] | jun | 1991 |- | [[Gay Easter Parade]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.gayeasterparade.com/ www.gayeasterparade.com] | mart | |- | [[Gay Mardi Gras]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.gaymardigras.net/ Gay Mardi Gras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203000139/http://www.gaymardigras.net/ |date=2012-02-03 }} | February | |- | [[Gay Spring Break]] | [[Key West, Florida]] | [http://www.gayspringbreak.org/ www.gayspringbreak.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009232503/http://www.gayspringbreak.org/ |date=2009-10-09 }} | februar-april | |- | [[Houston Gay Rodeo]] | [[Houston, Texas]] | [http://www.tgra.org/ www.tgra.org] | oktobar | |- | [[Hairrison Street Fair]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.hairrison.org/ www.hairrison.org]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | |- | [[Halloween New Orleans]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.gayhalloween.com/ www.gayhalloween.com] | oktobar | |- | [[Heritage of Pride]] | [[New York City, New York]] | [http://www.hopinc.org/ www.hopinc.org] | jun | 1970 |- | [[Honolulu Rainbow Film Festival]] | [[Honolulu]], [[Hawaii]] | [http://hglcf.org/ www.hglcf.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109130437/http://www.hglcf.org/ |date=2010-01-09 }} | maj | 1989 |- | [[Houston Pride]] | [[Houston, Texas]] | [http://www.pridehouston.org/ www.pridehouston.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090814005115/http://www.pridehouston.org/ |date=2009-08-14 }} | jun | 1979 |- | [[Idapalooza Fruit Jam]] | [[Tennessee]] | [http://www.planetida.com/ www.planetida.com] | jun |- | [[Indy Pride]] | [[Indianapolis, Indiana]] | [http://www.gayindy.org/ www.gayindy.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508160544/http://www.gayindy.org/ |date=2009-05-08 }} | jun | |- | [[International Day of Transgender Visibility]] | razne lokacije | | mart | 2009 |- | [[International Gay & Lesbian Festival]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://www.phillyfests.com/ www.phillyfests.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908100740/http://phillyfests.com/ |date=2008-09-08 }} | jul | |- | [[International Gay & Lesbian Film Fest]] | [[Tampa, Florida]] | [http://www.tiglff.com/ www.tiglff.com] | oktobar | |- | [[International Mr. Leather]] | [[Chicago, Illinois]] | [http://www.imrl.com/ www.imrl.com] | maj | |- | [[Jersey Pride]] | [[Asbury Park, New Jersey]] | [http://www.jerseypride.org// http://www.jerseypride.org/] | jun | |- | [[Jersey City Pride]] | [[Jersey City, New Jersey]] | [http://www.jclgo.org/festival-2009.shtml http://www.jclgo.org/festival-2009.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907080550/http://www.jclgo.org/festival-2009.shtml |date=2009-09-07 }} | avgust | |- | [[Kalamazoo Pride]] | [[Kalamazoo, Michigan]] | [http://www.kalamazoopride.com www.kalamazoopride.com]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | 2007 |- | [[KinkFest]] | [[Portland, Oregon]] | [http://www.kinkfest.org/ www.kinkfest.org] | mart | |- | [[LA Bear Quake]] | [[Los Angeles, California]] | [http://www.bearquake.com/ www.bearquake.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410033307/http://www.bearquake.com/ |date=2022-04-10 }} | jul | |- | [[Lake Tahoe Winterfest]] | [[Tahoe (jezero)|Jezero Tahoe]] (Nevada) | [http://www.LakeTahoeWinterFest.com www.LakeTahoeWinterFest.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828082643/http://www.laketahoewinterfest.com/ |date=2009-08-28 }} | mart |- | [[Las Vegas Pride]] | [[Las Vegas, Nevada]] | [http://www.lasvegaspride.org/] | maj | 1983 |- | [[Lazy Bear Weekend]] | [[Guerneville, California]] | [http://www.lazybearweekend.com www.lazybearweekend.com] | jul | |- | [[Liberty Open]] | New York City | [http://www.metrotennisgroup.com/ www.metrotennisgroup.com] | jul | |- | [[Long Beach Lesbian & Gay Pride]] | [[Long Beach, California]] | [http://www.longbeachpride.com www.longbeachpride.com] | maj | 1983 |- | [[Long Island Pride]] | [[Huntington, New York]] | [http://liprideparade.com/ liprideparade.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205043555/http://liprideparade.com/ |date=2006-12-05 }} | | |- | [[Los Angeles Pride / Christopher Street West]] | [[West Hollywood, Los Angeles, California]] | [http://www.lapride.org/ www.lapride.org] | jun | 1970 |- | [[Los Angeles / Valley Pride]] | [[Studio City, Los Angeles, California]] | [http://www.lavalleypride.org/ www.lavalleypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110305135236/http://www.lavalleypride.org/ |date=2011-03-05 }} | oktobar | 2000 |- | [[LUEY Weekend]] | [[Houston, Texas]] | [http://www.lueyweekend.com/ www.lueyweekend.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831072700/http://lueyweekend.com/ |date=2009-08-31 }} | mart | 1973 |- | [[Madison Pride and MAGIC Picnic]] | [[Madison, Wisconsin]] | [http://www.madisonpride.org/ www.madisonpride.org] | | |- | [[Memorial Day Pensacola Beach Pride]] | [[Pensacola, Florida]] | [http://www.memorialweekendpensacola.com www.memorialweekendpensacola.com] [http://www.gaydaypensacola.com www.gaydaypensacola.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806124156/http://gaydaypensacola.com/ |date=2020-08-06 }} | maj | |- | [[Tidal Wave Pool Party (Bears)]] | [[Orlando Florida (Wet & Wild)]] | [http://www.tidalwaveparty.com] | jun | |- | [[Triangle Foundation#Michigan Lesbian & Gay ComedyFest|Michigan Lesbian and Gay ComedyFest]] | [[Dearborn, Michigan]] | [http://www.comedyfest.org/ www.comedyfest.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202220954/http://www.comedyfest.org/ |date=2010-02-02 }} | mart | |- | [[Mid-Atlantic Leather Weekend]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.leatherweekend.com/ www.leatherweekend.com] | Mid-January (Martin Luther King, Jr. Day Weekend) | 1985 |- | [[Mid-South Pride]] | [[Memphis, Tennessee]] | [http://www.midsouthpride.org/ www.midsouthpride.org] |- | [[Milwaukee LGBT Film & Video Festival]] | [[Milwaukee, Wisconsin]] | [http://www4.uwm.edu/psoa/programs/film/lgbtfilm/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227101100/http://www4.uwm.edu/psoa/programs/film/lgbtfilm/index.html |date=2009-02-27 }} | septembar |- | [[Minnesota AIDS Walk]] | [[Minneapolis, Minnesota]] | [http://www.minnesotaaidswalk.org/ www.minnesotaaidswalk.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709073015/http://www.minnesotaaidswalk.org/ |date=2010-07-09 }} | maj | 1987 |- | [[Apjx]] | | [https://apjx.blogspot.com/ Apjx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210810072053/https://apjx.blogspot.com/ |date=2021-08-10 }} | |- | [[Modesto Pride]] | [[Modesto, California]] | [http://www.spcpride.org/ www.spcpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211185241/http://www.spcpride.org/ |date=2009-02-11 }} | septembar |- | [[MondoHomo Dirty South]] | [[Atlanta, Georgia]] Alternative queer music, arts & culture festival over Memorial Day weekend | [http://www.mondohomo.com/ www.mondohomo.com] | maj | |- | [[Montana Pride]] | [[Montana]] (rotates annually among major Montana towns) | [http://www.qnewsmontana.com/ www.qnewsmontana.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323042745/http://www.qnewsmontana.com/ |date=2009-03-23 }} | jun | |- | [[Pride of Monterey County, Inc.]] | [[Monterey, CA]] | [http://www.montereypride.org/ www.montereypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721101633/http://montereypride.org/ |date=2009-07-21 }} | jul | |- | [[Triangle Foundation#Motor City Pride|Motor City Pride]] | [[Detroit, Michigan]] | [http://www.motorcitypride.org/ www.motorcitypride.org] | prve nedelje juna | |- | [[Nashville Pride]] | [[Nashville, Tennessee]] | [http://www.nashvillepride.org/ www.nashvillepride.org] | jun 20 | 1988 |- | [[NewFest - NY LGBT Film Festival]] | [[New York City, New York]] | [http://www.newfest.org www.newfest.org] | End of May - June | |- | [[New York City Pride]] | [[New York City, New York]] | [http://www.nycpride.org www.nycpride.org] | jun | 1969 |- | [[New Orleans Weekend For Ladies]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.neworleansforladies.com www.neworleansforladies.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519065617/http://www.neworleansforladies.com/ |date=2009-05-19 }} | Fourth of July Weekend Friday - Sunday Thanksgiving Weekend Friday - Sunday | 2008 |- | [[North Carolina Pride]] | [[Durham, North Carolina]] | [http://www.ncpride.org www.ncpride.org] | septembar | 1981 |- | [[Northampton Pride]] | [[Northampton, Massachusetts]] | [http://www.northamptonpride.org/ www.northamptonpride.org] | maj | |- | [[Oklahoma City Pride]] | [[Oklahoma City, Oklahoma]] | [http://www.okcpride.com/ www.okcpride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704122719/http://www.okcpride.com/ |date=2008-07-04 }} | jun | 1988 |- | [[Orlando Bear Bust]] | [[Orlando, Florida]] | [http://www.bearbust.org/ www.bearbust.org]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | | |- | [[OutFest (Ann Arbor)|OutFest]] | [[Ann Arbor, Michigan]] | | avgust | |- | [[OutFest (street festival)|OutFest]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://www.phillypride.org/ www.phillypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000111025439/http://www.phillypride.org/ |date=2000-01-11 }} | oktobar | |- | [[Outfest]] | [[Los Angeles, California]] | [http://www.outfest.org/ www.outfest.org] | jul | |- | [[Out Takes Dallas Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Dallas, Texas]] | [http://www.outtakesdallas.org/ www.outtakesdallas.org] | novembar | 1999 |- | [[Palm Springs Pride]] | [[Palm Springs, California]] | [http://www.pspride.org/ www.pspride.org] | novembar | |- | [[Palm Springs Summer Splash]] | [[Palm Springs, California]] | [http://www.palmspringssummersplash.com www.palmspringssummersplash.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701050141/http://palmspringssummersplash.com/ |date=2011-07-01 }} | jun -avgust | |- | [[Palouse Pride]] | [[Moscow, Idaho]] | [http://www.myspace.com/palouse_pride http://www.myspace.com/palouse_pride] | avgust | |- | [[Philly Black Gay Pride]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://phillyblackpride.org/ www.phillyblackpride.org] | april | 1999 |- | [[Philly Pride Parade & Festival]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://www.phillypride.org/ www.phillypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000111025439/http://www.phillypride.org/ |date=2000-01-11 }} | jun | |- | [[Phoenix Pride]] | [[Phoenix, Arizona]] | [http://www.phoenixpride.org/ wwww.phoenixpride.org] | april | 1981 |- | [[Pines Party]] | [[Fire Island, New York]] | [http://www.fipines.com/ www.fipines.com]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jul | |- | [[Pittsburgh Pride]] | [[Pittsburgh, Pennsylvania]] | [http://glccpgh.org/ www.glccpgh.org] | jun | |- | [[PrideFest (Denver)|PrideFest]] | [[Denver, Colorado]] | [http://www.pridefestdenver.org/ www.pridefestdenver.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216040410/http://www.pridefestdenver.org/ |date=2010-02-16 }} | | |- | [[Pridefest (Ft. Lauderdale)|Pridefest Fort Lauderdale]] | [[Ft. Lauderdale, Florida]] | [http://pridesouthflorida.org/ www.pridesouthflorida.org] | mart | 1978 |- | [[PrideFest (Milwaukee)|PrideFest Milwaukee]] | [[Milwaukee, Wisconsin]] | [http://www.pridefest.com/]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun |- | [[Pride Fest (Bismarck and Mandan, North Dakota)|Pride Fest]] | [[Bismarck, North Dakota]] and [[Mandan, North Dakota]] | [http://www.dakotaoutright.org/ www.dakotaoutright.org] | sredinom leta | |- | [[Pride Northwest]] | [[Portland, Oregon]] | [http://www.pridenw.org/ www.pridenw.org] | jun | |- | [[Pride Santa Cruz]] | [[Santa Cruz, California]] | [http://diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917125738/http://www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/ |date=2009-09-17 }} | jun 1 | |- | [[Pure Heat Atlanta Labor Day Pride]] | [[Atlanta, Georgia]] | [http://www.traxxgirls.com/ www.traxxgirls.com] | avgust-septembar | 2006 | |- | [[Reel Affirmations]] LGBT Film Festival | [[Washington, D.C.]] | [http://www.reelaffirmations.org www.reelaffirmations.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525235737/http://www.reelaffirmations.org/ |date=2009-05-25 }} | oktobar | 1992 |- | [[Triangle Foundation#Reel Pride Michigan|Reel Pride Film Festival]] | [[Royal Oak, Michigan]] | [http://www.reelpridemichigan.org www.reelpridemichigan.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006055043/http://www.reelpridemichigan.org/ |date=2008-10-06 }} | oktobar | |- | Reno Pride | [[Reno, Nevada]] | [http://www.renogaypride.com www.renogaypride.com] | avgust | 1997 |- | Queens Pride | [[Jackson Heights, Queens|Jackson Heights, Queens, New York]] | [http://www.queenspride.com/ www.queenspride.com/] | jun | |- | Rhode Island Pride Festival & Parade | [[Providence, Rhode Island]] | [http://www.PrideRI.com/ www.PrideRI.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610103952/http://www.prideri.com/ |date=2009-06-10 }} | jun | 1976 |- | [[Rites of Spring Parties]] | [[Birmingham, Alabama]] | [http://www.ritesofspring.org/ www.ritesofspring.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090317073812/http://www.ritesofspring.org/ |date=2009-03-17 }} | april | |- | [[Salinas Valley Pride Parade]] | [[Salinas, California]] | [http://www.myspace.com/salinasvalleypride www.myspace.com/salinasvalleypride] | avgust | 2007 |- | [[San Diego Pride]] | [[San Diego, California]] | [http://sandiegopride.org/ www.sandiegopride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001004210/http://www.sandiegopride.org/ |date=2009-10-01 }} | jul | 1980 |- | [[San Diego North County Pride]] | [[Carlsbad, California]] | [http://www.northcountypridesd.org/ www.northcountypridesd.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090716165020/http://www.northcountypridesd.org/ |date=2009-07-16 }} | avgust | 1978 |- | [[San Francisco Pride]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.sfpride.org/ www.sfpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701002157/http://sfpride.org/ |date=2013-07-01 }} | jun | 1970 |- | [[San Jose Pride Parade & Festival]] | [[San Jose, California]] | [http://www.sanjosepride.com/ www.sanjosepride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312073415/http://www.sanjosepride.com/ |date=2009-03-12 }} | jun | |- | [[Santa Cruz Pride Parade & Festival]] | [[Santa Cruz, California]] | [http://www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride// www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917125738/http://www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/ |date=2009-09-17 }} | jun | |- | [[Savannah Pride]] | [[Savannah, Georgia]] | [http://www.savannahpride.org/ www.savannahpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916211758/http://www.savannahpride.org/ |date=2010-09-16 }} | | |- | [[Seattle Black Pride]] | [[Seattle, Washington]] | [https://web.archive.org/web/20090907070244/http://www.seattleblackpride.org/ www.seattleblackpride.org] | jul | |- | [[Seattle Pride]] | [[Seattle, Washington]] | [http://www.seattlepride.org/ www.seattlepride.org] | jun | |- | [[Show Me Pride]] | [[Kansas City, Missouri]] | [http://www.kansascitygaypride.org/ www.kansascitygaypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204061024/http://www.kansascitygaypride.org/ |date=2010-02-04 }} | jun | |- | [[Sizzle Her]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.sizzleher.com/ sizzleher.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210023807/http://www.sizzleher.com/ |date=2010-02-10 }} | Memorial Day Weekend May Thursday - Monday | |- | [[South Carolina Pride]] | [[Columbia, South Carolina]] | [http://www.scpride.org/ www.scpride.org] | | |- | [[Southeast Leatherfest]] | [[Atlanta, Georgia]] | [http://seleatherfest.com/ www.seleatherfest.com] | jun | |- | [[Southern Decadence]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.southerndecadence.net/ www.southerndecadence.net] | septembar | |- | [[Spokane Pride]] | [[Spokane, Washington]] | [http://www.outspokane.com/ www.outspokane.com] | jun | |- | [[St. Louis PrideFest]] | [[St. Louis, Missouri]] | [http://www.pridestl.org/ www.pridestl.org] | jun | 1979 |- | [[St. Pete Pride]] | [[St. Petersburg, Florida]] | [http://www.stpetepride.com www.stpetepride.com] | jun | 2003 |- | [[Staten Island Pride]] | [[Staten Island|Staten Island, New York]] | [http://www.myspace.com/siprideevents www.myspace.com/siprideevents] | maj | |- | [[Sunshine Stampede Rodeo]] | [[Fort Lauderdale, Florida]] | [http://fgra.org/ www.fgra.org] | april | |- | [[Syracuse (CNY) Pride]] | [[Syracuse, New York]] | [http://www.cnypride.org/ www.cnypride.org] | jun | |- | [[Texas Bear Round Up]] | [[Dallas, Texas]] | [http://www.tbru.org/ www.tbru.org] | | |- | [[Tranny Fest]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.trannyfest.com/ www.trannyfest.com] | jun | |- | [[Tucson Pride]] | [[Tucson, Arizona]] | [http://www.tucsonpride.org/ www.tucsonpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829000017/http://www.tucsonpride.org/ |date=2009-08-29 }} | oktobar | |- | [[Twin Cities Pride]] | [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolis]]/[[Saint Paul, Minnesota]] | [http://www.tcpride.org/ www.tcpride.org] | jun | |- | [[Tulsa Pride]] | [[Tulsa, Oklahoma]] | [http://www.tohr.org/ www.tohr.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113053150/http://www.tohr.org/ |date=2009-11-13 }} | jun | 1982 |- | [[United States Gay Open]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.gltf.org/ www.gltf.org] | maj | |- | [[Utah Pride Festival]] | [[Salt Lake City, Utah]] | [http://www.utahpride.org/ www.utahpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312010043/http://www.utahpride.org/ |date=2009-03-12 }} | jun | 1977 |- | [[Virginia - Gay Pride Virginia]] | [[Richmond, Virginia]] | [http://gaypridevirginia.org/ gaypridevirginia.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309090910/http://gaypridevirginia.org/ |date=2009-03-09 }} | septembar | |- | [[White Party|White Party Week]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.whiteparty.org/ www.whiteparty.org] | novembar | |- | [[White Party|White Party Week]] | [[Palm Springs, California]] | [http://www.jeffreysanker.com/ http://www.jeffreysanker.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429051642/http://www.jeffreysanker.com/ |date=2009-04-29 }} | april | |- | [[Winter Party]] | [[South Beach, Florida]] | [http://www.winterparty.com/ www.winterparty.com] | mart | |- | [[Woof Fest]] | [[Fort Lauderdale, Florida]] | [http://www.wooffest.com/ www.wooffest.com] | novembar | |- | [[Youth Pride D.C.]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.youthpridedc.org/ www.youthpridedc.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904113319/http://www.youthpridedc.org/ |date=2009-09-04 }} | maj | 1996 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Venecueli|Venecuela]] === |- | [[Caracas Pride]] | [[Caracas]] | [http://www.lambdavenezuela.org/ www.lamdavenezuela.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101004092957/http://www.lambdavenezuela.org/ |date=2010-10-04 }} | maj | |} == Afrika == {{Sekcija}} == Azija == {{Sekcija}} == Australija sa Okeanijom == {{Sekcija}} == Reference == {{izvori}} == Vidi dalje == * [[Parada ponosa LGBT osoba]] * [[World Pride]] == Vanjske veze == * [http://www.gayscout.com/ gayScout - International Gay Events Calendar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312102921/http://www.gayscout.com/ |date=2014-03-12 }} * [https://web.archive.org/web/20090217014730/http://www.gay-pride.org.uk/index.php The definitive guide to UK LGBTQ Pride] * [http://www.images-gaies.com/ International Photography Gay Pride] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604103048/http://www.images-gaies.com/ |date=2008-06-04 }} * [http://www.gaycityusa.com/pride.htm International Gay Pride Guide] * [http://www.interpride.org/ InterPride] * [http://www.pbase.com/markwp/streetfairs/ Pride Photo Galleries] * [http://www.gay.com/pride/calendar/ Pride events listed at Gay.com] * [http://www.gaytoz.com/united/prides.html Gay Pride calendar] * [http://ukgayguides.co.uk/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=3&id=16&Itemid=37 UK Pride Dates 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521015959/http://ukgayguides.co.uk/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=3&id=16&Itemid=37 |date=2008-05-21 }} * [http://pride.yahoo.com/ Yahoo! Pride] {{LGBT}} [[Kategorija:LGBT manifestacije| ]] [[Kategorija:LGBT kultura|Manifestacije]] rjbbgpqzxaq5mcc6dlrog7j18r2txg6 0 68689 42716274 42391458 2026-11-04T15:19:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716274 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Leathertools.jpg|thumb|Koža]] '''Koža''' je materijal koji se dobiva [[štavljenje]]m sirove životinjske kože. Upotreba životinjske kože je počela u davnoj prošlosti [[čovjek]]a. Kako sirova koža postaje vremenom kruta i lomljiva, to je navelo čovjeka da je obrađuje. Nanjraniji oblik prerade kože se sastojao u dimljenju i podmazivanju [[masti|masnoćom]]. Iz ovih djelatnosti je razvijen [[zanat]], a zatim i industrijska grana - kožarstvo. Kožarstvo je uznapredovalo pronalaskom [[hrom]]nog štavljenja. Pojedini vještački materijali danas zamijenjuju kožu, ali nemaju toliko dobre osobine kao prirodna štavljena koža. Koža može biti prilicno udobna za spavanje. Tako su nekada nasi preci spavali na udobnoj kozi od medjeda lisice itd... == Hemijski sastav == Sirova koža u prosjeku ima sljedeći hemijski sastav: 65% [[voda]], 1% [[masti]], 0,5% [[minerali (nutrijenti)|mineralne supstance]], a ostatak su [[bjelančevine]] ([[kolagen]], [[keratin]] i [[elastin]]). Za industrijsku upotrebu su interesantni samo vlaknaste bjelančevine (kolagen i elastin), a keratin se odstranjuje. == Sirovine == Osnovne sirovine u kožarstvu su kože domaćih životinja ([[govedo|goveđa]] i teleća), [[konj]]ska, [[svinja|svinjska]], [[ovca|ovčija]] koža. Osim toga koriste se i kože nekih [[divlje životinje|divljih životinja]] i gmizavaca.To su koža: zmije,leoparda, tigra, antilope, krokodila i druge... Sirovina je materijal uzet iz prirode bez ikakve obrade. == Održavanje kožnih predmeta == Zavisi od vrste kože i samog predmeta. Kožni nameštaj <ref>{{Cite web |url=http://www.kakopedija.com/kuca-i-dvoriste/namestaj/kako-odrzavati-kozni-namestaj |title=Kakopedija: Kako održavati kožni nameštaj |access-date=2011-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103220528/http://www.kakopedija.com/kuca-i-dvoriste/namestaj/kako-odrzavati-kozni-namestaj |archive-date=2011-01-03 |url-status=dead}}</ref> održava se različito od kožne odeće, na primer. Treba koristiti adekvatna sredstva za određenu vrstu kože od koje je predmet načinjen. Kreme se ne koriste često, kao na primer sprejevi. Izbegavajte vodu, jer ona ubrzava proces pucanja kože. == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Leather}} [[Kategorija:Prirodni materijali]] [[Kategorija:Tekstil]] 7elghdxfv0djlsjkllk6ej3oa63c9nr 0 69227 42716296 42541995 2026-11-04T16:33:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716296 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Crkva (razvrstavanje)}} {{Hrišćanstvo}} '''Crkva''' ({{jez-gr|ἐκκλησία}} [''ekklēsiā''] – „skupština“<ref>{{Cite web |url=http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.14:1:160.lsj |title=Liddell and Scott:ἐκκλησία |access-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501222615/http://artfl-project.uchicago.educgi-bin/philologic/getobject.pl?c.14:1:160.lsj |archive-date=2021-05-01 |url-status=dead}}</ref>) predstavlja [[zajednica|zajednicu]] [[hrišćani|hrišćana]], ljudi koji dele istu [[religija|religiju]] i verovanja. Teološka disciplina koja se bavi crkvom naziva se [[eklesiologija]]. Poimanje crkve se danas prilično razlikuje u okviru različitih hrišćanskih tradicija, kao što su [[katoličanstvo]], [[pravoslavlje]] i [[protestantizam]]. U prvim vekovima kršćanstva je bilo sukobljeno [[ortodoksno]] poimanje crkve, kao hijerarhijski ustrojene univerzalne zajednice podređene [[biskup]]ima, i [[gnostičko]], kao istinsko bratstvo duhovnih ljudi, koji poseduju [[gnoza|gnozu]].<ref name="Gnostička evanđelja"/> U [[ranom hrišćanstvu]] je ideja o crkvi u savremenom smislu bila sasvim tuđa.<ref name="Fromm"/> Tek tokom historijskog razvitka crkva poprima hijerarhijsku organizaciju, i postaje sveta institucija, više od pukog zbroja njenih članova. Kasnije, Crkva posreduje u spasenju, vjernici su njena djeca i samo kroz nju čovjek može postići sigurnost i blaženstvo.<ref name="Fromm"/> Pejgels smatra da održanje hrišćanske tradicije dugujemo organizacijskoj i teološkoj strukturi koju je razvila crkva, i da se glavne religijske [[dogma|dogme]] (vera u jednog [[Bog]]a, [[Hristova muka|Hristovu muku]] i [[Isusovo vaskrsenje|vaskrsenje]], »svetu, univerzalnu i apostolsku crkvu«) podudaraju sa političkim pitanjima u razvoju hrišćanske [[ortodoksija|ortodoksije]].<ref name="Gnostička evanđelja"/> Reč crkva se takođe koristi i za verske [[Crkva (građevina)|građevine]] u kojima se okupljaju vernici. == Pojam == Sama reč crkva je prevod grčke reči ''ekklêsia'', koja je izvorno značila sabor ili okupljanje [[rani hrišćani|prvih hrišćana]]. U Bibliji se ta „zbornica“ božjeg naroda označava pomoću dva termina – ''he ekklêsia'' i ''he synagogê''. I dok su [[Jevreji]] u prvom veku svoju religijsku instituciju nazivali [[sinagoga|sinagogom]], hrišćani, koji su uglavnom govorili grčki, upotrebljavali su reč „ekklesia“. U Novom zavetu taj termin se koristi u nekoliko različitih značenja. On, s jedne strane, upućuje na grupu ljudi – bilo da je tu reč o celokupnoj hrišćanskoj zajednici u jednom gradu ili o vernicima što su se okupili u nekoj kući. S druge strane, u nekim novozavetnim spisima pojam crkve ima i univerzalni, generički smisao, pa se tu onda, pre svega, misli na crkvu svih hrišćana. U svakom slučaju, u rana hrišćanska vremena reč ''ekklêsia'' nikad nije označavala religijsku građevinu ili veroispovest, denominaciju, a to su dve najčešće savremene upotrebe te reči.<ref>[http://www.scribd.com/doc/68546261/Religije-sveta-budizam-hri%C5%A1%C4%87anstvo-islam Religije sveta: budizam, hrišćanstvo, islam]</ref> Reč ''[[ekklesia]]'', veoma poznata u antičkoj grčkoj književnosti, označava javno i u redovnim vremenskim razmacima sazivano sabranje građana jednog grada, s ciljem donošenja ozbiljnih odluka (npr. saziv skupštine koji srećemo u Solonovom zakoniku).<ref name="Зизијулас"/> Suštinska razlika pojma ''ekklesia'' u hrišćanskoj upotrebi je teološka. Reč crkva prati pridev: „crkva Božija“ ili „Hristova“, koji izražava da je izvor pravednosti ne samo sabranje (crkva), već Hrist, odnosno Bog. Ovo donosi suštinsku promenu u grčki smisao crkve: od demokratskog se pretvara u teokratski. Konkretna forma crkve je bilo sabranje radi vršenja [[evharistija|evharistije]].<ref name="Зизијулас"/> [[Jovan Zizjulas|Zizjulas]] smatra da su politički običaji grčke [[demokratija|demokratije]] uticali na organizaciju rane Crkve. Prva organizacija Crkve u Jerusalimu posle [[smrt Isusa|smrti Isusa]] odvija po uzoru na helenske obrasce.<ref name="Зизијулас"/> Izbor Matije kao dvanaestog [[apostol]]a umesto Jude vrši se na osnovu [[žreb]]a, na isti način na koji to predviđa atinski zakonik, kako navodi [[Aristotel]]: od jednog broja kandidata (u slučaju prve Crkve dva kandidata su bili Just i Matija) odabira se žrebom jedan. Neki proučavaoci smatraju da se način izvođenja hrišćanskog sabora ni po čemu ne razlikuje od ustavnog procesa političkih sabranja u antičkoj Grčkoj.<ref name="Зизијулас"/> == Historija == === Rano kršćanstvo === {{main|Rano kršćanstvo}} [[Datoteka:A-Procession-in-the-Catacomb-of-Callistus.jpg|175px|right|thumb|Procesija kroz katakombe sv. Kaliksta u Rimu.]] Rana Crkva je verovala da je ona ikona Carstva Božijeg u svome vremenu.<ref name="Зизијулас">{{Cite web |title=Јован Зизијулас, Јелинизам и хришћанство |url=http://www.verujem.org/pdf/Ziziulas_jelinizam_i_hriscanstvo.pdf |access-date=2013-03-28 |archivedate=2018-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180304143511/http://www.verujem.org/pdf/Ziziulas_jelinizam_i_hriscanstvo.pdf |deadurl=yes }}</ref> U prvom stoljeću su kršćanske zajednice bile izgrađene na nezavisnosti i slobodi svakog pojedinca.<ref name="Fromm"/> Njemački povjesničar [[Hans von Schubert]] govori o nepostojanju ''crkvene organizacije'' u [[1. vijek]]u, kada je prvobitna kršćanska zajednica bila povezana samo "zajedničkom vezom vjere, nade i ljubavi." Budući da su prvi kršćani osjećali da su hodočasnici i stranci na Zemlji, nije bilo potrebe za stalnim ustanovama.<ref>Hans von Schubert, ''Grundzüge der Kirchengeschichte'' (Osnovne povijesti Crkve), Tubingen, [[1904]].</ref> [[Apostol Pavle]] u [[Pavlove poslanice|svojim poslanicama]], koje predstavljaju najdrevnije postojeće tekstove crkvene istorije, svaki put kada koristi termin „crkva“ za oblasti šire od jednog grada (npr. Makedonija, Judeja itd.) se služi množinom (crkve Makedonije, crkve Judeje itd.). Kada se, međutim, izraz „crkva“ odnosi na jedan grad, tada se konstantno upotrebljava jednina (crkva Soluna ili ona koja „obitava“ u Korintu itd.).<ref name="Зизијулас"/> Crkva kao organizovana zajednica za osnovu geografski ima [[grad]]. Crkva kao organizovana zajednica je od nastanka bila [[lokalna Crkva]]. Razne lokalne Crkve nalazile su se u konstantnoj vezi preko poslanika, prepiske (kasnije i putem sabora), ali je u osnovi svaka lokalna Crkva bila [[Autonomija|samoupravna]].<ref name="Зизијулас"/> Tokom [[1. vek]]a su u hrišćanskim zajednicama važnu ulogu imaju [[apostoli]] i učitelji, a naročito [[proroci]].<ref name="Šagi-Bunić">[http://www.scribd.com/doc/60958056/Tomislav-J-%C5%A0agi-Buni%C4%87-Povijest-kr%C5%A1%C4%87anske-literature-svezak-I Tomislav J. Šagi-Bunić - Povijest kršćanske literature (svezak I)] (scribd)</ref> Izvorno su ranohrišćanske crkve bile "harizmatičke zajednice" ([[Ehrman]]). Verovalo se da je svakom članu zajednice dodeljen "dar" [[sveti Duh|Duha]] ([[harizma]]) kako bi pomogao zajednici: postojali su darovi poučavanja, upravljanja, milostinje, lečenja, [[prorok]]ovanja, itd. Ali, kako su [[eshatologija|očekivanja]] skorašnjeg kraja sveta počela da blede, postalo je jasno da mora postojati stroža crkvena struktura, posebno ako je crkva trebalo da postoji dugoročno.<ref name="Ehrman">[http://www.scribd.com/doc/60185745/Bart-Ehrman-Isus-to-nije-rekao Bart Ehrman - Isus to nije rekao] (scribd)</ref> Vremenom, Crkve su počele da imenuju vođe koje će donositi odluke, počela su da se uobličavaju pravila o životu zajednice, upražnjavanju rituala, obučavanju novih članova, itd. Često su se hrišćani okupljali u kućama imućnijih članova, koji su postajali prvi lideri crkve.<ref name="Ehrman"/> Počela su da nastaju i pisana pravila kako crkva treba da bude uređena. Prvo poznato crkveno pravilo, [[Učenje apostola]], napisano je oko [[100]]. godine.<ref name="Ehrman"/> Krajem [[2. vek]]a, pravoverni hrišćani su počeli da određuju objektivne kriterijume za pripadanje crkvi. Svako ko je ispovedao veru, prihvatao obred [[krštenje|krštenja]], učestvovao u [[bogosluženje|bogosluženju]], i pokoravao se [[sveštenstvo|sveštenstvu]], bio je prihvaćen kao [[hrišćanin]]. [[Biskupi]] su iz toga isključivali one koji su stavljali u pitanje ma koji od tri elementa ovog sistema: doktrinu, obred i svešteničku hijerarhiju – a [[gnostici]] su osporavali sva tri.<ref name="Gnostička evanđelja">[http://www.scribd.com/doc/56095362/Elejn-Pejgels-Gnosti%C4%8Dka-evan%C4%91elja Elejn Pejgels - Gnostička evanđelja] (scribd)</ref> Da bi ujedinili različite crkve razbacane po svetu u jedinstvenu organizaciju, [[biskup]]i su odbacili "elitističke" kriterijume za članstvo u crkvi, kao što su procenjivanje kandidata na osnovu duhovne zrelosti ili [[svetost]]i. Da bi postala [[katoličnost|katolička]] (opšta), crkva je odbacila sve oblike elitizma u nameri da obuhvati što veći broj vernika. U tom nastojanju, njene vođe su stvorile okvir u koji su ulazili doktrina, obred i politička struktura, što se pokazalo kao "zadivljujuće efikasan sistem organizacije".<ref name="Gnostička evanđelja"/> Suzbijanjem gnosticizma pravoverne vođe su ustanovile organizovan sistem koji je ujedinjavao sve vernike u jednu institucionalnu strukturu. Jedina podela koju su dozvoljavali unutar zajednice bila je podela na [[sveštenstvo]] i pastvu, i nisu dopuštali nikom da se izuzima od pokoravanja doktrini, obredu i disciplini koju su zavodili sveštenici i biskupi. Gnostičke crkve koje su odbacile taj sistem u korist subjektivnijih oblika religijskog udruživanja preživele su još nekoliko stotina godina.<ref name="Gnostička evanđelja"/> U početku nije crkva bila ta koja je mogla oprostiti [[grijeh]]e već sam [[Bog]].<ref name="Fromm"/> Kasnije je uvedeno pravilo "''[[Extra ecclesiam nulla salus]]''" (izvan crkve nema spasenja); te jedino crkva može ponuditi zaštitu protiv bilo kojeg gubitka [[Božja milost|milosti]].<ref name="Fromm">[http://www.scribd.com/doc/57953649/Erich-Fromm-Dogma-o-Kristu-bit-%C4%87ete-kao-Bog Erich Fromm, Dogma o Kristu] (scribd)</ref> === Srednji vijek === U srednjem veku, Crkvi je bila ideološki stub feudalne [[vlast]]i, najveći zemljoposednik u Evropi i jedna od institucija najdogovornijih za eksploataciju seljaštva.<ref name="Federiči"/> Do XI veka, crkva je postala despotska sila, koja je svoje navodno božansko namesništvo koristila da bi vladala gvozdenom pesnicom i punila svoje riznice pomoću bezbrojnih oblika iznuđivanja.<ref name="Federiči"/> Prodaja oprosta, indulgencija i crvenih položaja, kao i iznošenje svih sakramenata na tržište, bili su uobičajene prakse, od pape do poslednjeg seoskog sveštenika. Korupcija sveštenstva je bila uobičajena u celom hrišćanskom svetu. Sveštenici više nisu sahranjivali preminule, krstili ili davali razrešenja od greha, bez određene nadoknade. Čak je i pričešće postalo predmet cenjkanja, a „ako bi neka nepravdena cena bila odbijena, neposlušni vernik bi bio ekskomuniciran, tako da bi za pomilovanje morao da plati dodatnu sumu, pored one prvobitno tražene“.<ref name="Federiči">{{Cite web |title=Silvija Federiči, Žene i jeres |url=http://kontra-punkt.info/lektira/zene-i-jeres |access-date=2013-02-27 |archivedate=2013-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329040756/http://kontra-punkt.info/lektira/zene-i-jeres |deadurl=yes }}</ref> == Eklesiologija == {{main|Eklesiologija}} === Rana ortodoksna shvatanja === Pravoverni hrišćani su tvrdili kako je čoveku, da bi pristupio [[Bog]]u, neophodna opšta crkva, bez koje bili izgubljeni (»izvan crkve nema spasenja«). Pripadnost crkvi se, pre svega, ogledala u poslušnosti prema [[biskupi]]ma, koji su smatrani [[apostolsko nasleđe|naslednicima apostola]]. ==== Ignatije ==== {{main|Ignjatije Antiohijski}} [[Datoteka:Agape feast 03.jpg|thumb|[[Gozba ljubavi]] (''agape''), rana freska iz [[rimske katakombe|rimskih katakombi]].]] [[Ignjatije Antiohijski|Ignatije]], antiohijski biskup, svoju definiciju crkve zasniva na podređenosti biskupu: {{izdvojeni citat|Neka niko ne čini ništa što se odnosi na crkvu bez biskupa.<ref>Ignatius, Poslanica Smirnjanima 8.1—2.</ref> ... Nezakonito je krštavati ili prirediti agape bez biskupa ... pridružiti se biskupu jeste pridružiti se crkvi; odvojiti se od biskupa jeste odvojiti se ne samo od crkve nego i od samog Boga.<ref>Ignatius, Poslanica Smirnjanima 8.2.</ref>|[[Ignjatije Antiohijski]]}} Ignacije tvrdi da izvan crkvene hijerarhije »nema ničeg što se može nazvati crkvom«.<ref>Ignatius, Poslanica Tralijcima 3.1.</ref> ==== Irenej ==== {{main|Irenej Lionski}} [[Irenej]], lionski biskup, kaže da je jedina prava crkva ona koja svugde »održava isti oblik crkvenog ustrojstva«.<ref>Irenaeus, AH 4.33.8.</ref> Samo opšta crkva nudi »potpun sistem doktrine«. Izvan te crkve nema spasenja: »ona je ulaz u život; svi drugi su lopovi i pljačkaši«.<ref>Irenaeus, AH 3.4.1.</ref> Svi koji odbacuju hrišćansku hijerarhiju su »lažne osobe, zli zavodnici i hipokriti«, koji »govore mnoštvu o onima u crkvi koje oni nazivaju katolicima ili eklezijasticima.«<ref>Irenaeus, AH 3.15.2.</ref> Irenej naziva Crkvu »velikim i slavnim [[tijelo Kristovo|tijelom Kristovim]]« u koje idu i starozavjetni proroci, jer su i oni bili udovi Kristovi. Kao što se, preko naših udova iskazuje djelovanje tijela, ali se lik cijeloga čovjeka ne pokazuje preko jednoga uda nego preko svih, isto tako su i proroci svi unaprijed oslikavali Hrista. Ovo tijelo Kristovo neki, koji »nemaju ljubavi Božje i gledaju na vlastitu korist, a ne na jedinstvo Crkve«, cijepaju, razdjeljuju, ubijaju; »govore o miru a prave rat«, dok u stvari »od njih ne može doći nikakva tako velika reforma kolika je šteta od raskola«.<ref>Irenaeus, Adv. haer. 4, 33, 7</ref> Crkva je obnovljeni [[Raj]] na zemlji: »''Zasađena je Crkva, Raj na ovom svijetu''.«<ref>Irenaeus, Adv. haer. 5, 20, 2</ref> Sa slikom Crkve kao Raja na zemlji usko je povezana slika Crkve kao »djevičanske majke«, koju nalazimo razrađenu prvi put kod Ireneja, a koja odonda postaje zajedničko dobro otačke literature. Zapravo se ideja o Crkvi kao majci i djevici, kao solidna formula za označavanje Crkve, prvi put pojavljuje u [[Poslanica Vijenske i Lionske Crkve|izvještaju o Lionskim mučenicima]] koji je vjerojatno napisao sam Irenej.<ref name="Šagi-Bunić"/> ==== Tertulijan ==== {{main|Tertulijan}} [[Tertulijan]] i njegov učenik [[Hipolit]] su delili mišljenje po kome je crkva jedini čuvar [[istina|istine]]. Poput Ireneja, oni su kao istinu definisali ono što – na osnovi [[kanon]]a i crkvene doktrine – garantuje [[apostolsko nasleđe]].<ref name="Gnostička evanđelja"/> Dok je bio »katolički hrašćanin«, Tertulijan je tvrdio da samo opšta crkva sadrži apostolska pravila vere, poštuje [[kanon Biblije]] i sadrži potvrdu [[apostolsko nasleđe|apostolskog nasleđa]] ispoljenu u crkvenoj hijerarhiji. Tertulijan je optuživao jeretike za kršenje svih ovih pravila. On osuđuje jeretike što su »tabor buntovnika«, koji je odbio da se pokori autoritetu [[biskup]]a. Govoreći u prilog strogoj hijerarhijskoj poslušnosti i pokoravanju, on zaključuje da je »''dokaz strože discipline među nama još jedan dokaz istine''«.<ref>Tertullian, DE PRAESCR. 44.</ref> Međutim, pred kraj života, kada ga je prišao pokretu [[montanist]]a, odbacio je opštu crkvu kao crkvu »apstraktnih« hrišćana. Tertulijan je počeo da pravi razliku između empiričke crkve i duhovnog viđenja crkve. Više nije definisao crkvu na osnovu crkvene organizacije, nego samo pomoću [[sveti duh|duha]] koji je posvećivao pojedinačne pripadnike. On prekoreva [[katolička crkva|katoličku zajednicu]] kao »crkvu određenog broja biskupa«: {{izdvojeni citat|Jer sama crkva, tačno i u principu, jeste duh u kome je trojstvo jednog božanstva, Otac, Sin i Sveti duh ... crkva se okuplja tamo gde je Gospod odredio — duhovna crkva za duhovne ljude — a ne crkva određenog broja biskupa!<ref>Tertullian, De Pudicitia 21.</ref>}} === Gnostička shvatanja === Gnostici su, nasuprot opštim hrišćanima, tvrdili da je najvažniji elemenat crkve [[duhovni]] elemenat, te da se »duhovna crkva« sastoji od svih koji imaju [[gnoza|gnozu]]. ==== Petrova apokalipsa ==== {{main|Koptsko otkrivenje po Petru}} [[Datoteka:Nicaea icon.jpg|thumb|175px|Ikona na kojoj rimski [[car]] i [[episkopos|episkopi]] na [[Prvi nikejski sabor|Prvom nikejskom saboru]] (325) drže simbol vere (381).]] Nasuprot doktrini o prevlasti episkopa, gnostički hrišćani tvrde da ono po čemu se razlikuje prava od lažne crkve nije njen odnos prema sveštenstvu, nego nivo razumevanja njenih članova i kvalitet međusobnih odnosa.<ref name="Gnostička evanđelja"/> [[Koptsko otkrivenje po Petru|Petrova apokalipsa]] kaže da »oni koji su iz života« pošto su prosvetljeni<ref>Petrova apokalipsa 70.24—71.4, u: NHL 340.</ref>, sami umeju da razlikuju šta je pravo a šta lažno. Privučeni znanjem [[gnoza]]<ref>Petrova apokalipsa 71.20—21, u: NHL 340.</ref>, oni niti pokušavaju da vladaju drugima niti se pokoravaju biskupima i đakonima, tim »bezvodnim kanalima«. Umesto toga, oni učestvuju u »mudrosti bratstva koje stvarno postoji ... u duhovnom drugarstvu sa onima ujedinjenim u [[pričest]]i«.<ref>Petrova apokalipsa 79.1—4, u: NHL 343.</ref> ==== Druga rasprava o velikom Setu ==== {{main|Druga rasprava velikog Seta}} [[Druga rasprava o velikom Setu]] slično govori da ono što karakteriše istinsku crkvu jeste zajedništvo njenih pripadnika s Bogom, kao i njihovo međusobno zajedništvo: {{izdvojeni citat|»ujedinjeni prijateljstvom večitih prijatelja, koji ne znaju ni za neprijateljstvo niti za zlo, nego su ujedinjeni mojom gnozom... u prijateljstvu jedan s drugim«.<ref>Druga rasprava velikog Seta 67.32—68.9, u: NHL 337.</ref>|[[Druga rasprava velikog Seta]]}} Oni su bliski kao da su u braku, »duhovnom venčanju«, jer žive »u očinstvu i materinstvu i racionalnom bratstvu i mudrosti« <ref>Druga rasprava velikog Seta 67.2—5, u: NHL 336.</ref> kao oni što se vole kao »srodne duše«.<ref>Druga rasprava velikog Seta 70.9, u: NHL 338.</ref> ==== Svedočanstvo istine ==== {{main|Svedočanstvo istine}} Ranohrišćanki gnostički spis [[Svjedočanstvo istine]] odbacuje kao pogrešna mnoga obeležja opšte crkve (pretenzije na isključiv pristup istini, pokoravanje zakonu i [[vlast]]i, verovanje u [[obred]], i sl.). Autor smatra da poslušnost prema svešteničkoj [[hijerarhija|hijerarhiji]] zahteva od vernika da se pokoravaju »[[slepci vode slepce|slepim vođama]]«, čija vlast dolazi od [[demijurg]]a. Pokoravanje pravilu vere nameće svim hrišćanima jednu inferiornu ideologiju: »Oni kažu, (čak i ako anđeo) dođe s neba, i propoveda vam nešto što vam mi ne propovedamo, neka bude proklet!«<ref>Svedočanstvo istine 73.18—22, u: NHL 415.</ref> Verovanje u [[svete tajne]] pokazuje naivno mađijsko mišljenje: crkveni hrišćani obavljaju [[krštenje]] kao obred posvećenja, u uverenju da su samo oni koji su kršteni »određeni za život«.<ref>Svedočanstvo istine 69.18, u: NHL 414.</ref> Protiv takvih »laži« spis objavljuje da »kad čovek spozna sebe, i Boga, koji je iznad istine, biće spasen.«<ref>Svedočanstvo istine 44.30—45.4, u: NHL 411.</ref> Samo oni koji uvide da žive u neznanju i nauče da se oslobode otkrivanjem ko su, doživljuju [[prosvetljenje]] kao nov život, kao »[[vaskrsenje]]«. Fizički obredi poput krštenja postaju nevažni, jer je »krštenje istinom« nešto drugo: ono se nalazi samo odricanjem od sveta.<ref>Svedočanstvo istine 69.22—24, u: NHL 414.</ref> ==== Autoritativno učenje ==== Ranohrišćanki spis [[Autoritativno učenje]] žestoko napada univerzalno hrišćanstvo oličeno u crkvi biskupa. Pisac napominje da [[Isus]]ova poruka nije zbir odgovora, već ohrabrenje duši na traženje [[Bog]]a<ref>Ibid., 34.20—23, u: NHL 283.</ref>, i pravi hrišćani idu tim putem. Međutim, crkveni hrišćani ne tragaju za Bogom<ref>Ibid., 33.4—34.9, u: NHL 282.</ref> Oni jedino veruju propovedi koju čuju, ne postavljaju pitanja, prihvataju ponuđeno bogosluženje, i ne samo da ostaju neznalice, već »ako naiđu na nekoga ko se raspituje za spasenje«<ref>Ibid., 33.16—17, u NHL 282.</ref>, odmah preduzimaju korake da ga cenzurišu i ućutkaju. Autor kritikuje i pretenzije tih »neprijatelja« da budu »pastiri« duša: {{izdvojeni citat|Oni misle »mi smo njen pastir koji je hrani.« Ali oni nisu shvatili da ona (duša) zna drugi način koji je skriven od njih. Taj njen pravi pastir ju uči gnozi.<ref>Ibid., 32.30—33.3, u: NHL 282.</ref>}} Upotrebljavajući uobičajenu reč za [[biskup]]a (''poimen'' - »pastir«), autor kritikuje pripadnike [[sveštenstvo|sveštenstva]], koji ne shvataju da istinski hrišćanin ima direktan pristup [[Hrist]]u, istinskom pastiru duše, i nije mu potrebno njihovo vođstvo.<ref name="Gnostička evanđelja"/> Niti ti pastiri shvataju da prava crkva nije vidljiva, nego da »ona ima nevidljivo, duhovno telo« <ref>Ibid., 32.30—32, u: NHL 282.</ref> te joj pripadaju samo [[duhovni]]. Povrh svega, ti hrišćani (»nepripadnici« istinske crkve) piju [[vino]], imaju [[polni odnos|polne odnose]] i bave se običnim poslovima kao pagani. Da bi opravdali svoje ponašanje, ugnjetavaju i kleveću one koji su postigli [[gnoza|gnozu]] i koji upražnjavaju odricanje. Autor izjavljuje: {{izdvojeni citat|Oni nas ne interesuju kad nas (blate). I mi ne obraćamo na njih pažnju kad nas proklinju. Kad nam bacaju sramotu u lice, mi ih gledamo i ne govorimo. Jer oni rade svoj posao, a mi idemo gladni i žedni.<ref>Ibid., 27.6—15, u: NHL 280.</ref>}} === Valentinska shvatanja === Iako [[Valentin]] i njegova škola pripadaju širem pokretu gnosticizma, po pitanju crkve su imali zasebno shvatanje. Valentinci su zauzeli srednji stav između univerzalnih hrišćana i radikalnih gnostika, koji su tvrdili da predstavljaju istinsku crkvu optužujući jedni druge da su jeretici. Suprotstavljajući se pokušaju pravovernih da ih obeleže kao nepripadnike, valentinovci su insistirali na pripadnosti crkvi. Ali valentinci su među sobom vodili žestoku polemiku o statusu univerzalnih hrišćana. Njihovo neslaganje oko tog pitanja bilo je toliko ozbiljno da su se podelili u dve različite frakcije.<ref name="Gnostička evanđelja"/> ==== Istočna škola ==== Istočna grana valentinaca je govorila da univerzalni hrišćani ne pripadaju crkvi, »Hristovom telu«. Oni su tvrdili da je [[Hristovo telo]], crkva, »čisto duhovno«, i sastoji se samo od onih koji su [[duhovni]], koji su primili gnozu. [[Teodot]], veliki učitelj Istočne škole, definisao je crkvu kao »izabranu rasu«,<ref>Clemens Alexandrinus, EXCERPTA 4.1.</ref> onih »izabranih pre osnutka sveta«.<ref>Ibid., 41.2.</ref> Njihovo spasenje je bilo sigurno, predodređeno i isključivo. Kao i Tertulijan u svojim kasnijim godinama, Teodot je učio da samo oni koji su primili neposrednu duhovnu [[inspiracija|inspiraciju]] pripadaju »duhovnoj crkvi«.<ref>Ibid., 24.1—2.</ref> ==== Zapadna škola ==== Ali [[Ptolomej]] i [[Herakleon]], vodeći učitelji Zapadne škole valentinaca, nisu se s tim slagali. Nasuprot Teodotu, tvrdili su da se »Hristovo telo«, crkva, sastoji od dva različita elementa, duhovnog i neduhovnog. To znači, objašnjavali su oni, da i gnostički i negnostički hrišćani pripadaju istoj crkvi. Navodeći [[Isusove izreke|Isusovu izreku]] »''[[mnogo je zvanih, malo izabranih]]''«, objašnjavali su da hrišćani koji nemaju [[gnoza|gnozu]] – velika većina – jesu oni mnogi koji su zvani. Oni, gnostički hrišćani, pripadaju malom broju izabranih. Herakleon je učio da je njima Bog dao duhovno razumevanje radi ostalih – da bi bili u stanju da uče »mnoge« i da ih uvedu u gnozu.<ref>Heracleon, Frag. 37—38, u: Origen, COMM. JO. 13.51—13.53.</ref> Hrist je u crkvi sastavio i duhovne i neduhovne hrišćane da bi na kraju svi postali duhovni.<ref>Irenaeus, AH 1.8.3—4.</ref> U međuvremenu, i jedni i drugi su pripadali jednoj crkvi; i jedni i drugi su krštavani; i jedni i drugi su prisustvovali bogosluženju; i jedni i drugi su se ispovedali na isti način. Razlikovali su se samo po nivou razumevanja. Da bi ilustrovao te odnose, Herakleon daje simbolično tumačenje crkve kao [[hram]]a – oni koji su bili obični hrišćani molili su kao Leviti, u dvorištu hrama, isključeni iz tajne. Samo oni koji su imali gnozu mogli su da uđu u mesto »sveto nad svetima«. Ipak, jedan hram – crkva – obuhvatao je oba mesta za [[molitva|molitvu]].<ref>Heracleon, Frag. 13, u: Origen, COMM. JO. 10.33.</ref><ref>Za anlalizu videti: E. Pagels, The Johannine Gospel in Gnostic Exegesis (Nashville, 1973), 66—74.</ref> === Post-nikejska shvatanja === {{main|Četiri obeležja crkve}} [[Datoteka:Christianity major branches.svg|250px|right|thumb|Uprošćen prikaz grananja hrišćanske crkve.]] [[Četiri obeležja Crkve]], donešena na [[Nikejski sabor|Nikejskom saboru]], podrazumijevaju četiri karakteristike koje se pripisuju hrišćanskoj Crkvi – ''„jedna, sveta, saborna i apostolska Crkva“''. Ova obeležja se odnose na četiri suštinska aspekta Crkve: * [[jedinstvo]], * [[svetost]], * [[sabornost]] i * [[apostol]]stvo. Na ova obeležja se pozivaju mnoge [[hrišćanske denominacije]], jer ona potiču iz [[Nikejski simbol vere|Nikejskog simbola vere]]. == Odnos crkve i države == Pošto je crkva tokom svog postojanja pretendovala na [[vlast]] nad ljudima koji joj pripadaju (i često je imala), pitanje odnosa crkve i [[sveštenstvo|sveštenstva]] sa [[država|državnim]] vlastima bio je uzrok mnogih sporova i, često, [[rat]]ova. Tokom [[srednji vek|srednjeg veka]] postojala su dva osnovna tipa odnosa između crkve i svetovne vlasti: * Primat državne vlasti nad crkvenom ([[cezaropapizam]]), koji je postojao u [[Vizantija|Vizantiji]], gde je poglavar svetovne vlasti ([[car]]) faktički bio poglavar crkve ([[papa]]): on je imenovao crkvenog poglavara, [[carigradski patrijarh|carigradskog patrijarha]]. Carevi su se često mešali u dogmatske sporove, regulišući [[dogma|dogmu]] i [[ritual]]e ediktima i [[zakon]]ima. Takva situacija je postojala u [[Istočno rimsko carstvo|Istočnom rimskom carstvu]] iz vremena prvih vaseljenskih sabora (počevši od borbe protiv [[arijanstvo|arijanstva]]), tokom kojih su crkvena lica apelovala na cara u rešavanju [[dogma]]tskih, [[obred]]nih i crkvenih pitanja. Konačno, takva odredba je bila sadržana u Kodeksu i Novelama [[Justinijan I|cara Justinijana]], koji je rekao da je „izvor sveg bogatstva crkve velikodušnost cara“. * Primat crkvene vlasti nad državnom ([[papocezarizam]]), je počeo da se formira na teritoriji [[Zapadno rimsko carstvo|Zapadnog rimskog carstva]] posle njegove propasti. Ovu ideju je prvi put formulisao episkop hiponski [[Avgustin]] u svom delu ''[[O državi Božjoj]]'': osnovna ideja ovog rada, koji je napisan nakon zauzimanja [[Rim]]a od strane [[Goti|Gota]] i inspirisan tim događajem, jeste zamena državnog jedinstva [[Rimsko carstvo|Rimskog carstva]] duhovnim jedinstvom pod vođstvom Crkve. Konačno, ova teza se pojavila u pismu pape [[Gelazije I|Gelasija I]] caru [[Anastasije I|Anastasiju I]], koje je dobilo naziv po svom početku ''Duo sunt''. U tom pismu papa je upravo istakao da postoje dve vlasti: svetovna i duhovna, i da duhovna vlast ima veću težinu. Ova dva tipa odnosa su našla svoju pravnu formulaciju u dva oblika: [[simfonija (teologija)|simfonija]] i [[konkordat]]. Simfonija je prvi put bila formulisana u [[6. vek]]u u šestoj [[Justinijan I|Justinijanovoj]] noveli. Konkordat se prvi put spominje u [[12. vek]]u (Vormski konkordat). Tokom [[Novi vijek|novog veka]] javlja se novi odnos: * odvojenost crkve i države ([[sekularizam]]), koji je postao preovlađujući u savremenim demokratskim društvima. == Savremena obilježja == [[Datoteka:Aya sofya.jpg|thumb|[[Aja Sofija]], nekada najveća hrišćanska bogomolja, potom džamija pa muzej.]] [[Nemačka|Nemački]] [[teolog]] i [[socijalna filozofija|socijalni filozof]] Ernst Trelč je naveo sledeće karakteristike crkve: # pripadnost crkvi je zasnovana na rođenju ili [[krštenje|krštenju]]; # crkva je inkluzivna, otvorena za sve koji žele da joj pristupe; # crkva teži univerzalizmu, to jest da joj pristupi što veći broj ljudi; # u crkvi postoji [[hijerarhija]] i [[birokratija|birokratski]] aparat; # [[spasenje]] se zadobija putem božanske milosti, a milost se prenosi putem sakramenata; # [[sveštenik|sveštenici]] su posebno rukopoloženi za obavljanje sakramenata; # crkva nastoji da se prilagodi široj [[društvo|društvenoj zajednici]]; # izvorno [[otkrovenje]] nije jedini kriterijum [[istina|istine]]; # crkveni [[obred]] je formalan, sledi određenu proceduru. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Episkopos]] * [[Eklesiologija]] * [[Četiri obeležja crkve]] {{Commonscat|Christianity}} [[Kategorija:Crkva]] [[Kategorija:Organizacije]] [[Kategorija:Kršćanski pojmovi]] d98nlfufjs4tunniydlll6ag52oh2jp 0 70920 42716261 42692940 2026-11-04T13:35:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716261 wikitext text/x-wiki '''Karikature [[Muhamed]]a''' su 12 crteža objavljenih u [[Danska|danskim]] novinama "[[Jilands-Posten]]" [[30. septembar|30. septembra]] [[2005]]. godine, preuzete kasnije u [[Norveška|norveškom]] časopisu "[[Magazinet]]", [[Nemačka|nemačkom]] "Di Veltu", [[Francuska|francuskom]] "Frans soar". Karikature su satirična ilustracija članka koji je, između ostalog, govori o samocenzuri i slobodi govora. Članak je naglasio izjavu jednog danskog pisca da ne postoji ilustrator u Danskoj koji bi pristao da nacrta ilustracije u jednoj dečjoj knjizi o Muhamedu, osim anonimno. Među 12 karikatura na jednoj se sugeriše da Muhamed ima skrivenu bombu u turbanu. Ove karikature su se pretvorile u veliki međunarodni incident. Jedanaest islamskih zemalja (uključujući je zahtevalo hitne mere danske vlade protiv inkriminisanih novina. [[Libija|Libijska]] i [[Saudijska Arabija|saudijska]] vlada su povukle ambasadore iz Danske, a Libija je zatvorila ambasadu u [[Kopenhagen]]u. Međunarodna organizacija islamskih zemalja traži uvođenje sankcija [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] protiv Danske, a širom Bliskog istoka se pale danske zastave. Vlasnik [[Francuska|francuskog]] "Frans soar" je otpustio glavnog urednika zbog objavljivanja karikatura. Jiland posten je poslao dva ([http://www1.jp.dk/indland/doku/jp_aabent_brev.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325024926/http://www1.jp.dk/indland/doku/jp_aabent_brev.pdf |date=2009-03-25 }} [http://www.jp.dk/meninger/ncartikel:aid=3527646] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060419110939/http://www.jp.dk/meninger/ncartikel:aid=3527646 |date=2006-04-19 }}) otvorena pisma muslimanima, u kojima objašnjava da ilustracija nije bila usmerena da uvredi ikoga, i žali zbog nastalih neprijatnosti. == Islamska tradicija == Islam zabranjuje verniku da pravi slike, skulpture ili na drugi način prikazuje lik Muhamedov, iz bilo kog razloga. Ovo je strogo naređeno jer postoji zabrinutost zbog mogućeg ikonopoklonstva - obožavanja ikona koje mogu voditi do obožavanja proroka umesto jedinog boga, [[Alah]]a. == Početak == Karikature su prvi put objavljene krajem septembra [[2005]]. godine. Otprilike dve nedelje kasnije oko 3500 ljudi je mirno protestvovalo u [[Kopenhagen]]u. Novembra iste godine, nekoliko evropskih novina su ponovo objavile karikature što je prouzrokovalo nove proteste. Štrajk radnika je tada počeo u [[Pakistan]]u i nekoliko organizacija je javno kritikovalo [[Danska|dansku]] vladu. Dodatni protesti, pretvoreni u demonstracije, su održani u januaru [[2006]], i kasnije istog meseca je započet [[bojkot]] [[Danska|danske]] robe. Nekoliko islamskih zemalja je povuklo svoje [[ambasador]]e iz [[Danska|Danske]], i demonstracije, od kojih nekoliko agresivnih, su nastavljene. Demonstracije su nastavljene u februaru, i danska ambasada u [[Damask]]u, glavnom gradu [[Sirija|Sirije]], je spaljena od strane demonstranata. == Uzrok problema == === Debata o samoj cenzuri === 17. septembra [[2005]]. godine, [[danska]] novina ''Politiken'' ja objavila članak pod nazivom "Dyb angst for kritik af islam" <ref>http://politiken.dk/VisArtikel.sasp?PageID=397712{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ("Duboki strah od kritikovanja Islama"). Članak je bio o problemu na koji je nailazio pisac Kåre Bluitgen, koji nije mogao da nađe ilustratora koji je bi bio spreman da radi sa njim i ilustruje Bluitgenovu dečiju knjigu "Koranen og profeten Muhammeds liv" („Kuran i život proroka Muhameda“). Tri karikaturiste i ilustratora su odbili piščevu ponudu, sve dok jedan slikar nije pristao da radi anonimno. Prema Bluitgenu: :''Jedan od umetnika je odbio da sarađuje navodeći primer ubijenog filmskog direktora Tea van Goga u [[Amsterdam]]u, dok je drugi odbio odazivajući se na napad profesora na Karsten Nibur Institutu u [[Kopenhagen]]u. Oktobra 2004, profesor je napadnut od strane pet nepoznatih napadača koji su bili protiv profesorovog čitanja [[Kuran]]a publici koja se sastojala od hrišćana i nemuslimana na pomenutom institutu.''<ref>TV 2 (Danska)|http://nyhederne.tv2.dk/article.php?id=1424089 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202822/http://nyhederne.tv2.dk/article.php?id=1424089 |date=2013-10-29 }}</ref> Odbijanje prva tri umetnika da sarađuju je protumačeno kao primer samocenzure i to je dovelo do debate u samoj [[Danska|Danskoj]], pri kojoj su drugi slučajevi sa istim razlozima prijavljeni. Komičar Frank Hvam je izjavio da se ne bi usudio da satiriše Kuran na televiziji, dok su prevodioci kolekcije eseja kritičnih prema [[islam]]u radili svoj posao samo pod uslovom potpune anonimnosti. === Objavljivanje karikatura === 30. septembra [[2005]], dnevne novine objavljuje članak pod nazivom "Muhammeds ansigt" "<ref>http://www.jp.dk/login?url=indland/artikel:aid=3293102:fid=11146</ref>("Lice Muhameda"). Članak se sastojao od 12 satiričnih karikatura (od kojih je samo nekoliko prikazivalo Muhameda) i prateći tekst autora Fleming Roza koji je komentarisao sledeće: :''Neki Muslimani odbijaju da prihvate moderno sekularno društvo. Oni zahtevaju posebne povlastice, i institiraju na posebne pažnje kada su u pitanju njihova religijska osećanja. To je potpuno nekompatibilno u društvu sa modernom demokratijom i slobodom govora, u kojem morate biti spremni na mogućnost da ćete naići na uvrede i ismejavanja. Naravno nije uvek lepo i prijatno za oči, i to ne znači da religiju, bilo koju religiju, treba ismevati po svako cenu, ali to je manje vašno u ovom kontekstu. [...] mi smo na veoma klizavom putu gde niko ne zna kakav će epilog imati samocenzura. Zato su Jiland-Posten novine pozvale članove Danske Unije karikaturista da nacrtaju Muhameda onako kako ga vide.[...]''<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.aiu.dk/avisnet/show.php?id=812 |access-date=2010-01-04 |archivedate=2020-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200426030543/https://aiu.dk/avisnet/show.php?id=812 |deadurl=yes }}</ref> Nakon poziva novina oko četrdesetak umetnika da daju svoju interpretaciju i viđenje kako bi Muhamed izgledao, dvanaest sledećih karikatura je izabrano: * Lice Muhameda kao deo islamskog simbola [[Zvezda i polumesec|zvezde i polumeseca]]. Njegovo desno oko je deo zvezde, dok polumesec okružuje njegovu bradu i lice. * Muhamed sa bombom u svom [[turban]]u, kojoj je upaljen fitilj i na kojoj su ispisane islamske zapovesti. Od svih karikatura ova se smatra najkontroverznijom. * Muhamed stoji i iznad glave mu je [[oreol]] u obliku polumeseca. * Apstraktna karikatura sa polumesecima i [[Davidova zveda|Davidovom zvezdom]] i pratećom pesmom koja govori i ženama kao potčinjenim članovima društva. * Muhamed kao lutalica negde u pustinji i u pozadini je nacrtano sunce koje zalazi. Takođe u pozadini je i magare. * Uplašeni karikaturista koji nervozno želi da nacrta lik Muhameda, i pritom gleda iza ramena da neko ne naiđe. * Dva ljuta Muslimana koji izgledaju kao da idu u bitku sa mačevima i bombama, i Muhamedom pored njih, koji im govori „Opušteno, to je samo karikatura nekog nevernika“. * Dečak koji izgleda arapskog porekla, stoji ispred table u učionici, i gestikulira ka ispisanim rečima na persijskom jeziku [[farsi]]. U prevodu sa [[farsi]]ja reči ispisane na tabli znače „Redakcijski tim Juliand Posten novina je grupa provokatora“. Dečak je označen kao Muhamed. Ovo se vidi kao uvreda, jer se karikaturom smatra da je Muhamed tek druga generacija imigranata u Danskoj, umesto da je Muhamed osnivač [[islam]]a. * U sledećoj karikaturi Muhamed je nacrtan sa crnom prevlakom preko očiju, i mačevima, dok iza njega stoje dve žene obavijene u crnom, sa potpuno otvorenim očima. * Muhamed na oblaku, pritom pozdravljajući tek pristigle bombaše samoubice sa rečima „Ctanite, stanite, ponestalo nam je devica“. Ovo aludira na moguće nagrade bombaša samoubice za svoja dela protiv nevernika u [[Sveti rat|svetom ratu]]. * Na poslednjoj karikaturi je autor Kare Bluitgen sa [[turban]]om na glavi u koji upada pomorandža sa napisom ''Publicitet''. U njegovoj ruci je slika Muhameda, koja aludira na njegovu dečiju knjigu o Kuranu i Muhamedu. U danskom jeziku postoji izreka ''Pomorandža u turbanu'', što se prevodi kao nepredviđena sreća, ali u ovom kontekstu dodano kao nepredviđena sreća u pogledu njegove knjige koja ovim karikaturama dobija besplatni pulicitet. U centru dvanaest karikatura: * Red od sedam kriminalaca koje svedok ne može da identifikuje. Međutim kad se bolje pogleda oni u redu gde bi trebalo da stoje kriminalci su Hipik, danski političar Pia Kjersgard, [[Isus Hrist]], [[Buda]], [[Muhamed]], Indus, i autor dečije knjige Kare Bluitgen, koji jedini drži naslov „Kareova kancelarija za odnose sa javnošću, molim vas zovite i dajte nam ponudu“. == Islamska tradicija == Mnogi mislumani veruju da bilo kakvo grafičko prikazivanje religijskih figura ili nekad i ljudskih tela je neprimerno. Međutim Kuran, islamska sveta knjiga, nigde direktno ne zabranjuje grafičko prikazivanje ljudskih figura, već zabranjuje samo svaku vrstu obožavanja. Direktna zabrana grafičkog prikazivanja svetih figura je nađena samo u Haditu, tradiciji koja se prenosi verbalnim putem sa generacije na generaciju. Postoje na hiljade hadita, od kojih se mnoge smatraju slabim u osnovi da bi se primenjivale. Tako da svako gledanje na ove karikature može da se vidi kao lični izbor. Gledišta sa kojeg se posmatraju grafička prikazivanja u muslimankih društvima su različita od društva do društva. Muslimani šiiti su tradicionalno veoma tolerantni u pogledu grafičkog prikazivanja religijskih ljudskih figura, dok su muslimani suniti manje tolerantni u ovom pogledu. Međutim većina modernih muslimana danas veruje da su portreti, fotografije, filmovi i ilustracije koje prikazuju religijske figure potpuno dozvoljene. Samo neke sunitske interpretacije islama su protiv ove vrste umetnosti. Većina staromodnih muslimana, i današnji muslimani ekstremisti koji uzimaju sve za razlog svetog rata, imaju stavove koji se protive prikazivanju religioznih figura. Uvredljive satirične slike ili fotografije su već drugi slučaj, kako su protumačene ove karikature. Pokazivanje nepoštovanja Muhamedu i [[islam]]u se smatra huljenjem. Prema Bi-Bi-Si-ju [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/default.stm BBC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060205021314/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/default.stm |date=2006-02-05 }} elemenat koji povezuje terorizam i Muhameda je ono što muslimani smatraju veoma uvredljivim. <ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4678220.stm</ref> == Reakcije muslimanskih zemalja == Veliki broj muslimana je gnevan zbog objavljivanja ovih karikatura. Ovaj gnev je ispoljen u velikom broju javnih protesta, novina, članaka, imejlova i SMS poruka u raznim arapskim državama i islamskim zemljama. Iako su autori ovih karikatura javno rekli da ne vide Muhameda kao teroristu, mnogim muslimanima je ovo teško da poveruju kada jedna od karikatura pokazuje Muhameda sa bombom u turbanu kojoj je upaljen fitilj. Arapi i muslimani smatraju da na Zapadu postoje dvostruki standardi. Naime, vređanje [[islam]]a i muslimana spada pod slobodu govora, dok se smatra potpuno nedoličnim govoriti o rasizmu i semitimizmu. Ovo je i napisao kolumnista Mohamed al-Šaibani u dnevnim [[kuvajt]]skim novinama Al-Kabas. == Hronologija događaja == === 2005 === ==== Septembar ==== ===== 30. septembar ===== * Karikature sa likom propovedača Muhameda u raznim situacijama su objavljene u [[Danska|danskim]] novinama. ==== Oktobar ==== ===== 9. oktobar ===== * Islamsko Društvo Danske zahteva da se novine izvine svima muslimanima i da uklone karikature. ===== 14. oktobar ===== * 3500 ljudi se okuplja u mirnim protestima ispred kancelarije novina u [[Kopenhagen]]u. * Dvojici umetnika iz grupe koje je nacrtalo 12 karikatura je preporučeno da se sklone jedno vreme iz javnosti nakon dobijanja najava ubistava. ===== 17. oktobar ===== * ''El Fagr'' je objavio 6 karikatura ===== 19. oktobar ===== * Jedanaest ambasadora zahteva sastanak sa premijerom Danske [[Anders Fog Rasmusen]]om i traže od njega da se distancira od karikatura, kao i od drugih derogatornih komentara protiv [[islam]]a u danskim medijima. Premijer odbija da se sastane sa ambasadorima na osnovu da on ne može da se meša i slobodu govora koju poseduju mediji. ===== 28. oktobar ===== * Danska policija dobija pozive u kojima grupe musimana protestvuju protiv karikatura i navode da su karikature namerno objavljene kako bi se rugalo islamu, nešto što Danski zakon zabranjuje (§ 140). ==== Novembar ==== * Od novembra do decembra: Delegacija nekolicine hodža iz Islamskog Društva Danske putuje na [[Bliski istok]] kako bi se posvetila veća pažnja karikaturama. * U novembru još jedne danske novine objavljuju karikature. <ref>http://www.dr.dk/Nyheder/Indland/2006/01/04/161736.htm}} </ref> ===== 3. novembar ===== * Nemačke novine ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'' [http://www.faz.net/s/homepage.html] objavljuju jednu od karikatura. ===== 24. novembar ===== * Specijalna komisija [[Ujedinjene nacije|Ujediljenih Nacija]] za slobodu religije i religijskih verovanja i Specijalna komisija za moderne oblike rasizma, rasne diskriminacije, ksenofobije i sličnih netolerancija zahteva od danske misije pri Ujedinjenim nacijama da dostave zvanični stav i raport o slučaju sa karikaturama. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.um.dk/NR/rdonlyres/E4612A0B-470A-4E55-B332-5BA106E25C71/0/HenvendelsefraFNspecialrapportoereritegningesagen.pdf |access-date=2006-02-18 |archivedate=2006-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060218060627/http://www.um.dk/NR/rdonlyres/E4612A0B-470A-4E55-B332-5BA106E25C71/0/HenvendelsefraFNspecialrapportoereritegningesagen.pdf |deadurl=no }}</ref> ==== Decembar ==== ===== 2. decembar ===== * [[Pakistan]]ska politička stranka Džamat-e-Islam objavljuje nagradu od $ 10000 bilo kome ko ubije nekog od autora karikatura. Kasnije je otkriveno da je ovo samo trač. ===== 7. decembar ===== * Štrajk zaposlenih započinje u Pakistanu usled objavljivanja karikatura. * Luis Arbur, Visoki Sekretar ujedinjenih Nacija za Ljudska Prava je izrazila zabrinutost oko karikatura i rekla da Ujedinjene nacije moraju da dalje ispituju moguće kršenje religijskih prava.<ref>http://www.brusselsjournal.com/node/546</ref> ===== 19. decembar ===== * Dvadeset i dva nekadašnja Danska ambasadora kritikuju premijera Danske za odbijanje da se sastane sa jedanaest ambasadora. * Savet Evrope kritikuje Dansku vladu što koristi termin slobode govora kao razlog za odbijanje da se suoči sa rastućim gnevom nastalog usled objavljivanja karikatura.<ref>http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&trh=20051220&hn=27685</ref> ===== 29. decembar ===== * [[Arapska Liga]] kritikuje dansku vladu što se ne izjašnjava povodom slučaja. === 2006 === ==== Januar ==== ===== 1. januar ===== * Premijer Danske u svom novogodišnjem obraćanju naciji naglašava da se religija i sloboda govora poštuju u [[Danska|Danskoj]]. ===== 10. januar ===== * Norveški hrišćanski magazin ''Magazinet'' objavljuje karikature. ===== 22. januar ===== * Novine ''Briselski Žurnal'' objavljuje karikature. ===== 23. januar ===== * Danska vlada dostavlja zvanični izveštaj Ujedinjenim nacijama koje su taj izveštaj tražile 24. novembra 2005. godine. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.um.dk/NR/rdonlyres/00D9E6F7-32DC-4C5A-8E24-F0C96E813C06/0/060123final.pdf |access-date=2006-02-18 |archivedate=2006-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060218054430/http://www.um.dk/NR/rdonlyres/00D9E6F7-32DC-4C5A-8E24-F0C96E813C06/0/060123final.pdf |deadurl=yes }}</ref> ===== 26. januar ===== * Državljani [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] počinju [[bojkot]] danskih proizvoda. * [[Saudijska Arabija]] opoziva svog ambasadora u [[Danska|Danskoj]]. * Norveški ministar inostranih poslova šalje otvoreno pismo svojim ambasadorima na [[Bliski istok|Bliskom istoku]] u kojem navodi da je jedan od stubova Norveškog društva sloboda govora, ali je izrazio žalost da novine koje su objavile karikature ''Magazinet'' su iskoristile to i time oskrnavile poštovanje prema muslimanima.<ref>http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&trh=20060128&hn=29124|org=Zaman {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121224133902/http://www.zaman.com/?bl=international&alt=&trh=20060128&hn=29124%7Corg=Zaman |date=2012-12-24 }} Online</ref> ===== 28. januar ===== * Danski ambasador u Saudijskoj Arabiji je intervjuisan od strane [[Asošijeted Pres]]a i tokom intervjua kritikuje ''Juland Posten'' novine za neobazrivo i nepromišljeno objavljivanje karikatura, kao i nepoznavanje [[Islam]]a, iako u tom trenutku [[Danska]] vlada još uvek nije javno dala svoj stav prema slučaju. * Organizacija Islamske Konferencije je izjavila da je [[Danska]] vlada odmah trebala da reaguje i osudi karikature. ===== 29. januar ===== * [[Libija]] zatvara svoju ambasadu u [[Danska|Danskoj]]. * Danska vlada izjavljuje da je Danski ambasador u Saudijskoj Arabiji tokom itervjua dao svoje lično mišljenje, a ne danske vlade ili danske države. Danska Narodna Partija zahteva da se ambasador kazni. * Danski ambasador u [[Jordan]]u je pozvan na saslušanje. * Predsednik [[Avganistan]]a [[Hamid Karzai]] navodi da je objavljivanje karikatura velika greška, i nada se da će ovo biti primer medijima da u budućnosti budu obazriviji i odgovorniji. * Zastava Danske je spaljena na [[Zapadna Obala|Zapadnoj Obali]] u gradovima Nablus i Hebron. * [[Jemen]]ski Sastav Predstavnika vlade osuđuje karikature. * [[Bahrein]] osuđuje karikature. * [[Sirija]] osuđuje karikature. * Novi napad na veb sajt novina koje su prvobitno objavile karikature ''Juland Posten''. * Novine ''Ekstra Bladet'' objavljuje članak u kome otkiva da je Danska Muslimanska Asocijacija putovala na [[Bliski istok]] i širila priču kako reprezentuje 200 000 danskih muslimana, dok u stvarnosti broj članova ove grupe je 15 000. <ref>http://ekstrabladet.dk/VisArtikel.iasp?PageID=332460{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Palestinski Pokret Islamski Džihad izdaje državljanima [[Danska|Danske]], [[Norveška|Norveške]] i [[Švedska|Švedske]] 48 sati da napuste [[Zapadna Obala|Zapadnu Obalu]] i pojas [[Gaza|Gaze]]. ===== 30. januar ===== * ''Juland Posten'' novine objavljuju pismeno izvinjenje na danskom i arapskom jeziku. U izvinjenju novine se ne izvinjavaju za objavljivanje karikatura, već za vređanje religijskih osećanja muslimana širom sveta. * Naoružani Palestinci iz grada Fata upadaju u prostorije [[Evropska unija|Evropske unije]] u pojasu Gaze. <ref>http://en.wikinews.org/wiki/Fatah_Assaults_European_Union_Office</ref> * Premijer Danske izvaljuje da se on lično distancira od karikatura, ali i dalje zauzima stav da danska vlada ne može da se meša u slobodu govora. <ref>http://politiken.dk/VisArtikel.iasp?PageID=433523{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Egipat]]ski parlament traži od stanovništva da nastave sa bojkotom danskih proizvoda. * Evropska unija podržava Dansku navodeći da će bilo kakav bojkot danskih proizvoda dovesti do kršenja svetskih trgovinskih pravila. <ref>http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D8FF4R0O0.htm?campaign_id=apn_home_down&chan=db</ref> * Danski [[Crveni Krst]] nagoveštava moguće evakuisanje danskih radnika u [[Jemen]]u i pojasu Gaze nakon primanja smrtonosnih poruka i pretnji. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.iht.com/articles/2006/01/30/news/denmark.php |access-date=2006-01-31 |archivedate=2006-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060131022729/http://www.iht.com/articles/2006/01/30/news/denmark.php |deadurl=no }}</ref> * ''Juland Posten'' novine objavljuju drugo otvoreno pismo ovog puta na danskom, arapskom i engleskom jeziku i pokušava da smiri situaciju i objasni svoje razloge za objavljivanje karikatura još u septembru [[2005]]. * Naoružana lica upadaju u kancelarije Evropske unije u pojasu Gaza i prete kidnapovanjem zaposlenih ukoliko ne dobiju zvanično izvinjenje oko karikatura od Evropske unije. ===== 31. januar ===== * Nakon intervjua sa glavnim i odgovornim urednikom ''Juland Posten'' novina na arapskoj Al-Džeziri televizijskoj mreži objavljuje se javnosti da se njegovo izvinjenje muslimanima nije emitovalo na arapskom jeziku. <ref>http://politiken.dk/VisArtikel.iasp?PageID=433585}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Danska Muslimanska Asocijacija navodi da je zadovoljna izvinjenjima i da će uraditi sve što je u moći kako bi se odnosi popravili. <ref>http://www.dr.dk/Nyheder/Indland/2006/01/30/230859.htm</ref><ref>http://www.dr.dk/Nyheder/Indland/2006/01/31/074932.htm</ref> * Pretnja bombom uredništvu ''Juland Posten'' novina dovodi do evakuacije istih. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.berlingske.dk/indland/artikel:aid=690126/ |access-date=2010-01-04 |archivedate=2006-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060204211533/http://www.berlingske.dk/indland/artikel:aid=690126/ |deadurl=yes }}</ref> * Ministarstva spoljnih poslova sedamnaest islamskih zemalja ponavlja da zahtevaju izvinjenje zvanične danske vlade i da ih uveri da se nešto ovako neće ponoviti. <ref>http://politiken.dk/VisArtikel.iasp?PageID=433677|org=Politiken{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Danski premijer Anders Fog Rasmusen održava pres konferenciju na danskom i engleskom jeziku u kojem traži od Danaca da ne dolivaju ulje na vatru. On hitno poziva muslimane u Danskoj da pomognu u poboljšavanju odnosa. Takođe ponavlja da je sloboda govora u Danskoj veoma važan deo društva i da danska vlada nije u poziciji da se meša u to šta mediji objavljuju. On navodi da želi da se vrati na dijalog i razrešenje situacije. <ref>http://www.stm.dk/Index/dokumenter.asp?o=3&n=0&d=2495&s=1</ref> * Parlament [[Bahrein]]a zahteva da se kraljica Danske Margreta II izvini, i isto zahteva i od danske vlade. Ako im se zahtevi ne ispune oni navode da će bojkotovati danske proizvode i ukinuti izvoz nafte od 159 000 barela na dan u dogovoru sa ostalim državama [[Golfski Zaliv|Golfskog Zaliva]]. <ref>http://www.gulf-daily-news.com/Story.asp?Article=134089&Sn=BNEW&IssueID=28317|org=Gulf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029163038/http://www.gulf-daily-news.com/Story.asp?Article=134089&Sn=BNEW&IssueID=28317%7Corg%3DGulf |date=2007-10-29 }} Daily News</ref> Ono što je ironično je to da je Danska zemlja koja isključivo izvozi naftu te ona ne bi gubila nikakvim sakcionisanjm zalivskih država. Naprotiv, cene nafte bi u tom slučaju kojim [[Bahrein]] preti, skočile što bi išlo u korist [[Danska|Danske]]. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/da.html#Econ |access-date=2010-01-04 |archivedate=2004-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041212092903/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/da.html#Econ |deadurl=yes }}</ref> * Lider [[Hamas]]a Adnan Asfur zahteva da se kazne autori karikatura. <ref>http://politiken.dk/VisArtikel.iasp?PageID=433733{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Bivši predsednik [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Amerilkih Država]] [[Bil Klinton]] navodi da se plaši da će se antisemitimizam preokrenuti u antiislamizam i kritikuje karikature kao ruganje [[Islam]]u. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://news.yahoo.com/s/afp/20060130/pl_afp/denmarkislamqatar_060130151546 |access-date=2006-02-04 |archivedate=2006-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060204114114/http://news.yahoo.com/s/afp/20060130/pl_afp/denmarkislamqatar_060130151546 |deadurl=no }}</ref> * [[Rusija|Ruski]] predsednik [[Vladimir Putin]] navodi u svom govoru u [[Kremlj]]u da danska vlada koristi slobodu govora kao plašt kojim krije one koji vređaju muslimane. * [[Island]]ske novine ''DV'' objavljuju šest od pomenutih 12 karikatura. * Nemačke novine ''Dnevne novine'' (''Die Tageszeitung'') objavljuju dve karikature. ==== Februar ==== ===== [[1. februar]] ===== * Francuske novine Frans Soir (''France Soir'') objavljuje karikature, i dodaje jednu svoju karikaturu. Glavni i odgovorni urednik Žak LeFrank biva otpušten popodneva istog dana od strane vlasnika novina Rejmond Laka, koji je Francusko-Egipatskog porekla. <ref>http://weekly.ahram.org.eg/2001/550/eg2.htm|org=Al-Ahram{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Nemački nedeljnik Svet (''Die Welt'') objavljuje nekolicinu od 12 karikatura <ref>{{de}}http://www.welt.de/data/2006/02/01/839667.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207012346/http://www.welt.de/data/2006/02/01/839667.html |date=2006-02-07 }}</ref>, kao i nemačke novine Tagesšpil (''Tagesspiegel'') i Berlinske Novine (''Berliner Zeitungs''). * [[Italija]]nski nedeljnik La Štampa (''La Stampa'') objavljuje karikature. * [[Španija|Španski]] nedeljnik El Periodiko iz [[Katalanija|Katalanije]] (''El Periódico de Catalunya'') objavljuje karikature. * [[Holandija|Holandske]] novine NRC Handelsblad (''NRC Handelsblad'') i Elsevir (''Elsevier'') objavljuju karikature. * [[Danska]] ambasada u [[Damask]]u, glavnom gradu [[Sirija|Sirije]], biva evakuisana usled anonimne pretnje telefonom o sakrivenoj bombi. <ref>{{da}}http://politiken.dk/VisArtikel.iasp?PageID=434444|org=Politiken{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Sirija]] opoziva svog ambasadora u [[Danska|Danskoj]]. * [[Finska|Finski]] ministar spoljnih poslova kritikuje [[Danska|Dansku]] vladu na sporom reagovanju oko prašine koja se digla povodom objavljivanja karikatura. * Ruska pravoslavna crkva i Ruski Muftijat kritikuju evropske novine na ponovnom objavljivanju karikatura. * [[Čečenija|Čečenski]] ratni kriminalac, političar i terorista [[Šamil Basajev]] osuđuje karikature. * Kancelarije novina ''Juliand-Posten'' koje su prvobitno objavile karikature su ponovo evakuisane usled pretnji bombama. <ref>{{da}}http://politiken.dk/VisArtikel.iasp?PageID=435025|org=Politiken{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Muslimanska grupa od uticaja u [[Malezija|Maleziji]] zahteva od malezijske vlade da počne bojkot danskih proizvoda. <ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/home/feeds/afx/2006/02/01/afx2490632.html |title=Archive copy |access-date=2010-01-04 |archive-date=2006-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060203033552/http://www.forbes.com/home/feeds/afx/2006/02/01/afx2490632.html |url-status=dead}}</ref> * Portparol [[Indonezija|indonezijskog]] ministarstva inostranih poslova osuđuje karikature, i navodi da sloboda govora ne bi smela da se koristi zarad vređanja. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.thejakartapost.com/detailnational.asp?fileid=20060202.C02&irec=1 |access-date=2010-01-04 |archive-date=2006-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060206043730/http://www.thejakartapost.com/detailnational.asp?fileid=20060202.C02&irec=1 |dead-url=yes }}</ref> * Kratka [[SMS]] poruka koja je krenula da cirkuliše [[Danska|Danskom]] informiše o spaljivanju [[Kuran]]a u podne, 4. februara u centru [[Kopenhagen]]a. ===== [[2. februar]] ===== * [[Nemačka|Nemačke]] novine Vreme (''Die Zeit'') objavljuje karikature na stranici 5. <ref>{{de}}http://www.zeit.de/2006/06/D_8anemark_neu | author=Jörg Lau | org=Die Zeit</ref> * Premijer [[Danska|Danske]] se pojavljuje na arapskoj TV mreži [[Al-Arabija]]. Snimak je napravljen 1. februara. * [[Jordan]]ske novine Al-Šihan objavljuju neke karikature. Glavni i odgovorni urednik biva otpušten tog istog dana. <ref>{{da}}http://ekstrabladet.dk/visartikel.iasp?pageID=333239|org=Ekstra{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Bladet</ref><ref>http://www.spiegel.de/politik/ausland/0,1518,398885,00.html|org=Spiegel Online</ref> * Novine u [[SAD]] Njujork San objavljuje dve karikature (''New York Sun''). <ref>http://michellemalkin.com/archives/004435.htm</ref> * [[Belgija|Belgijske]] novine Le Soar (''Le Soir'') objavljuju karikature. <ref>http://www.jp.dk/indland/artikel:aid=3532456|org=Jyllands-Posten{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Francuska|Francuske]] novine Svet (''Le Monde'') objavljuju crtež [[Muhamed]]ovog lica nacrtanog od slova i reči koje čitaju ''Ja ne smem da crtam Proroka!''. * [[Švajcarska|Švajcarske]] novine Le Temps (''Le Temps'') i Ženevski Tribjun (''Tribune de Genève'') objavljuju karikature, kao i [[Mađarska|mađarske]] novine Mađar Hirlap (''Magyar Hirlap''). * [[Portugal]]ske novine Publiko objavljuju jednu karikaturu, i to onu najkontravezniju, Muhamed sa upaljenim fitiljem bombe u [[turban]]u. * Ministarstvo inostranih poslova Danske savetuje svoje državljane da napuste pojas [[Gaza|Gaze]]. * Mulah Krekar navodni lider Ansar al-Islam koji živi u [[Norveška|Norveškoj]] naziva ove karikature pozivom na rat i navodi da ''smo mi, Muslimani, spremni na ovo''. <ref>http://pub.tv2.no/nettavisen/verden/article550497.ece|org=TV2{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Nettavisen</ref> * U zajedničkoj izjavi [[biskup]]i Rimske katoličke crkve pet nordijskih zemalja navode ''da iznova neki ljudi misle da su njihovi stavovi iznad svih drugih i da misle da mogu da kažu bilo šta bez respekta i obzira drugih ljudi i religija(...) Naša saosećanja idu našoj braći Muslimanima širom sveta''. <ref>http://www.katolsk.no/nyheter/2006/02/02-0003.htm</ref>. * Naoružana grupa upada u kancelarije [[Evropska unija|Evropske unije]] u pojasu Gaze i kidnapuju nemačkog državljanina. On je kasnije pušten nepovređen <ref>http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L02682871.htm|title=title {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} missing|date=date missing</ref>. ===== [[6. februar]] ===== * Srpski dnevni list "Nacional" na 7. strani objavio 5 karikatura. ===== [[7. februar]] ===== * Najkonzervativnije i najpopularnije novine u [[Iran]]u "''Hamšari''" će održati međunarodni konkurs političkih karikatura o [[Holokaust]]u, kao odgovor na karikature [[Muhamed]]a u Danskim novinama. Novine žele da provere da li sloboda govora znači i mogućnost ismejavanja [[nacisti]]čkog [[genocid]]a. Hamšari nudi zlatnike najboljim karikaturistima - karikatura će biti 12, baš kao i u Jitlands Postenu. ===== [[8. februar]] ===== * Islamska verska zajednica u Vojvodini preporučila vernicima da ne kupuju proizvode iz Danske<ref>http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=02&dd=08&nav_id=187876</ref>. ===== [[10. februar]] ===== * Grupa demonstranata bacila je zapaljive bombe na ambasadu [[Francuska|Francuske]] u [[Iran|iranskoj]] prestonici [[Teheran]]u i pored poziva ajatolaha Ahmada Hatamija na obustavu nasilja izazvanog objavljivanjem karikatura proroka [[Muhamed]]a u evropskim listovima. Oko 70 demonstranata okupilo se ispred francuske ambasade uzvikujući parole 'Smrt Francuskoj' i 'Smrt [[SAD|Americi]]'.<ref>http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=141163{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Više od hiljadu građana [[Novi Pazar|Novog Pazara]] danas je na centru grada izrazilo protest zbog objavljivanja uvredljivih karikatura proroka Muhameda u štampi u [[Danska|Danskoj]] i još nekim zemljama. Okupljanje je počelo oko 12.45 sati ispred hotela 'Vrbak', kasnije su demonstranti prošetali centrom grada do korzoa, a na kraju protesta zapaljene su zastava Danske i [[Izrael]]a, što je propraćeno aplauzom. Mešihat [[Islam]]ske zajednice [[Sandžak]]a saopštio je da ne ''stoji iza ovih protesta''.<ref>http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=141115{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===== [[11. februar]] ===== [[Datoteka:Paris 2006-02-11 anti-caricature protest bannieres dsc07543.jpg|thumb|200px|Pariz, 11. februara 2006, protest protiv karikatura]] * [[Naser Kander]], muslimanski član danskog parlamenta i jedan od osnivača pokreta Umerenih Muslimana, tražio je od Danskog ministra religije da istraži reči Abu Labana (''Abu Laban'') u molitvama u petak u džamiji Dorthavej (''Dortheavej'') u [[Kopenhagen]]u, gde je Abu Laban opisao Ajan Hirsi Alija (''Ayaan Hirsi Ali'') kao pacova u rupi.<ref>http://ekstrabladet.dk/VisArtikel.iasp?PageID=334634{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Euronjuz]] pokazuje jednu od karikatura u njuztrejleru (reklami za vesti), koja je originalno pokazna u jednom [[Švajcarska|švajcarskom]] TV programu. ===== [[12. februar]] ===== * Irski predsednik [[Meri Mekelsi]] osudila je karikature i zaključila da muslimani imaju pravo da budu ljuti. ===== [[15. februar]] ===== * Indijski mornar je pretučen do smrti posle svađe sa kolegama oko karikatura.<ref>http://in.rediff.com/news/2006/feb/15cartoon1.htm|org=Rediff{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===== [[16. februar]] ===== * [[Evropski parlament]] je prihvatio rezoluciju kojom osuđuje nasilje koje je povezano sa karikaturama Muhameda. Ističe se da je [[Evropska unija]] u solidarnosti sa Danskom i svim drugim državama koje su žrtve nasilja. Dalje se navodi da Muslimani imaju pravo da su ljuti zbog karikatura, ali da imaju pravo samo da mirno protestuju, a ne da spaljuju ambasade. Takođe se navodi da je sloboda govora apsolutna i da ne sme i neće biti cenzurisana.<ref>http://www.vrtnieuws.net/nieuwsnet_master/versie2/nieuws/details/060215EuropaCartoons/index.shtml</ref> * Oko 40,000 ljudi je protestovalo u Pakistanskom gradu Karači i spalili su grb predsednika vlade Danske.<ref>http://news.yahoo.com/s/ap/20060216/ap_on_re_mi_ea/prophet_drawings</ref> ===== [[17. februar]] ===== * Pakistanski hodža Muhamed Jusuf Kureši (''Mohammed Yousaf Qureshi'') izjavio je da će dati milion dolara osobi koja ubije čoveka koji je nacrtao karikature Muhameda.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://news.yahoo.com/s/ap/prophet_drawings |access-date=2006-02-13 |archivedate=2006-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060213210004/http://news.yahoo.com/s/ap/prophet_drawings |deadurl=no }}</ref> * Preko hiljadu protestanata su razvalili vrata od italijanskog konzulata u Bengaziju, Libiji i ušli unutra, što je izazvalo reakciju policije koja je ubila barem 11 protstanata. <ref>http://www.cnn.com/2006/WORLD/africa/02/17/libya.cartoons/index.html</ref> * Danke i Norveške ambasade u Dar es Salamu u Tanzaniji su zatvorile svoje kancelarije u strahu od protesta zbog karikatura Muhameda. ===== [[18. februar]] ===== * Frija Tidning (''Fria Tidning''), novine iz [[Stokholm]]a odštampale su sopstvene "karikature Muhameda", u karikaturama su [[Muhamed Ali]], [[Muhamed Bakir al-Sadr]], [[Muhamed Laval]], Hadži Ker Muhamed, [[Muhamed Mahde al-Salih]] i [[Amir Muhamed Rašid]]. [http://www.stockholmsfria.nu] * Italijanski ministar Kalderoli je podneo ostavku posle pritisaka od strane Silvija Berluskonija posle protesta u Libiji. Zamenik premijera italije, Fini je najavio posetu džamiji u [[Rim]]u. * 3.000 muslimana protestuju u Kopenhagenu.[http://politiken.dk/VisArtikel.iasp?PageID=439201] == Spisak danskih preduzeća koje muslimani bojkotuju == Prema listićima razdeljenim u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]] bojkotuju se sledeća danska preduzeća: {| | width="34%" valign="top" | '''Slatkiši i pića:''' * [[Stimorol]] * Dirol * Cadbury čokolada * Lion čokolada * [[Schweppes]] * [[7UP]] * Canada Dry * [[Halls]] * Snapple Juice * Fertin Pharma * [[Carlsberg]] '''Hoteli:''' * [[Radisson SAS]] | width="33%" valign="top" | <ol start="15"> '''Hrana:''' * [[Danish Crown]] * [[Arla Foods]] '''Medicina:''' * [[Lundbeck]] * [[Novo Nordisk]] * [[Coloplast]] * [[Oticon]] '''Elektronika:''' * TDC A/S * GN Store Nord * [[Bang & Olufsen]] * Nielsen & Nielsen * [[Grundfos]] </ol> | width="33%" valign="top" | <ol start="29"> '''Igračke i potrošni materijal:''' * [[Lego]] * [[Royal Scandinavia]] * Louis Poulsen '''Poljoprivreda:''' * [[Cheminova]] </ol> |} == Vanjske veze == * [http://www.brusselsjournal.com/node/382 The Brussels Journal - Džihad protiv danskih novina] * [http://www.newspaperindex.com/blog/2005/12/10/un-to-investigate-jyllands-posten-racism/ Stranica koja prikazuje uvećane karikature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201093815/http://www.newspaperindex.com/blog/2005/12/10/un-to-investigate-jyllands-posten-racism |date=2008-12-01 }} * [http://www.tomgrossmedia.com/ArabCartoons.htm Arhiva Arapskih antisemitskih karikatura] * [http://www.zombietime.com/mohammed_image_archive/ Arhiva Muhamedovih slika] (istorijski opisi proroka Muhameda) * [http://www.sorrynorwaydenmark.com/ Izvinjenje Danskoj i Norveškoj] * [http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=5494602 Economist.com - Granice slobodnog govora] * [http://www.rezgar.com/camp/i.asp?id=50 Stop fundamentalizmu i nasilju] na [[arapski jezik|arapskom]], [[danski jezik|danskom]] i [[engleski jezik|engleskom]] jeziku * [http://www.cphpost.dk/get/93006.html Podpredsednik Komisije Evropske unije, Franko Fratini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421203338/http://www.cphpost.dk/get/93006.html |date=2008-04-21 }} (o ovom pitanju) * {{da}} [http://www.jp.dk Službeni sajt Jiland postena] * [http://www.filtrat.dk/grafik/Letterfromambassadors.pdf Pismo premijeru upućeno od strane muslimanskih ambasadora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051026122124/http://www.filtrat.dk/grafik/Letterfromambassadors.pdf |date=2005-10-26 }} (''PDF'') * [http://www1.jp.dk/indland/doku/jp_aabent_brev.pdf Prvo otvoreno pismo (na arapskom) Muslimanima Saudijske Arabije upućeno od strane Jiland postena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325024926/http://www1.jp.dk/indland/doku/jp_aabent_brev.pdf |date=2009-03-25 }} (''PDF'') * [http://www.jp.dk/meninger/ncartikel:aid=3527646 Drugo otvoreno pismo Muslimanima Saudijske Arabije upućeno od strane Jiland postena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060419110939/http://www.jp.dk/meninger/ncartikel:aid=3527646 |date=2006-04-19 }} (na engleskom) == Reference == {{reflist|2}} [[Kategorija:Problemi]] [[Kategorija:Mediji]] [[Kategorija:Islamofobija]] [[Kategorija:Karikatura]] 9zp4sg1x00vhg8cappbtk0fisg4gmc5 0 72765 42716364 41445727 2026-11-05T03:53:23Z ~2026-58780-31 408547 42716364 wikitext text/x-wiki {{Narodni heroj M |slika=[[Datoteka:Darinka Radović.jpg|200px|Darinka Radović]] |didaskalija=DARINKA RADOVIĆ |opis slike= |datum rođenja=[[7. 1.|6. januar]] [[1896]]. |mesto rođenja=[[Kloka]], kod [[Natalinci|Natalinaca]], [[Kraljevina Srbija]] |datum smrti=[[23. 5.|23. maj]] [[1943]]. |mesto smrti=[[Rajkovac]], kod [[Topola|Topole]], [[Srbija]] |profesija=zemljoradnica |član KPJ od= |za narodnog heroja proglašen=<br />[[9. 9.|9. septembra]] [[1953]]. }} '''Darinka Radović''' ([[1896]]-[[1943]]), zemljoradnica i narodni heroj Jugoslavije. == Biografija == Rođena je [[7. 1.|6. januara]] [[1896]]. godine u selu [[Kloka|Kloki]] kod, [[Natalinci|Natalinaca]], a od udaje živela je u selu [[Rajkovac|Rajkovcu]], kod [[Topola|Topole]]. Nikada se nije bavila politikom, niti je pripadala političkim pokretima i organizacijama. Udala se posle [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]], i do [[1942]]. godine živela je nezapaženo i skromno, sa svojom porodicom. Bavila se domaćinstvom i zemljoradnjom. Njen muž Vojislav zarobljen je aprila [[1941]]. godine i odveden u zarobljeništvo u [[Treći rajh|Nemačku]]. Darinka je ostala, nezaštićena, s dve ćerke. Godine [[1942]]. u njenu kuću počeli su da svraćaju [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]], da se okrepe i nahrane, a kasnije i da se ranjeni i bolesni borci leče, ili odmore. Počela je, prvo, da im daje pomoć, utočište i zaštitu iz plemenitih i ljudskih pobuda. Kasnije su ona i njene kćeri više saznale o ciljevima [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a, pa su počele da pomažu [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]] iz ubeđenja. Darinka je, kasnije, organizovala još neke žene u selu da pletu džempere i čarape za partizane, da daju pomoć i na drugi način, sakupljanjem novca i sl. Njena kuća je uvek bila sigurno sklonište ranjenim i bolesnim borcima, u vreme njihovog lečenja. Darinka je često, kao kurir, odlazila u susedna sela, odnosila i donosila poruke i razne druge materijale. U njenu kuću su, pored ranjenih i bolesnih, navraćali i partizanski kuriri, istaknuti rukovodioci i organizatori [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOB]]-a u [[Srbija|Srbiji]]. Kada su [[četnici]] izvesno vreme ovladali njenim krajem i okolnim selima, a nešto su saznali, ili posumnjali, o njenoj aktivnosti i aktivnosti njenih kćeri, kao i to da izdržavaju i leče bolesne i ranjene [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]], iznenada su, u noći [[23. 5.|23. maja]] [[1943]]. godine, upali u njenu kuću i izvršili pretres. Pretresom nisu otkrili ništa sumnjivo. Te noći, u zemunici se krio ranjeni partizan. [[Četnici]] su tražili od Darinke i njenih kćeri da otkriju zemunicu i ranjenog partizana. One su, sve tri, odricale da zemunica i ranjenik uopšte postoje. [[Četnici]] su ih vezali i odveli u crkveno dvorište, gde su ih tukli i tražili da kažu gde je zemunica, ranjeni partizan i ko iz sela sarađuje s [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]]. One su poricale da znaju bilo šta o tome. [[Četnici]] su onda počeli da muče najmlađu kćer, četrnaestogodišnju Stanku, nadajući se da će ona priznati. Devojčica je ćutala. [[Četnici]] su tražili od Darinke da prizna, preteći da će je zaklati ćerku Stanku. Darinka je ćutala. Onda su pred majkom i starijom sestrom zaklali malu Stanku, koja se branila vrišteći i rukama se hvatala za oštru kamu. Pala je mrtva sa isečenim dlanovima. Darinka je i dalje ćutala. Onda su počeli da kolju stariju ćerku Radmilu. Dvadesetogodišnja Radmila je, prerezanog grla, pala pred noge vezane majke. Na kraju su [[četnici]] zaklali i Darinku. Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašena je [[9. 10.|9. oktobra]] [[1953]]. godine. == Literatura == * '''Žene Srbije u NOB''', "Nolit" Beograd. 1975. godina * '''Narodni heroji Jugoslavije''', "Mladost" Beograd, 1975. godina {{DEFAULTSORT:Radović, Darinka}} [[Kategorija:Rođeni 1896.]] [[Kategorija:Umrli 1943.]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] 881wnxhvnrepkj3p3fo4ttdv6pbjhem 0 73447 42716361 42712109 2026-11-05T03:49:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716361 wikitext text/x-wiki {{čišćenje}} Ovo je '''lista [[radio]]-stanica u [[BiH|Bosni i Hercegovini]]'''. == Nacionalno pokrivanje == {| class="wikitable sortable" !Ime !Internet !Slušanje |- |[[Radiotelevizija Bosne i Hercegovine|BH radio 1]] |<center>[http://www.bhrt.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba/bhradio1 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127151020/http://media.bih.net.ba/bhradio1 |date=2013-01-27 }}</center> |- |BN Radio |<center>[http://www.radiobn.net/ sajt]</center> |<center>[http://stream.rtvbn.com:8522/listen.pls slušaj]</center> |- |Bobar Radio |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> |<center>[http://ns1.scwlan.net:9111/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724055749/http://ns1.scwlan.net:9111/listen.pls |date=2011-07-24 }}</center> |- |Nes Radio |[https://www.nesradio.com Sajt] |[http://uzivo.nesradio.com/ Slušaj] |} == Regionalne stanice == {| class="wikitable sortable" !Region !Ime !Internet !Slušanje |- |[[Brčko Distrikt]] |Radio Brčko |<center>[http://www.radio-brcko.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305122037/http://www.radio-brcko.co.ba/ |date=2010-03-05 }}</center> |<center>[http://91.191.0.45:8000/ slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="3"|[[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacija BiH]] |[[Radio-Televizija Federacije BiH|Radio FBiH]] |<center>[http://www.rtvfbih.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radiotime.com/WebTuner.aspx?IgnoreStreams=1&StationId=37053& slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Herceg-Bosne |<center>[http://www.rtv-hb.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtv-hb.com/live.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815234954/http://www.rtv-hb.com/live.pls |date=2010-08-15 }}</center> |- |Radiopostaja Mir Međugorje |<center>[http://radio-medjugorje.com/ sajt]</center> |<center>[http://bravo856.server4you.de:23565/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091208014004/http://bravo856.server4you.de:23565/listen.pls |date=2009-12-08 }}</center> |- |[[Republika Srpska]] |[[Radio Televizija Republike Srpske|Radio Republike Srpske]] |<center>[http://www.rtrs.tv/ sajt]</center> |<center>[http://uzivo.rtrs.tv/arhiva/emitovanje/radio.php slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127125037/http://uzivo.rtrs.tv/arhiva/emitovanje/radio.php |date=2010-01-27 }}</center> |} == Lokalne stanice == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Mesto !Ime !Frekvencija ([[MHz]]) !Internet !Slušanje |- |-valign="top" |rowspan="10"|[[Banja Luka]] |BIG Radio 1 |<center>93,6</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://india249.server4you.de:7400/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |BIG Radio 2 |<center>91,5<br />93,6<br />97,5</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://hotel331.server4you.de:9100/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204073126/http://hotel331.server4you.de:9100/listen.pls |date=2010-02-04 }}</center> |- |BIG Radio 3 |<center>96,5</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://india348.server4you.de:7500/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Hard Rock Radio |<center>102,7</center> |<center>[http://www.hardrockradiocafe.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620084515/http://www.hardrockradiocafe.com/ |date=2009-06-20 }}</center> |<center></center> |- |[[Nes radio Banja Luka|Nes Radio]] |<center>87,7<br />88,4<br />89,7<br />95,5<br />99,3<br />106,4</center> |<center>[http://www.nesradio.com/ sajt]</center> |<center></center> |- |Gradski FM |<center>95,9</center> |<center>[http://www.gradski.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180805135512/http://gradski.com/ |date=2018-08-05 }}</center> |<center></center> |- |Radio Agape |<center>94,4</center> |<center></center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=527 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Kontakt radio |<center>99,3</center> |<center>[http://mojkontakt.com sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218005152/http://mojkontakt.com/ |date=2018-12-18 }}</center> |<center>[http://kontaktradio.com slušaj]</center> |- |[[Radio Uno Banja Luka|Radio Uno]] |<center>107,5</center> |<center>[http://www.unoradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://titan.blic.net:8002/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723025406/http://titan.blic.net:8002/listen.pls |date=2011-07-23 }}</center> |- |Vikom Radio |<center>89,6<br />91,1<br />105,3<br /></center> |<center>[http://www.vikom.tv/ sajt]</center> |<center>[http://www.vikom.tv/audio/listen.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |-valign="top" |rowspan="3"|[[Bihać]] |Novi Radio Bihać |<center>101,6<br />105,8</center> |<center>[http://www.noviradiobihac.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010252/http://www.noviradiobihac.com/ |date=2019-01-23 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/noviradiobihac/noviradiobihac.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723143905/http://media.bih.net.ba/noviradiobihac/noviradiobihac.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Bihać |<center>92,3<br />94,7</center> |<center>[http://www.rtvbihac.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614063955/http://rtvbihac.ba/ |date=2012-06-14 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiobihac/radiobihac.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723143909/http://media.bih.net.ba/radiobihac/radiobihac.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Unsko-sanskog kantona |<center>89,9<br />90,9<br />96,2<br />99,5<br />105,1</center> |<center>[http://www.rtvusk.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvusk.ba/web/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=195.222.33.217&port=8002&format=PLS slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819000617/http://www.rtvusk.ba/web/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=195.222.33.217&port=8002&format=PLS |date=2010-08-19 }}</center> |- |-valign="top" | rowspan="6" |[[Bijeljina]] |Bobar Radio |<center>88,9<br />92,2<br />95,3<br />100,9<br />101,3<br />102,8<br />104,7<br />105,5<br />105,9</center> |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> | |- |TOP RADIO |<center>107,7</center> |https://www.topradio.ba/ | |- |Daš Extra |<center>88,9</center> |<center>[http://www.dasextra.com/ sajt]</center> |<center>[http://79.143.173.18:5000/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |SIM RADIO |<center>103,0</center> |<center>[https://simradio.net/ sajt]</center> |<center>[http://tv.stream-music.net:8602/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001074419/http://tv.stream-music.net:8602/listen.pls |date=2009-10-01 }}</center> |- |Radio DAŠ |<center>103,5<br />105,5</center> |<center>[http://www.radiodas.com/ sajt]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://static.135.87.46.78.clients.your-server.de:5050/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Slobomir |<center>88,4<br />89,8<br />96,3<br />98,3<br />101,8<br />102,6</center> |<center>[http://rtvslobomir.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140805031046/http://rtvslobomir.com/ |date=2014-08-05 }}</center> |<center>[http://176.9.110.46:9911/ slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Bijela]] |Obiteljski Radio Valentino |<center>88,0<br />92,4<br />93,2<br />93,7<br />94,3<br />95,2<br />95,6<br />97,8<br />97,9<br />98,4<br />99,7<br />102,9<br />104,1<br />105,3<br />105,5<br />106,7<br />107,2</center> |<center>[http://www.valentinobh.com/ sajt]</center> | |- |Bileća |Radio Padrino |89,1 | [https://www.radiopadrino.com sajt] |[https://www.radiopadrino.com sajt] |- |[[Bileća]] |Radio Bileća |<center>92,2</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Bosanska Krupa]] |Radio Bosanska Krupa |<center>97,5</center> |<center>[http://www.radiobk.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba/radiobosanskakrupa slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625184506/http://media.bih.net.ba/radiobosanskakrupa |date=2014-06-25 }}</center> |- |[[Bratunac]] |UPSMedia Radio |<center>103,5</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20180107132048/https://www.upsmedia.ba/ sajt]</center> |<center>[http://s40.myradiostream.com:18874 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- | rowspan="2" |[[Brčko]] |Radio Brčko |<center>92,8<br />94,8<br />105,0</center> |<center>[http://www.radio-brcko.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305122037/http://www.radio-brcko.co.ba/ |date=2010-03-05 }}</center> |<center>[http://91.191.0.45:8000/listen.pls slušaj]</center> |- |Hit Radio |<center>89,6<br />101,1</center> |<center>[http://www.rtvhit.com/ sajt]</center> |<center>[http://ns1.scwlan.net:8534/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724055741/http://ns1.scwlan.net:8534/listen.pls |date=2011-07-24 }}</center> |- |[[Breza]] |Radio Breza |<center>100,1</center> |<center>[http://www.radiobreza.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203022434/http://www.radiobreza.com/ |date=2010-02-03 }}</center> |<center></center> |- |[[Bugojno]] |Radio Bugojno |<center>101,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Busovača]] |Radio Busovača |<center>101,9</center> |<center>[http://www.radio-busovaca.com/ sajt]</center> |<center>[http://178.209.2.100:7010/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827004450/http://178.209.2.100:7010/listen.pls |date=2011-08-27 }}</center> |- |[[Cazin]] |Radio Cazin |<center>89,9<br />98,8</center> |<center>[http://www.rtvcazin.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba//rtvcazin slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423203250/http://media.bih.net.ba/rtvcazin |date=2020-04-23 }}</center> |- |[[Čapljina]] |Radio Postaja Čapljina |<center>91,3</center> |<center>[http://www.radio-capljina.com/ sajt]</center> |<center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Doboj]] |Radio Doboj |<center>96,3</center> |<center>[http://www.radio.doboj.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217025938/http://www.radio.doboj.net/ |date=2010-02-17 }}</center> |<center></center> |- |Radio Džungla |<center>101,1<br />106,0</center> |<center>[http://www.dzungla.net/ sajt]</center> |<center>[http://mobile.ba:16000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124507/http://mobile.ba:16000/ |date=2016-03-04 }}</center> |- |[[Doboj Jug]] |Radio Zos |<center>107,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Donji Vakuf]] |Radio Donji Vakuf |<center>88,0</center> |<center>[http://www.radiodonjivakuf.com.ba/ sajt]</center> |<center>[http://69.4.225.73:8110/;listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Drvar]] |Radio Drvar |<center>89,5<br />92,8<br />100,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Dubica]] |Dub Radio |<center>96,7</center> |<center>[http://www.dub-radio.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517034803/http://dub-radio.com/ |date=2014-05-17 }}</center> | |- |[[Foča]] |Radio Foča |<center>96,4</center> |<center></center> |<center></center> |- |Gacko |Radio Padrino |106,5 | [https://www.radiopadrino.com sajt] |[https://www.radiopadrino.com sajt] |- |[[Gacko]] |Radio Gacko |<center>90,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Goražde]] |Radio Goražde |<center>91,1<br />101,5</center> |<center>[http://www.rtvbpk.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015062106/http://rtvbpk.com/ |date=2009-10-15 }}</center> |<center>[http://s1.myradiostream.com:11874/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826125016/http://s1.myradiostream.com:11874/listen.pls |date=2011-08-26 }}</center> |- |rowspan="2"|[[Gradačac]] |Radio Gradačac |<center>98,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |Bet Fratelo Radio Gradačac |<center>99,9</center> |<center>[http://www.radiobet.eu// sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724120541/http://www.radiobet.eu/ |date=2013-07-24 }}</center> |<center>[http://www.uzivoradio.com/bet-fratello-gradacac.html slušaj]</center> |- |[[Gračanica (BiH)|Gračanica]] |Radio Gračanica |<center>87,6<br />95,0</center> |<center>[http://www.bkc-gracanica.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521085241/http://www.bkc-gracanica.ba/ |date=2013-05-21 }}</center> |<center></center> |- |[[Grude]] |Radio Grude |<center>90,9<br />95,5</center> |<center>[http://www.radiogrude.net/ sajt]</center> |<center>[http://pa-hosting.de:8012/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Ilijaš]] |Radio Ilijaš |<center>89,7<br />99.0<br />100,9<br />102,3</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20130923151903/http://www.radioilijas.ba/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:42000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719002940/http://u011.umbra.fastwebserver.de:42000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Jablanica]] |Radio Jablanica |<center>94,7</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Jajce]] |Radio Jajce |<center>92,0<br />99,2</center> |<center>[http://www.radiojajce.ba/ sajt]</center> |<center>[http://s1.iqstreaming.com/tunein.php/rtvjajce/playlist.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826125501/http://s1.iqstreaming.com/tunein.php/rtvjajce/playlist.pls |date=2011-08-26 }}</center> |- |[[Janja]] |Radio Janja |<center>104,2</center> |<center>[http://www.radio-janja.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831201823/http://www.radio-janja.com/ |date=2013-08-31 }}</center> |<center>[http://static.135.87.46.78.clients.your-server.de:4040/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Jelah]] |Antena Radio |<center>88,7</center> |<center>[http://www.antena-radio.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813210256/http://www.antena-radio.ba/ |date=2013-08-13 }}</center> |<center>[http://pa-hosting.de:23601/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428083747/http://pa-hosting.de:23601/listen.pls |date=2010-04-28 }}</center> |- |[[Kakanj]] |Radio Kakanj |<center>87,9</center> |<center>[http://www.radiokakanj.co.ba/ sajt]</center> |<center>[http://budo4.adriahost.com:8086/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Kalesija]] |Radio Feral |<center>100,4</center> |<center>[http://www.radio-feral.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=859505 slušaj]</center> |- |[[Kiseljak]] |Radio Postaja Kiseljak |<center>92,7<br />93,8<br />101,3<br />103,4</center> |<center>[http://www.tvkiss.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009205339/http://www.tvkiss.net/ |date=2017-10-09 }}</center> | |- |[[Kladanj]] |Radio Kladanj |<center>98,6</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Ključ]] |Radio Ključ |<center>94,3</center> |<center>[http://www.kljuc.ba/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628170540/http://www.kljuc.ba/radio.html |date=2010-06-28 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiokljuc/radiokljuc.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144046/http://media.bih.net.ba/radiokljuc/radiokljuc.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Konjic]] |Radio Konjic |<center>92,0<br />92,3<br />95,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Kozarska Dubica]] |Radio Feniks |<center>94,7</center> |<center>[http://www.radiofeniks.com/ sajt]</center> |<center>[http://feniks.topstream.net:19304/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100312221951/http://feniks.topstream.net:19304/listen.pls |date=2010-03-12 }}</center> |- |[[Kupres]] |Radio Kupres |<center>89,7<br />90,5<br />107,3</center> |<center>[http://www.kupreskiradio.com/ sajt]</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20100327012205/http://www.kupreskiradio.com/listen.pls slušaj]</center> |- |[[Laktaši]] |Radio Laktaši |<center>90,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Livno]] |Radio Livno |<center>91,5<br />100,4<br />100,9</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20100827211235/http://radiolivno.info/listen.pls sajt]</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20100827211235/http://radiolivno.info/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio Mango |<center>93,3<br />97,6</center> |<center>[http://www.radiomango.eu sajt]</center> |<center>slušaj</center>www.radiomango.eu/player/ |- |[[Ljubuški]] |Radio Ljubuški |<center>99,4</center> |<center>[http://www.radioljubuski.ba/ sajt]</center> |<center></center> |- |[[Lukavac]] |Radio Lukavac |<center>96,7</center> |<center>[http://www.rtvlukavac.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvlukavac.ba/index.php?option=com_banners&task=click&bid=1 slušaj]</center> |- |[[Maglaj]] |Radio Maglaj |<center>94,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Međugorje]] |Radio Mir Međugorje |<center>87,8<br />96,1<br />98,3<br />100,0<br />100,1<br />101,5<br />101,8<br />104,7<br />106,7<br />107,8</center> |<center>[http://radio-medjugorje.com/ sajt]</center> | |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Milići]] |Radio Birač |<center>87,7<br />90,8<br />93,2</center> |<center></center> |<center></center> |- |Radio Magic |<center>102,8<br />103,7</center> |<center>[http://www.facebook.com/pages/Milici-Bosnia-and-Herzegovina/Radio-Magic-Milici/35364312057?v=feed&story_fbid=163900912421&ref=mf sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=689617 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Mostar]] |Radio Oscar C |<center>88,5<br />91,2<br />93,4<br />103,4</center> |<center>[http://www.radioaktivan.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430144225/http://www.radioaktivan.ba/ |date=2019-04-30 }}</center> |<center></center> |- |Radio Dobre Vibracije |<center>96,2<br />106,3<br />106,8</center> |<center>[http://www.rdv.ba/ sajt]</center> |<center>[http://sc7.spacialnet.com:20548/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427021657/http://sc7.spacialnet.com:20548/listen.pls |date=2011-04-27 }}</center> |- |Radio Gradska Mreža | |<center>88,6</center> |<center>[http://www.radiox.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803034944/http://www.radiox.ba/ |date=2008-08-03 }}</center> |- | |Običan Radio |<center>105,3<br />106,5</center> |<center>[http://www.obican.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901081139/http://www.obican.ba/ |date=2014-09-01 }}</center> |- | |Radio Herceg Bosne |<center>91,4<br />95,4<br />98,1<br />101,1<br />103,5<br />103,6<br />103,9<br />106,0<br />107,3<br />107,5</center> |<center>[http://www.rtv-hb.com/ sajt]</center> |- | |Radio Mostarska Panorama |<center>88,1</center> |<center>[http://www.glasmostara.ba/ sajt]</center> |- |[[Mrkonjić Grad]] |Šik Radio |<center>93,5</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Nevesinje]] |Radio Nevesinje |<center>96,3</center> |<center>[http://radionevesinje.com/ sajt]</center> |<center></center> |- |[[Novi Grad, Bosanska Krajina|Novi Grad]] |Radio Novi Grad |<center>93,3</center> |<center>[http://www.radionovigrad.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.radionovigrad.com/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129175801/http://www.radionovigrad.com/radio.m3u |date=2016-01-29 }}</center> |- |[[Novi Travnik]] |Radio Postaja Novi Travnik |<center>98,3</center> |<center>[http://www.radio-nt.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121031028/http://www.radio-nt.com/ |date=2007-01-21 }}</center> |<center>[http://radio-nt.com:7020/ slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Odžak]] |Radio Postaja Odžak |<center>92,5</center> |<center>[http://www.radio.odzak.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304123010/http://www.radio.odzak.ba/ |date=2010-03-04 }}</center> |<center>[http://p-mahala.com:55555/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401194135/http://p-mahala.com:55555/listen.pls |date=2009-04-01 }}</center> |- | |Radio Preporod |<center>95,2</center> |<center>[http://www.radiopreporod.com/ sajt]</center> |<center>[http://station.voscast.com/4f96e9f672a04/ slušaj]</center> |- |[[Orašje]] |Radio Postaja Orašje |<center>88,0</center> |<center>[http://www.rpo88.com/ slušaj]</center> |<center>[http://www.rpo88.com/./modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=212.39.119.230&port=8000&format=PLS slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009151318/http://www.rpo88.com/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=212.39.119.230&port=8000&format=PLS |date=2011-10-09 }}</center> |- |[[Pale]] |Radio OSM |<center>93,6<br />95,5<br />103,5</center> |<center>[http://www.radio-osm.com/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719002940/http://u011.umbra.fastwebserver.de:8000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Posušje]] |Radio Plus |<center>90,3</center> |<center>[http://www.plus-radio.info/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717020520/http://www.plus-radio.info/ |date=2014-07-17 }}</center> |<center></center> |- | |Radio Posušje |<center>102,9</center> |<center>[http://www.radioposusje.ba/ sajt]</center> |- |[[Prača]] |Radio Prača |<center>93,1<br />102,6</center> |<center></center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiopraca/radiopraca.asx sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144111/http://media.bih.net.ba/radiopraca/radiopraca.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Prijedor]] |Esprit radio |<center>94,1</center> |<center>[http://www.espritradio.rs.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303052647/http://www.espritradio.rs.ba/ |date=2010-03-03 }}</center> |<center></center> |- | |Free Radio |<center>105,7</center> |<center>[http://www.freeradio.rs.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323083921/http://www.freeradio.rs.ba/ |date=2010-03-23 }}</center> |<center>[http://streaming.voxcom.hr:59000/stream.aac.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721102824/http://streaming.voxcom.hr:59000/stream.aac.m3u |date=2011-07-21 }}</center> |- | |Radio Prijedor |<center>96,2<br />97,9<br />104,1</center> |<center>[http://radio.prijedor.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704123123/http://radio.prijedor.com/ |date=2010-07-04 }}</center> |- |[[Prnjavor]] |Radio Ljubić |<center>88,9</center> |<center>[http://www.radioljubic.com/ sajt]</center> |<center>[http://alster225.server4you.de:23603/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719083213/http://alster225.server4you.de:23603/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- | |Radio Prnjavor |<center>98,3<br />99,1<br />102,3</center> |<center></center> |- |[[Prozor-Rama]] |Radio Rama |<center>88,8</center> |<center>[http://www.radio-rama.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229034733/http://www.radio-rama.com/ |date=2011-12-29 }}</center> |<center></center> |- |[[Sanski Most]] |Radio Sana |<center>103,7</center> |<center>[http://www.radiosana.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228190714/http://www.radiosana.ba/ |date=2009-02-28 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiosana/radiosana.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144252/http://media.bih.net.ba/radiosana/radiosana.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Sapna]] |Radio Glas Drine |<center>88,8<br />99,6<br />103,8<br />104,2<br />106,4 </center> |<center>[http://www.radioglasdrine.com/ sajt]</center> |<center>[http://india348.server4you.de:7100/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |-valign="top" | rowspan="11" |[[Sarajevo]] |Radio Antena Sarajevo |<center>90,9</center> |<center>[http://www.antena.ba/ sajt]</center> | |- |Kalman Radio |<center>90,0<br />91,2<br />91,5<br />107,8 </center> |<center>[http://www.kalmanradio.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=266061 slušaj]</center> |- |Radio 202 |<center>93,1</center> |<center>[http://www.radio202.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929093103/http://www.radio202.ba/page.asp?id=press |date=2007-09-29 }}</center> |<center>[http://radiotime.com/WebTuner.aspx?IgnoreStreams=1&StationId=71788& slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio 8 |<center>106,8</center> |<center>[http://www.radio8.ba/ sajt]</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/Radio8/Radio8.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144502/http://media.bih.net.ba/Radio8/Radio8.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio ASK Ilidža |<center>89,9</center> |<center>[http://www.radioask.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210164049/http://www.radioask.co.ba/ |date=2009-12-10 }}</center> |<center></center> |- |Radio BA |<center>104,9</center> |<center>[http://www.radioba.ba/ sajt]</center> |<center>[http://my.abanet.us:10000/radioBa.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio BIR |<center>87,7<br />88,7<br />90,7<br />95,4<br />95,9<br />96,5<br />98,1<br />101,7</center> |<center>[http://www.bir.ba/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=1041 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio M |<center>89,8<br />98,7<br />104,2<br />106,3</center> |<center>[http://www.radiom.net/ sajt]</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-m-98-7.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Sarajevo |<center>90,2</center> |<center>[http://www.radiosarajevo.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiosarajevo.ba/media/Radio_Sarajevo_Uzivo.swf slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Stari Grad |<center>87,7<br />88,4<br />92,6<br />97,5<br />104.3</center> |<center>[http://www.rsg.ba/ sajt]</center> |<center>[http://rsg.tranzistor.ba/live.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706131530/http://rsg.tranzistor.ba/live.asx |date=2011-07-06 }}</center> |- |Radio Studio 99 |<center>99,8<br />99,0</center> |<center>[http://www.ntv99.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216191512/http://ntv99.ba/ |date=2009-02-16 }}</center> |<center></center> |- | |Radio Miljacka |<center>95,2</center> |<center>[http://www.efm.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210223232108/http://efm.ba/ |date=2021-02-23 }}</center> |<center>[http://efm.tranzistor.ba/live.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706131530/http://efm.tranzistor.ba/live.asx |date=2011-07-06 }}</center> |- | |Radio Mix |<center>88,3 89,1 <br />90,5<br />95,4<br />105,3<br />107,1</center> |<center>[http://www.radio.radiomix.ba/ sajt]</center> |- |[[Srbac]] |Radio Srbac |<center>93,2</center> |<center>[http://www.radiosrbac.com/ sajt]</center> |<center>[http://s2.iqstreaming.com/cast/tunein.php/radiosrbac/playlist.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129165920/http://s2.iqstreaming.com/cast/tunein.php/radiosrbac/playlist.pls |date=2011-11-29 }}</center> |- |- |[[Srebrenica]] |UPSMedia Radio |<center>103,5</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20180107132048/https://www.upsmedia.ba/ sajt]</center> |<center>[http://s40.myradiostream.com:18874 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |-valign="top" |rowspan="2"|[[Srebrenik]] |Radio Srebrenik |<center>90,8<br />103,0</center> |<center>[http://www.radiosrebrenik.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radiosrebrenik.ba:7600/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228145903/http://www.radiosrebrenik.ba:7600/listen.pls |date=2010-02-28 }}</center> |- |Radio Studio D |<center>97,4<br />99,4</center> |<center>[http://www.studiod.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127104313/http://www.studiod.ba/ |date=2010-01-27 }}</center> |<center>[http://hotel331.server4you.de:8018/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Šipovo]] |Radio Best |<center>93,9</center> |<center>[http://www.thebest.spinter.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724080703/http://www.thebest.spinter.net/ |date=2011-07-24 }}</center> |<center></center> |- |[[Široki Brijeg]] |[[Radio Široki Brijeg]] |<center>92,7<br />93,1<br />102,3</center> |<center>[http://www.radiosirokibrijeg.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904173024/http://www.radiosirokibrijeg.com/ |date=2009-09-04 }}</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20070612161716/http://siroki.wic.ba/siroki.m3u slušaj]</center> |- |[[Teslić]] |Radio Studio M |<center>93,0<br />100,7</center> |<center>[http://www.studiomteslic.net/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:32000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719003009/http://u011.umbra.fastwebserver.de:32000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Tešanj]] |Radio Tešanj |<center>92,2</center> |<center>[http://www.radiotesanj.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091008035347/http://www.radiotesanj.ba/ |date=2009-10-08 }}</center> |<center>[http://radio.daj.ba:8080/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113211736/http://radio.daj.ba:8080/listen.pls |date=2011-01-13 }}</center> |- |[[Tomislavgrad]] |Radio Tomislavgrad |<center>95,1<br />95,9<br />98,3<br />103,3<br />105,8</center> |<center>[http://www.radiotomislavgrad.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715145319/http://www.radiotomislavgrad.com/ |date=2011-07-15 }}</center> |<center>[http://aries.valkira.hr:7004/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Travnik]] |TNT Radio |<center>92,8<br />93,4<br />95,1</center> |<center>[http://www.tnt.ba/ sajt]</center> |<center></center> |- |- |- valign="top" |[[Trebinje]] |Korona Radio |<center>97,7</center> |<center>[https://koronaonline.com/ sajt]</center> |<center></center> |- | |Radio Padrino |<center>90,8 89,1 </center> |<center>[https://www.radiopadrino.com/ sajt]</center> |<center>[https://www.radiopadrino.com sajt]</center> |- | |Korona Radio 2 |<center>97,1<br />101,9</center> |<center>[https://koronaonline.com/ sajt]</center> |<center></center> |- | |Radio Trebinje |<center>95,9</center> |<center>[https://www.radiopadrino.com sajt]</center> |<center></center><center></center> |- |-valign="top" | rowspan="7" |[[Tuzla]] |Radio Kameleon |<center>95,6<br />95,9<br />98,3<br />91,5<br />102,7</center> |<center>[http://www.kameleon.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310014837/http://www.kameleon.ba/ |date=2010-03-10 }}</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-kameleon.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129175802/http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-kameleon.asx |date=2016-01-29 }}</center> |- |Radio PULS Tuzla |<center>88,6</center> |<center>[http://www.puls-tuzla.hol.es/ sajt]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://192.99.0.170:12732/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Slon |<center>89,0</center> |<center>[http://www.radioslon.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161029030811/http://www.radioslon.ba/ |date=2016-10-29 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radioslon/radioslon.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144517/http://media.bih.net.ba/radioslon/radioslon.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Soli |<center>92,7<br />103,4</center> |<center>[http://www.radiosoli.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902085752/http://www.radiosoli.ba/ |date=2011-09-02 }}</center> |<center></center> |- |Radio Tuzla |<center>94,0<br />96,5<br />103,8<br />105,1</center> |<center>[http://www.radiotuzla.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiotuzla.com/rtz/index.php?id=33 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224173904/http://radiotuzla.com/rtz/index.php?id=33 |date=2009-02-24 }}</center> |- |Radio Tuzlanskog kantona |<center>87,9<br />90,0<br />90,3<br />91,8<br />99,8<br />104,4<br /></center> |<center>[http://www.rtvtk.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130114811/http://rtvtk.ba/ |date=2010-11-30 }}</center> |<center>[http://www.rtvtk.ba:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113015527/http://www.rtvtk.ba:8000/listen.pls |date=2011-01-13 }}</center> |- |Vesta Radio |<center>91,2</center> |<center>[http://www.vestaradio.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217095322/http://www.vestaradio.ba/ |date=2009-12-17 }}</center> |- |[[Ugljevik]] |Skala Radio |<center>96,8</center> |<center>[http://www.skalaradio.net/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=605 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209071755/http://ba.radiostanica.com/player.php?id=605 |date=2009-12-09 }}</center> |- |[[Usora]] |Radio Usora |<center>98,7</center> |<center>[http://www.radiousora.info/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624042616/http://www.radiousora.info/ |date=2008-06-24 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiousora/radiousora.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144535/http://media.bih.net.ba/radiousora/radiousora.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Vareš]] |Hrvatski Radio Bobovac |<center>95,3<br />101,1</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Velika Kladuša]] |Radio Velika Kladuša |<center>89,1</center> |<center>[http://www.radiovkladusa.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiovkladusa.ba/images/stories/audio/RadioVelikaKladusa.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Velkaton |<center>107,0</center> |<center>[http://www.velkaton.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=147608 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Visoko]] |Radio Ritam Visoko |<center>105,2</center> |<center>[http://www.radioritam.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209220039/http://www.radioritam.ba/ |date=2016-02-09 }}</center> |<center>[http://www.radioritam.ba/play/3 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151206224029/http://www.radioritam.ba/play/3 |date=2015-12-06 }}</center> |- |Radio Visoko |<center>92,3</center> |<center>[http://www.rtv-visoko.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003103040/http://rtv-visoko.ba/ |date=2009-10-03 }}</center> |<center>[http://s2.myradiostream.com:13244/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Višegrad]] |Radio Višegrad |<center>104,0</center> |<center></center> <center></center> |- |[[Vitez]] |Radio Vitez |<center>91,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Vlasenica]] |Radio Vl |<center>91,6</center> | | |- |Radio Caffe 075 |<center>''online''</center> |<center></center> | |- |[[Vogošća]] |Radio Vogošća |<center>88,2</center> |<center>[http://www.rtvvogosca.ba/ sajt]</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/rtvvogosca/rtvvogosca.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144647/http://media.bih.net.ba/rtvvogosca/rtvvogosca.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |- | rowspan="2" |[[Zenica]] |Radio Zenica |<center>95,5<br />103,0<br />103,1<br />106,6</center> |<center>[http://www.rtvze.ba/ sajt]</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20100325155319/http://www.rtvze.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=368&Itemid=12 slušaj]</center> |- |Radio Zenit |<center>100,7</center> |<center>[http://www.zenitfm.net/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=724 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Zvornik]] |Radio Osvit |<center>91,7</center> |<center>[http://www.radioosvit.com/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=97474 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Žepče]] |Radio Žepče |<center>88,2</center> |<center>[http://www.radiozepce.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504123055/http://www.radiozepce.com/ |date=2020-05-04 }}</center> |<center></center> |- |Radiopostaja Žepče |<center>95,9</center> |<center>[http://www.postaja.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130175259/http://www.postaja.ba/ |date=2010-01-30 }}</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=449608 slušaj]</center> |} == Satelit == {| class="wikitable sortable" !Ime !Internet !Slušanje |- |Obiteljski radio Valentino |<center>[http://www.valentinobh.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-radio-valentino.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Bezlja |<center>[http://www.bezlja.tv/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217101730/http://www.bezlja.tv/ |date=2009-12-17 }}</center> |<center>[http://bezlja.tv:8020/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |} == Povezano == * [[Televizijske stanice u Bosni i Hercegovini]] * [[Spisak radio stanica u Srbiji]] * [[Popis radijskih postaja u Hrvatskoj]] * [[Spisak radio stanica u Crnoj Gori]] == Vanjske veze == * [http://www.uzivokanali.com/bosanske-radio-stanice-uzivo/ UzivoKanali.com: Bosna i Hercegovina radio stanice uživo na internetu]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{sr icon}} * TV Kanali sa Balkana besplatno : http://estrada-boom.blogspot.com/ * [http://rak.ba/en/broadcast/reg/tmpl1.aspx?cid=1865 Communications Regulatory Agency: Radio Stations] {{en icon}} * [http://www.radiostanice.org/Bosna-i-hercegovina/ RadioStanice.org: Bosna i Hercegovina] {{sr icon}} * [http://www.zbrka.com/radio-uzivo/bosna-i-hercegovina/lokacija-strana-1.html Zbrka.com: Bosna i Hercegovina - Radio uživo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131081821/http://zbrka.com/radio-uzivo/bosna-i-hercegovina/lokacija-strana-1.html |date=2010-01-31 }} {{sr icon}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice| ]] [[Kategorija:Radio u Bosni i Hercegovini|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Bosna i Hercegovina]] p0p7542piwd1odyonoditxj0evvyxx4 0 77964 42716311 42346350 2026-11-04T18:37:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716311 wikitext text/x-wiki {{Infobox Položaj LGBT osoba | ime lokativ =Jordanu | ime genitiv = JOrdana | zvanični naziv =[[Jordan|المملكة الأردنية الهاشميه<br />Al-Mamlakah al-ʾUrdunniyyah al-Hāšimiyyah]] | zastava = Flag of Jordan.svg | eng_ime = Jordan | legalizacija=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] | antidiskrim. zakoni=[[Datoteka:X mark.svg|20px]] | uzrast seks. saglasnosti=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] | brak= [[Datoteka:X mark.svg|20px]] | partnerstvo= [[Datoteka:X mark.svg|20px]] | usvajanje=[[Datoteka:X mark.svg|20px]] | IVF= [[Datoteka:X mark.svg|20px]] | vojska= | promena pola= | organizacije= | mediji= [[My Kali]] | događaji= | kvartovi= | lokacije= | klubovi= | osobe=[[Khalid (model)|Khalid]], [[Suhail Abualsameed]] | komentar= }} Iako su '''[[homoseksualnost|homoseksualni odnosi]]''' legalizovani u '''[[Jordan]]u''' još [[1951]]. godine, što nije karakteristično za region [[Bliski Istok|Bliskog Istoka]], [[LGBT]] teme su i dalje u domenu tabua, a osobe koje su percipirane kao LGBT meta su čestih napada i zastrašivanja. == Dekriminalizacija == [[Homoseksualnost]] je dekriminalizovana 1951. godine u Jordanu,<ref>{{cite web|url=http://ilga.org/ilga/en/countries/JORDAN/Law|title=Jordan Law|accessdate=14.4.2010.|publisher=[[ILGA]]|archive-date=2010-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100429230836/http://ilga.org/ilga/en/countries/JORDAN/Law|dead-url=yes}}</ref> kada je i [[uzrast seksualne saglasnosti]] izjednačen za sve na 16 godina. Premda homoseksualnost po sebi nije kriminalizovana, javno ispoljavanje nežnosti, prostitucija i [[cruising]] se ponekada napadaju od strane vlasti. == Ubistva iz časti == Premda homoseksualnost nije ilegalna, osvetnička [[ubistvo iz časti|ubistva iz časti]] su relativno česta. Nekoliko članova zakona predviđaju manje kazne za osobu koja ubije svoju ženu ili rođaka zbog "nedozvoljenih" seksualnih odnosa. Pokušaji da se ovakav zakon promeni postoje još od 1990-ih, ali su do sada neuspešni, iako je ministarstvo pravde najavilo uvođenje posebnog tribunala koji bi se bavio ubistvima iz časti.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3088828.stm|title='Honour killings' law blocked|accessdate=14.4.2010.|date=8.9.2003.|publisher=[[BBC News]]}}</ref> Neki Jordanci su prijavljivali slučajeve surovog prebijanja od strane porodice zbog njihove [[seksualne orijentacija|seksualne orijentacije]]. Ovakvi oblici zlostavljanja nisu u skladu sa zvaničnom politikom vlade, ali vlada je nevoljna da priskoči u pomoć ovoj "nepopularoj" grupi ljudi.<ref>{{cite web|url=http://www.sodomylaws.org/world/canada/canews021.htm|title=Gay Jordanian Now ‘Gloriously Free’ in Canada|accessdate=14.4.2010.|date=20.5.2008.|publisher=SodomyLaws.org|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924103413/http://www.sodomylaws.org/world/canada/canews021.htm|deadurl=yes}}</ref> == Zabrana diskriminacije == U Jordanu ne postoji zakon koji štiti od [[diskriminacija|diskriminacije]] na osnovu [[seksualna orijentacija|seksualne orijentacije]] i/ili [[rodni identitet|rodnog identiteta]]. Nacionalni centar za ljudska prava, koji je 2006. godine osnovala vlada još uvek nije imao nijedan slučaj u kome se bavi [[prava LGBT osoba|ljudskim pravima LGBT osoba]] ili HIV/AIDS pandemijom. == LGBT pokret == {{main|LGBT pokret}} U Jordanu ne postoji nijedna zvanična LGBT organizacija niti vidljiva [[LGBT zajednica]]. Takođe, nijedna politička stranka do sada nije izrazila podršku za LGBT prava. Zakon o političkim partijama iz 1992. godine zvanično ne zabranjuje političku podršku LGBT pitanjima, niti osnivanje LGBT organizacija. == Mediji == Godine 2007. počeo je da izlazi prvi LGBT magazin, koji je ubrzo prekinut. Godinu dana kasnije započet je online magazin ''[[My Kali]]''<ref>{{Cite web |url=http://mykali.weebly.com/ |title=My Kali |access-date=2010-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130012154/http://mykali.weebly.com/ |archive-date=2010-01-30 |url-status=dead}}</ref>. Zakon o štampi je dva puta dopunjavan, 1998. i 2004. godine. Prva verzija zakona je zabranjivala prikazivanje i podržavanje "[[seksualna perverzija|seksualnih perverzija]]", što je moglo da uključuje i [[homoseksualnost]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.article19.org/pdfs/press/jordan-draft-press-law.pdf |access-date=2010-04-14 |archivedate=2006-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060221014815/http://www.article19.org/pdfs/press/jordan-draft-press-law.pdf |deadurl=yes }}</ref>. Sa promenama iz 2004. godine zakon je ublažen; najpre, termin ''seksualne perverzije'' je izbačen i zamenjen opštom odredbom da mediji moraju da "poštuju vrednosti... arapske i islamske nacije" i da mediji moraju da izbegavaju zadiranje u privatne živote ljudi. == Uslovi života == Danas postoje brojne nezanične [[internet zajednica|internet zajednice]], poput yahoo grupe, "Amman Rainbow". Ipak, realan LGBT politički pokret ne postoji. Skoriji izveštaji upućuju na to da iako veliki broj LGBT osoba živi "''[[in the closet]]'' i vode dvostruke živote, ima sve više mladih LGBT osoba koje počinju da [[coming out|izlaze]], što stvara malu zajednicu reditelja, novinara, pisaca, umetnika i japija, ali samo mali broj Jordanaca više klase može sebi da priušti da se ne venča. Takođe, počela su da se pojavljuju i mesta za okupljanje LGBT osoba, poput RGB cluba i Book@cafe u [[Janal Amman]]u. Jabal Amman se ponekad opisuje kao mala verzija [[gej kvart]]a. Dvojica najpoznatijih otvoreno [[gej]] Jordanaca su model, [[Khalid (model)|Khalid]] i [[Suhail Abualsameed]], koji se [[coming out|outovao]] na islamskoj konferenciji o AIDS-HIV-u. == Vidi dalje == {{LGBT portal}} * [[Ljudska prava u Jordanu]] * [[Politika Jordana]] == Reference == {{reflist}} {{LGBT prava u Aziji}} [[Kategorija:Društvo u Jordanu|LGBT]] [[Kategorija:LGBT u Aziji|Jordan]] [[Kategorija:LGBT prava po državama|Jordan]] hh7v7a1p7ajzcwk05li74gpqyio6zu6 0 79952 42716254 41866672 2026-11-04T13:01:24Z ~2026-58879-58 408397 Milan Pavlović je rođen 2. januara 1970. godine. 42716254 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Milan Pavlović |prezime = |slika = |širina slike = |tekst uz sliku = |dan rođenja = |mjesec rođenja = |godina rođenja = |mjesto rođenja = Sarajevo |država rođenja = Bosna i Hercegovina |dan smrti = |mjesec smrti = |godina smrti = |mjesto smrti = |država smrti = |ženski pol = |država za kategoriju=Bosna i Hercegovina }} '''Milan Pavlović''' ([[2. siječnja]] [[1970.]]), [[bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] glumac i TV ličnost. Prvu glavnu filmsku ulogu ostvario je u filmu [[Namik Kabil|Namika Kabila]], ''Čuvari noći''.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |access-date=2010-07-11 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511005310/http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |dead-url=yes }}</ref> == Filmografija == * [[Čuvari noći]], (2008) kao Brizla * [[Sretan put Nedime]], (2006) * [[Nebo iznad krajolika]], (2006) kao Ćata * [[Go West]], (2005) kao Milo * [[Srijedom]], (2004) kao Panja == Serije == * [[Lud, zbunjen, normalan]], kao Dino * [[Sex i selo]], kao Brzi * [[Mujo i Haso]] (skečevi), kao Mujo == Izvori == {{reference}} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=1777102|name=Milan Pavlović}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1970||Pavlović, Milan}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački filmski glumci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački televizijski glumci]] cl1nl2zsklncevz9bmobn8m45dm3jmr 42716255 42716254 2026-11-04T13:02:59Z ~2026-58879-58 408397 Milan Pavlović je rođen 2. januara 1970. godine u Sarajevu (SFRJ). 42716255 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Milan Pavlović |prezime = |slika = |širina slike = |tekst uz sliku = |dan rođenja = |mjesec rođenja = |godina rođenja = |mjesto rođenja = Sarajevo |država rođenja = Bosna i Hercegovina |dan smrti = |mjesec smrti = |godina smrti = |mjesto smrti = |država smrti = |ženski pol = |država za kategoriju=Bosna i Hercegovina }} '''Milan Pavlović''' ([[2. januar]] [[1970.]]), [[bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] glumac i TV ličnost. Prvu glavnu filmsku ulogu ostvario je u filmu [[Namik Kabil|Namika Kabila]], ''Čuvari noći''.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |access-date=2010-07-11 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511005310/http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |dead-url=yes }}</ref> == Filmografija == * [[Čuvari noći]], (2008) kao Brizla * [[Sretan put Nedime]], (2006) * [[Nebo iznad krajolika]], (2006) kao Ćata * [[Go West]], (2005) kao Milo * [[Srijedom]], (2004) kao Panja == Serije == * [[Lud, zbunjen, normalan]], kao Dino * [[Sex i selo]], kao Brzi * [[Mujo i Haso]] (skečevi), kao Mujo == Izvori == {{reference}} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=1777102|name=Milan Pavlović}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1970||Pavlović, Milan}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački filmski glumci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački televizijski glumci]] snsup45y14zsivsqbd3jg3p6367pj53 42716256 42716255 2026-11-04T13:08:27Z ~2026-58879-58 408397 Milan Pavlović je rođen 2. januara 1970. godine u Sarajevu (SFRJ). 42716256 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Milan Pavlović |prezime = |slika = |širina slike = |tekst uz sliku = |dan rođenja = |mjesec rođenja = |godina rođenja = |mjesto rođenja = Sarajevo |država rođenja = Bosna i Hercegovina |dan smrti = |mjesec smrti = |godina smrti = |mjesto smrti = |država smrti = |ženski pol = |država za kategoriju=Bosna i Hercegovina }} '''Milan Pavlović''' ([[1970.|2. januar 1970., Sarajevo]]), [[bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] glumac i TV ličnost. Prvu glavnu filmsku ulogu ostvario je u filmu [[Namik Kabil|Namika Kabila]], ''Čuvari noći''.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |access-date=2010-07-11 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511005310/http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |dead-url=yes }}</ref> == Filmografija == * [[Čuvari noći]], (2008) kao Brizla * [[Sretan put Nedime]], (2006) * [[Nebo iznad krajolika]], (2006) kao Ćata * [[Go West]], (2005) kao Milo * [[Srijedom]], (2004) kao Panja == Serije == * [[Lud, zbunjen, normalan]], kao Dino * [[Sex i selo]], kao Brzi * [[Mujo i Haso]] (skečevi), kao Mujo == Izvori == {{reference}} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=1777102|name=Milan Pavlović}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1970||Pavlović, Milan}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački filmski glumci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački televizijski glumci]] 97uycw0j7814zwgov6me4qjslam67by 42716292 42716256 2026-11-04T16:21:26Z Edgar Allan Poe 29250 42716292 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Milan Pavlović |prezime = |slika = |širina slike = |tekst uz sliku = |dan rođenja = |mjesec rođenja = |godina rođenja = |mjesto rođenja = Sarajevo |država rođenja = Bosna i Hercegovina |dan smrti = |mjesec smrti = |godina smrti = |mjesto smrti = |država smrti = |ženski pol = |država za kategoriju=Bosna i Hercegovina }} '''Milan Pavlović''' ([[Sarajevo]], [[2. januara]] [[1970.]]), [[bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] glumac i TV ličnost. Prvu glavnu filmsku ulogu ostvario je u filmu [[Namik Kabil|Namika Kabila]], ''Čuvari noći''.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |access-date=2010-07-11 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511005310/http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |dead-url=yes }}</ref> == Filmografija == * [[Čuvari noći]], (2008) kao Brizla * [[Sretan put Nedime]], (2006) * [[Nebo iznad krajolika]], (2006) kao Ćata * [[Go West]], (2005) kao Milo * [[Srijedom]], (2004) kao Panja == Serije == * [[Lud, zbunjen, normalan]], kao Dino * [[Sex i selo]], kao Brzi * [[Mujo i Haso]] (skečevi), kao Mujo == Izvori == {{reference}} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=1777102|name=Milan Pavlović}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1970||Pavlović, Milan}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački filmski glumci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački televizijski glumci]] owcmofapvog2tvbgmkebzdh60kzx2qh 42716293 42716292 2026-11-04T16:21:37Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Biografije, Sarajevo|Biografije, Sarajevo]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42716293 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Milan Pavlović |prezime = |slika = |širina slike = |tekst uz sliku = |dan rođenja = |mjesec rođenja = |godina rođenja = |mjesto rođenja = Sarajevo |država rođenja = Bosna i Hercegovina |dan smrti = |mjesec smrti = |godina smrti = |mjesto smrti = |država smrti = |ženski pol = |država za kategoriju=Bosna i Hercegovina }} '''Milan Pavlović''' ([[Sarajevo]], [[2. januara]] [[1970.]]), [[bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] glumac i TV ličnost. Prvu glavnu filmsku ulogu ostvario je u filmu [[Namik Kabil|Namika Kabila]], ''Čuvari noći''.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |access-date=2010-07-11 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511005310/http://www.bhraja.ca/Vijesti/Magazin/Milan-Pavlovi%C4%87:-Sutra-bih-potpisao-da-non%11stop-snimam-samo-filmove-%11INTERVIEW%11.html |dead-url=yes }}</ref> == Filmografija == * [[Čuvari noći]], (2008) kao Brizla * [[Sretan put Nedime]], (2006) * [[Nebo iznad krajolika]], (2006) kao Ćata * [[Go West]], (2005) kao Milo * [[Srijedom]], (2004) kao Panja == Serije == * [[Lud, zbunjen, normalan]], kao Dino * [[Sex i selo]], kao Brzi * [[Mujo i Haso]] (skečevi), kao Mujo == Izvori == {{reference}} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=1777102|name=Milan Pavlović}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1970||Pavlović, Milan}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački filmski glumci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački televizijski glumci]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] 9fnehieqbrc5i0bh6e20pz54tnizv7l 0 89015 42716363 42638718 2026-11-05T03:52:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716363 wikitext text/x-wiki Ovo je '''lista radio-stanica u Rusiji'''. == Nacionalna pokrivenost == {|class="wikitable" !Ime !Web !► ! |- |Radio Rusiji |<center>[http://radiorus.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025055226/http://www.radiorus.ru/ |date=2010-10-25 }}</center> |<center>[http://radiorus.ru/audio.html slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025055146/http://www.radiorus.ru/audio.html |date=2010-10-25 }}</center> |Vesti i Politika |- |Glas Rusiji |<center>[http://www.ruvr.ru sajt]<center> |<center>[https://web.archive.org/web/20101103222123/http://95.81.162.158:8000/vsr.m3u slušaj]</center> |Vesti, Politika |- |Vesti |<center>[http://www.vesti.ru/fm/ sajt]<center> |<center>[http://www.vesti.ru/videos?vid=onair&air=2 slušaj]</center> |Vesti |- |Mayak |<center>[http://www.radiomayak.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104093345/http://www.radiomayak.ru/ |date=2012-11-04 }}<center> |<center>[http://www.radiomayak.ru/player.html slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420102837/http://www.radiomayak.ru/player.html |date=2010-04-20 }}</center> |Muzika i Riječ |- |Komsomolskaya Pravda |<center>[http://www.kp.ru/ sajt]<center> |<center>[http://radio.kp.ru:8000/ slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618030537/http://radio.kp.ru:8000/ |date=2012-06-18 }}</center> |Vesti i Riječ |- |Echo Moskvi |<center>[http://echo.msk.ru sajt]<center> |<center>[http://echo.msk.ru/sound.html slušaj]</center> |Vesti i Riječ |- |Business FM |<center>[http://radio.bfm.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413085921/http://radio.bfm.ru/ |date=2010-04-13 }}<center> |<center>[http://www.bfm.ru/radio.html slušaj]</center> |Economy Vesti |- |Nashe radio |<center>[http://nashe.ru/ sajt]<center> |<center>[http://streamall.rambler.ru/nashe64.mp3.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151011114707/http://streamall.rambler.ru/nashe64.mp3.m3u |date=2015-10-11 }}</center> |Russkii Rock |- |Dobri Pesni |<center>[http://dobriepesni.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918192806/http://www.dobriepesni.ru/ |date=2010-09-18 }}<center> |<center>[http://www.station.ru/OnlyFMPlayer.aspx?station=dobryepesni&play=1 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824114448/http://www.station.ru/OnlyFMPlayer.aspx?station=dobryepesni&play=1 |date=2010-08-24 }}</center> |Russka Shansona |- |Dete FM |<center>[http://www.deti.fm sajt]<center> |<center>[http://217.29.51.162:8000/radio-32k.aac.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |Dete muzika, dijalogi, bajki |- |Teos |<center>[http://www.radioteos.ru/ sajt]<center> |<center>[http://www.guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=2264 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119115755/http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=2264 |date=2013-01-19 }}</center> |Hrišćanstvo |- |Radonezh |<center>[https://web.archive.org/web/20100209184221/http://www.radonezh.ru/radio sajt]<center> |<center>[http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=7016 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117065418/http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=7016 |date=2011-11-17 }}</center> |Pravoslavlje |} == Internet == {|class="wikitable" !Ime !Web !► ! |- |Folk muzika | |<center>[http://77.220.186.233:8000/world_96.mp3.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |Ruska folk muzika |- |Književnost | |<center>[http://79.137.234.183:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824082919/http://79.137.234.183:8000/listen.pls |date=2013-08-24 }}</center> |Ruska književnost |- |RadioBuksir | |<center>[http://s03.radio-tochka.com:6160/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |Ruska historija |- |Fakultet |<center>[http://fmgu.ru/ sajt]</center> |<center>[http://radio.fmgu.ru:8000/fmgu-96.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150210012006/http://radio.fmgu.ru:8000/fmgu-96.m3u |date=2015-02-10 }}</center> |Ruske obrazovanje |- |Fantastic | |<center>[http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=6622 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823194534/http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=6622 |date=2019-08-23 }}</center> |Zvukova fantastic knjiga |- |} {{Commonscat|Radio stations in Russia}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Ruske radiostanice| ]] [[Kategorija:Radio u Rusiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Rusija]] exuyeghdbezvrtaso2d4vxad1y7qqml 0 93838 42716297 42469186 2026-11-04T16:37:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716297 wikitext text/x-wiki {{Grčki grad (HR) |ime= Ksanti |izvorno ime= Ξάνθη |latinično ime= |slika= 20091128 Xanthi Greece 3.jpg |periferija= Istočna Makedonija i Trakija |prefektura= Ksanti |pokrajina= |stanovništvo= 52, 270 |godina popisa= 2001<ref>Angaben des griechischen Innenministeriums ([http://www.ypes.gr/topiki.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104231706/http://www.ypes.gr/topiki.htm |date=2007-01-04 }})</ref> |šire stanovništvo= |godina popisa šireg stanovništva= 2001 |gustoća stanovništva= |šira gustoća stanovništva= |površina= 153.116 |šira površina= |visina= 80 |z. širina = 41.13 |z. dužina = 24.88 |širina-stupnjevi= 41 |širina-minute= 8 |širina-oznaka= N |dužina-stupnjevi= 24 |dužina-minute= 53 |dužina-oznaka= E |poštanski broj= 671 00 |pozivni broj= 2541 |registarska oznaka= AH |gradonačelnik= Michalis Stelianidis |stranica= [http://www.cityofxanthi.gr/ www.cityofxanthi.gr] }} '''Ksanti''' ([[Grčki jezik|grčki]]: ''Ξάνθη '', [[Bugarski jezik|bugarski]]: ''Скеча''; [[Turski jezik|turski]]: ''İskeçe'') grad je u sjevernoj [[Grčka|Grčkoj]], u periferiji [[Periferija Istočna Makedonija i Trakija|Istočna Makedonija i Trakija]]. Ksanti je udaljen dvadesetak kilometara od mora, na padinama [[Rodopi|Rodopa]] u kotlini rijeke [[Kosintos]], administrativno je sjedište prefekture [[Prefektura Ksanti|Ksanti]] i univerzitetski grad od 52, 270 stanovnika. == Historija == Pored Ksantija, na 20 kilometara uz obale [[Egejsko more|Egejskog mora]] nalazi se ostatci [[Antička Grčka|antičkog grčkog]] grada [[Abdera|Abdere]] u kojem je živio slavni filozof [[Demokrit]]. Prvi zapisi o Ksantiju, zabilježeni su [[879]] godine, kad je [[mitropolit]] Ksantija učestvovao na ''Četvrtom [[Ekumenski sabor|Ekumenskom saboru]]'' u [[Istanbul|Konstatinopolisu]].<ref>http://www.xanthi.ilsp.gr/thraki/history/his.asp?perioxhid=B0257 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721082002/http://www.xanthi.ilsp.gr/thraki/history/his.asp?perioxhid=B0257 |date=2011-07-21 }} Dokumenti o učestvovanju mitropolita Ksantija na 4 ekumenskom saboru u Konstatinopolisu, sa portala xanthi]]</ref> Ovaj dio [[Trakije]], bio je na vjetrometrini i proživljavao je teška vremena velikih sukoba, raseljavanja i pomora stanovništva. Takvo je stanje bilo je i u [[14. vijek]]u kad je [[Otomansko Carstvo]] zavladalo ovom regijom, kraj je bio gotovo bez stanovnika. Zbog tog su [[Otomansko Carstvo|otomanske]] vlasti naselile nove stanovnike iz dubine [[Mala Azija|Male Azije]], tako je nastalo naselje [[Genisea]] ([[Grčki jezik|grčki]]: Γενισέα). No tadašnja sela Oreo (Ωραίο) i Ksanti ostala su većinski grčka (sa kršćanskim) stanovništvom. [[Datoteka:Abdera West gate.jpg|thumb|left|280px|Arheološko nalazište Abdera]] === Razdoblje uspona grada Jenidže === Od [[1715]] godine čitav kraj oko gradića Ksanti, a naročito oko susjednog naselja [[Genisea]] ( [[Turski jezik|turski]]: ''Yenidze'', [[Bugarski jezik|bugarski]]: ''Jenidže''), postao je poznat po uzgoju kvalitetnog [[duhan]]a koje je uglavnom uzgajalo tursko stanovništvo - [[Pomaci]]. Uzgoj aromatičnih orijentalnih duhana, koji su bili vrlo popularni i cijenjeni u to vrijeme za izradu kvalitetnih mješavina (blendova) od kojih su rađene skupe cigarete poput ''Balkan Sobrania''. Taj duhan je stavljan i u ostale skupe cigarete koje su nosile pridjev ''oriental blend''. Uzgoj duhana donio je regiji Ksanti relativno blagostanje u to vrijeme. U februaru i aprilu [[1829]] godine, dva snažna [[potres]]a sravnila su Ksanti sa zemljom, ali se je odmah iza toga grad ponovno podigao i nanovo izgradio. Kad je [[1870]] susjedno i veće naselje [[Genisea]] izgorilo u katastrofalnom požaru, sav duhanski posao premješten u Ksanti, tako da je on ubrzo narastao na 10 000 stanovnika. Dolazak željezničke pruge [[1891]] ubrzao je razvoj grada. === Ksanti za balkanskih i dva svjetska rata === [[Datoteka:Xanthi-between-two-worlds.jpg|thumb|right|280px|Pogled na Ksanti i rijeku Kosintos]] Za vrijeme [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]] [[Bugari]] su zauzeli grad Ksanti [[1912]], i držali ga pod svojom kontrolom osam mjeseci, kad su ga ponovno zauzeli [[Grci]]. Nakon svršetka [[Balkanski ratovi|balkanskih ratova]], Ksanti i [[Trakija|Zapadna Trakija]] dati su Bugarskoj kao dio mirovnih dogovora nakon ratova, i ostali su pod bugarskom vlašću sve do kraja [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. Kako je [[Bugarska]] u [[Prvi svjetski rat|Prvom svjetskom ratu]] bila na strani poraženih [[Centralne sile|centralnih sila]], Zapadna Trakija (Δυτική Θράκη) i grad Ksanti, predani su Grčkoj, koja je uspostavila svoju vlast od [[1919]] do [[1920]]. Grad su ponovno okupirali Bugari za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] između [[1941]] - [[1944]] godine. === Grad Ksanti u današnje vrijeme === Današnji Ksanti je moderan grad, sa dobro očuvanom orjentalnom arhitekturom [[19. vijek]]a u gradskoj jezgri. Grad je poznat po svom karnevalu (Καρναβάλι)<ref>{{Cite web |title=Karneval Ksanti na portalu prefekture |url=http://www.cityofxanthi.gr/index.php/en/events/carnival |access-date=2010-10-29 |archivedate=2009-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091020073851/http://www.cityofxanthi.gr/index.php/en/events/carnival |deadurl=yes }}</ref> koji se tradicionalno održava u februaru ili martu (ovisno o godini). Pored grada nalazi se arheološko nalazište antičkog grada [[Abdera (Tracija)|Abdere]] == Školstvo == * Ksanti je jedan od gradova uz [[Aleksandropoli]], [[Komotini]] i [[Orestijada|Orestijadu]] u kojem djeluje Demokritov Univerzit Trakija. U Ksantiju je smješten Strojarski fakultet, koji ima slijedeće odjele; Građevinarstvo, Arhitektura, Elektrotehnika i računalstvo, Ekologija i Organizacija rada i uprave == Sport == * Ksanti je grad nogometnog kluba [[Skoda Xanthi|Škoda Ksanti]] koji nastupa u Grčkoj prvoj ligi od [[1989]] godine. == Poznati sugrađani == * [[Demokrit]] grčki filozof iz Abdere * [[Protagora]] grčki filozof * [[Manos Hadžidakis]] (1925.-1994.) grčki [[kompozitor]] * [[Şerif Gören]] (1944.-) turski [[film]]ski [[redatelj]], dobitnik [[Zlatna palma|Zlatne palme]] iz 1982. na [[Filmski festival u Cannesu|Filmskom festivalu u Cannesu]] == Gradovi prijatelji == * {{flag|Njemačka}} [[Gifhorn]] * {{flag|Srbija}} [[Novi Beograd]] * {{flag|Bugarska}} [[Smoljan]] * {{flag|Turska}} [[Biga, Çanakkale|Biga]] * {{flag|Turska}} [[Bursa]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Xanthi}} * [https://web.archive.org/web/20090627024418/http://www.duth.gr/ Demokritovo sveučilište iz Trakije] {{el icon}} * [http://www.ota.gr/eng/xanthi/ Općina Ksanti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050803085910/http://www.ota.gr/eng/xanthi/ |date=2005-08-03 }} * [http://alex.eled.duth.gr/ Trakija - Orfejeva zemlja - Demokritovo sveučilište iz Trakije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020808110337/http://alex.eled.duth.gr/ |date=2002-08-08 }} {{Glavni gradovi grčkih prefektura}} [[Kategorija:Gradovi u Grčkoj]] 5w589e7ktqplqv4b79ivmbsm2u8wa3n 0 95144 42716406 42403402 2026-11-05T09:02:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716406 wikitext text/x-wiki '''Mahavamsa''' ([[Pali]]: '''Mahāva{{IAST|ṃ}}sa''', doslov. "Velika [[ljetopis|kronika]]," skrać. Mhv.<ref>Malalasekera, ''Dictionary of Pali Proper Names: Pali-English,'' p. xvi, retrieved Sept. 19, 2010, from "Google Books" at http://books.google.com/books?id=LEn9i9pnRHEC&pg=PR16&lpg=PR16&dq=Mhv+%2BMahavamsa&source=bl&ots=5Yuh9FVCCy&sig=D-jBgZuXw8chZovrlwBfXtywCdY&hl=en&ei=FUGWTN-uG8Pflgfb1aCkCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBcQ6AEwAA#v=onepage&q=Mhv%20%2BMahavamsa&f=false .</ref> or Mhvs.<ref>[[T.W. Rhys Davids|Rhys Davids]] & Stede (1921-25), ''[[Pali Text Society]]'s Pali English Dictionary'', "B. List of Abbreviations," retrieved Sept. 19, 2010, from "U. Chicago" at http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/pali/frontmatter/abbreviations.html .</ref>) je historijska pjesma na [[Pali]] jeziku, posvećena [[monarh|kraljevima]] [[Šri Lanka|Šri Lanke]]. Prva njena verziuja je opisivala period od dolaska [[Kralj Vijaya|kralja Vijaye]] iz Kalinge (današnja [[Orissa]]) 543. pne. do vladavine [[kralj Mahasena|kralja Mahasene]] (334–361). Iako se ne smatra kanonskim tekstom, ''Mahavamsa'' je važna knjiga za [[Theravada|Theravada budiste]] s obzirom da opisuje historiju religije na Šri Lanki, uključujući i doba [[Siddharta Gauthama|Siddharte Gauthame]] te historiju [[budizam|budizma]] u Indiji. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://lakdiva.org/mahavamsa/ Geiger/Bode Translation of the Mahavamsa] * [http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php The Mahavamsa: The Great Chronicle of Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224090046/http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php |date=2010-02-24 }} * [http://www.sinhalanet.com "Concise Mahavamsa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923163221/http://www.sinhalanet.com/ |date=2017-09-23 }} on-line version of: Ruwan Rajapakse, P.E. (2003). ''Concise Mahavamsa: History of Buddhism in Sri Lanka''. Maplewood, NJ : Ruwan Rajapakse. {{ISBN|0-9728657-0-5}}. * [http://www.tipitaka.org/tipitaka/e0703n/e0703n-frm.html Online-Pali-Text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060828085014/http://www.tipitaka.org/tipitaka/e0703n/e0703n-frm.html |date=2006-08-28 }} on tipitaka.org. * [https://web.archive.org/web/20100814233316/http://mahavamsa.org/history-of-sri-lanka/ History of Sri Lanka] [[Kategorija:Historija Šri Lanke]] [[Kategorija:Šrilankanska književnost]] [[Kategorija:Palijska književnost]] [[Kategorija:Budistički tekstovi]] 7lrkigmefh64vwgp4tumjj3yupc32w2 0 95292 42716298 42638329 2026-11-04T16:43:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716298 wikitext text/x-wiki {{Coord|33|05|37|N|44|34|50|E|display=title}} {{Lokacijska karta|Irak|float=desno|width=250|label=Ktezifont|lat=33.09|long=44.58|caption=<center>Položaj Ktezifonta na [[Tigris]]u}} '''Ktesifon''' ili '''Ktezifont''' ([[grčki]]: ''Ktēsiphōn'', Κτησιφῶν) je bio glavni grad iranske [[Sasanidska Monarhija|Sasanidske Monarhije]] u drevnoj [[Mezopotamija|Mezopotamiji]]. Ktezifont se nalazi oko 35 kilometara jugoistočno od [[Bagdad]]a u današnjem [[Irak]]u, na lijevoj obali rijeke [[Tigris]] na nekadašnjem važnom trgovačkom putu. == Historija == Grad su podigli [[Partska Monarhija|Parti]] kao konkurenciju gradu [[Seleukija|Seleukiji]] koji se nalazio nasuprot njega na desnoj obali Tigrisa. Rimski historičar [[Amijan Marcelin]] (23, 6, 23) kaže da je grad osnovan u doba kralja [[Vardanes]]a ([[38]]. do oko [[45]].), no već historičar [[Tacit]] (''Anali'', 6, 44) spominje grad kao rezidenciju [[Tiridat III.|Tiridata III.]] (partskog uzurpatora koji je 36. godine privremeno zaposjeo Mezopotamiju). Grad (ili bolje rečeno gradovi jer su Seleukija i Ktezifont srasli) se razvio u doba [[Sasanidska Monarhija|Sasanida]] kojima je on bio glavni grad (ljeti kad je klima u Ktezifontu-Seleukiji bila neugodna selili su u druge gradove, ali on im je bio glavna rezidencija). Grad se s vremenom znatno povećao te je vjerojatno na kraju imao i oko 500 000 stanovnika. Rimljani i kasnije Bizantinci su ga više puta osvojili (zadnji put 591.), ali ga nikada nisu mogli zadržati u svojoj vlasti. Grad su 637. osvojili [[Arapi]] i dijelom ga uništili, ali je u doba [[Omejidi|Omejida]] pored grada [[Kufa|Kufe]] bio središte [[Šijiti|šijita]]. Osnutkom [[Bagdad]]a godine 762. Seleukija-Ktezifont je prepušten propadanju. == Arheološka iskopavanja == Iskapanja je na tom području vodio Univerzitet [[Michigan]] 1927. - 1932. i 1936. - 1937. Pronađeno je više bogato opremljenih stambenih jedinica. Nađena su i četiri sloja iz razdoblja od oko 300. prije Krista do 200. poslije Krista. Iskopavanja je 1964. - 1989. dalje nastavilo Sveučilište iz [[Torino|Torina]]. Pronađena je građevina iz doba [[Seleukidi|Seleukida]] koja je očito služila kao arhiv. Uništili su ga Parti oko 150. poslije Krista. Također je nađeno oko 30 000 grčkih pečata. Ta su iskopavanja također pokazala da su kroz grad prolazila dva kanala, jedan u smjeru istok-zapad, a drugi u smjeru sjever-jug. Pronađeni su i ostaci jedne kršćanske crkve i kuća iz ranoislamskog razdoblja. Jedini ostatak grada koji danas postoji je ruševina palače [[Tak-e Kisra|Tak-e Kisre]] koju je vjerojatno dao sagraditi [[Hozroje I. Anuširvan]]. == Veze == * [[Opis (Mezopotamija)|Opis]] * [[Seleukija]] == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20070826223110/http://www.orientarch.uni-halle.de/ca/tutorial/inf_kte1.htm Korisan popis literature] * [http://www.meisterdinger.de/irak/irak04.htm Slika Ktezifonta iz zraka] * [http://www.iranchamber.com/history/ctesiphon/ctesiphon.php Članak o Ktezifontu (na engleskom)] * [http://www.umich.edu/~kelseydb/Excavation/Seleucia.html O američkim iskopavanjima (na engleskom)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104113121/http://www.umich.edu/~kelseydb/Excavation/Seleucia.html |date=2012-01-04 }} * [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin//ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0006&query=head%3D%232401 Članak o Seleukiji u ''Princeton Encyclopedia of Classical Sites''] ;Ostali projekti {{WProjekti |commonscat = Ctesiphon |commonscatsh = Ktezifont }} {{Iranska arhitektura}} [[Kategorija:Partska Monarhija]] [[Kategorija:Sasanidska Monarhija]] [[Kategorija:Drevni iranski gradovi]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Iraku]] [[Kategorija:Gradovi na Putu svile]] lya8wrejia1dzlfzns8zo8airx8u1hv 0 98080 42716263 42338656 2026-11-04T13:40:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716263 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Gardenbeforeandafter.jpg|thumb|250px|Restauracija freske (Izgon Adama i Eve iz raja, [[Michelangelo]], [[Sikstinska kapela]], [[1509.]]): Usporedba između izvornika iz [[16. stoljeće|16. stoljeća]] s restauracijom iz [[20. stoljeće|20. stoljeća]] (desno)]] '''Konzervacija-restauracija''', često određena i samo kao konzervacija (u zemljama [[njemački|njemačkog]] govornog područja još uvijek preteže pojam restauriranje), zanimanje je, odnosno djelatnost posvećena očuvanju [[kulturna baština|kulturne baštine]]. Konzervatorske aktivnosti uključuju provjeru stanja, dokumentiranje, rad na samom predmetu kulturne baštine, te preventivnu zaštitu. Sve su ove djelatnosti pak podpomognute [[znanost|znanstvenim]] istraživanjima i obrazovanjem. == Definicija == Tradicionalna definicija uloge konzervatora uključuje pregled, konzervaciju i očuvanje kulturne baštine korištenjem bilo koje metode koja se dokazala djelotvornom u održavanju predmeta u stanju što bližem izvornom što je duže moguće.<ref>Walston, S. 1978. p.9 The Preservation and Conservation of Aboriginal and Pacific Cultural Material in Australian Museums. ICCM Bulletin Vol 4 no. 1. December 1978. Institute for the Conservation of Cultural Materials (Inc).</ref> Danas je ta definicija međutim proširena i više bi je mogli opisati kao etično upravljanje kulturnim dobrom. Konzervator primjenjuje jednostavne etičke odrednice, kao što su: * Načelo minimalne intervencije, * Korištenje metoda i materijala usmjerenih ka reverzibilnosti, kako bi smanjili mogućnost problema kod budućeg tretmana, istraživanja i korištenja. * Temeljito dokumentiranje svih poduzetih postupaka Konzervator mora uzeti u obzir i mišljenje treće osobe te svoju profesionalnu ekspertizu uskladiti s istim. == Historija == === Ključni datumi === === Kratka povijest === Briga o predmetima kulturne baštine ima dugu povijest unutar tradicije spajanja i učvršćivanja raznih predmeta,<ref>Pye, E, 2001. Caring for the Past: Issues in Conservation for Archaeology and Museums. London: James and James</ref> kao i individualnog restauriranja umjetničkih djela. Tijekom [[19. stoljeće|19. stoljeća]] dolazi do preplitanja znanosti i umjetnosti. [[Michael Faraday]] počinje proučavati štetan utjecaj okoliša na umjetnine, a u isto vrijeme [[Louis Pasteur]] počinje sa znanstvenim analizama boje.<ref>Stoner, Joyce Hill. 2005. p. 41. “Changing Approaches in Art Conservation: 1925 to the present” in (Sackler NAS Colloquium) Scientific Examination of Art: Modern Techniques in Conservation and Analysis. Proceedings of the National Academy of Sciences. http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=11413&page=41</ref> Međutim, prvi organizirani pokušaj konzervacije kulturne baštine je utemeljenje ''Društva za zaštitu drevnih građevina'' u [[Engleska|Engleskoj]], od strane [[William Morris|Williama Morrisa]] i [[Philip Webb|Philipa Webba]], a pod utjecajem teoretskog rada [[John Ruskin|Johna Ruskina]]. Istovremeno s istim ciljevima u [[Francuska|Francuskoj]] djeluje [[Eugene Violet Le Duc]], čuven po "restauriranju" [[Srednji vijek|srednjovjekovnih]] građevina. [[Datoteka:Bixi stele (wrapped), Harvard University, Cambridge, MA - IMG 4607.JPG|right|thumb|250px|Od [[1998.]] [[Sveučilište Harvard]] pokriva i zaštićuje svoje značajne [[kip]]ove zbog vremenskih razloga.]] Konzervacija se kao izdvojeno polje ljudskog mišljenja prvo javlja u [[Njemačka|Njemačkoj]] [[1888.]] godine. [[Friedrich Rathgen]] postaje prvi [[kemičar]] stalno zaposlen u muzeju (''Kraljevski muzeji'', [[Berlin]]). Treba istaknuti da on nije samo razvio znanstveni pristup brizi za predmete u zbirkama već je i doprinio širenju ovog pristupa prije svega publiciranjem svog djela ''Handbook of Conservation'' iz [[1898.]] <ref>Gilberg, Mark. (1987) Friedrich Rathgen: The Father of Modern Archaeological Conservation. Journal of the American Institute for Conservation, Vol. 26, No. 2 (Autumn, 1987), pp. 105-120 http://aic.stanford.edu/jaic/articles/jaic26-02-004_2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720134131/http://aic.stanford.edu/jaic/articles/jaic26-02-004_2.html |date=2008-07-20 }}</ref> Rani razvoj konzervacije je i u drugim dijelovima svijeta bio vezan uz zapošljavanje kemičara u [[muzej]]ima [[1924.]] u [[Britanski muzej|Britanskom muzeju]] počinje raditi [[Harold Plenderleith]]. On zajedno s [[Alexandar Scott|Alexanderom Scottom]] utemeljuje Odjel znanstvenih i industrijskih istraživanja, radi se o rođenju konzervatorske profesije u Engleskoj.<ref>http://www.britishmuseum.org/the_museum/departments/conservation_and_science/history.aspx</ref> Bila je to posljedica lošeg stanja umjetnina koje su tijekom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] bile uskladištene u tunelima [[Londonski metro|Londonske podzemne željeznice]]. Razvoj ovog odjela Britanskoga muzeja pomaknuo je fokus djelovanja iz Njemačke u Englesku [[1956.]] Plenderleith objavljuje svoj značajan i utjecajan priručnik ''The Conservation of Antiquities and Works of Art'', ova knjiga se obično danas smatra važnijom od Rathgenove, te bližom današnjoj definiciji struke. U [[SAD]]-u su počeci znanstveno zasnovanog pristupa konzervaciji vezani uz ''Fogg Art Museum'' i njegovog ravnatelja [[Edward Waldo Forbes|Edwarda Waldo Forbesa]](od 1909.-1944.). On je davao podršku tehnološkim istraživanjima (utemeljenje časopisa ''Technical Studies'', izlazio od 1932.-1942.). Nadalje, u muzej je doveo [[Rutherford John Gettens|Rutherforda John Gettensa]], prvog kemičara zaposlenog u nekom američkom umjetničkom muzeju. Gettens je blisko surađivao s [[George L. Stout|Georgeom L. Stoutom]], prvim izdavačem ''Technical Studiesa'', a zajedno su [[1942.]] objavili i knjigu ''Painting Materials A Short Encyclopaedia'', naslov koji se i danas često citira, te možemo reći da se vrlo malo podataka iz ove knjige smatra zastarjelima.<ref name="Stoner, Joyce Hill 2003">Stoner, Joyce Hill. "Changing Approaches in Art Conservation: 1925 to the present". The publication exists in two editions. The earlier one is "Scientific Examination of Art: Modern Techniques on Conservation and Analysis" and was published by the National Academy of Sciences in 2003. The later edition of the publication is "Arthur M. Sackler Colloquia: Scientific Examination of Art: Modern Techniques in Conservation and Analysis". It was published by the National Academies Press in 2005.</ref> Daljnji značajni trenuci vezani uz razvoj konzervatorske struke odnose se na SAD i Englesku, Engleska je zemlja u kojoj je utemeljena prva međunarodno orijentirana konzervatorska institucija - ''The International Institute for Conservation of Historic and Artistic Works'', utemeljena [[1950.]] kao stalna organizacija posvećena koordinaciji razvoja i poboljšanju znanja, metoda i radnih standarda potrebnih u očuvanju i zaštiti dragocjenog materijala svih vrsta.<ref name="Stoner, Joyce Hill 2003">Stoner, Joyce Hill. "Changing Approaches in Art Conservation: 1925 to the present". The publication exists in two editions. The earlier one is " Scientific Examination of Art: Modern Techniques on Conservation and Analysis" and was published by the National Academy of Sciences in 2003. The later edition of the publication is "Arthur M. Sackler Colloquia: Scientific Examination of Art: Modern Techniques in Conservation and Analysis". It was published by the National Academies Press in 2005.</ref> Porast broja konzervatorskih profesionalnih udruga, časopisa, publikacija i novosti, kako međunarodnih tako i lokalnih, usmjerio je razvoj struke i u praktičnom i u teoretskom smislu. Povjesničari umjetnosti, te teoretičari kao što je [[Cesare Brandi]] također su odigrali značaju ulogu u razvoju teoretskih koncepata konzervacije i restauracije. Trenutačno se konzervatori ponajviše bave etičkim pitanjima vezanim uz konzervaciju. Kao vrlo značajnu razmjerno recentnu ideju treba izdvojiti koncept Preventivne konzervacije. Spomenuti je djelomice baziran na pionirskom radu i postavkama [[Garry Thomson|Garryja Thomsona]] te njegovoj knjizi ''Museum Environment'' (prvo izdanje [[1978.]]).<ref>Museum Environment (2nd Edition), 1986, by Garry Thomson CBE {{ISBN|978-0-7506-2041-3}}</ref> Njegovo je djelovanje vezano uz ''National Gallery'' u [[London]]u, instituciju u kojoj je on razradio svoje upute za najbolje mikroklimatske uvjete potrebne za čuvanje i izlaganja objekata čuvanih unutar muzeja. Danas se njegove smjernice više ne slijede tako rigidno, no njihov se utjecaj i dalje osjeća. == Etika == Konzervatorski rad rukovođen je određenim [[etika|etičkim]] standardima. Ovi su standardi utjelovljenje primijenjene etike. Prihvaćeni su širom svijeta i razrađene su nacionalne i međunarodne etičke preporuke, u europskim zemljama kao standard se može uzeti etički kodeks Europske konfederacije restauratorskih udruga. == Specijalnosti unutar profesije == [[Datoteka:Krnov castle b.jpg|right|thumb|200px|Dvorište dvorca [[Krnov]], prije restauracije (2001.)]] [[Datoteka:Krnov castle - entrance.jpg|thumb|200px|Dvorište dvorca Krnov, poslije restauracije (2009.)]] Profesija konzervatora umjetnina je široko područje i obuhvaća brojne specijalnosti. Ovdje ćemo navesti samo neke: * konzervacija knjiga i papira * [[znanost o konzervaciji]] * konzervacija elektronskih medija(očuvanje digitalog materijala, očuvanje nosioca, očuvanje gramofonskih zapisa...) * očuvanje povijesnih spomenika * [[konzervacija arhitekture]] * konzervacija objekata (arheoloških, kiparskih, etnografskih...) * konzervacija namještaja * konzervacija okvira za slike * konzervacija slika na platnu,dasci i zidu * konzervacija gramofonskih zapisa * očuvanje filma * [[konzervacija fotografija]] * [[konzervacija tekstila]] * konzervacija arheoloških predmeta * [[konzervacija metala]] * konzervacija stakla * konzervacija keramike * konzervacija kože * konzervacija plastike == Očuvanje kulturne baštine == === Preventivna konzervacija === [[Datoteka:Preventive Conservation - Serra da Capivara.jpg|right|thumb|300px|Preventivna konzervacija prapovijesnih slika na stijenama u nacionalnom parku [[Serra da Capivara]].]] Brojni su kulturni proizvodi osjetljivi na okoliš u kom se čuvaju, poput [[temperatura|temperature]], [[vlažnost zraka|vlažnosti zraka]] te razinu [[svjetlost|osvijetljenja]] i [[ultraljubičasto zračenje|ultraljubičastog zračenja]]. Predmeti moraju biti zaštićeni i čuvani u primjerenim uvjetima. Kao primjer možemo uzeti zaštitu slika slikanih [[akvarel|vodenim bojama]], bez primjerene zaštite od sunčevog ili umjetnog svijetla iste bi brzo izblijedjele. Preventivna je konzervacija važan element muzejske zaštite i brige za zbirke. Jedna od bitnih odgovornosti članova muzejske struke je stvoriti i održavati okoliš povoljan po opstojnost zbirki. Bilo u čuvaonici, tijekom izložbi ili u tranzitu. Muzej je dužan pažljivo nadzirati stanje zbirki, kako bi se primjereno i na vrijeme moglo odlučiti treba li neki predmet podvrgnuti konzervatorskom zahvatu. === Interventna konzervacija === Ovaj pojam odgovara bilo kom djelovanju poduzetom od strane konzervatora, a koje uključuje neposredan rad na kulturnom materijalu. Spomenuti postupci mogu uključivati čišćenje, stabilizaciju, popravak oštećenja ili čak nadoknadu nedostajućih dijelova izvornika. Od suštinske je važnosti da konzervator potpuno i precizno opravda bilo koje navedeno djelovanje. Podrazumijeva se primjereno i temeljito dokumentiranje svih faza rada, znači prije, tijekom i nakon zahvata te je nužno kako bi se na minimum svele mogućnosti za naknadne dvojbe i primjedbe. Prvenstveni je cilj rada minimiziranje propadanja tretiranog predmeta i do tog cilja može se doći primjenom neintreventnih kao i interventnih metoda djelovanja. Interventni pristup podrazumijeva sva djelovanja koja konzervator poduzima direktno na materijalnom tkivu objekta. Te akcije mogu uključiti naprimjer čišćenje te uklanjanje starog laka ili samo konsolidaciju odnosno podljepljivanje boje koja se ljušti. Ovi se radovi pak izvode iz više razloga, a uključuju i estetski izbor. Stabilizacija teži strukturalnom integritetu te kulturalnim zahtjevima za opstojnošću nematerijalnog. Drugi od vodećih principa svakako je ideja o reverzibilnosti primijenjenih postupaka, odnosno da po potrebi sve izvedene akcije mogu biti potpuno uklonjive te da predmet može biti vraćen u stanje koje je prethodilo konzervatorskoj intervenciji. Iako je ovaj koncept i dalje jedan od vodećih principa profesije,<ref>Andrew Oddy and Sara Carroll (eds). 1999. Reversibility - Does it Exist? British Museum Occasional Paper Number 135. London: British Museum.</ref> danas se on sve više kritizira, a pojedini ga praktičari označavaju kao suviše zbunjujuć i neodređen.<ref>p. 185. Muñoz-Viñas, Salvador. 2005. Contemporary Theory of Conservation. London: Elsevier/Butterworth Heinemann.</ref> Nadalje važan jest i princip kvalitetnog i egzaktnog dokumentiranja svih izmjena, kao i jasne razlučivosti istih u odnosu na izvorni predmet. Kao primjer javno obznanjenog interventnog konzerviranja možemo uzeti konzervatorske radove na [[Sikstinska kapela|Sikstinskoj kapeli]] u [[Rim]]u. == Konzervatorski laboratorij (radionica) == [[Datoteka:The Lunder Conservation Center Laboratory.jpg|right|thumb|The Lunder Conservation Center, SAD]] [[Datoteka:Restauratorski kistovi Drzavni arhiv u Rijeci 1.jpg|thumb|Restauratorski kistovi]] [[Datoteka:Sitni restauratorski alati Drzavni arhiv u Rijeci.jpg|thumb|Sitni restauratorski alati]] Konzervatori rutinski koriste kemijsku i znanstvenu analizu tijekom proučavanja i rada na kulturnoj baštini. Opremu suvremenog konzervatorskog laboratorija čine [[mikroskop]]i, [[spektrometar|spektrometri]], te uređaji za snimanje [[Rendgenske zrake|rendgenskim zrakama]], svi se spomenuti koriste u svrhu boljeg razumijevanja samog objekta ali i njegovih dijelova. Podaci prikupljeni pomoću ovih istraživanja pomažu boljem i kvalitetnijem donošenju odluke o za objekt primjerenom konzervatorskom tretmanu. == Situacija u Hrvatskoj == === Historija === Iako je pokušaja utemeljenja konzervatorsko-restauratorske službe bilo na tlu Hrvatske i prije stvarnim početkom može se smatrati osnivanje Zavoda za restauriranje umjetnina pri Jugoslavenskoj akademiji znanosti i umjetnosti 1948. godine u Zagrebu<ref>Wyroubal,Zvonimir(1958.) Konzerviranje i restauriranje plastike u Hrvatskoj, Posebni otisak iz Tkalčićevog zbornika, Zagreb</ref>. Sam zavod nastao je iz restauratorske radionice zagrebačkog [[Muzej za umjetnost i obrt|Muzeja za umjetnost i obrt]] koja je djelovala od 1942. do kraja 1946. godine i zapošljavala 2 restauratora.<ref>Vokić,Denis (2004./2005.)Ferdo Goglia i Zvonimir Wyroubal-začetnici sustavne restauratorske dokumentacije u Hrvatskoj, Muzeologija 41/42, Zagreb</ref> Nešto kasnije utemeljene su i konzervatorske radionice u Splitu (1954.), te Zadru (1958.), a 1966. utemeljen je i Restauratorski zavod Hrvatske. Nakon osamostaljenja Republike Hrvatske sve su ove institucije 1997. godine spojene u jednu - današnji [[Hrvatski restauratorski zavod]].<ref>Web stranica HRZ, stanje 2.09.2010.</ref> Što se tiče arheoloških nalaza treba naglasiti da je konzervacija istih započela već u 19. stoljeću. Nažalost za razliku od visoko razvijenih zemalja [[Europa|Europe]] te [[SAD]] u hrvatskim [[muzej]]ima do sada nije zaposlen niti jedan kemičar koji bi se bavio razradom konzervatorskih postupaka i znanstvenom analizom predmeta - istaknimo još da [[Hrvatska]] niti dan danas nema zavod za arheometriju. === Zakonska regulativa i zaštita prava konzervatora restauratora === Ako izuzmemo opće zakonske akte rad konzervatorsko-restauratorske službe u Hrvatskoj danas prije svega određuju slijedeći propisi: * Zakon o muzejima/16.10.1998./, * Pravilnik o uvjetima i načinu stjecanja stručnih zvanja u muzejskoj struci/22.07.2010./ * Pravilnik o stručnim zvanjima u konzervatorsko restauratorskoj djelatnosti, te uvjetima i načinu njihova stjecanja /11.05.2009./, * Pravilnik o uvjetima za fizičke i pravne osobe radi dobivanja dopuštenja za obavljanje poslova na zaštiti i očuvanju kulturnih dobara /24.04.2003./. Svi su ovi propisi pa i oni najnoviji, svojom suštinom daleko od sličnih propisa visoko razvijenih zemalja EU te SAD. Način donošenja i primjena istih također su izrazito netransparentni i neujednačeni, te birokratski orijentirani, posebice u muzejima. Veliki je problem i to što naši propisi još uvijek dozvoljavaju da osobe sa srednjom stručnom spremom samostalno rade na predmetima kulturne baštine ,što je potpuno suprotno odredbama Europskog kvalifikacijskog okvira ,te preporukama Europske konfederacije konzervatorsko restauratorskih udruga,ali i definiciji profesije Komiteta za konzervaciju Međunarodnog muzejskog savjeta (ICOM-CC)<ref>Definition of profession,Copenhagen 1985. www.icom-cc.org/47/about-icom-cc/definition-of-profession/</ref> .Isto se može reći i za sustavno odbijanje izjednačavanja prava restauratora koji rade u muzejima sa pravima restauratora koji rade u Hrvatskom restauratorskom zavodu, te samostalno. Sve rečeno posljedica je toga što Hrvatska za sada nije članica spomenute Europske konfederacije konzervatorsko restauratorskih udruga <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ecco-eu.org/members/members.html |access-date=2022-12-31 |archive-date=2008-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929174731/http://www.ecco-eu.org/members/members.html |dead-url=yes }}</ref>, te je tek pridruženi član Europske mreže za edukaciju konzervatora restauratora (ili je to bila - navedena kontakt osoba je već godinama u mirovini)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.encore.edu.org/encore/DesktopDefault.aspx?tabindex=3&tabid=15 |access-date=2022-12-31 |archive-date=2016-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160618131649/http://www.encore.edu.org/encore/DesktopDefault.aspx?tabindex=3&tabid=15 |dead-url=yes }}</ref> , i nema krovnu udrugu koja bi se bavila zaštitom prava konzervatora restauratora. === Školovanje konzervatora restauratora u Hrvatskoj === * Diplomski studij konzervacije i restauracije štafelajnog i zidnog [[slikarstvo|slikarstva]], [[mozaik]]a te polikromne plastike i [[skulptura|skulpture]], [[Akademija likovnih umjetnosti u Zagrebu]] (od 1997.) * Diplomski studij konzervacije i restauracije kamena, štafelajnog slikarstva i polikromne plastike, zidnog slikarstva i [[mozaik]]a, [[arheologija|arheoloških]] predmeta i [[Konzervacija metala|konzervacije metala]], Umjetnička Akademija u Splitu (od 1997.) * Preddiplomski studij konzervacije i restauracije predmeta od [[papir]]a, tekstila, drveta, [[metal]]a i [[keramika|keramike]], [[Sveučilište u Dubrovniku]] (od 2005.) == Profesionalne udruge == === Profesionalne udruge u Hrvatskoj === * Sekcija za restauratorska i oblikovno fonička djela pri Udruženju likovnih umjetnika primijenjenih umjetnosti Hrvatske, * Hrvatsko restauratorsko društvo, * Sekcija restauratora i preparatora pri Hrvatskom muzejskom društvu, * Hrvatska sekcija pri The International Institute for Conservation of Historic and Artistic Works. === Profesionalne udruge u svijetu === * E.C.C.O. (European Confederation of Conservator-Restorers' Organisations), * AIC (American Institute for Conservation), * IIC (International Institute for Conservation of Historic and Artistic Works), * ICOM-CC (International Council of Museums-Conservation Committee) * ENCoRE (European Network for Conservation-Restoration Education) == Međunarodni dokumenti vezani za zaštitu kulturne baštine == {| class="wikitable" border="1" |- ! Godina ! Dokument ! Sponzor ! Tekst |- |1931 |[[Atenska povelja (prezervacija)|Atenska povelja]] |[[Međunarodni kongres arhitekata i tehničara historijskih spomenika]] |[http://www.icomos.org/docs/athens_charter.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518163530/http://www.icomos.org/docs/athens_charter.html |date=2011-05-18 }} {{en icon}} |- |1931 |[[Carta Di Atene]] |[[Conferenza Internazionale di Atene]] |[http://www.tine.it/NormativaBBCC/Carte.htm#atene tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523094951/http://www.tine.it/NormativaBBCC/Carte.htm#atene |date=2009-05-23 }} {{it icon}} |- |1932 |[[Carta Italiana del restauro]] |[[Consiglio Superiore Per Le Antichità e Belle Arti]] |[http://www.tine.it/NormativaBBCC/Carte.htm#consiglio tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523094951/http://www.tine.it/NormativaBBCC/Carte.htm#consiglio |date=2009-05-23 }} {{it icon}} |- |1933 |[[Atenska povelja]] |IV [[Congrès International d'Architecture Moderne|CIAM]] |[http://www.getty.edu/conservation/research_resources/charters/charter04.html tekst] {{en icon}} |- |1956 |[[Preporuka u New Delhiju]] |IX [[UNESCO]] |[http://www.icomos.org/unesco/delhi56.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514192929/http://www.icomos.org/unesco/delhi56.html |date=2008-05-14 }}, [http://www.icomos.org/unesco/planning56.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513153039/http://www.icomos.org/unesco/planning56.html |date=2008-05-13 }} {{en icon}} |- |1962 |[[Pariška preporuka 1962|Pariška preporuka]] |XII [[UNESCO]] |[http://www.icomos.org/unesco/landscapes62.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513153320/http://www.icomos.org/unesco/landscapes62.html |date=2008-05-13 }} {{en icon}} |- |1964 |[[Venecijanska preporuka]] |[[II međunarodni kongres arhitekata i tehničara historijskih spomenika]] |[http://www.international.icomos.org/charters/venice_e.htm tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706213642/http://www.international.icomos.org/charters/venice_e.htm |date=2009-07-06 }}, [http://www.international.icomos.org/e_venice.htm tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706210448/http://www.international.icomos.org/e_venice.htm |date=2009-07-06 }} {{en icon}} |- |1964 |[[Pariška preporuka1964|Pariška preporuka]] |XIII [[UNESCO]] |[http://www.icomos.org/unesco/illicit64.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513153221/http://www.icomos.org/unesco/illicit64.html |date=2008-05-13 }} {{en icon}} |- |1967 |[[Norme iz Quita]] |[[Organizacija američkih država|OAS]] |[http://www.international.icomos.org/charters/quito.htm tekst] {{es icon}}, [http://www.icomos.org/docs/quito67.html tekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080807125302/http://www.icomos.org/docs/quito67.html |date=2008-08-07 }} {{en icon}} |- |1968 |[[Pariška preporuka 1968|Pariška preporuka]] |XV [[UNESCO]] |[http://www.icomos.org/unesco/works68.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513153203/http://www.icomos.org/unesco/works68.html |date=2008-05-13 }} |- |1972 |[[Pariška konvencija 1972|Pariška konvencija]] |XVII [[UNESCO]] |[http://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf tekst] |- |1972 |[[Pariška preporuka 1972|Pariška preporuka]] |XVII [[UNESCO]] |[http://www.icomos.org/unesco/national72.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514015843/http://www.icomos.org/unesco/national72.html |date=2008-05-14 }} |- |1972 |[[Carta Italiana del Restauro]] | |[http://www.tine.it/NormativaBBCC/Carte.htm#cartaitaliana tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523094951/http://www.tine.it/NormativaBBCC/Carte.htm#cartaitaliana |date=2009-05-23 }} {{it icon}} |- |1972 |[[Stockholmska deklaracija]] |[[UNEP]] |[http://www.unep.org/Documents.multilingual/Default.asp?DocumentID=97&ArticleID=1503 tekst] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20150314024203/http%3A//www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?documentid%3D97%26articleid%3D1503 |date=2015-03-14 }} |- |1974 |[[Rezolucija iz Santo Dominga]], |Međuamerički seminar o konzervaciji i restauraciji arhitektonske baštine kolonijalnog i republikanskog perioda |[[Organizacija američkih država|OAS]] |[https://web.archive.org/web/20110706160026/http://portal.iphan.gov.br/portal/baixaFcdAnexo.do?id=245 tekst] {{pt icon}} [http://www.unisc.br/universidade/estrutura_administrativa/nucleos/npu/npu_patrimonio/legislacao/internacional/patr_cultural/resolucoes/sao_domingos_1974.pdf tekst]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pt icon}} |- |1975 |[[Deklaracija iz Amsterdama]] |[[Kongres o evropskoj arhitektonskoj baštini]] |[http://www.icomos.org/docs/amsterdam.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725045522/http://www.icomos.org/docs/amsterdam.html |date=2008-07-25 }} |- |1975 |[[Evropska povelja o arhitektonskoj baštini]] |[[Savjet Evrope]] |[http://www.icomos.org/docs/euroch_e.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725045101/http://www.icomos.org/docs/euroch_e.html |date=2008-07-25 }} |- |1976 |[[Povelja o kulturnom turizmu]] |[[Međunarodni seminar o suvremenom turizmu i humanizmu]] |[http://www.international.icomos.org/e_touris.htm tekst] |- |1976 |[[Nairobijska preporuka]] |XIX [[UNESCO]] |[http://www.icomos.org/unesco/areas76.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513153016/http://www.icomos.org/unesco/areas76.html |date=2008-05-13 }} |- |1977 |[[Machu Picchu povelja]] | |[https://web.archive.org/web/20110706160039/http://portal.iphan.gov.br/portal/baixaFcdAnexo.do?id=250 tekst] {{pt icon}}, [http://www.unisc.br/universidade/estrutura_administrativa/nucleos/npu/npu_patrimonio/legislacao/internacional/patr_cultural/cartas/machu_picchu_1977.pdf tekst]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pt icon}}, [http://www.cubaarqueologica.org/document/carta12.pdf tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090824012407/http://www.cubaarqueologica.org/document/carta12.pdf |date=2009-08-24 }} {{es icon}}, [http://148.201.96.14/dc/ver.aspx?ns=000188854 ref] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120311132628/http://148.201.96.14/dc/ver.aspx?ns=000188854 |date=2012-03-11 }} {{es icon}} |- |1981 |[[Povelja iz Burre]] |[[ICOMOS]] |[http://www.icomos.org/australia/burra.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512200233/http://www.icomos.org/australia/burra.html |date=2008-05-12 }} |- |1982 |[[Firentinska povelja]] |[[ICOMOS]]: Historijski vrtovi |[http://www.international.icomos.org/charters/gardens_e.htm tekst], [http://www.international.icomos.org/e_floren.htm tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928085255/http://www.international.icomos.org/e_floren.htm |date=2011-09-28 }} |- |1982 |[[Nairobijska deklaracija]] |[[UNEP]] |[http://www.unep.org/Law/PDF/NairobiDeclaration1982.pdf tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218025030/http://www.unep.org/Law/PDF/NairobiDeclaration1982.pdf |date=2009-02-18 }} |- |1982 |[[Deklaracija iz Tlaxcale]] |[[ICOMOS]] |[http://www.icomos.org/docs/tlaxcala.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517025503/http://www.icomos.org/docs/tlaxcala.html |date=2008-05-17 }} |- |1982 |[[Meksička deklaracija]] |World Conference on Cultural Policies - [[MONDIACULT]] |[http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=12762&URL_DO=DO_PRINTPAGE&URL_SECTION=201.html tekst], [http://portal.unesco.org/culture/en/files/12762/11295421661mexico_en.pdf/mexico_en.pdf tekst] |- |1983 |[[Deklaracija iz Rima]] |[[ICOMOS]] |[http://www.icomos.org/docs/rome.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517025658/http://www.icomos.org/docs/rome.html |date=2008-05-17 }} |- |1987 |Carta della conservazione e del restauro degli oggetti d'arte e di cultura | |[http://www.inforestauro.org/carta-del-restauro-1987.html tekst] {{it icon}} |- |1987 |[[Washingtonska povelja 1987|Washingtonska povelja]] |[[ICOMOS]] |[http://www.international.icomos.org/charters/towns_e.htm tekst], [http://www.international.icomos.org/e_towns.htm tekst] |- |1989 |[[Pariška preporuka 1989|Pariška preporuka]] |XXV [[UNESCO]] |[http://www.un-documents.net/folklore.htm tekst] |- |1990 |[[Lozanska povelja]] |[[ICOMOS]] / [[ICAHM]] |[http://www.international.icomos.org/e_archae.htm tekst], [http://www.international.icomos.org/charters/arch_e.pdf tekst] |- |1994 |[[Dokument iz Nare]] |[[UNESCO]] / [[ICCROM]] / [[ICOMOS]] |[http://www.international.icomos.org/charters/nara_e.htm tekst], [http://www.international.icomos.org/naradoc_eng.htm tekst] |- |1995 |[[Evropska preporuka]] |[[Savjet Evrope]], [[Odbor ministara]] |[https://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=535441&SecMode=1&DocId=517730&Usage=2 tekst] (Rec(95)3E), [https://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=536539&SecMode=1&DocId=527032&Usage=2 tekst] (Rec(95)9E) |- |1996 |[[Deklaracija iz San Antonija]] |[[ICOMOS]] |[http://www.icomos.org/docs/san_antonio.html tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517025259/http://www.icomos.org/docs/san_antonio.html |date=2008-05-17 }} |- |1997 |[[Deklaracija iz Sofije]] |XI [[ICOMOS]] ili XXIX [[UNESCO]] |[http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=5352&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html tekst] |- |1997 |[[Carta de Mar del Plata]] |[[Mercosul]] |[http://portal.iphan.gov.br:8080/vs_portal/baixaFcdAnexo.do?id=269 tekst]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pt icon}}, [http://www.unisc.br/universidade/estrutura_administrativa/nucleos/npu/npu_patrimonio/legislacao/internacional/patr_cultural/documentos/mercosul.pdf tekst]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pt icon}}, [http://www.ipatrimonio.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=34&Itemid=55 tekst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706081520/http://www.ipatrimonio.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=34&Itemid=55 |date=2011-07-06 }} {{es icon}}, [http://puertoviejoparana.com.ar/blog/carta-de-mar-del-plata/ tekst]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{es icon}} |- |2000 |Krakovska povelja | |[http://www.inforestauro.org/carta-di-cracovia-2000.html tekst] {{it icon}} |- |2002 |[[Deklaracija iz Cartagene de Indias]] |[[Conselho Andino]], [[Organizacija američkih država|OAS]] |[http://scm.oas.org/doc_public/ENGLISH/HIST_02/CIDI01002E04.DOC tekst] |- |2003 |[[Pariška preporuka 2003|Pariška preporuka]] |XXXII [[UNESCO]] |[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?pg=00006 tekst] |} === Popis međunarodnih dokumenata === Popis međunarodnih dokumenata vezanih uz kulturnu baštinu: * [[ICOMOS]] - [http://www.icomos.org/docs/ ICOMOS povelje i druge norme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724061441/http://www.icomos.org/docs/ |date=2011-07-24 }} * ICOMOS - [http://www.international.icomos.org/charters.htm Charters Adopted by the General Assembly of ICONOS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521102939/http://www.international.icomos.org/charters.htm |date=2011-05-21 }} * [[UNESCO]] - [http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=1502&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Službeni dokumenti] * UNESCO - [http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=34328&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Normative Action] * UNESCO - [http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=35170&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=-471.html Legal instruments] == Dodatna literatura == * Conti,Alessandro History of the Restoration and Conservation of Works of Art,Oxford 2007. * Munoz Vinas,Salvador Contemporary theory of conservation, Oxford 2005. * Stuart,Barbara H. Analytical Techniques in Materials Conservation, Chichester 2007. * Cronyn,J. The Elements of Archaeological Conservation,London 1990. * Nicolaus,Knut The Restoration of Paintings,London 1999. * Vokić,Denis Smjernice konzervatorsko-restauratorskog rada, Zagreb 2007. * Torraca,Giorgio Topljivost i otapala u konzervatorsko restauratorskoj problematici, Zagreb 2010. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Restoration}} * [http://www.h-r-z.hr/ Hrvatski restauratorski zavod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009035553/http://www.h-r-z.hr/ |date=2012-10-09 }} * [http://www.hrmud.hr/kategorija/Sekcija_restauratora_i_preparatora/18 Hrvatsko muzejsko društvo-Sekcija restauratora i preparatora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519094830/http://www.hrmud.hr/kategorija/Sekcija_restauratora_i_preparatora/18 |date=2011-05-19 }} * [http://e-insitu.com/ In-situ ,online časopis studenata konzervacije i restauracije,Umjetnička akademija u Splitu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210220214301/https://googleads.g.doubleclick.net/pagead/html/r20210211/r20190131/zrt_lookup.html |date=2021-02-20 }} * [http://www.icua.hr/ Međunarodni centar za podmorsku arheologiju,Zadar] * [http://cool.conservation-us.org/ Conservation OnLine] * [http://www.icom-cc.org/home/ International Council of Museums-Conservation Committee] * [http://www.ecco-eu.org/ European Confederation of Conservator Restorers Organizations] * [http://www.iccrom.org/ International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property] * [http://www.iconcervation.org/ International Institute for Conservation of Historic and Artistic Works]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Konzervacija-restauracija}} [[Kategorija:Konzervacija i restauracija]] [[Kategorija:Muzeologija]] cpx96rdiaz43pvzpkktlkdk0hh7qzml 10 111579 42716241 42580567 2026-11-04T12:41:17Z Edgar Allan Poe 29250 42716241 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Navbox|navbox | name = Teniseri na 1. mjestu ATP liste | title = [[Lista tenisera koji su bili na 1. mjestu ATP-ove liste u singlovima|<span style="color:black;">Teniseri na 1. mjestu ATP liste</span>]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | nowrapitems = yes | above = * Trenutni igrač na prvom mjestu '''podebljan''' je, a podaci su ažurirani na dan {{#time:j"&nbsp;"xg Y|-{{#expr:{{#time:N}}-1}} days}}.<noinclude><ref>[http://www.atpworldtour.com/en/rankings/singles ATP Singles Ranking]</ref></noinclude> * [[ATP ljestvica]] prvi put je formirana [[23. augusta]] [[1973.]] | titlestyle = background:gold; |liststyle = text-align: left; | abovestyle = background:#fff2cc; | basestyle = background:gold; color:black; |group1 = 1–5 |group1style = background: #fff2cc; text-align: center; |list1 = * {{flagicon|RUM|1965}} [[Ilie Năstase]] (1973/74 – 40 tj.) * {{flagicon|AUS}} [[John Newcombe]] (1974 – 8 tj.) * {{flagicon|SAD}} [[Jimmy Connors]] (1974/83 – 268 tj.) * {{flagicon|ŠVE}} [[Björn Borg]] (1977/81 – 109 tj.) * {{flagicon|SAD}} [[John McEnroe]] (1980/85 – 170 tj.) |group2 = 6–10 |group2style = background: #fff2cc; text-align: center; |list2 = * {{flagicon|ČSSR}} [[Ivan Lendl]] (1983/90 – 270 tj.) * {{flagicon|ŠVE}} [[Mats Wilander]] (1988/89 – 20 tj.) * {{flagicon|ŠVE}} [[Stefan Edberg]] (1990/92 – 72 tj.) * {{flagicon|NJE}} [[Boris Becker]] (1991 – 12 tj.) * {{flagicon|SAD}} [[Jim Courier]] (1992/93 – 58 tj.) |group3 = 11–15 |group3style = background: #fff2cc; text-align: center; |list3 = * {{flagicon|SAD}} [[Pete Sampras]] (1993/00 – 286 tj.) * {{flagicon|SAD}} [[Andre Agassi]] (1995/03 – 101 tj.) * {{flagicon|AUT}} [[Thomas Muster]] (1996 – 6 tj.) * {{flagicon|ČIL}} [[Marcelo Ríos]] (1998 – 6 tj.) * {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Moyá]] (1999 – 2 tj.) |group4 = 16–20 |group4style = background: #fff2cc; text-align: center; |list4 = * {{flagicon|RUS}} [[Jevgenij Kafeljnikov]] (1999 – 6 tj.) * {{flagicon|AUS}} [[Patrick Rafter]] (1999 – 1 tj.) * {{flagicon|RUS}} [[Marat Safin]] (2000/01 – 9 tj.) * {{flagicon|BRA}} [[Gustavo Kuerten]] (2000/01 – 43 tj.) * {{flagicon|AUS}} [[Lleyton Hewitt]] (2001/03 – 80 tj.) |group5 = 21–25 |group5style = background: #fff2cc; text-align: center; |list5 = * {{flagicon|ŠPA}} [[Juan Carlos Ferrero]] (2003 – 8 tj.) * {{flagicon|SAD}} [[Andy Roddick]] (2003/04 – 13 tj.) * {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Roger Federer]] (2004/18 – 310 tj.) * {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] (2008/20 – 209 tj.) * {{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] (2011/24 – <u>428 tj.</u>) |group6 = 26–30 |group6style = background: #fff2cc; text-align: center; |list6 = * {{flagicon|UK}} [[Andy Murray]] (2016/17 – 41 tj.) * {{flagicon|RUS}} [[Danil Medvedev]] (2022 – 16 tj.) * {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Alcaraz]] (2022/26 – 66 tj.) * {{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]] (2024/26 – 95 tj.) * {{flagicon|NJE}} '''[[Alexander Zverev]] (2026 – {{zbroj|{{age in weeks|2026|11|2}}+1}} tj.)''' | below = * (početna godina/posljednja godina – broj tjedana (tj.)) * rekord u broju tjedana je podcrtan. }}<noinclude> [[Kategorija:Teniski šabloni]] </noinclude> 1no9xb5kdunyjpobsnftv8er0j7nvdl 10 112690 42716295 42688834 2026-11-04T16:33:27Z Edgar Allan Poe 29250 42716295 wikitext text/x-wiki <includeonly><tr class="vevent" style="text-align: center; background: #{{ #ifeq: {{{MainList|{{{1|}}}}}} | {{PAGENAME}} | {{ #ifeq: {{ #expr: {{{BrojEpizode}}} mod 2 }} | 0 | {{ #ifeq: {{{BojaParnogReda|¬}}} | ¬ | E9E9E9 | {{{BojaParnogReda|}}} }} | {{ #ifeq: {{{BojaNeparnogReda|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | {{{BojaNeparnogReda|}}} }} }} | {{ #if: {{{BojaVrha|}}} | {{{BojaVrha}}} | {{ #ifeq: {{{KratkiSadržaj|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | F2F2F2 }} }} }}"><td id="{{ #if: {{{Sezona|}}} | s{{{Sezona}}} | }}ep{{{BrojEpizode}}}">{{{BrojEpizode|}}}</td>{{ #ifeq: {{{BrojEpizode2|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <td>{{{BrojEpizode2}}}</td> }}<td class="summary" style="height: 2em; text-align: left;">{{ #if: {{{Naslov|}}} | "'''{{{Naslov}}}'''" }}{{{RNaslov|}}}{{ #if: {{{AltNaslov|}}} | {{ #if: {{{Naslov|}}}{{{RNaslov|}}} | <br /> }}{{{AltNaslov}}} }}</td>{{ #ifeq: {{{Aux1|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <td>{{{Aux1}}}</td> }}{{ #ifeq: {{{Redatelj|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <td>{{{Redatelj}}}</td> }}{{ #ifeq: {{{Scenarist|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <td>{{{Scenarist}}}</td> }}{{ #ifeq: {{{Aux2|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <td>{{{Aux2}}}</td> }}{{ #ifeq: {{{Aux3|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <td>{{{Aux3}}}</td> }}<td>{{{Datum}}}{{ #ifeq: {{{AltDate|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <td>{{{AltDate}}}</td> }}{{ #ifeq: {{{ProdKod|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <td id="pc{{{ProdKod}}}">{{{ProdKod}}}</td> }}{{ #ifeq: {{{Aux4|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <td>{{{Aux4}}}</td> }}</tr>{{ #ifeq: {{{MainList|{{{1|}}}}}} | {{PAGENAME}} | <!--Nothing--> | {{ #ifeq: {{{KratkiSadržaj|¬}}} | ¬ | <!--Nothing--> | <tr><td class="description" style="height: 2em; border-bottom: 3px solid #{{ #if: {{{BojaLinije|}}} | {{{BojaLinije}}} | CCF }}" colspan="{{ #expr: {{ #ifeq: {{{Redatelj|¬}}} | ¬ | 0 | 1 }} + {{ #ifeq: {{{Scenarist|¬}}} | ¬ | 0 | 1 }} + {{ #ifeq: {{{Aux1|¬}}} | ¬ | 0 | 1 }} + {{ #ifeq: {{{Aux2|¬}}} | ¬ | 0 | 1 }} + {{ #ifeq: {{{Aux3|¬}}} | ¬ | 0 | 1 }} + {{ #ifeq: {{{Aux4|¬}}} | ¬ | 0 | 1 }} + {{ #ifeq: {{{AltDate|¬}}} | ¬ | 0 | 1 }} + {{ #ifeq: {{{ProdKod|¬}}} | ¬ | 0 | 1 }} + {{ #ifeq: {{{BrojEpizode2|¬}}} | ¬ | 0 | 1 }} + 3 }}"> {{{KratkiSadržaj|}}} </td></tr> }} }}</includeonly><noinclude> == Parametri == {| style="margin: auto; border: 1px solid #CCCCFF; border-collapse: collapse; border-collapse:collapse; width:95%; text-align:left;" border="1" cellpadding="2" |- ! colspan="4" style="background: #CCCCFF; text-align: center;" | Parametri predloška ''Popis epizoda'' |- ! BrojEpizode<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Broj koji predstavlja redoslijed epizoda u seriji. Na primjer, prva epizoda bila bi 1 ili 01, itd. |- ! BrojEpizode2<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Drugi stupac s brojevima epizoda. Koristan kad je serija emitirana u drugačijem redoslijedu, ili kad su uključene samo određene epizode i dr. |- ! Naslov | colspan="3"| Naslov epizode. Naslov će se pojaviti otisnut '''masnim slovima''' i pod "navodnicima" pa ih nije potrebno prethodno unositi. Samo poveznicu na članak o epizodi ako on postoji. |- ! AltNaslov<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Alternativni naslov, kao što je naslov epizode strane serije u materinskom jeziku, ili naslov koji je originalno promijenjen. Bit će naveden ispod '''Naslov''' i pod "navodnicima". |- ! NaslovI<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Neformatirani parametar koji se može koristiti za dodavanje '''izvora''' nakon Naslova, ili se može koristiti kako bi u potpunosti zamijenio Naslov. |- ! Aux1<small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Opcionalni parametar. Značenje je određeno tablicom. |- ! Redatelj<small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Tko je režirao epizodu. |- ! Scenarij<small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Glavni scenarist(i) epizode. |- ! Aux2<br />Aux3<small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Opcionalni parametri. Značenje je određeno tablicom. |- ! Datum<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Datum kad je epizoda prvi puta emitirana na televiziji. |- ! AltDatum<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Sljedeći istaknuti datum emitiranja, kao što je prvi datum emitiranja na hrvatskoj televiziji. |- ! ProdKod<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Produkcijski kod u seriji. |- ! Aux4<small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Opcionalni parametar. Značenje je određeno tablicom. |- ! KratkiSadržaj<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Kratki sadržaj epizode. |- ! BojaLinije<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Kodovi za boje za odvajanje linija između epizoda. Koristite kod bez '''#'''. '''#00ff00''' bi trebalo biti uneseno kao '''00ff00'''. Kad ništa nije uneseno, zadani kod za boju je "#CCCCFF". |- ! TopColor<br /><small>(opcionalan)</small> | colspan="3"| Boje glavnog informacijskog retka (ne retka KratkiSadržaj). Kad nije definiran, ako je KratkiSadržaj definiran, zadani kod je #F2F2F2; inače, zadana je vrijednost kao kod tablice. |} Ovdje se unose informacija iz predloška (''<small><nowiki>{{{BojaLinije}}}</nowiki></small> nije prikazana, budući da nema teksta, samo boja''): {|class="wikitable" style="width:100%; margin:auto; background:#FFFFFF;" |- {{Popis epizoda |- |BrojEpizode= BrojEpizode |BrojEpizode2= <small><nowiki>{{{BrojEpizode2}}}</nowiki></small> |Naslov= <small><nowiki>{{{Naslov}}}</nowiki></small> |AltNaslov= <small><nowiki>{{{AltNaslov}}}</nowiki></small> |NaslovI= <small><nowiki>{{{NaslovI}}}</nowiki></small> |Aux1= <small><nowiki>{{{Aux1}}}</nowiki></small> |Aux2= <small><nowiki>{{{Aux2}}}</nowiki></small> |Aux3= <small><nowiki>{{{Aux3}}}</nowiki></small> |Aux4= <small><nowiki>{{{Aux4}}}</nowiki></small> |Datum= <small><nowiki>{{{Datum}}}</nowiki></small> |AltDatum= <small><nowiki>{{{AltDatum}}}</nowiki></small> |Redatelj= <small><nowiki>{{{Redatelj}}}</nowiki></small> |Scenarist= <small><nowiki>{{{Scenarist}}}</nowiki></small> |ProdKod= ProdKod |KratkiSadržaj= <small><nowiki>{{{KratkiSadržaj}}}</nowiki></small> }} |} == Korištenje predloška == {| style="border: none; background: transparent;" |<pre> {{Popis epizoda |BrojEpizode= |BrojEpizode2= |Naslov= |AltNaslov= |NaslovI= |Aux1= |Redatelj= |Scenarist= |Aux2= |Aux3= |Datum= |AltDatum= |ProdKod= |Aux4= |Kratki sadržaj= |BojaLinije= }} </pre> |} Kako je ovo samo dio wiki tablice, prvo morate '''otvoriti''' WikiTable. Morate urediti ovaj primjer prema opcionalnim parametrima koje želite u svojoj tablici. Na primjer samo kreirati popis s parametrima BrojEpizode, Naslov, Datum, ProdKod i KratkiSadržaj: <pre> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:auto; background:#FFFFFF;" |- ! width="20"|# !! Naslov !! width="120"|Datum originalnog emitiranja !! width="120"|Produkcijski kod </pre> <pre> {{Popis epizoda |BrojEpizode=01 |Naslov=Cartman Gets Probed |Datum=13. kolovoza 1997. |ProdKod=101 |KratkiSadržaj=Izvanzemaljci Cartmanu implantiraju odašiljač i otmu Kyleova brata. |BojaLinije=333333 }} </pre> Nakon unosa posljednje epizode/predloška morate zatvoriti WikiTable s: <pre> |} </pre> == Primjer == Ovaj unos: <pre> {{Popis epizoda |BrojEpizode=01 |Naslov=Cartman Gets Probed |Datum=13. kolovoza 1997. |ProdKod=101 |KratkiSadržaj=Izvanzemaljci Cartmanu implantiraju odašiljač i otmu Kyleova brata. |BojaLinije=333333 }} </pre> Pojavit će se kao: {| class="wikitable" style="width:100%; margin:auto; background:#FFFFFF;" |- ! width="20"|# !! Naslov !! width="120"|Datum originalnog emitiranja !! width="120"|Produkcijski kod {{Popis epizoda |BrojEpizode=01 |Naslov=Cartman Gets Probed |Datum=13. kolovoza 1997. |ProdKod=101 |KratkiSadržaj=Izvanzemaljci Cartmanu implantiraju odašiljač i otmu Kyleova brata. |LineColor=333333 }} |} [[Kategorija:Televizijski šabloni]] [[sk:Šablóna:Epizóda]] </noinclude> 94nyn76xiiq756ds5odl8yqno429xvu 0 115153 42716276 42600879 2026-11-04T15:26:45Z Makenzis 111789 /* Trenutačna momčad */ Od 31. 8. 2021. 42716276 wikitext text/x-wiki {{sređivanje}} :''V. članak '''[[Benfica Lisabon]]''' za općenite informacije o sportskom društvu '''SL Benfica''''' {{Nogometni klub (HR)| ime kluba = Benfica | slika = SL Benfica.gif | puno ime = Sport Lisboa e Benfica | nadimak = ''O Glorioso''<br />''Águias'' (orli)<br />''Encarnados'' | godina osnivanja = 28. veljače 1894. | igralište = [[Estádio da Luz]] | kapacitet stadiona = 65.657 | direktor = Luís Filipe Vieira<!-- (predsjednik) --> | trener = [[Jorge Jesus]] | liga = [[Portugalska SuperLiga|Liga betandwin.com]] | sezona = 2025/26 | plasman = 3. | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FFFFFF|socks1=FF0000| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=000000|body2=000000|rightarm2=000000|shorts2=000000|socks2=000000| |} <!-- bijeli detalji na pričuvnom dresu --> slika= }} '''Sport Lisboa e Benfica''' ili kraće, '''Benfica''' je [[nogometni klub]] iz [[Lisabon]]a. Član je istoimenog športskog društva, koje je po njegovom nogometnom odjelu i najpoznatije u svijetu. Benfica je dvostruki prvak Europe, a 31 puta je bila i prvak [[Portugal]]a. Njezini najveći rivali su [[Sporting Lisabon]] i [[Porto]]. == Uspjesi == '''Kup Latina''' '''(1)''': * Pobjednik: 1950. * Finalist: 1957. '''[[Liga prvaka UEFA|Kup prvaka]]''' '''(2)''': * Pobjednik: 1961., 1962. * Finalist: 1963., 1965., 1968., 1988., 1990. '''Iberijski kup:''' '''(1)''': : * 1984. '''[[Kup UEFA]]''': * Finalist: 1983. '''[[Interkontinentalni kup]]''': * Finalist: 1961., 1962. '''[[SuperLiga|Prvenstvo Portugala:]]''' '''(32)''': * Prvak: 1936., 1937., 1938., 1942., 1943., 1945., 1950., 1955., 1957., 1960., 1961., 1963., 1964., 1965., 1967., 1968., 1969., 1971., 1972., 1973., 1975., 1976., 1977., 1981., 1983., 1984., 1987., 1989., 1991., 1994., 2005., 2010. * Doprvak: 1944., 1946., 1947., 1948., 1949., 1952., 1953., 1959., 1966., 1970., 1974., 1978., 1979., 1982., 1986., 1988., 1990., 1992., 1993., 1996., 1998., 2003., 2004., 2011., 2012. * Trećeplasirani: 1935., 1939., 1951., 1954., 1958., 1962., 1980., 1985., 1995., 1997., 1999., 1900., 2006. '''Kup Portugala:''' '''(27)''': * Pobjednik: 1930., 1931., 1935., 1940., 1943., 1944., 1949., 1951., 1952., 1953., 1955., 1957., 1959., 1962., 1964., 1969., 1970., 1972., 1980., 1981., 1983., 1985., 1986., 1987., 1993., 1996., 2004. * Finalist: 1938., 1939., 1958., 1965., 1971., 1974., 1975., 1989., 1997., 2005. '''Superkup Portugala:''' '''(4)''': * Pobjednik: 1980., 1985., 1989., 2005. * Finalist: 1981., 1983,., 1984., 1986., 1987., 1991., 1993., 1994., 1996., 2004. == Međunarodna finala == '''[[Liga prvaka UEFA|Kup prvaka]]''' <br /> {| {{prettytable}} || 1960/61. || '''Benfica''' || 3-2 || Barcelona |- || 1961/62. || '''Benfica''' || 5-3 || Real Madrid |- || 1962/63. || Benfica || 1-2 || '''Milan''' |- || 1964/65. || Benfica || 0-1 || '''Internazionale Milano''' |- || 1967/68. || Benfica || 1-4 || '''Manchester United''' |- || 1987/88. || Benfica || 0-0 (5-6 11-m) || '''PSV Eindhoven''' |- || 1989/90. || Benfica || 0-1 || '''Milan''' |} '''[[Kup UEFA]]''' {| {{prettytable}} || 1982/83. || Benfica || 0-1, 1-1 || '''Anderlecht Bruxelles''' |} '''[[Interkontinentalni kup]]''' {| {{prettytable}} || 1961. || Benfica || 1-0, 0-5, 1-2 || '''Penarol Montevideo''' |- || 1962. || Benfica || 2-3, 2-5 || '''Santos''' |} == Najpoznatiji igrači == Najveći i najpoznatiji portugalski igrač svih vremena, a koji je igrao i za '''Benficu''' je [[Eusébio]], dok su ostali poznati igrači ''Benfice'': {| |valign="top"| * [[Fernando Chalana]] * [[Mário Coluna]] * [[Germano]] * [[Costa Pereira]] * [[Valdo Filho]] * [[Humberto Coelho]] * [[José Augusto Torres]] * [[António Simoes]] * [[José Águas]] * [[José Augusto]] |valign="top" style="border-left:1px #ddd solid"| * [[Jaime Graça]] * [[José Henrique]] * [[Toni]] * [[Artur Jorge]] * [[Shéu Han]] * [[Michel Preud'Homme]] * [[Rui Costa]] * [[Fernando Cruz]] * [[Paulo Sousa]] * [[João Pinto]] * [[Vítor Paneira]] * [[Karel Poborský]] * [[Rui Águas]] |valign="top" style="border-left:1px #ddd solid"| * [[Jonas Thern]] * [[Stefan Schwarz]] * [[António Veloso]] * [[Zoran Filipović]] * [[Manuel Bento]] * [[João Resende Alves]] * [[Dimas Teixeira]] * [[Domiciano Cávem]] * [[Carlos Mozer]] * [[Elzo]] * [[Ricardo Gomes]] * [[Hugo Leal]] * [[Minervino Pietra]] * [[Tamagnini Nené]] * [[Paulo Bento]] * [[Simão Sabrosa]] * [[Abel Xavier]] * [[Paulo Futre]] * [[Eduardo Salvio]] * [[Cristian Rodríguez]] * [[Mantorras]] * [[Maxi Pereira]] * [[Petit]] * [[Zvonko Živković]] * [[Nuno Assis]] * [[Nuno Gomes]] * [[Kostas Katsouranis]] * [[Tiago Mendes]] * [[João Manuel Pinto]] * [[Quim]] |valign="top" style="border-left:1px #ddd solid"| * [[Mats Magnusson]] * [[Álvaro Magalhaes]] * [[Vítor Baptista]] * [[Diamantino Miranda]] * [[Carlos Manuel]] * [[Fábio Coentrão]] * [[Óscar Cardozo]] * [[Ángel di María]] * [[Pablo Aimar]] * [[Ramires]] * [[Lima]] * [[David Luiz]] * [[Luisão]] * [[Pierre van Hooijdonk]] * [[Maniche]] * [[Nemanja Matić]] * [[Javier Saviola]] * [[Javi García]] * [[Aleksandr Mostovoi]] * [[Ezequiel Garay]] * [[Nicolás Gaitán]] * [[Alan Kardec]] * [[Renato Sanches]] * [[Carlos Marchena]] * [[Fabrizio Miccoli]] * [[Ederson Moraes]] * [[André Gomes]] * [[Victor Lindelöf]] * [[Gustavo Manduca]] * [[David Suazo]] * [[Edgaras Jankauskas]] * [[Nélson Semedo]] * [[Glenn Helder]] * [[Konstantinos "Kostas" Mitroglou|Kostas Mitroglou]] * [[Giorgos Karagounis]] * [[Fernando Meira]] * [[Bernardo Silva]] * [[Michael Thomas]] * [[Marco Caneira]] * [[Mile Svilar]] * [[Ivan Dudić]] * [[Anđelko Đuričić]] * [[Ljubomir Fejsa]] * [[Lazar Marković]] * [[Miralem Sulejmani]] * [[Jovica "Jovo" Simanić]] * [[Hugo Vieira]] * [[Luka Jović]] * [[Ranko Despotović]] * [[Andrija Delibašić]] * [[Axel Witsel]] * [[Eliseu]] * [[Freddy Adu]] * [[Andrija Živković]] * [[Anderson]] * [[Odisseas Vlachodimos]] * [[Hans-Jörg Butt]] * [[Laurent Robert]] * [[Yannick Djaló]] * [[Nolito]] * [[Gonçalo Guedes]] * [[Fernando Bassard]] * [[Marcelo Moretto]] |} == Poznati treneri == * [[José Antonio Camacho]] * [[Béla Guttmann]] * [[Tomislav Ivić]] == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Sport Lisboa e Benfica}} {{Pobjednici UEFA Lige prvaka}} {{Mrva-sport}} [[Kategorija:Fudbalski klubovi u Portugalu|Benfica, Lisabon]] [[Kategorija:Lisabon|Benfica]] 2kbhv5vxw469spap45sm3bq6q3hf18z 42716278 42716276 2026-11-04T15:38:31Z Makenzis 111789 42716278 wikitext text/x-wiki {{sređivanje}} :''V. članak '''[[Benfica Lisabon]]''' za općenite informacije o sportskom društvu '''SL Benfica''''' {{Nogometni klub (HR)| ime kluba = Benfica | slika = | puno ime = Sport Lisboa e Benfica | nadimak = ''O Glorioso''<br />''Águias'' (orli)<br />''Encarnados'' | godina osnivanja = 28. veljače 1894. | igralište = [[Estádio da Luz]] | kapacitet stadiona = 65.657 | direktor = Luís Filipe Vieira<!-- (predsjednik) --> | trener = [[Jorge Jesus]] | liga = [[Portugalska SuperLiga|Liga betandwin.com]] | sezona = 2025/26 | plasman = 3. | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FFFFFF|socks1=FF0000| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=000000|body2=000000|rightarm2=000000|shorts2=000000|socks2=000000| |} <!-- bijeli detalji na pričuvnom dresu --> slika= }} '''Sport Lisboa e Benfica''' ili kraće, '''Benfica''' je [[nogometni klub]] iz [[Lisabon]]a. Član je istoimenog športskog društva, koje je po njegovom nogometnom odjelu i najpoznatije u svijetu. Benfica je dvostruki prvak Europe, a 31 puta je bila i prvak [[Portugal]]a. Njezini najveći rivali su [[Sporting Lisabon]] i [[Porto]]. == Uspjesi == '''Kup Latina''' '''(1)''': * Pobjednik: 1950. * Finalist: 1957. '''[[Liga prvaka UEFA|Kup prvaka]]''' '''(2)''': * Pobjednik: 1961., 1962. * Finalist: 1963., 1965., 1968., 1988., 1990. '''Iberijski kup:''' '''(1)''': : * 1984. '''[[Kup UEFA]]''': * Finalist: 1983. '''[[Interkontinentalni kup]]''': * Finalist: 1961., 1962. '''[[SuperLiga|Prvenstvo Portugala:]]''' '''(32)''': * Prvak: 1936., 1937., 1938., 1942., 1943., 1945., 1950., 1955., 1957., 1960., 1961., 1963., 1964., 1965., 1967., 1968., 1969., 1971., 1972., 1973., 1975., 1976., 1977., 1981., 1983., 1984., 1987., 1989., 1991., 1994., 2005., 2010. * Doprvak: 1944., 1946., 1947., 1948., 1949., 1952., 1953., 1959., 1966., 1970., 1974., 1978., 1979., 1982., 1986., 1988., 1990., 1992., 1993., 1996., 1998., 2003., 2004., 2011., 2012. * Trećeplasirani: 1935., 1939., 1951., 1954., 1958., 1962., 1980., 1985., 1995., 1997., 1999., 1900., 2006. '''Kup Portugala:''' '''(27)''': * Pobjednik: 1930., 1931., 1935., 1940., 1943., 1944., 1949., 1951., 1952., 1953., 1955., 1957., 1959., 1962., 1964., 1969., 1970., 1972., 1980., 1981., 1983., 1985., 1986., 1987., 1993., 1996., 2004. * Finalist: 1938., 1939., 1958., 1965., 1971., 1974., 1975., 1989., 1997., 2005. '''Superkup Portugala:''' '''(4)''': * Pobjednik: 1980., 1985., 1989., 2005. * Finalist: 1981., 1983,., 1984., 1986., 1987., 1991., 1993., 1994., 1996., 2004. == Međunarodna finala == '''[[Liga prvaka UEFA|Kup prvaka]]''' <br /> {| {{prettytable}} || 1960/61. || '''Benfica''' || 3-2 || Barcelona |- || 1961/62. || '''Benfica''' || 5-3 || Real Madrid |- || 1962/63. || Benfica || 1-2 || '''Milan''' |- || 1964/65. || Benfica || 0-1 || '''Internazionale Milano''' |- || 1967/68. || Benfica || 1-4 || '''Manchester United''' |- || 1987/88. || Benfica || 0-0 (5-6 11-m) || '''PSV Eindhoven''' |- || 1989/90. || Benfica || 0-1 || '''Milan''' |} '''[[Kup UEFA]]''' {| {{prettytable}} || 1982/83. || Benfica || 0-1, 1-1 || '''Anderlecht Bruxelles''' |} '''[[Interkontinentalni kup]]''' {| {{prettytable}} || 1961. || Benfica || 1-0, 0-5, 1-2 || '''Penarol Montevideo''' |- || 1962. || Benfica || 2-3, 2-5 || '''Santos''' |} == Najpoznatiji igrači == Najveći i najpoznatiji portugalski igrač svih vremena, a koji je igrao i za '''Benficu''' je [[Eusébio]], dok su ostali poznati igrači ''Benfice'': {| |valign="top"| * [[Fernando Chalana]] * [[Mário Coluna]] * [[Germano]] * [[Costa Pereira]] * [[Valdo Filho]] * [[Humberto Coelho]] * [[José Augusto Torres]] * [[António Simoes]] * [[José Águas]] * [[José Augusto]] |valign="top" style="border-left:1px #ddd solid"| * [[Jaime Graça]] * [[José Henrique]] * [[Toni]] * [[Artur Jorge]] * [[Shéu Han]] * [[Michel Preud'Homme]] * [[Rui Costa]] * [[Fernando Cruz]] * [[Paulo Sousa]] * [[João Pinto]] * [[Vítor Paneira]] * [[Karel Poborský]] * [[Rui Águas]] |valign="top" style="border-left:1px #ddd solid"| * [[Jonas Thern]] * [[Stefan Schwarz]] * [[António Veloso]] * [[Zoran Filipović]] * [[Manuel Bento]] * [[João Resende Alves]] * [[Dimas Teixeira]] * [[Domiciano Cávem]] * [[Carlos Mozer]] * [[Elzo]] * [[Ricardo Gomes]] * [[Hugo Leal]] * [[Minervino Pietra]] * [[Tamagnini Nené]] * [[Paulo Bento]] * [[Simão Sabrosa]] * [[Abel Xavier]] * [[Paulo Futre]] * [[Eduardo Salvio]] * [[Cristian Rodríguez]] * [[Mantorras]] * [[Maxi Pereira]] * [[Petit]] * [[Zvonko Živković]] * [[Nuno Assis]] * [[Nuno Gomes]] * [[Kostas Katsouranis]] * [[Tiago Mendes]] * [[João Manuel Pinto]] * [[Quim]] |valign="top" style="border-left:1px #ddd solid"| * [[Mats Magnusson]] * [[Álvaro Magalhaes]] * [[Vítor Baptista]] * [[Diamantino Miranda]] * [[Carlos Manuel]] * [[Fábio Coentrão]] * [[Óscar Cardozo]] * [[Ángel di María]] * [[Pablo Aimar]] * [[Ramires]] * [[Lima]] * [[David Luiz]] * [[Luisão]] * [[Pierre van Hooijdonk]] * [[Maniche]] * [[Nemanja Matić]] * [[Javier Saviola]] * [[Javi García]] * [[Aleksandr Mostovoi]] * [[Ezequiel Garay]] * [[Nicolás Gaitán]] * [[Alan Kardec]] * [[Renato Sanches]] * [[Carlos Marchena]] * [[Fabrizio Miccoli]] * [[Ederson Moraes]] * [[André Gomes]] * [[Victor Lindelöf]] * [[Gustavo Manduca]] * [[David Suazo]] * [[Edgaras Jankauskas]] * [[Nélson Semedo]] * [[Glenn Helder]] * [[Konstantinos "Kostas" Mitroglou|Kostas Mitroglou]] * [[Giorgos Karagounis]] * [[Fernando Meira]] * [[Bernardo Silva]] * [[Michael Thomas]] * [[Marco Caneira]] * [[Mile Svilar]] * [[Ivan Dudić]] * [[Anđelko Đuričić]] * [[Ljubomir Fejsa]] * [[Lazar Marković]] * [[Miralem Sulejmani]] * [[Jovica "Jovo" Simanić]] * [[Hugo Vieira]] * [[Luka Jović]] * [[Ranko Despotović]] * [[Andrija Delibašić]] * [[Axel Witsel]] * [[Eliseu]] * [[Freddy Adu]] * [[Andrija Živković]] * [[Anderson]] * [[Odisseas Vlachodimos]] * [[Hans-Jörg Butt]] * [[Laurent Robert]] * [[Yannick Djaló]] * [[Nolito]] * [[Gonçalo Guedes]] * [[Fernando Bassard]] * [[Marcelo Moretto]] |} == Poznati treneri == * [[José Antonio Camacho]] * [[Béla Guttmann]] * [[Tomislav Ivić]] == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Sport Lisboa e Benfica}} {{Pobjednici UEFA Lige prvaka}} {{Mrva-sport}} [[Kategorija:Fudbalski klubovi u Portugalu|Benfica, Lisabon]] [[Kategorija:Lisabon|Benfica]] 7uwc7uk49j4idj66krdo670r2x5k3lx 0 118974 42716330 42446711 2026-11-04T20:44:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716330 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Lagrange points.jpg|thumb|330px|Slika koja pokazuje efektivne potencijale sistema dva tela (konkretno [[Sunce|Sunca]] i [[Zemlja (planet)|Zemlje]]) usled dejstva [[gravitacija|gravitacione]] i [[centrifugalna sila|centrifugalne sile]] u [[referentni sistem|referentnom sistemu]] koji rotira tako da položaji tela ostaju konstantni. Tela koja rotiraju oko Sunca sa istim orbitalnim periodom kao Zemlja će početi da se kreću po linijama koje spajaju ekvipotencijne površi. Strelice pokazuju gradijent porasta potencijala oko 5 Lagranžovih tačaka — <font color="red">ka njima</font> i <font color="blue">od njih</font> ali su u samim tačkama ove sile u ravnoteži. Vidi [http://map.gsfc.nasa.gov/mission/observatory_l2.html NASA Wilkinson Microwave Anisotropy Probe] za više detalja.]] '''Lagranžove tačke''' ('''L-tačke''') je naziv za pet tačaka u [[orbita]]lnoj konfiguraciji gde malo telo na koje deluje samo [[gravitacija]] može da bude nepokretno u odnosu na dva veća tela (npr. [[veštački satelit]] u odnosu na [[Zemlja (planet)|Zemlju]] i [[Mjesec|Mesec]]). U Lagranžovim tačkama gravitaciona dejstva dva veća tela poništavaju centrifugalnu silu koja bi izbacila telo iz orbite. Ove tačke su analogne [[geostacionarna orbita|geostacionarnim orbitama]] u smislu da se uzajamni položaji tela u sistemu ne menjaju vremenom. Preciznija definicija kaže da su Lagranžove tačke stacionarna rešenja redukovanog [[problem tri tela|problema tri tela]].<ref>"[http://scienceworld.wolfram.com/physics/RestrictedThree-BodyProblem.html Redukovani problem tri tela]", Science World.</ref><ref>"[http://demonstrations.wolfram.com/LagrangePoints/ Lagranžove tačke]" Enrique Zeleny, Wolfram Demonstrations Project.</ref> == Istorija i koncept == Tri kolinearne Lagranžove tačke je prvi otkrio [[Leonhard Euler|Ojler]] oko 1750. godine.<ref>{{cite book |title=Dynamical Systems, the Three-Body Problem, and Space Mission Design |last=Koon |first=W. S. |coauthors=M. W. Lo, J. E. Marsden, and S. D. Ross |url=http://www.cds.caltech.edu/~marsden/books/Mission_Design.html |date=2006 |pages=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527145955/http://www.cds.caltech.edu/~marsden/books/Mission_Design.html |archive-date=2008-05-27 |access-date=2011-08-01 |url-status=dead}}</ref> [[Italija]]nsko-[[francuska|francuski]] [[matematika|matematičar]] [[Žozef Luj Lagranž]] je [[1772]]. radio na čuvenom problemu tri tela, kada je otkrio zanimljivu posledicu svojih rezultata. Lagranž je pokušao da pronađe jednostavan način za računanje gravitacionih interakcija proizvoljnog broja tela, jer prema [[Njutn]]ovoj [[mehanika|mehanici]] tela se u takvom sistemu kreću [[teorija kaosa|haotično]] dok ne dođe do sudara ili neka tela budu izbačena iz sistema tako da se ostatak sistema nađe u ravnoteži. Problem jednog tela je trivijalan, jer je ono statično u odnosu na samo sebe, problem dva tela je jednostavan jer se oba tela kreću oko zajedničkog [[težište|centra mase]]; međutim uvođenjem dodatnih tela se matematičke jednačine drastično komplikuju. Potrebno je izračunati uticaj svih tela na sva druga tela na svakoj tački njihove putanje. Lagranž je želeo da pojednostavi problem. Uveo je jednostavnu hipotezu: ''Putanja objekta je određena putem koji minimizuje akciju tokom vremena''. Takvu putanju je moguće naći oduzimanjem [[potencijalna energija|potencijalne]] od [[kinetička energija|kinetičke energije]]. Ovakvim razmišljanjem, Lagranž je reformulisao klasičnu Njutnovu mehaniku i došao do [[Lagranžova mehanika|Lagranžove mehanike]]. Dalji rad je doveo Lagranža do hipoteze kako će se telo zanemarljive mase kretati oko dva tela koja se već nalaze na približno kružnim orbitama. U [[referentni sistem|referentnom sistemu]] koji rotira zajedno sa većim telima, Lagranž je našao 5 specifičnih tačaka u kojima se poništavaju sile koje deluju na malo telo<ref>{{fr}} {{cite book |last= Lagrange |first= Joseph-Louis |authorlink= Žozef Luj Lagranž |title= Oeuvres de Lagrange |year= 1867-1892 |publisher= Gauthier-Villars |chapter= Tome 6, Chapitre II: Essai sur le problème des trois corps |pages= 272–292 |url= http://gallica.bnf.fr/Catalogue/noticesInd/FRBNF30719104.htm }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U njegovu čast su ove tačke nazvane „Lagranžove tačke“. Tek posle sto godina (1990-ih) su otkriveni [[Trojanski asteroidi]], čije orbite se nalaze u Lagranžovim tačkama sistema [[Sunce]]-[[Jupiter (planeta)|Jupiter]]. U opštijem slučaju [[elipsa|eliptičnih]] orbita, ne postoje više stacionarne „tačke“, već se javljaju ''Lagranžove „oblasti“''. Lagranžove tačke konstruisane za svaku konfiguraciju sistema grade elipse matematički slične elipsama koje opisuju veća tela, što je posledica [[drugi Njutnov zakon|drugog Njutnovog zakona]]. Telo u Lagranžovoj tački ima isti orbitalni period kao i dva veća tela, i ovaj orbitalni period ne zavisi od oblika putanje, što znači da su eliptične putanje koje opisuju Lagranžove tačke zapravo rešenja [[jednačina kretanja|jednačine kretanja]] za treće telo. == Lagranžove tačke == [[Datoteka:Lagrange very massive.svg|thumb|300px|Slika koja prikazuje Lagranžove tačke u sistemu u kome je jedno telo daleko masivnije od drugog (npr. Sunce i Zemlja). U takvom sistemu se čini se da tačke L₃–L₅ nalaze na istoj orbiti kao manje telo, mada se zapravo nalaze malo izvan njegove orbite.]] Pet lagranžovih tačaka nosi sledeće oznake: === L₁ === '''L₁''' tačka leži na liniji koja spaja veće mase M₁ and M₂, i to između ovih tela. Ovu je tačku intuitivno najlakše razumeti, u njoj gravitacija manjeg se direktno suprotstavlja gravitaciji većeg tela. :'''Primer:''' Telo koje kruži oko Sunca bliže od Zemlje bi trebalo da ima kraći orbitalni period, ali time zanemarujemo efekt Zemljine gravitacije. Ako se objekt nalazi na liniji koja spaja Zemlju i Sunce, Zemljina gravitacija deluje nasuprot Sunčeve, povećavajući pri tom orbitalni period objekta. Što je objekt bliže Zemlji, i efekt je veći. U L₁ tački, orbitalni period objekta i Zemlje postaju jednaki. L₁ tačka u sistemu Sunce-Zemlja je idealna za posmatranje Sunca. Solarna i heliosferna opservatorija ([[SOHO]]) je smeštena u [[Halo orbita|Halo orbiti]] oko L₁, a satelit Napredni istraživač sastava ([[ACE satelit|ACE]]) u [[Lisažu orbita|Lisažu orbiti]], takođe oko L₁. Zemlja-Mesec L₁ omogućava lak pristup orbitama i oko Zemlje i oko Meseca uz minimalnu promenu brzine zbog čega je idealna za svemirsku stanicu koja bi prenosila ljude i teret do Meseca i nazad. === L₂ === [[Datoteka:L2 rendering.jpg|thumb|300px|Slika koja prikazuje Sunce-Zemlja L₂ tačku, koja leži dobrano iza Mesečeve orbite.]] '''L₂''' tačka leži na pravoj definisanoj većim masama, iza manjeg tela. U ovom slučaju se gravitaciona dejstva oba tela suprotstavljaju centrifugalnoj sili trećeg tela. :'''Primer:''' Sa one strane Zemlje suprotne Suncu, orbitalni period bi normalno bio duži od orbitalnog perioda Zemlje. Dodatno gravitaciono privlačenje Zemlje skraćuje taj orbitalni period koji u L₂ postaje jednak periodu revolucije Zemlje. L₂ tačka u sistemu Sunce-Zemlja je dobra pozicija za svemirska posmatranja. Kako objekti u L₂ zadržavaju istu orijentaciju u odnosu na Zemlju i Sunce, kalibracija i zaštita su značajno jednostavniji. [[Vilkinsonova stanica za mikrotalasnu anizotropiju]] ({{jez-engl|Wilkinson Microwave Anisotropy Probe}}) se već nalazi u orbiti oko L₂, a u planu su i [[Plankov satelit]], [[Heršel svemirska opservatorija]], [[Gaja stanica]] i [[Džejms Veb svemirski teleskop]]. L₂ tačka u sistemu Zemlja-Mesec predstavlja pogodnu tačku za postavljanje komunikacionih satelita za dalju stranu Meseca. Ako je masa manjeg tela (M₂) mnogo manja od mase većeg objekta (M₁), onda se L₁ i L₂ nalaze na približno istoj udaljenosti ''r'' od manjeg tela, jednakoj poluprečniku [[Hilova sfera|Hilove sfere]]: :<math>r \approx R \sqrt[3]{\frac{M_2}{3 M_1}}</math> gde je ''R'' udaljenost između M₁ i M₂. Primeri: * [[Sunce]] i [[Zemlja (planet)|Zemlja]]: 1 500 000&nbsp;km od Zemlje * Zemlja i [[Mjesec|Mesec]]: 61 500&nbsp;km od Meseca === L₃ === '''L₃''' tačka leži kolinearno sa većim telima, iza većeg od njih :'''Primer:''' L₃ u sistemu Sunce-Zemlja se nalazi na suprotnoj strani Sunca u odnosu na Zemlju, malo bližu Suncu nego Zemlja, jer se [[težište|centar mase]] u sistemu Sunce-Zemlja ne nalazi u sentru Sunca već nešto bliže Zemlji. Kao i u L₂, i u L₃ tački zajedničko gravitaciono privlačenje Sunca i Zemlje dovodi do toga da tela imaju isti period revolucije kao Zemlja. U petparačkoj [[znanstvena fantastika|naučnoj fantastici]] i [[strip]]ovima L₃ je bila populatno mesto za smeštanje „anti-Zemlje“, ali kada se jednom započelo sa lansiranjem svemirskih sondi, pokazano je da takvo telo ne postoji, Štaviše, Sunce-Zemlja L₃ tačka je izuzetno nestabilna zbog gravitacionog dejstva drugih planeta. [[Venera (planeta)|Venera]], na primer, svakih 20 meseci prolazi na manje od 0,3 [[Astronomska jedinica|AJ]] od L₃. === L₄ i L₅ === [[Datoteka:L4 diagram.svg|thumb|desno|200px|Gravitaciona sila u L₄.]] '''L₄''' i '''L₅''' tačke leže na temenima jednakostraničnog trougla čija je osnova definisana većim telima. Tačka L₄ se nalazi ispred, a L₅ iza manjeg tela gledano u odnosu na njegovu revoluciju oko većeg. Obe ove Lagranžove tačke leže u ravni orbite manjeg tela. Ove dve tačke su stabilne jer su jednako udaljene od obe mase, pa je sila kojom veća tela na njih deluju proporcionalna masama M₁ i M₂, tako da rezultanta sile prolazi kroz centar mase. U L₄ i L₅ ne mora da se nalazi telo zanemarljive mase u odnosu na M₁ i M₂; opštu trougaonu konfiguraciju je otkrio Lagranž proučavajući problem 3 tela. L₄ i L₅ se ponekad nazivaju ''trougaone Lagranžove tačke'' ili ''Trojanske tačke''. Naziv ''Trojanske tačke'' potiče od [[Trojanci (asteroidi)|trojanskih asteroida]], koji se nalaze u L₄ i L₅ tačkama sistema Sunce-[[Jupiter (planeta)|Jupiter]]. Asteroidi u L₄ su nazvani „grčki tabor“ a u L₅ „trojanski tabor“, i nose imena odgovarajućih junaka [[Ilijada|Ilijade]]. :'''Primeri:''' * Sunce-Zemlja L₄ i L₅ tačke sadrže međuplanetarnu prašinu * u Sunce-Jupiter L₄ i L₅ tačkama se nalaze trojanski asteroidi * u L₄ i L₅ tačkama sistema Sunce-[[Neptun (planeta)|Neptun]] se nalaze tela iz [[Kajperov pojas|Kajperovog pojasa]]. * [[Saturn (planeta)|Saturnov]] satelit [[Tetida (satelit)|Tetida]] ima dva manja satelita u svojim L₄ i L₅ tačkama – [[Telesto (satelit)|Telesto]] i [[Kalipso (satelit)|Kalipso]] (respektivno) * [[Saturn (planeta)|Saturnov]] satelit [[Diona (satelit)|Dionu]] prate sateliti [[Helena (satelit)|Helena]] i [[Polideuk (satelit)|Polideuk]] u L₄ i L₅ tačkama (respektivno) * prema [[hipoteza gigantskog sudara|hipotezi gigantskog sudara]] planeta veličine [[Mars]] po imenu [[Teja (planeta)|Teja]] je postojala u Zemljinoj L₄ ili L₅ tački, ali je zbog svoje veličine postala nestabilna, sudarila se sa Zemljom, a kao posledica sudara je nastao [[Mjesec|Mesec]]. == Stabilnost == Prve tri Lagranžove tačke su stabilne samo u ravni normalnoj na pravu definisanu dvama telima. Ovo je najočiglednije kod L₁. Na probnu masu pomerenu normalno u odnosu na duž koja spaja M₁ i M₂ delovaće privlačna sila oba tela koja teži da telo vrati u ravnotežnu tačku. Ovo se dešava jer se komponente sile normalne na M₁-M₂ duž superponiraju, dok su komponentne paralelne sa ovom duži uravnotežene. Međutim, ako se probno telo pomeri bliže nekoj od masa, to telo će delovati jačom silom nego telo od koga je probna masa odmaknuta. (Ovakvo ponašanje je slično ponašanju pod dejtstvom [[plimska sila|plimskih sila]]). Mada se može reći da su L₁, L₂ i L₃ generalno nestabilne tačke, moguće je pronaći stabilne periodične orbite oko ovih tačaka, makar u restihovanom problemu tri tela. Ove potpuno periodilne orbite, koje se zovu „halo“ orbite, ne postoje u punom dinamičkom sistemu n-tela tako što je [[Sunčev sistem]]. U ovom slučaju postoje kvaziperiodične orbite koje prate [[Lisažuove krive]], i ovakve [[Lisažuove orbite]] su koristile sve dosadašnje misije u Lagranžovim tačkama. Mada Lisažuove orbite nisu savršeno stabilne, potrebne su relativno skromne korekcije za održavanje letelica na željenim orbitama. U slučaju Sunce-Zemlja L₁ tačke, pokazalo se korisnim da se svemirske misije smeste u Lasažuove orbite sa velikom amplitudom (100 000 – 200 000&nbsp;km), čime se smanjuje uticaj Sunčevog zračenja na komunikaciju Zemlje sa misijom. Nasuprot kolinearnim Lagranžovim tačkama, trougaone tačke (L₄ i L₅) su tačke stabilne ravnoteže, pod uslovom da je odnos između -M₁ i M₂ veći od 24,96<ref>Tačnije <math>\tfrac{25+3\sqrt{69}}{2}</math></ref><ref name="cornish">[http://map.gsfc.nasa.gov/ContentMedia/lagrange.pdf Lagranžove tačke] – Nil Dž Korniš i Džeremi Gudman</ref>. Ovo je slučaj za Suncem i Zemljom, dok je odnos Zemlje i Meseca za nijansu manji. Kada se telo pomeri iz trougaone Lagranžove tačke, [[Koriolisova sila]] ga zadržava na stabilmoj, bubrežastoj orbiti oko Lagranžove tačke (posmatrano iz rotirajućeg referentnog sistema). U sistemu Zemlja-Mesec, međutim, problem stabilnost je komplikovaniji zbog značajnog uticaja Sunčeve gravitacije <ref> {{cite web | url = http://www.rfreitas.com/Astro/SearchIcarus1980.htm | title = Potraga za prirodnim ili veštačkim objektima smeštenim u Zemlja-Mesec libracionim tačkama | publisher = Ikarus}}</ref> == Misije u Lagranžovim tačkama == Zbog svoje specifičnosti, Lagranžove tačke su česta meta za neke vrste misija. Najčešće se misije nalaze u orbiti oko Lagranžovih tačaka, a ne u samim tačkama. {| class="wikitable" ! Misija || Lagranžova tačka || Agencija || Status |- | [[Napredni istraživač sastava]] ({{jez-engl|Advanced Composition Explorer, ACE}}) || Zemlja-Sunce L₁ || [[NASA]] || Operativan |- | [[Solarna i heliosferska opservatorija]] || Zemlja-Sunce L₁ || NASA || Operativan |- | [[Vetar (NASA)]] (globalni geosvemirski satelit) || Zemlja-Sunce L₁ || NASA || Operativan |- | [[Postanje (NASA)|Postanje]] || Zemlja-Sunce L₁ || NASA || Misija završena, napustila L₁ tačku |- | [[Međunarodni istraživač kometa]] ({{jez-engl|International Sun/Earth Explorer 3 (ISEE-3)}} || Zemlja-Sunce L₁ || NASA || Originalna misija završena, napustila L₁ tačku |- |[[Klimatska opservatorija dubokog svemira]] || Zemlja-Sunce L₁ || NASA || Na čekanju |- | Solar-C || Zemlja-Sunce L₁ || Japanska agencija za svemirska istraživanja || Misija moguća posle [[2010]]. |- | [[Vilkinsonova sonda za mikrotalasnu anizotropiju]] || Zemlja-Sunce L₂ || NASA || Operativan |- | [[Plankov satelit]] || Zemlja-Sunce L₂ || [[Evropska svemirska agencija|ESA]] || Lansiranje planirano za proleće 2009. |- |[[Heršelova svemirska opservatorija]] || Zemlja-Sunce L₂ || ESA || Lansiranje planirano za proleće [[2009]]. (zajedno sa Plankovim Satelitom) |- |[[Džejms Veb svemirski teleskop]] || Zemlja-Sunce L₂ || NASA, ESA, [[Kanadska svemirska agencija]] || Lansiranje planirano za jun [[2013]]. ili kasnije |- | [[SMART-1]] (Mala misija za napredna tehnološka istraživanja) || Mesec-Zemlja L₁ (prolet) || ESA || Misija završena, namerno srušena na Mesec |- |[[Sunčeva senka]] || Zemlja-Sunce L₂ || - || Različiti predlozi |- |[[Novi horizonti]] || Sunce-Neptun L₅ (prolet) || NASA || Lansiran, planirano da stigne [[1. 8.|1. avgusta]] [[2014]] |} == Povezano == * [[Ojlerov problem tri tela]] * [[Spisak tela u Lagranžovim tačkama]] * [[Mesečev svemirski lift]] * [[Potkovičasta orbita]] * [[Hilova sfera]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Lagrange points}} * [http://www.physics.montana.edu/faculty/cornish/lagrange.html Objašnjenje Lagranžovih tačaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030605101737/http://www.physics.montana.edu/faculty/cornish/lagrange.html |date=2003-06-05 }} – Nil Dž Korniš {{en}} * [http://map.gsfc.nasa.gov/m_mm/ob_techorbit1.html nasino objašnjenje] – pripisano Nilu Dž Kornišu {{en}} * [http://math.ucr.edu/home/baez/lagrange.html Objašnjenje Lagranžovih tačaka] – Džon Baez {{en}} * [http://www.merlyn.demon.co.uk/gravity4.htm Geometrija i proračuni Lagranžovih tačaka] {{Webarchive|url=http://web.archive.bibalex.org/web/20051109070350/http://www.merlyn.demon.co.uk/gravity4.htm |date=2005-11-09 }} – Dž R Stokton {{en}} * [http://www.phy6.org/stargaze/Slagrang.htm Mesta Lagranžovih tačaka, sa aproksimacijama] – Dejvid Piter Stern {{en}} * [http://orbitsimulator.com/formulas/LagrangePointFinder.html Mrežni kalkulator za računanje tačkog položaja svih 5 Lagranžovih tačaka u sistemu bilo koja 2 tela] – Toni Dan {{en}} [[Kategorija:Nebeska mehanika]] [[Kategorija:Astronomija]] b733gct8cfxt5qec6daxl3pe4q17gyy 14 124473 42716413 29580263 2026-11-05T09:40:28Z نوفاك اتشمان 11942 vidi moju szr 42716413 wikitext text/x-wiki {{podjela|:Kategorija:Članovi SKJ-a}} [[Kategorija:Jugoslavenski političari|Komunisti]] [[Kategorija:Komunisti po nacionalnosti]] [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] heu2lstvqo2uhloyjht4enpruihda1u 42716422 42716413 2026-11-05T10:30:14Z Vipz 151311 @[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]]: za Savez komunista Jugoslavije i njegove ogranke je bolje koristiti njihove pune nazive - sastavne jedinice u pitanju su prekratke da ih se prirodno sažima ("Savez komunista" [2] + <republika> [1~2]). 42716422 wikitext text/x-wiki {{podjela|:Kategorija:Članovi Saveza komunista Jugoslavije}} [[Kategorija:Jugoslavenski političari|Komunisti]] [[Kategorija:Komunisti po nacionalnosti]] [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] h1ws6nxfcx74ud1vumumil7u2q0uh96 0 126671 42716236 42659950 2026-11-04T12:22:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716236 wikitext text/x-wiki {{For|asteroid|5454 Kojiki}} {{Nihongo|'''Kojiki'''|古事記||"Zapis drevnih stvari"}} je najstariji sačuvani historijski tekst u [[Japan]]u, koji datira sa početka 8. vijeka (711-2) a koga je sastavio [[Ō no Yasumaro]] na zahtjev [[Carica Gemmei|carice Gemmei]].<ref>{{cite book | last = Habersetzer | first = Gabrielle & Roland | title = Encyclopédie technique, historique, biographique et culturelle des arts martiaux de l'Extrême-Orient | publisher = Amphora | year = 2004 | isbn = 2-85 180-660-2 | page=380}}</ref> Kojiki predstavlja zbirku [[mit]]ova koji opisuju nastanak četiri otoka Japana, kao i [[Kami]]. Zajedno sa kasnijim tekstom ''[[Nihon Shoki]]'', mitovi zabilježni u Kojikiju predtstavljaju nadahnuće za [[šintoizam|šintoističke]] obrede i vjerovanja, uključujući ritual pročišćenja zvan [[misogi]].<ref>{{cite book | last = Reader | first = Ian | title = Simple Guides: Shinto | url = https://archive.org/details/shinto0000read | publisher = Kuperard | year = 2008 | isbn = 1857334337 | page=[https://archive.org/details/shinto0000read/page/33 33],60}}</ref> == Povezano == * [[Japanska mitologija]] == Reference == {{reflist}} * Bently, John R. ''The Authenticity of Sendai Kuji Hongi: A New Examination of Texts, With a Translation And Commentary''. {{ISBN|90-04-15225-3}} * Brownlee, John S. (1997) ''Japanese historians and the national myths, 1600-1945: The Age of the Gods and Emperor Jimmu''. Vancouver: [[University of British Columbia Press]]. {{ISBN|0-7748-0644-3}} Tokyo: [[University of Tokyo Press]]. {{ISBN|4-13-027031-1}} * Brownlee, John S. (1991). ''Political Thought in Japanese Historical Writing: From Kojiki (712) to Tokushi Yoron (1712)''. Waterloo, Ontario: Wilfrid Laurier University Press. {{ISBN|0-88920-997-9}} * [[Basil Hall Chamberlain|Chamberlain]], Basil Hall. (1919). [http://www.sacred-texts.com/shi/kj/index.htm ''The Kojiki.''] * {{cite book | last = Nihon Koten Bungaku Daijiten Henshū Iinkai | title = Nihon Koten Bungaku Daijiten | publisher = [[Iwanami Shoten Publishing|Iwanami Shoten]] | year = 1986 | location = | pages = | language = Japanese | isbn = 4-00-080067-1 }} * Ono, Motonori ''Shinto: The Kami Way'' * [[Don Philippi|Philippi]], Donald L. Philippi. (1977) ''Kojiki.'' Tokyo: [[University of Tokyo Press]]. {{ISBN|0-86008-320-9}} * [[Roy Starrs|Starrs, Roy]] (2005). "The Kojiki as Japan's National Narrative", in ''Asian Futures, Asian Traditions'', edited by Edwina Palmer. Folkestone, Kent: Global Oriental, {{ISBN|1-901903-16-8}} * {{cite book | last = Yamaguchi | first = Yoshinori | authorlink = | coauthors = Takamitsu Kōnoshi | title = Nihon Koten Bungaku Zenshū: Kojiki | publisher = [[Shogakukan]] | year = 1997 | location = [[Tōkyō]] | pages = | url = | doi = | isbn = 4-09-658001-5 }} == Eksterni izvori == * {{en icon}} [http://www.sacred-texts.com/shi/kj/index.htm The Internet Sacred Text Archive]: Chamberlain's 1919 translation of ''Kojiki''. * {{ja icon}} [http://www.ceres.dti.ne.jp/~alex-x/wakan/menu-w.html Online original text of Kojiki and other texts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991010234043/http://www.ceres.dti.ne.jp/~alex-x/wakan/menu-w.html |date=1999-10-10 }} * {{ja icon}} [[Waseda University]] Library: [https://web.archive.org/web/20081203111225/http://archive.wul.waseda.ac.jp/kosho/ri05/ri05_04868/ 1644 manuscript, three volumes] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Knjige 8. vijeka]] [[Kategorija:Japanska mitologija]] [[Kategorija:Historijske knjige]] [[Kategorija:Japanska književnost]] [[Kategorija:Religijski spisi]] [[Kategorija:Asuka period]] 4yyloqj0db30njfd8knbc7cacah5ud8 0 127468 42716418 42398310 2026-11-05T10:11:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716418 wikitext text/x-wiki {{rijeka| ime = Manambolo | slika = Rijeka-Manambolo.png | Duljina = 370 | Nadmorska visina izvora = 1 250 | Nadmorska visina ušća = 0 | Prosječni istjek = | Površina porječja = 13 970 | Izvor = Masiv Ankaroka | Ušće = kod mjesta ''Ankoririka'' ([[Mozambički kanal]]) | Tip ušća = [[delta (slovo)|delta]] | Pritoke = Manambolomati | Države kroz koje protječe = {{flag|Madagaskar}} | Gradovi kroz koje protječe = | Sliv = [[Mozambički kanal]] | Ulijeva se u = [[Mozambički kanal]] | Plovna od - do = | }} '''Manambolo''' je jedna od većih rijeka istočnog sliva [[Madagaskar]]a duga 370&nbsp;km.<ref name=google>{{cite web |url=http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:KoeYmHYOyWsJ:www.madadoc.mg/v02045_RIV.pdf+Rivers+of+Madagascar&hl=hr&gl=hr&pid=bl&srcid=ADGEESh9lLje1Ow60b-2hQzy_NktQN7CF8Bg1ZgLK8QMLHpAc1dR1J6kGLxfx11bNtynZ0Pj5TMffFyXZVzJKybOdqUftqK6uTwTEiVhAKNcWb3yHSPTOG12egO7OmNe6RGT75LFfZLO&sig=AHIEtbT4ayNznDBwhNPqlfB2jXKIv1UaCw |title = Rivers and streams on Madagascar |publisher = R. Battistini & G. Richard Vindard / dr. W. Junk B.V. Publishers the Hague |author = M. Aldegheri |date = 1972 |accessdate = 23. 09. 2011 }}</ref> == Geografija == Rijeka ''Manambolo'' izvire na istočnim obroncima ''Masiva Ankaroka'', oko 25&nbsp;km sjeveroistočno mjesta ''Tsiroanomandidi'' (130&nbsp;km zapadno od [[Antananarivo|Antananariva]]), na nadmorskoj visini od 1 250 m. Zatim rijeka teče u pravcu zapada obilazeći planinu Bevato, preko kotline Tsiroanomandidi. Kod mjesta Ankisenikelija zavija prema jugu i tim pravcem teče dobrih stotinjak kilometara kroz visoravan Bemaraha do mjesta Antaboara, gdje prima najveću pritoku s desne strane Manambolomati. Nakon tog ''Manambolo'' skeće prema istoku i nakon slijedećih stotinjak kilometara probija se kroz istočne obronke ''Masiva Ankaroka'' dugim kanjonom od mjesta Bebozaka do Bekopaka i ulazi u obalnu ravnicu. Nakon tog ravnomjerno teče posljednjih sedamdestak kilometara prema istoku sve do mjesta Ankilijoria, gdje zavija na jug, a od mjesta Ankoririka račva se u dva dijela, pravi [[delta (slovo)|deltu]] i ulijeva se u [[Mozambički kanal]]. Ukupna duljina rijeke ''Manambolo'' je 370&nbsp;km, a površina njena sliva je 13 970&nbsp;km²,<ref name=google/> glavna desna pritoka je rijeka Manambolomati koja proriče sjevernim dijelom depresije Betsiriri. [[Datoteka:Tsingy - 016.jpg|thumb|left|240px|Crvena boja rijeke posljedica je velike erozije tla]] === Rezervat prirode Tsingi de Bemaraha === ''Manambolo'' je južna granica rezervata prirode [[Tsingi de Bemaraha]] jednog od najvećih u zemlji, koji je uvršten [[1990]]. godine na [[UNESCO]]-vu listu [[Svetska baština|Svjetske baštine]]. == Povezano == * [[Rijeke Madagaskara]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.wildmadagascar.org/conservation/parks/manambolo/ THE MANAMBOLO RIVER na portalu wildmadagascar] * [https://web.archive.org/web/20110905041658/http://www.madagascar-tour-guide.com/madagascar_manambolo_tour_guide.html Manambolo River (OLE) tour] {{en icon}} {{Rijeke Madagaskara}} [[Kategorija:Rijeke na Madagaskaru]] <!--interwiki --> serdzmbg4pl5t9qog1u87rmpa9z9oze 0 127506 42716417 42452326 2026-11-05T10:06:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716417 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Manyousyu NukataOhkimi.jpg|thumb|right|80px|[[Princeza Nukata|Nukata no Ōkimi]], replika vol.1]] {{nihongo|'''Man'yōshū'''|万葉集|man'yōshū|"Zbirka deset hiljada listova"}} je najstarija sačuvana zbirka [[japanska poezija|japanske poezije]], sastavljena iza 759. godine u [[Nara period]]u. Zbirka se smatra jednom od najpoznatijih i najhvaljenijih među svim japanskim antologijama poezije. Vjeruje se da ju je, barem u najvećem dijelu, uredio [[Ōtomo no Yakamochi]]. Antologija sadrži pjesme koje datiraju od 347. godine (pjesme #85-89)<ref>Satake (2004: 527)</ref> through 759 (#4516),<ref>Satake (2004: 555)</ref> dok je najveći dio napisan iza 600. Značenje naslova nije ustanovljeno sa sigurnošću. Zbirka je podijeljena u dvadeset dijelova ili knjiga; ovaj broj su slijedile kasnije zbirke. Sadrži 265 ''[[choka|chōka]]'' (dugih pjesama), 4,207 ''[[Tanka (poezija)|tanka]]'' (kratkih pjesma), jednu ''[[renga|tanrenga]]'' (kratku spajajuću pjesmu), jedan ''[[bussokusekika]]'' (pjesma o Budinim tragovima u [[Yakushi-ji]]ju u [[Nara, Nara|Nari]]), četiri ''kanshija'' (kineske pjesme) i 22 kineska prozna odlomka. Za razliku od kasnijih zbirki, kao ''[[Kokin Wakashū]],'' ne postoji predgovor. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite book | author = Cranston, Edwin A. | title = A Waka Anthology: Volume One: The Gem-Glistening Cup | publisher = [[Stanford University Press]] | year = 1993 | isbn = 0-8047-3157-8 | authorlink=Edwin A. Cranston}} * {{cite book | title = The Manyoshu: A New and Complete Translation | author = Honda, H. H. (tr.) | publisher = [[The Hokuseido Press]], Tokyo | year = 1967 }} * {{cite book | author = Kodansha | title = Kodansha Encyclopedia of Japan | url = https://archive.org/details/kodanshaencyclop0000koda | year = 1983 | chapter = Man'yoshu | publisher = [[Kodansha]] }} * {{cite book | author = Levy, Ian Hideo | title = The Ten Thousand Leaves: A Translation of the Man'yoshu | work = Japan's Premier Anthology of Classical Poetry, Volume One | publisher = [[Princeton University Press]] | year = 1987 | isbn = 0-691-00029-8}} * {{cite book | author = Nippon Gakujutsu Shinkokai | title = 1000 Poems From The Manyoshu: The Complete Nippon Gakujutsu Shinkokai Translation | url = https://archive.org/details/1000poemsfromman0000unse | publisher = [[Dover Publications]] | year = 2005 | isbn = 0-486-43959-3 }} * {{cite web | title = Online edition of the ''Man'yōshū'' | url = http://etext.lib.virginia.edu/japanese/manyoshu/index.html | publisher = [http://etext.lib.virginia.edu/japanese/index.html University of Virginia Library Japanese Text Initiative] | accessdate = 10. 07. 2006. | archivedate = 2006-05-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060519145518/http://etext.lib.virginia.edu/japanese/manyoshu/index.html | deadurl = yes }} * {{cite book | last = Satake | first = Akihiro | coauthors = Hideo Yamada, Rikio Kudō, Masao Ōtani, Yoshiyuki Yamazaki | title = Shin Nihon Koten Bungaku Taikei, Bekkan: Man'yōshū Sakuin | publisher = [[Iwanami Shoten Publishing|Iwanami Shoten]] | year = 2004 | location = [[Tōkyō]] | language = Japanese | isbn = 4-00-240105-7 }} * [[Isaac Titsingh|Titsingh]], Isaac, ed. (1834). [Siyun-sai Rin-siyo/Hayashi Gahō, 1652], ''[[Nipon o daï itsi ran]]; ou, Annales des empereurs du Japon.'' Paris: [[Royal Asiatic Society|Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Man'yō Shū}} * [http://etext.lib.virginia.edu/japanese/manyoshu/ Man'yōshū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050218033942/http://etext.lib.virginia.edu/japanese/manyoshu/ |date=2005-02-18 }} - from the [[University of Virginia]] Japanese Text Initiative website * Manuscript scans at [[Waseda University Library]]: [https://web.archive.org/web/20110720013350/http://archive.wul.waseda.ac.jp/kosho/he04/he04_00090/ 1709], [https://web.archive.org/web/20110720013401/http://archive.wul.waseda.ac.jp/kosho/he04/he04_05497/ 1858], [https://web.archive.org/web/20110720013457/http://archive.wul.waseda.ac.jp/kosho/he04/he04_07465/ unknown] {{DEFAULTSORT:Manyoshu}} [[Kategorija:Japanska književnost]] [[Kategorija:Nara period]] 6ha5gfwmctd1s1d2v8kajf5vm6t3zlb 0 135818 42716302 42715046 2026-11-04T17:18:17Z Kent Wang 396758 Praça do Giraldo 72.jpg; Praça de Giraldo, Evora (10250693386) (cropped).jpg; Igreja de Santo Antão (Évora) 71.jpg 42716302 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime = Évora | ime_genitiv = Évore | slika_panorama = Igreja de Santo Antão (Évora) 71.jpg | veličina_slike =260px | opis_slike = Centralni trg u Évori - Praca do Giraldo | slika_zastava = Pt-evr1.png | slika_zastava_veličina = 60px | slika_grb = COA of Évora municipality (Portugal).png | slika_grb_veličina = 60px | slika_lokacijska_karta_država = Portugal | slika_lokacijska_karta_opis = Évora na karti Portugala | širina-stupnjevi = 38 | širina-minute = 34 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 7 | dužina-minute = 54 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime = [[Popis država|Država]] | lokacija_info = {{flag|Portugal}} | lokacija1_ime = [[Portugalske regije|Regija]] | lokacija1_info = [[Alentejo]] | lokacija2_ime = [[Distrikti Portugala|Distrikt]] | lokacija2_info = [[Évora (distrikt)|Évora]] | dijelovi =<small>Bacelo, Canaviais, Horta das Figueiras, Malagueira, Nossa Senhora da Boa Fé, Nossa Senhora da Graça do Divor, Nossa Senhora da Tourega, Nossa Senhora de Guadalupe, Nossa Senhora de Machede, Santo Antão, São Bento do Mato, São Mamede, São Manços, São Miguel de Machede, São Sebastião da Giesteira, São Vicente do Pigeiro, Sé e São Pedro, Senhora da Saúde, Torre de Coelheiros</small> | vrsta_dijelova =freguesia | d1-d50 | površina_ukupna = 1.307,04 km² | visina = 200- 300 | stanovništvo_godina = 2005. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = 2 702,9 /km² | stanovništvo_uže = 45 783 <ref name=mon/> | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = 7000 | pozivni_broj = 7004-7506 | web_stranica = [http://www.jf-Évora.pt/docs/default.asp Junta de Freguesia do Évora] }} '''Évora''' je grad i općina u unutrašnjosti [[Portugal]]a od 45 783 stanovnika <ref name=mon>{{cite web | url =http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Portugal.html | title =''2005 population estimates for cities in Portugal '' | accessdate = 8. 11. 2011 | language=engleski | publisher=mongabay }}</ref> u sredini [[Portugal]]a ([[Alentejo|Regija Alentejo]], [[Évora (distrikt)|Distrikt Évora]]). ''Évora'' je poznata po svom izvrsno očuvanom historijskom centru, u kojem i dan danas stoji izvrsno očuvani [[Antički Rim|rimski]] [[hram]], [[srednji vijek|srednjovjekovne]] zidine i velik broj spomenika iz različitih perioda, zbog tog je historijski centar Évore, [[1986]]. godine upisan na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listu mjesta svjetske baštine u Evropi]].<ref name=unesco>{{cite web | url =http://whc.unesco.org/en/list/361 | title =''Historic Centre of Évora'' | accessdate = 20. 11. 2011 | language=engleski | publisher=Unesco }}</ref> Unesco je ''Évoru'' upisao kao grad-[[muzej]] čiji spomenici sežu do rimskih vremena, i zbog izvrsno očuvanih kuća ukrašenih [[azulejo|azulejo keramikom]] i kovanim [[balkon]]skim ogradama iz [[16. vijek|16.]] - [[18. vijek]]a koje su utjecale na gradnju u [[Brazil]]u. Historijsko središtu ''Évore'' ima 4 000 objekata na površini od 1.05&nbsp;km². == Geografija == ''Évora'' je udaljena oko 136&nbsp;km istočno od Lisabona, prema [[Španjolska|španjolskoj]] granici (do [[Badajoz]]a ima oko 100&nbsp;km). Grad leži u dolini rijeke [[Évora (rijeka)|Évora]] okružen brežuljcima. [[Datoteka:Aqueduto da Prata.jpg|thumb|240px|left|Água de Prata Aqueduct]] == Historija == Kraj oko Évore bio je naseljen još za [[neolit]]a, o tome svjedoče brojni [[megaliti]] pronađeni oko grada, [[Anta Grande do Zambujeiro]] (najveće neolitsko nalazište u Portugalu) i Cromeleque dos Almendres.<ref name=his/>[[Kelti]] su osnovali grad '''Ebora''', koji je bio prijestolnica njihove plemenske konfederacije. [[Antički Rim|Rimljani]] su zauzeli ''Eboru'' [[57. pne.]] i utvrdili grad zidinama (pojedini dijelovi njihovih zidina, kao i ostatci tad je zvana '''Liberalitas Julia''' (Velikodušna Julija) u čast [[Julije Cezar|Julija Cezara]].<ref name=his/> [[Plinije Stariji]] spomenuo je Évoru, kao - '''Ebora Cerealis''', zbog velikog broja vlažnih polja oko grada. U to vrijeme ([[1. vijek|1. vijek ne.]]) podignut je monumentalni [[hram]] u čast cara [[August (rimski car)|Augusta]] u [[Korintski red|korintskom stilu]] koji je usprkos tome što su ga razrušili [[Germani]] za svoje provale u [[5. vijek]]u ostao relativno dobro očuvan do danas. ''Évoru'' je [[715]]. osvojio [[Berberi|berberski]] vojskovođa [[Tarik ibn Zijad]] za [[Omejadski Kalifat]]. Za [[Mauri|maurske]] vlasti ([[715]]. -[[1165]].) grad se zvao '''Jaburah''' ([[Arapski jezik|arapski]]: يابرة.), oni su ga proširili i izgradili utvrdu i [[Džamija|džamiju]]. ''Évoru'' je u septembru [[1165]]. godine oslobodio portugalski legendarni narodni junak i vitez [[Geraldo Sem Pavor]] (''Geraldo Neustrašivi'') u iznenadnom jurišu na grad.<ref name=his/> Nakon povratka pod portugalsku vlast grad je počeo prosperirati, izgrađene su brojne crkve i palače, vrhunac tog razdoblja bio je [[15. vijek]] kad su u ''Évori'' često boravili i stolovali portugalski kraljevi iz dinastije Avis ([[1385]].-[[1580]].), naročito [[Manuel I od Portugala|Manuel I.]] i [[João III od Portugala|João III]]. Tad je ''Évora'' postala centar portugalskog [[humanizam|humanizma]], tu su djelovali; [[André de Resende]] (otac portugalske [[arheologija|arheologije]] pokopan u katedrali), [[kipar]] [[Nicolau de Chanterene]], [[slikar]]i [[Cristóvão de Figueiredo]] i [[Gregório Lopes]], [[kompozitor]]i [[Manuel Cardoso]] i [[Duarte Lobo]], [[historičar]] [[Duarte Galvão]] i otac portugalske drame [[Gil Vicente]]. ''Évora'' je postala [[Arhidijeceza|nadbiskupsko]] sjedište [[1540]], a [[Jezuiti]] su osnovali svoj [[univerzitet]] [[1559]]. Studenti i profesori tog univerziteta, bili su mnogi poznati umovi svoga vremena; kao [[Flamanci|flamanski]] humanisti Nicolaes Cleynaerts ([[1493]]. -[[1542]].) i Johannes Vasaeus ([[1511]]. -[[1561]].) i španjolski jezuit Luis de Molina. U skladu sa tadašnjim [[liberalizam|liberalno]] [[prosvjetiteljstvo|prosvjetiteljskim]] idejama, tadašnji kraljev prvi [[ministar]] [[Sebastião José de Carvalho e Melo|Markiz de Pombal]] protjerao je Jezuite iz zemlje i zatvorio univerzitet u Évori [[1759]]., nakon tog je grad počeo nazadovati. Univerzitet Évora ponovno je otvoren tek [[1973]].<ref name=his>{{cite web | url =http://www.cm-evora.pt/pt/conteudos/concelho/Caracterizacao+do+concelho/ | title =''Caracterização do Concelho de Évora'' | accessdate =22. 11. 2011 | language =portugalski | publisher =Câmara Municipal de Évora | archive-date =2010-08-07 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100807031835/http://www.cm-evora.pt/pt/conteudos/concelho/Caracterizacao+do+concelho/ | dead-url =yes }}</ref> == Znamenitosti Évore == [[Datoteka:Évora Sé Catedral1183.jpg|thumb|left|240px|Katedrala u Évori]] * [[Korintski red|Korintski]] [[hram]] u Évori ili [[hram]] božice [[Dijana (mitologija)|Dijane]] je najznačajniji rimski spomenik u Portugalu sa 16 očuvanih [[Korintski red|korintskih]] granitnih stupova visine 7.68 m. Hram podignut na [[Akropolj|akropoli]] Évore, je danas najveća atrakcija grada. Predpostavlja se da je izgrađen u [[1. vijek|1. vijek ne.]] u slavu prvog rimskog cara [[August (rimski car)|Augusta]], ali je tek u [[16. vijek]]u postao poznat kao hram božice [[lov]]a Dijane, jer su tako predpostavljavljali [[jezuiti|jezuitski]] fratri zbog toga, jer je Évora bila poznata po lovu. * ''Sé de Évora'' (Katedrala Évora), uglavnom je podignuta između [[1280]].-[[1340]]. to je jedna od najznačajnijih [[Gotika|gotičkih]] građevina u Portugalu. Poznata je po svom [[portal]]u sa skulpturama [[apostol]]a iz [[1335]]. godine, te lijepom glavnom [[brod (arhitektura)|brodu]] i [[klaustar|klaustru]]. Jedan [[transept]] je uređen u [[manuelinski stil|manuelinskom stilu]], a drugi u [[barok]]nom, dok su [[orgulje]] i [[kor]]ske klupe [[renesansa|renesansni]] iz [[1566]]. godine. Kapela sv. Brása iz [[1480]]. godine je odličan primjer [[Španjolska|španjolske]] [[Gotika|gotike]] zvane [[mudéjar]] s polukružnim potpornim stupovima. * ''Crkva São Francisco'' (Igreja de São Francisco) je jedna od novijih građevina u historijskom centru, izgrađena za vrijeme dinastije Avis koja je poznata po miješanju [[gotika|gotike]] i [[manuelinski stil|manuelinskog stila]] u arhitekturi. Njena Kapela kostiju (''Capela dos Ossos'') ima natpis na ulazu: "Mi, kosti koje su ovdje, čekamo tvoje". * ''Palácio dos Duques de Cadaval'' (Palača vojvode Cadavala) na akropoli Évore, izgrađena na mjestu palače koja je izgorila [[1384]]., to je zgrada izgrađena u manuelinsko-[[mauri|maurskom]] stilu, sa fasadom iz [[17. vijek]]a, i tornjem koga zovu Toranj pet štitova. To je bila guvernerova palača u kojoj su često odsjedali kraljevi. * ''Samostan Lóios'' iz [[15. vijek]]a s manuelinskom kućom ukrašenom azulejo keramikom i veličanstvenim portalom, danas je pretvoren u restoran. * ''Água de Prata Aqueduct'' ([[Akvadukt]] srebrne vode) dug 9&nbsp;km sa velikim rasponom lukova, dao je podići kralj [[João III od Portugala|João III]]. između [[1531]].-[[1537]]. Danas su u djelu akvedukta koji prolazi kroz grad, stanovnici podigli između lukova; kuće, prodavaonica i kafeje. * ''Palača [[Vasco da Gama|Vasca da Game]]'', s manuelinskim klaustrom i renesansnim zidnim slikama, je mjesto gdje je od [[1519]].-[[1524]]. živio Vasco da Gama. * ''Univerzitet Évora'' osnovan je kao jezuitski kolegij [[1559]]. godine koje je dao izgraditi kralj [[Henrique I od Portugala|Henrique I]]. Orginalni jezuitski kompleks ima [[manirizam|manirističku]] crkvu i akademske zgrade oko velikog klaustra iz [[17. vijek|17.]]-[[18. vijek]]a. * ''Praça do Geraldo'' (Trg Geraldo) u središtu grada isprva se zvao ''Praça Grande'', na njemu su se od [[1275]]. održavali godišnji sajmovi. Na tom trgu je kralj [[Duarte I od Portugala|Duarte I]] izgradio gotičku palaču Estaus. {{UNESKO kutijica |WHS = Historijski centar Évore |Image = Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg |State Party = {{flag|Portugal}} |Type = Kulturno dobro |Criteria = ii, iv |ID = 361 |Link = http://whc.unesco.org/en/list/361 |Region = [[Spisak mesta Svetske baštine u Evropi|Evropa]] |Year = [[1986]]. |Session = 10. |Session = |Extension = |Danger = ne }} [[Datoteka:EvoraUniversityCourtyard.jpg|thumb|280px|right|Zgrada univerziteta u Évori]] == Rast stanovništva općine Évora == {| {{prettytable|center}} ! colspan="9" | Stanovništvo općine Évora (1801. – 2008.) |- bgcolor="#C0C0C0" | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2008]] |- | align="center" | 18 620 | align="center" | 16 995 | align="center" | 25 563 | align="center" | 35 903 | align="center" | 50 095 | align="center" | 51 572 | align="center" | 53 754 | align="center" | 56 519 | align="center" | 54 780 |} == Gradovi prijatelji == Évora ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima :: * {{flag|Portugal}} [[Angra do Heroísmo]] (1986.) * {{flag|Rusija}} [[Suzdalj]] (1986.) * {{flag|Francuska}} [[Chartres]] (2003.) * {{flag|Norveška}} [[Tønsberg]] == Galerija slika == <gallery perrow="5"> Datoteka:Praça do Giraldo 72.jpg|<center>''Trg-Praça do Giraldo'' Datoteka:Pormenor XII.jpg|<center>''Prizor iz centra'' Datoteka:Centro Histórico de Évora VIII.jpg|<center>Akropola Évore Datoteka:Centro Histórico de Évora I.jpg|<center>Srednjovjekovne zidine Évore Datoteka:Centro Histórico de Évora XII.jpg|<center>Srednjovjekovne zidine Évore Datoteka:Praça de Giraldo, Evora (10250693386) (cropped).jpg|<center>''Zgrade na trgu - Praça do Giraldo'' Datoteka:Aqueduto e muralhas de Évora.JPG|<center>''Água de Prata Aqueduct'' </gallery> == Napomene == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.cm-evora.pt/pt/C%C3%A2mara%20Municipal%20de%20%C3%89vora.htm Câmara Municipal de Évora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111030093611/http://www.cm-evora.pt/pt/C%C3%A2mara%20Municipal%20de%20%C3%89vora.htm |date=2011-10-30 }} {{pt icon}} * [http://www2.cm-evora.pt/guiaturistico/Ingles/itinerary.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105044217/http://www2.cm-evora.pt/guiaturistico/Ingles/itinerary.htm |date=2010-01-05 }} Guia Turístico de Évora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105044217/http://www2.cm-evora.pt/guiaturistico/Ingles/itinerary.htm |date=2010-01-05 }} {{pt icon}} {{commonscat|Évora}} {{Svjetska baština u Portugalu}} [[Kategorija:Gradovi u Portugalu]] [[Kategorija:Svjetska baština u Portugalu]] skb5ob6hplpauvjf79nh74pboyssp3t 0 143810 42716357 42446795 2026-11-05T03:15:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716357 wikitext text/x-wiki Ovaj '''popis kraljeva [[Pikti|Pikta]]''' se temelji na popisu kraljeva u ''[[Pictish Chronicle|Piktskoj kronici]]''. Dokumenti su iz kasnijeg perioda te se često ne navodi kada su kraljevi vladali. Različiti sačuvani popisi se ne slažu oko imena kraljeva i dužine njihovih vladavine. Veliki dio popisa, koji ovdje nije naveden, pripada u ''[[Matter of Britain|Materiju Britanije]]'' ili [[irska mitologija|irsku mitologiju]]. Kasniji dijelovi popisa se, pak, uglavnom mogu pomiriti s drugim izvorima. == Piktski kraljevi == Piktski kraljevi su vladali danšnjim sjevernim i istočnim dijelovima [[Škotska|Škotske]]. Prema tradiciji je godine [[843]]. Piktsko Kraljevstvo zamijenila [[Kraljevina Alba]], iako su [[Irski anali]] nazavili koristiti izraze ''Pikti'' i ''Fortriu'' oko pola vijeka iza 843. Vjeruje se da su popisi kraljeva sačinjeni početkom 8. vijeka, oko 724. godine, što bi ih smjestilo u doba vladavine sinova Der-Ilei-ija [[Bridei IV od Pikta|Brideija]] i [[Nechtan IV od Pikta|Nechtana]].<ref>Woolf, "Pictish matriliny reconsidered", p. 153.</ref> Irski anali ([[Annals of Ulster|Anali Ulstera]], [[Annals of Innisfallen|Anali Innisfalena]]) za neke kraljeve koriste izraz ''kralj [[Fortriu]]a'' ili ''kralj [[Alba|Albe]]''. Za kraljeve na popisu se smatra da su bili nad-kraljevi ili vrhovni kraljevi Pikta, barem od vremena [[Bridei I od Pikta|Brideija, sina Maelchonovog]]. Uz te vrhovne kraljeve su postojali manji pot-kraljevi, a o kojima postoji vrlo malo historijskih zapisa. Mitski kraljevi Pikta su navedeni u ''[[Lebor Bretnach]]u'', odnosno tamošnjoj priči o porijeklu [[Cruithne (narod)|Cruithnea]]. Popis počinje sa Cruithneom, sinom Cingovima, za koga se navodi da je bio "otac Pikta". Navodi ''Piktske kronike'' se potom dijele na četiri popisa imena: * Prvi je popis sinova Cruithnea. * Drugi je popis ranih kraljeva bez ikakvih informacija osim datuma. * Treći je popis ranih kraljeva bez datuma i dodatnih informacija, od kojih svih osim dvojice nose ime "Brude". Moguće je da je "Brude" bila drevna titula "kralja" iz drugog izvora, a koju je pogrešno protumačio sastavljač kronike (cf. Skene p.cv). * Četvrti je popis kasnijih kraljeva. Prvi od tih atestiran u nezavisnim izvorima je [[Galam Cennalath]]. Datumi u popisu su, ako nije drukčije navedeno, iz ranih izvora. Odnosi među kraljevima su manje izvjesni i često se temelje na modernim tumačenjima starih izvora. == Imena == Orthografija je problematična. Cinioch, Ciniod i Cináed predstavljaju rane verzije današnjeg angliziranog imena Kenneth. Piktsko "uu", ponekad štampano kao "w" odgovara gelskom "f", pa je tako Uuredach gelski Feredach a Uurguist gelski Fergus, a možda i Forgus. Kao što pokazuje natpis na [[Dupplinski križ|Duplinskom križu]], zamisao da su irski izvori gelizirali piktska imena možda i nije osnovana. == Kraljevi Pikta == Boja označava grupe kraljeva za koje se pretpostavlja da su bili u srodstvu. === Rani kraljevi === Kraljevi prije Dresta sina Erpovog su uklonjeni kako bi se smanjila dužina popisa. {| class="wikitable" |- !width="10%"|Vladavina !width="10%"|Vladar !width="20%"|Druga imena<ref>Druga imena su navedena jedino kada se značajno razlikuju. V. također [[#Imena|Imena]]</ref> !width="20%"|Porodica !width="35%"|Napomene |- bgcolor="#FFE8E8" | navodno fl. 430-e | '''[[Drest I od Pikta|Drest]]''' | Drest sin Erpov | | Prvi kralj na popisu Piktske kronike čija vladavina uključuje sinkronizam (dolazak [[Sveti Patrik|Svetog Patrika]] u [[Irska|Irsku]]; "vladao sto godina i borio se u sto bitaka" |- | nepoznato | '''[[Talorc I od Pikta|Talorc]]''' | Talorc sin Anielov ili Tholarg sin Anilea | | unos u popisu kraljeva; vladao 2 ili 4 godine |- bgcolor="#FFE8E8" | nepoznato | '''[[Nechtan I od Pikta|Nechtan]]''' | Nechtan sin Uuirpov (ili Eripov), Nechtan Veliki, Nechtan Celcamoth | možda Dresta sin Erpovog | Osnivanje samostana u [[Abernethy (Perth and Kinross)|Abernethyju]] se pripisuje ovom kralju, gotovo sigurno bez osnova. Slično ime ''nehhtton(s)'' se pronađeno na [[Kamen iz Lunnastinga|Kamenu iz Lunnastinga]]; jedno tumačenje spominje frazu "vazal Nehtonna" |- | nepoznato | '''[[Drest II od Pikta|Drest]]''' | Drest Gurthinmoch (ili Gocinecht) | | unos u popisu kraljeva; vladao 30 godina |- | nepoznato | '''[[Galan od Pikta|Galan]]''' | Galan Erilich ili Galany | | unos u popisu kraljeva |- | nepoznato | '''[[Drest III od Pikta|Drest]]''' | Drest sin Uudrostov (ili Hudrossigov) | | unos u popisu kraljeva |- bgcolor="#FFFFCC" | nepoznato | '''[[Drest IV od Pikta|Drest]]''' | Drest sin Giromov (ili Gurumov) | | unos u popisu kraljeva |- bgcolor="#FFFFCC" | nepoznato | '''[[Gartnait I od Pikta|Gartnait]]''' | Garthnac sin Giromov, Ganat sin Gigurumov | | unos u popisu kraljeva |- bgcolor="#FFFFCC" | nepoznato | '''[[Cailtram od Pikta|Cailtram]]''' | Cailtram sin Giromov, Kelturan sin Gigurumov | brat prethodnog kralja Gartnaita | unos u popisu kraljeva |- | nepoznato | '''[[Talorc II od Pikta|Talorc]]''' | Talorc sin Murtolicov, Tolorg sin Mordelegov | | unos u popisu kraljeva |- | nepoznato | '''[[Drest V od Pikta|Drest]]''' | Drest sin Manathov, Drest sin Munaitov | | unos u popisu kraljeva |} === Rani historijski kraljevi === Prvi kralj koji se pojavljuje u više ranih izvora je Bridei sin Maelchonov, te se kraljevi od kasnog 6. vijeka nadalje mogu smatrati historijskima, jer su im smrti navedene u irskim izvorima. {| class="wikitable" |- !width="10%"|Vladavina !width="10%"|Vladar !width="20%"|Druga imena !width="20%"|Porodica !width="35%"|Napomene |- | umro cca. 580 | '''[[Galam od Pikta|Galam]]''' | Galam Cennalath | | Smrt "Cennalapha, kralja Pikta" je zapisana, moguće da je vladao zajedno sa Brideijem sinom Maelchonovim |- | umro cca. 584 | '''[[Bridei I od Pikta|Bridei]]''' | Bridei sin Maelchonov<br />Brude sin Melchoov | | Njegova smrt i druge aktivnosti su zapisane, spomenut je u [[Adomnán od Ione|Adomnánovom]] ''Životu Svetog [[Columba|Kolumbe]]''; on je prvi piktski kralj koji predstavlja više od imena na popisu |- | umro cca. 601 | '''[[Gartnait II od Pikta|Gartnait]]''' | Gartnait ssin Domelchov,<ref>Bannerman, pp. 92&ndash;94, identificira ovog Gartnaita sa Gartnaitom sinom [[Áedán mac Gabráin]]a, osnivačem "genus Gartnait" od [[Skye]]a.</ref> Gernard sin Dompnethov | | |- bgcolor="#CCFFCC" | umro cca. 621 | '''[[Nechtan II od Pikta|Nechtan]]''' | Nechtan unuk Uerbov<ref>Woolf, "Pictish matriliny reconsidered, pp. 160&ndash;161, sugerira da se "unuk Uerbov" treba tumačiti kao sin Uerbov. Također se špekulira kako bi Uerb u stvari predstavljao legendarnog pretka kao što je Fer map Con među precima [[Run od Alt Cluta|Run map Artgala]] u [[Harleianske genealogije|Harleianskim genealogija]]. Za sinove Uuida se pretpostavlja da su u srodstvu.</ref><br />Nechtan sin Canov<ref>Za identifikacija Canoa kao unuka [[Áedán mac Gabráin]]a, v. Bannerman, pp. 92&ndash;93.</ref> | | Vladavina mu je smještena u doba [[papa Bonifacije IV|pape Bonifacija IV]] |- | umro cca. 631x633 | '''[[Cinioch od Pikta|Cinioch]]''' | Cinioch sin Lutrinov<br />Kinet sin Luthrenov | | |- bgcolor="#CCFFCC" | | '''[[Gartnait III od Pikta|Gartnait]]''' | Gartnait sin Uuidov<ref>Drugi popis navodi Nechtana sina Fochleovog.</ref> | brat prethodna dva kralja | |- bgcolor="#CCFFCC" | | '''[[Bridei II od Pikta|Bridei]]''' | Bridei ssin Uuidov ili sin Fochleov | brat prethodnih i sljedećih kraljeva | |- bgcolor="#CCFFCC" | umo cca. 653 | '''[[Talorc III od Pikta|Talorc]]''' | Talorc sin Uuidov ili sin Fothov | Brother of the preceding two kings | |- bgcolor="#CCFFCC" | umro cca. 657 | '''[[Talorcan od Pikta|Talorgan]]''' | Talorgan sin Eanfrithov | sin [[Eanfrith od Bernicije|Eenfritha od Bernicije]] | |- bgcolor="#FFFFCC" | umro cca. 663 | '''[[Gartnait IV od Pikta|Gartnait]]''' | Gartnait sin Donnelov ili sin Dúngalov | | |- bgcolor="#FFFFCC" | svrgnut cca. 672 | '''[[Drest VI od Pikta|Drest]]''' | Drest sin Donnelov ili sin Dúngalov | | |} === Kasniji historijski kraljevi === {| class="wikitable" |- !width="10%"|Vladavina !width="10%"|Vladar !width="20%"|Druga imena !width="20%"|Porodica !width="35%"|Napomene |- | umro 693. | '''[[Bridei III od Pikta|Bridei]]''' | Bridei sin Bilijev | sin [[Beli I od Alt Cluta|Belija I od Alt Cluta]] ili unuk [[Nechtan II od Pikta|Nechtana II]] | Porazio [[Ecgfrith od Northumbrije|Ecgfrithaa od Northumbrije]] u [[Bitka kod Dun Nechtaina|bitci kod Dun Nechtaina]] |- bgcolor="#DDEEFF" | cca. 692&ndash;696 | '''[[Taran od Pikta|Taran]]''' | Taran sin Ainftechov | Mogući polubrat (po majci) Brideija i Nechtana mac Der-Ileija | |- bgcolor="#DDEEFF" | umro 706. | '''[[Bridei IV od Pikta|Bridei]]''' | Bridei sin Der-Ilei | brat Nechtana | Sin Der-Ilei, piktske princeze, i [[Dargart mac Finnguine]]a, člana klana [[Cenél Comgaill]] oz Dál Riate; naveden kao jamac [[Cáin Adomnáin]]a |- bgcolor="#DDEEFF" | abdicirao 724. | '''[[Nechtan IV od Pikta|Nechtan]]''' | Nechtan sin Der-Ilei | brat Brideijev | Prihvatio rimsko računanje [[Uskrs]]a cca 712, poznati osnivač crkava i samostana |- bgcolor="#DDEEFF" | ubijen 729. | '''[[Drest VII od Pikta|Drest]]''' | nema | možda sin ili polubrat Nechtana i Brideija | Naslijedio Nechtana, stavio ga u zatvor 726, možda ga je iste godine svrgao Alpín |- | svrgnut 728 | '''[[Alpín I od Pikta|Alpín]]''' | Alpin ssin Crupoiv ? | | Vjerojatno suvladar ili potkralj pod Drestom |- bgcolor="#DDEEFF" | vraćen na prijestolje 728. ili 729, umro 732. | '''[[Nechtan IV od Pikta|Nechtan]]'''<br />vraćen | Nechtan sin Der-Ilei, druga vladavina | | |- bgcolor="#FFE8E8" | 732&ndash;761 | '''[[Óengus I od Pikta|Onuist]]''' | Óengus sin Fergusov | Tvrdio da pripada klanu [[Eóganachta]] | |- bgcolor="#DDEEFF" | utopljen 739. | '''Talorgan''' | Talorgan sin Drostanov | | Potkralj, kralj [[Atholl]]; pogubljen topljenjem u vodu |- bgcolor="#FFE8E8" | ubijen 750. | '''Talorgan''' | Talorgan sin Fergusov | brat Óengusa | Možda kralj Atholla; ubijen u bitci protiv Brita iz [[Kraljevina Strathclyde|Alt Cluta]] |- bgcolor="#FFE8E8" | umro 763., | '''[[Bridei V od Pikta|Bridei]]''' | Bridei sin Fergusov | brat Onuista | kralj [[Fortriu]]a |- | umro 775. | '''[[Ciniod I od Pikta|Ciniod]]''' | Ciniod sin Uuredachob, Cinadhon | Ponekad se vjeruje da je bio unuk [[Selbach mac Ferchair]]a | Dao azil svrgnutom kralju [[Alhred od Northumbrije|Alhredu od Northumbrije]] |- | umro 780. | '''[[Alpín II od Pikta|Alpín]]''' | Alpin sin Uuroidov | | Zapis o smrti koristi ime Eilpín, kralj Saksonaca, ali se vjeruje da je u pitanju pogreška |- bgcolor="#FFE8E8" | umro 782. | '''[[Talorcen II od Pikta|Talorgan]]''' | Talorgan sin Onuistov, također Dub Tholarg | sin Óengusa | |- bgcolor="#FFE8E8" | umro 782. | '''[[Dubhtolargg]]''' | kralj Cismontantskih Pikta | | Smrt navedena u Ulsterskim analima |- bgcolor="#FFE8E8" | umro 787. | '''[[Drest VIII od Pikta|Drest]] | Drest sin Talorganov | sin prethodnok Talorgana ili Talorgana, brata Óengusovog | |- | moguće da je svrgnut 789, umro 807. | '''[[Conall mac Taidg|Conall]]''' | Conall sin Tarle (ili Tadga) | | Možda umjesto Pikta kralj Dál Riate |- bgcolor="#FFE8E8" | umro 820. | '''[[Caustantín od Pikta|Caustantín]]''' | Caustantín sin Fergusa<ref>Ranije se mislilo da je u pitanju irska gelizacija, danas se vjeruje da je to autentičan oblik, s obzirom da je ime pronađeno na [[Dupplinski križ|Dupplinskom križu]].</ref> | Unuk ili pranećak Onuistov ili možda sin [[Fergus mac Echdach]]a<ref>Unuk ili pranećak Onuista per Brouna, "Pictish kings", sin Fergus mac Echdacha u drugim djelima.</ref> | Njegov sin [[Domnall mac Caustantín|Domnall]] je možda bio kralj Dál Riate |- bgcolor="#FFE8E8" | umro 834. | '''[[Óengus II od Pikta|Óengus]]''' | Óengus sin Fergusov | brat Caustantína | |- bgcolor="#FFE8E8" | nepoznato | '''[[Drest IX od Pikta|Drest]]''' | Drest sin Caustantínov | sin Caustantína | |- bgcolor="#FFE8E8" | umro 839. | '''[[Uen od Pikta|Eógan]]''' | Eógan sin Óengusov | sin Óengusa |Ubijen 839. zajedno s bratom Branom u borbi protiv Vikinga; to je dovelo do decenije sukoba |} === Kraljevi Pikta 839&ndash;848 (ne po redu) === Smrt Eógana i Brana je izgleda dovela do velikog broja suparničkih pretendenata na prijestolje Piktske zemlje. {| class="wikitable" |- !width="10%"|Vladavina !width="10%"|Vladar !width="20%"|Druga imena !width="20%"|Porodica !width="35%"|Napomene |- bgcolor="#F5DEB3" | nepoznato | '''[[Uurad od Pikta|Uurad]]''' | Uurad sin Bargoitov | nepoznato | Govori se da je vladao tri godine, vjerojatno naveden na [[Drosten Stone|Kamenu iz Drostena]] |- bgcolor="#F5DEB3" | nepoznato | '''[[Bridei VI od Pikta|Bridei]]''' | Bridei sin Uuradov | vjerojatno sin ranijeg kralja | Govori se da je vladao godinu dana |- bgcolor="#F5DEB3" | nepoznato | '''[[Ciniod II od Pikta|Ciniod]]''' | Ciniod sin Uuradov | vjerojatno brat ranijeg kralja | U nekim popisima navedeno da je vladao godinu dana |- | nepoznato | '''[[Bridei VII od Pikta|Bridei]]''' | Bridei sin Uuthoilov | nepoznato | U nekim popisima navedeno da je vladao dvije godine |- bgcolor="#F5DEB3" | nepoznato | '''[[Drest X od Pikta|Drest]] | Drest sin Uuradov | Kao i raniji sinovi Uurada | U nekim popisima navedeno da je vladao tri godine; mit o [[MacAlpinova izdaja|MacAlpinovoj izdaji]] ovog piktskog kralja zove Drest |- bgcolor="#D8BFD8" | umro 13. februara 858. | '''[[Kenneth I od Škotske|Cináed]]''' | Cináed mac Ailpín<br />Kenneth MacAlpine | nepoznato, ali potomci su tvrdili da je pripadao klanu [[Cenél nGabráin]] od [[Dál Riata|Dal Riate]] | |} === Kraljevi Pikta tradicionalno navođeni kao kraljevi Škota === [[Kenneth I od Škotske|Cináed mac Ailpín]] je porazio suparničke kraljeve u periodu 845&ndash;848. Tradicionalno se smatra prvim "kraljem Škota" ili "Pikta i Škota", jer je navodno pokorio Pikte kao Gel; većina modernih historičara pak smatra da je zapravo bio 'kralj Pikta', jer se izrazi 'kralj Albe' i 'kralj Škota' nisu koristili još nekoliko generacija. {| class="wikitable" |- !width="10%"|Vladavina !width="10%"|Vladar !width="20%"|Druga imena !width="20%"|Porodica !width="35%"|Napomene |- bgcolor="#D8BFD8" | umro 13. februara 858. | '''[[Kenneth I od Škotske|Cináed]]''' | Cináed mac Ailpín<br />Kenneth MacAlpine | nepoznato, ali potomci su tvrdili da je član klana Cenél nGabráin iz [[Dál Riata|Dal Riate]] | |- bgcolor="#D8BFD8" | umro 862. | '''[[Donald I od Škotske|Domnall]]''' | Domnall mac Ailpín | brat Cináedov | |- bgcolor="#D8BFD8" | umro 877. | '''[[Constantine I od Škotske|Causantín]]''' | Causantín mac Cináeda | sin Cináedov | |- bgcolor="#D8BFD8" | umro 878. | '''[[Áed od Škotske|Áed]]''' | Áed mac Cináeda | sin Cináedov | |- | svrgnut 889 ? | '''[[Giric od Škotske|Giric]]''' | Giric mac Dúngail | sin kćeri sina Cináedovog ? | vezan, vjerojatno bez osnove, sa [[Eochaid od Škotske|Eochaidom]] |- bgcolor="#D8BFD8" | umro 900. | '''[[Donald II od Škotske|Domnall]]''' | Domnall mac Causantín | sin Causantína mac Cináede | Posljednji koji se nazivao "kraljem Pikta" |} === Kraljevi Albe === {{main|Popis monarha Škotske}} {| class="wikitable" |- !width="10%"|Vladavina !width="10%"|Vladar !width="20%"|Druga imena !width="20%"|Porodica !width="35%"|Napomene |- bgcolor="#D8BFD8" | abdicirao 943, umro 952. | '''[[Constantine II od Škotske|Causantín]]''' | Causantín mac Áeda | sin Áed mac Cináede | Prvi kralj [[Kraljevina Alba|Albe]], države kasnije poznate kao "Škotska". |} == Literatura == * James E. Fraser, ''The New Edinburgh History Of Scotland Vol.1'' – ''From Caledonia To Pictland'', Edinburgh University Press (2009) {{ISBN|978-0-7486-1232-1}} * Alex Woolf, ''The New Edinburgh History Of Scotland Vol.2'' – ''From Pictland To Alba'', Edinburgh University Press, (2007) {{ISBN|978-0-7486-1234-5}} == Fusnote == {{reflist}} == Literatura == ''Za primarne izvore v. '''Eksterni linkovi''' {{refbegin}} * Adomnán, ''Life of St Columba'', tr. & ed. Richard Sharpe. Penguin, London, 1995. {{ISBN|0-14-044462-9}} * [[Alan Orr Anderson|Anderson, Alan Orr]], ''Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286'', volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. {{ISBN|1-871615-03-8}} * [[John Bannerman (historian)|Bannerman, John]], ''Studies in the History of Dalriada.'' Scottish Academic Press, Edinburgh, 1974. {{ISBN|0-7011-2040-1}} * Bannerman, John. "The Scottish Takeover of Pictland and the relics of Columba" in Dauvit Broun and Thomas Owen Clancy (eds.) ''Spes Scotorum: Saint Columba, Iona and Scotland.'' Edinburgh: T. & T. Clark, 1999 {{ISBN|0-567-08682-8}} * [[Dauvit Broun|Broun, Dauvit]], "Dunkeld and the origin of Scottish identity" in Broun & Clancy (1999). * Broun, Dauvit, "Pictish Kings 761&ndash;839: Integration with Dál Riata or Separate Development" in Sally M. Foster (ed.), ''The St Andrews Sarcophagus: A Pictish masterpiece and its international connections.'' Four Courts, Dublin, 1998. {{ISBN|1-85182-414-6}} * [[Thomas Owen Clancy|Clancy, Thomas Owen]], "Caustantín son of Fergus (Uurgust)" in M. Lynch (ed.) ''The Oxford Companion to Scottish History.'' Oxford & New York: Oxford UP, 2002. {{ISBN|0-19-211696-7}} * Herbert, Máire, "''Ri Éirenn, Ri Alban'': kingship and identity in the ninth and tenth centuries" in Simon Taylor (ed.), ''Kings, clerics and chronicles in Scotland 500&ndash;1297.'' Fourt Courts, Dublin, 2000. {{ISBN|1-85182-516-9}} * Skene, William F. Chronicles of the Picts, Chronicles of the Scots, and other Early Memorials of Scottish History. Edinburgh: H.M. General Register House, 1867. * Smyth, Alfred P. ''Warlords and Holy Men: Scotland AD 80-1000.'' Reprinted, Edinburgh: Edinburgh UP, 1998. {{ISBN|0-7486-0100-7}} * [[Alex Woolf|Woolf, Alex]], "Pictish matriliny reconsidered" in ''The Innes Review'', Volume XLIV, Number 2 (Autumn 1998). ISSN 0020-157X * Woolf, Alex, "Ungus (Onuist), son of Uurgust" in M. Lynch (2002). {{refend}} == Vanjske veze == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [http://www.ucc.ie/ University College Cork] ** The '''Corpus of Electronic Texts''' includes the ''Annals of Ulster'', ''Tigernach'', ''the Four Masters'' and ''Innisfallen'', the ''Chronicon Scotorum'', the ''Lebor Bretnach'' (which includes the ''Duan Albanach''), Genealogies, and various Saints' Lives. Most are translated into English, or translations are in progress * [https://web.archive.org/web/20060212062745/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl360 ''Annals of Clonmacnoise''] at [http://historical.library.cornell.edu/cdl/index.html Cornell] * [http://www.s-gabriel.org/names/tangwystyl/pictnames/pict2.html Linguistic analysis of legendary kings] {{Piktski i škotski monarsi}} {{DEFAULTSORT:Pikti, Popis kraljeva}} [[Kategorija:Piktski monarsi]] [[Kategorija:Historija Škotske]] b2xwhizclb9x47azc662dbh8o9jzayp 0 147744 42716378 42516852 2026-11-05T04:27:26Z ~2026-58780-31 408547 42716378 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Simo Milošević | slika = Simo Milošević.jpg | širina_slike = 250px | opis_slike = Dr. Simo Milošević | datum_rođenja = 1896. | datum_smrti = {{death year and age|1943|1896}} | zanimanje = ljekar, političar | poznat_po = učešću u [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|NOB]]-u | stranka = [[Komunistička partija Jugoslavije]] | uzrok_smrti = [[fizička likvidacija]] }} '''Simo Milošević''' ([[1896]] — [[1943]]), lekar, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i član Izvršnog odbora [[AVNOJ]]-a. == Biografija == [[Datoteka:Sima Milošević.jpg|minijatura|Dr. Simo Milošević, za vreme [[NOR]]-a, govori narodu o merama zdravstvene zaštite.]] Rođen je [[5. septembra]] [[1896]]. godine u selu [[Kamenari]] u [[Boka kotorska|Boki kotorskoj]]. Kao mladić, krajem [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], pomagao je [[Pobuna mornara u Boki kotorskoj 1918.|pobunu mornara u Boki kotorskoj]]. Doktorirao je [[1926]]. godine, a potom je u [[Hamburg]]u i [[Pariz]]u specijalizovao [[Bakteriologija|bakteriologiju]]. Kao lekar i profesor na [[Medicinski fakultet u Beogradu|Medicinskom fakultetu]] [[Beogradski univerzitet|Beogradskog univertiteta]], bio je privržen studentskom revolucionarnom pokretu, zbog čega je hapšen [[1933]]. i [[1939]]. godine. Intenzivno se bavio naučnim radom i napisao je oko 70 naučnih radova iz oblasti medicine, koji su objavljeni u zemlji i inostranstvu. Učesnik je [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] od [[1941]]. godine, a član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] od [[1942]]. godine. Najpre je radio pri [[Glavni štab NOV i PO Crne Gore|Glavnom štabu NOP odreda Crne Gore, Boke i Sandžaka]] i rukovodio zdravstvenom službom na oslobođenoj teritoriji. Predsedavao je [[Ostroška skupština|skupštinom crnogorskih i bokeljskih rodoljuba]] u [[Manastir Ostrog|manastiru Ostrogu]], [[8. februar]]a [[1942]]. godine. Bio je većnik [[Prvo zasedanje AVNOJ-a|Prvog zasedanja AVNOJ]]-a, održanog [[26. novembra]] [[1942]]. godine u [[Bihać]]u, na kome je izabran za člana Izvršnog odbora [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog vaća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ). Za vreme [[Peta neprijateljska ofanziva|Pete neprijateljske ofanzive]], juna [[1943]]. godine, bio je teško ranjen i prebačen u selo Vrbnicu. Tamo su ga, zajedno sa pesnikom [[Ivan Goran Kovačić|Ivanom Goranom Kovačićem]], [[četnici]] zarobili i ubili. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga peta), Beograd 1973. godina. {{Lifetime|1896|1943|Milošević, Sima}} [[Kategorija:Srpski lekari]] [[Kategorija:Partizanski ljekari]] [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Vijećnici AVNOJ-a]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] 6llaks539rgngj21ag55tdjajwaqavh 3 147963 42716362 42439068 2026-11-05T03:51:27Z Vipz 151311 /* Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista */ novi odjeljak 42716362 wikitext text/x-wiki <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%;"> Pozdrav, '''{{PAGENAME}}'''! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]! <br/> Za upoznavanje Wikipedije se preporuča stranica [[Special:Recentchanges|Nedavne izmjene]] na kojoj se najbrže može saznati za nove zanimljive članke, tko je trenutno aktivan, što trenutno radi, i što je u proteklom vremenu urađeno.</div> <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%; background: #f7f8ff; border: 1px dotted gray"> Savjetujemo vam da pročitate što [[Vikipedija|Vikipedija jest]], a što [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|Vikipedija nije]].<br/> Odgovori na neka od često postavljanih pitanja: * [[Pomoć:Uređivanje|Kako se uređuje članak]]? * [[Pomoć:Kako započeti novu stranicu|Kako započeti novi članak]]? * [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]] * [[Wikipedia:Uputstva|Uputstva]] Nadamo se da ćete uživati ovde, dajući svoj doprinos i da ćete postati stalni suradnik, '''Vikipedijanac'''! Molimo vas da se potpisujete na '''stranama za razgovor''' koristeći četiri tilde (<nowiki>~~~~</nowiki>); to daje Vaše ime, trenutno vrijeme i datum. Za sva dodatna obaveštenja možete me kontaktirati na [[User talk:Biblbroks|mojoj stranici za razgovor]], da postavite pitanje na stranici koju zovemo [[Wikipedia:Pijaca|pijaca]] ili se obratite administratorima na njihovoj korisničkoj stranici za razgovor. Još jednom, dobrodošli! {{#if:[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)|[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)}} </div> <br> <br> <div align=center>'''''[[Wikipedia:Jezičke kutijice/Sh-0|Don't speak Serbo-Croatian? Sh-0?]] -- talk with us via [[Wikipedia:Pijaca|our village pump in English]]''''' </div> </div> == Interwiki == Gde nalaziš interwiki za pojedine kategorije ja uopšte ne mogu za neke da nađem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 10:21, 9 avgust-коловоз 2012 (CEST) == HR Wiki == Ne mogu da se prijavim tamo ovo mi stalno piše kad hoću tamo da se ulogujem Pogreška u prijavi Suradnički račun "Kolega2357" je zabranjen za kreiranje. Poklapa se sa sljedećim izrazom iz crnog popisa: .*[0-9]{4,}.*<newaccountonly> jel znaš možda do čega je problem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:03, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Objašnjenje == Jel možeš molim te da mi objasniš šta ti ovo znači što si mi napisao na SR Wiki. '''''Показан ми је наводни мотив корисниковог пребацивања. Но, не бих доносио преухитрене закључке и изједначвао корисника са добро нам познатим колегом.''''' Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:43, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Brzo brisanje == Ovde takođe ima gadget za brzo brisanje kao na srpskoj Wikipediji. Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|<font style="background: black" face="Courier" color="red">''' Kolega2357 '''</font>]][[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|<font style="background: green" face="Courier" color="red">''' Razgovor '''</font>]] 21:22, 19 svibanj-мај 2013 (CEST) == Желели би смо да чујемо више о вашим искуствима са привременим налозима == <section begin="body"/> [[File:Temporary Accounts - first edit popup.png|thumb]] '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_e2MNLeWJU89pNTo Ова анкета не би требало да је дужа од 5 минута за попуњавање.]''' Тим за поверење и безбедност продукта је у скорије време [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|привремене налоге]] омогућила на 12 викија. Планира се експанзија овог пројекта на већи број викија у наредним недељама и месецима, који ће следити потпуно пуштање у рад привремених налога касније ове године. Ваше учешће у овој анкети би нам било веома корисно, како би разумели колико добро привремени налози функционишу, као и шта можемо да побољшамо у будућности. Политику приватности можете видети [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Temp_Accounts_Minor_Pilots_Survey_Privacy_Statement|на овом линку]]. Попуњавањем ове анкете, слажете се са одредбама у политици приватности. Хвала вам!<section end="body"/> [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|razgovor]]) 5. marta 2025. u 03:56 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:SGrabarczuk (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/8&oldid=28340424 --> :OK. – [[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. marta 2025. u 04:25 (CET) == Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista == Zdravo, Novače. Primijetio sam u tvojim nedavnim doprinosima da raznorazne biografije uvrštavaš u kategorije tipa "Bosanskohercegovački komunisti", "Crnogorski komunisti", "Hrvatski komunisti", "Srpski komunisti" i "Jugoslavenski komunisti" na osnovu njihovog nekadašnjeg članstva u Savezu komunista. Mislim da trebamo razlikovati formalno članstvo u stranci od stvarnog političkog i ideološkog opredjeljenja, naročito u jednopartijskim sistemima, gdje članstvo u komunističkoj partiji ne mora nužno podrazumijevati prihvatanje komunističke ideologije. Jedno, naravno, može, ali ne mora isključivati drugo; primjerice, [[:Kategorija:Članovi NSDAP-a]] i [[:Kategorija:Njemački nacisti]] sasvim se opravdano mogu koristiti paralelno. Međutim, s obzirom na to da na srpskohrvatskoj Wikipediji dosad nismo raspravljali o ovom konkretnom pitanju, zamolio bih te da zasad možda odgodimo daljnju kategorizaciju i poništimo sporne izmjene dok o tome ne provedemo širu raspravu. Ukoliko želiš preuzeti inicijativu za raspravu, bilo bi mi drago. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 04:51 (CET) 9lrecjwv9dkwa1w694f1lsssrg5098s 42716408 42716362 2026-11-05T09:13:57Z نوفاك اتشمان 11942 /* Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista */ odgovor 42716408 wikitext text/x-wiki <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%;"> Pozdrav, '''{{PAGENAME}}'''! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]! <br/> Za upoznavanje Wikipedije se preporuča stranica [[Special:Recentchanges|Nedavne izmjene]] na kojoj se najbrže može saznati za nove zanimljive članke, tko je trenutno aktivan, što trenutno radi, i što je u proteklom vremenu urađeno.</div> <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%; background: #f7f8ff; border: 1px dotted gray"> Savjetujemo vam da pročitate što [[Vikipedija|Vikipedija jest]], a što [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|Vikipedija nije]].<br/> Odgovori na neka od često postavljanih pitanja: * [[Pomoć:Uređivanje|Kako se uređuje članak]]? * [[Pomoć:Kako započeti novu stranicu|Kako započeti novi članak]]? * [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]] * [[Wikipedia:Uputstva|Uputstva]] Nadamo se da ćete uživati ovde, dajući svoj doprinos i da ćete postati stalni suradnik, '''Vikipedijanac'''! Molimo vas da se potpisujete na '''stranama za razgovor''' koristeći četiri tilde (<nowiki>~~~~</nowiki>); to daje Vaše ime, trenutno vrijeme i datum. Za sva dodatna obaveštenja možete me kontaktirati na [[User talk:Biblbroks|mojoj stranici za razgovor]], da postavite pitanje na stranici koju zovemo [[Wikipedia:Pijaca|pijaca]] ili se obratite administratorima na njihovoj korisničkoj stranici za razgovor. Još jednom, dobrodošli! {{#if:[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)|[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)}} </div> <br> <br> <div align=center>'''''[[Wikipedia:Jezičke kutijice/Sh-0|Don't speak Serbo-Croatian? Sh-0?]] -- talk with us via [[Wikipedia:Pijaca|our village pump in English]]''''' </div> </div> == Interwiki == Gde nalaziš interwiki za pojedine kategorije ja uopšte ne mogu za neke da nađem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 10:21, 9 avgust-коловоз 2012 (CEST) == HR Wiki == Ne mogu da se prijavim tamo ovo mi stalno piše kad hoću tamo da se ulogujem Pogreška u prijavi Suradnički račun "Kolega2357" je zabranjen za kreiranje. Poklapa se sa sljedećim izrazom iz crnog popisa: .*[0-9]{4,}.*<newaccountonly> jel znaš možda do čega je problem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:03, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Objašnjenje == Jel možeš molim te da mi objasniš šta ti ovo znači što si mi napisao na SR Wiki. '''''Показан ми је наводни мотив корисниковог пребацивања. Но, не бих доносио преухитрене закључке и изједначвао корисника са добро нам познатим колегом.''''' Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:43, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Brzo brisanje == Ovde takođe ima gadget za brzo brisanje kao na srpskoj Wikipediji. Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|<font style="background: black" face="Courier" color="red">''' Kolega2357 '''</font>]][[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|<font style="background: green" face="Courier" color="red">''' Razgovor '''</font>]] 21:22, 19 svibanj-мај 2013 (CEST) == Желели би смо да чујемо више о вашим искуствима са привременим налозима == <section begin="body"/> [[File:Temporary Accounts - first edit popup.png|thumb]] '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_e2MNLeWJU89pNTo Ова анкета не би требало да је дужа од 5 минута за попуњавање.]''' Тим за поверење и безбедност продукта је у скорије време [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|привремене налоге]] омогућила на 12 викија. Планира се експанзија овог пројекта на већи број викија у наредним недељама и месецима, који ће следити потпуно пуштање у рад привремених налога касније ове године. Ваше учешће у овој анкети би нам било веома корисно, како би разумели колико добро привремени налози функционишу, као и шта можемо да побољшамо у будућности. Политику приватности можете видети [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Temp_Accounts_Minor_Pilots_Survey_Privacy_Statement|на овом линку]]. Попуњавањем ове анкете, слажете се са одредбама у политици приватности. Хвала вам!<section end="body"/> [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|razgovor]]) 5. marta 2025. u 03:56 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:SGrabarczuk (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/8&oldid=28340424 --> :OK. – [[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. marta 2025. u 04:25 (CET) == Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista == Zdravo, Novače. Primijetio sam u tvojim nedavnim doprinosima da raznorazne biografije uvrštavaš u kategorije tipa "Bosanskohercegovački komunisti", "Crnogorski komunisti", "Hrvatski komunisti", "Srpski komunisti" i "Jugoslavenski komunisti" na osnovu njihovog nekadašnjeg članstva u Savezu komunista. Mislim da trebamo razlikovati formalno članstvo u stranci od stvarnog političkog i ideološkog opredjeljenja, naročito u jednopartijskim sistemima, gdje članstvo u komunističkoj partiji ne mora nužno podrazumijevati prihvatanje komunističke ideologije. Jedno, naravno, može, ali ne mora isključivati drugo; primjerice, [[:Kategorija:Članovi NSDAP-a]] i [[:Kategorija:Njemački nacisti]] sasvim se opravdano mogu koristiti paralelno. Međutim, s obzirom na to da na srpskohrvatskoj Wikipediji dosad nismo raspravljali o ovom konkretnom pitanju, zamolio bih te da zasad možda odgodimo daljnju kategorizaciju i poništimo sporne izmjene dok o tome ne provedemo širu raspravu. Ukoliko želiš preuzeti inicijativu za raspravu, bilo bi mi drago. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 04:51 (CET) :{{komentar}} Pozdrav, Vipz, ta ''njihova'' natkategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] je dodana u ''svoju'' natkategoriju [[:Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] (od strane drugih), te takva kategorizacija več egzistira dulji niz godina na sh.wiki (vidi: [[Posebno:Razlike/29580263]]). Međutim, pozdravljam neku, nekakvu bolju i jasniju re-kategorizaciju (bilo mojih izmjena, bilo tuđih uređivanja) – ali tek nakon uspostave novog konsenzusa o tomu, dok ču ja trenutaćno pauzirati tu vrstu mojih izmjena ovdje (na tvoj zahtjev iznad). ^ -- – [[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 10:13 (CET) 39kmvt2px6g36z1v7uq770uxbo4z7zd 42716410 42716408 2026-11-05T09:17:11Z نوفاك اتشمان 11942 fix 42716410 wikitext text/x-wiki <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%;"> Pozdrav, '''{{PAGENAME}}'''! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]! <br/> Za upoznavanje Wikipedije se preporuča stranica [[Special:Recentchanges|Nedavne izmjene]] na kojoj se najbrže može saznati za nove zanimljive članke, tko je trenutno aktivan, što trenutno radi, i što je u proteklom vremenu urađeno.</div> <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%; background: #f7f8ff; border: 1px dotted gray"> Savjetujemo vam da pročitate što [[Vikipedija|Vikipedija jest]], a što [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|Vikipedija nije]].<br/> Odgovori na neka od često postavljanih pitanja: * [[Pomoć:Uređivanje|Kako se uređuje članak]]? * [[Pomoć:Kako započeti novu stranicu|Kako započeti novi članak]]? * [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]] * [[Wikipedia:Uputstva|Uputstva]] Nadamo se da ćete uživati ovde, dajući svoj doprinos i da ćete postati stalni suradnik, '''Vikipedijanac'''! Molimo vas da se potpisujete na '''stranama za razgovor''' koristeći četiri tilde (<nowiki>~~~~</nowiki>); to daje Vaše ime, trenutno vrijeme i datum. Za sva dodatna obaveštenja možete me kontaktirati na [[User talk:Biblbroks|mojoj stranici za razgovor]], da postavite pitanje na stranici koju zovemo [[Wikipedia:Pijaca|pijaca]] ili se obratite administratorima na njihovoj korisničkoj stranici za razgovor. Još jednom, dobrodošli! {{#if:[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)|[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)}} </div> <br> <br> <div align=center>'''''[[Wikipedia:Jezičke kutijice/Sh-0|Don't speak Serbo-Croatian? Sh-0?]] -- talk with us via [[Wikipedia:Pijaca|our village pump in English]]''''' </div> </div> == Interwiki == Gde nalaziš interwiki za pojedine kategorije ja uopšte ne mogu za neke da nađem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 10:21, 9 avgust-коловоз 2012 (CEST) == HR Wiki == Ne mogu da se prijavim tamo ovo mi stalno piše kad hoću tamo da se ulogujem Pogreška u prijavi Suradnički račun "Kolega2357" je zabranjen za kreiranje. Poklapa se sa sljedećim izrazom iz crnog popisa: .*[0-9]{4,}.*<newaccountonly> jel znaš možda do čega je problem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:03, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Objašnjenje == Jel možeš molim te da mi objasniš šta ti ovo znači što si mi napisao na SR Wiki. '''''Показан ми је наводни мотив корисниковог пребацивања. Но, не бих доносио преухитрене закључке и изједначвао корисника са добро нам познатим колегом.''''' Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:43, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Brzo brisanje == Ovde takođe ima gadget za brzo brisanje kao na srpskoj Wikipediji. Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|<font style="background: black" face="Courier" color="red">''' Kolega2357 '''</font>]][[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|<font style="background: green" face="Courier" color="red">''' Razgovor '''</font>]] 21:22, 19 svibanj-мај 2013 (CEST) == Желели би смо да чујемо више о вашим искуствима са привременим налозима == <section begin="body"/> [[File:Temporary Accounts - first edit popup.png|thumb]] '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_e2MNLeWJU89pNTo Ова анкета не би требало да је дужа од 5 минута за попуњавање.]''' Тим за поверење и безбедност продукта је у скорије време [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|привремене налоге]] омогућила на 12 викија. Планира се експанзија овог пројекта на већи број викија у наредним недељама и месецима, који ће следити потпуно пуштање у рад привремених налога касније ове године. Ваше учешће у овој анкети би нам било веома корисно, како би разумели колико добро привремени налози функционишу, као и шта можемо да побољшамо у будућности. Политику приватности можете видети [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Temp_Accounts_Minor_Pilots_Survey_Privacy_Statement|на овом линку]]. Попуњавањем ове анкете, слажете се са одредбама у политици приватности. Хвала вам!<section end="body"/> [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|razgovor]]) 5. marta 2025. u 03:56 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:SGrabarczuk (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/8&oldid=28340424 --> :OK. – [[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. marta 2025. u 04:25 (CET) == Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista == Zdravo, Novače. Primijetio sam u tvojim nedavnim doprinosima da raznorazne biografije uvrštavaš u kategorije tipa "Bosanskohercegovački komunisti", "Crnogorski komunisti", "Hrvatski komunisti", "Srpski komunisti" i "Jugoslavenski komunisti" na osnovu njihovog nekadašnjeg članstva u Savezu komunista. Mislim da trebamo razlikovati formalno članstvo u stranci od stvarnog političkog i ideološkog opredjeljenja, naročito u jednopartijskim sistemima, gdje članstvo u komunističkoj partiji ne mora nužno podrazumijevati prihvatanje komunističke ideologije. Jedno, naravno, može, ali ne mora isključivati drugo; primjerice, [[:Kategorija:Članovi NSDAP-a]] i [[:Kategorija:Njemački nacisti]] sasvim se opravdano mogu koristiti paralelno. Međutim, s obzirom na to da na srpskohrvatskoj Wikipediji dosad nismo raspravljali o ovom konkretnom pitanju, zamolio bih te da zasad možda odgodimo daljnju kategorizaciju i poništimo sporne izmjene dok o tome ne provedemo širu raspravu. Ukoliko želiš preuzeti inicijativu za raspravu, bilo bi mi drago. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 04:51 (CET) :{{komentar}} Pozdrav, Vipz, ta ''njihova'' natkategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] je dodana u ''svoju'' natkategoriju [[:Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] (od strane drugih), te takva kategorizacija več egzistira dulji niz godina na sh.wiki (vidi: [[Posebno:Razlike/29580263]]). Međutim, pozdravljam neku, nekakvu bolju i jasniju re-kategorizaciju (bilo mojih izmjena, bilo tuđih uređivanja) – ali tek nakon uspostave novog konsenzusa o tomu, dok ču ja trenutaćno pauzirati tu vrstu mojih izmjena ovdje (na tvoj zahtjev iznad). ^ --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 10:13 (CET) gacuv4rr09fxpqronumkb1zla8a673s 42716415 42716410 2026-11-05T09:52:48Z نوفاك اتشمان 11942 /* Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista */ odgovor 42716415 wikitext text/x-wiki <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%;"> Pozdrav, '''{{PAGENAME}}'''! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]! <br/> Za upoznavanje Wikipedije se preporuča stranica [[Special:Recentchanges|Nedavne izmjene]] na kojoj se najbrže može saznati za nove zanimljive članke, tko je trenutno aktivan, što trenutno radi, i što je u proteklom vremenu urađeno.</div> <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%; background: #f7f8ff; border: 1px dotted gray"> Savjetujemo vam da pročitate što [[Vikipedija|Vikipedija jest]], a što [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|Vikipedija nije]].<br/> Odgovori na neka od često postavljanih pitanja: * [[Pomoć:Uređivanje|Kako se uređuje članak]]? * [[Pomoć:Kako započeti novu stranicu|Kako započeti novi članak]]? * [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]] * [[Wikipedia:Uputstva|Uputstva]] Nadamo se da ćete uživati ovde, dajući svoj doprinos i da ćete postati stalni suradnik, '''Vikipedijanac'''! Molimo vas da se potpisujete na '''stranama za razgovor''' koristeći četiri tilde (<nowiki>~~~~</nowiki>); to daje Vaše ime, trenutno vrijeme i datum. Za sva dodatna obaveštenja možete me kontaktirati na [[User talk:Biblbroks|mojoj stranici za razgovor]], da postavite pitanje na stranici koju zovemo [[Wikipedia:Pijaca|pijaca]] ili se obratite administratorima na njihovoj korisničkoj stranici za razgovor. Još jednom, dobrodošli! {{#if:[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)|[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)}} </div> <br> <br> <div align=center>'''''[[Wikipedia:Jezičke kutijice/Sh-0|Don't speak Serbo-Croatian? Sh-0?]] -- talk with us via [[Wikipedia:Pijaca|our village pump in English]]''''' </div> </div> == Interwiki == Gde nalaziš interwiki za pojedine kategorije ja uopšte ne mogu za neke da nađem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 10:21, 9 avgust-коловоз 2012 (CEST) == HR Wiki == Ne mogu da se prijavim tamo ovo mi stalno piše kad hoću tamo da se ulogujem Pogreška u prijavi Suradnički račun "Kolega2357" je zabranjen za kreiranje. Poklapa se sa sljedećim izrazom iz crnog popisa: .*[0-9]{4,}.*<newaccountonly> jel znaš možda do čega je problem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:03, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Objašnjenje == Jel možeš molim te da mi objasniš šta ti ovo znači što si mi napisao na SR Wiki. '''''Показан ми је наводни мотив корисниковог пребацивања. Но, не бих доносио преухитрене закључке и изједначвао корисника са добро нам познатим колегом.''''' Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:43, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Brzo brisanje == Ovde takođe ima gadget za brzo brisanje kao na srpskoj Wikipediji. Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|<font style="background: black" face="Courier" color="red">''' Kolega2357 '''</font>]][[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|<font style="background: green" face="Courier" color="red">''' Razgovor '''</font>]] 21:22, 19 svibanj-мај 2013 (CEST) == Желели би смо да чујемо више о вашим искуствима са привременим налозима == <section begin="body"/> [[File:Temporary Accounts - first edit popup.png|thumb]] '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_e2MNLeWJU89pNTo Ова анкета не би требало да је дужа од 5 минута за попуњавање.]''' Тим за поверење и безбедност продукта је у скорије време [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|привремене налоге]] омогућила на 12 викија. Планира се експанзија овог пројекта на већи број викија у наредним недељама и месецима, који ће следити потпуно пуштање у рад привремених налога касније ове године. Ваше учешће у овој анкети би нам било веома корисно, како би разумели колико добро привремени налози функционишу, као и шта можемо да побољшамо у будућности. Политику приватности можете видети [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Temp_Accounts_Minor_Pilots_Survey_Privacy_Statement|на овом линку]]. Попуњавањем ове анкете, слажете се са одредбама у политици приватности. Хвала вам!<section end="body"/> [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|razgovor]]) 5. marta 2025. u 03:56 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:SGrabarczuk (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/8&oldid=28340424 --> :OK. – [[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. marta 2025. u 04:25 (CET) == Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista == Zdravo, Novače. Primijetio sam u tvojim nedavnim doprinosima da raznorazne biografije uvrštavaš u kategorije tipa "Bosanskohercegovački komunisti", "Crnogorski komunisti", "Hrvatski komunisti", "Srpski komunisti" i "Jugoslavenski komunisti" na osnovu njihovog nekadašnjeg članstva u Savezu komunista. Mislim da trebamo razlikovati formalno članstvo u stranci od stvarnog političkog i ideološkog opredjeljenja, naročito u jednopartijskim sistemima, gdje članstvo u komunističkoj partiji ne mora nužno podrazumijevati prihvatanje komunističke ideologije. Jedno, naravno, može, ali ne mora isključivati drugo; primjerice, [[:Kategorija:Članovi NSDAP-a]] i [[:Kategorija:Njemački nacisti]] sasvim se opravdano mogu koristiti paralelno. Međutim, s obzirom na to da na srpskohrvatskoj Wikipediji dosad nismo raspravljali o ovom konkretnom pitanju, zamolio bih te da zasad možda odgodimo daljnju kategorizaciju i poništimo sporne izmjene dok o tome ne provedemo širu raspravu. Ukoliko želiš preuzeti inicijativu za raspravu, bilo bi mi drago. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 04:51 (CET) :{{komentar}} Pozdrav, Vipz, ta ''njihova'' natkategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] je dodana u ''svoju'' natkategoriju [[:Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] (od strane drugih), te takva kategorizacija več egzistira dulji niz godina na sh.wiki (vidi: [[Posebno:Razlike/29580263]]). Međutim, pozdravljam neku, nekakvu bolju i jasniju re-kategorizaciju (bilo mojih izmjena, bilo tuđih uređivanja) – ali tek nakon uspostave novog konsenzusa o tomu, dok ču ja trenutaćno pauzirati tu vrstu mojih izmjena ovdje (na tvoj zahtjev iznad). ^ --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 10:13 (CET) ::+ {{komentar}} Inaće, korisnije je prenijeti ovu temu odavde na: → [[Razgovor o kategoriji:Jugoslavenski komunisti]]. -- – [[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 10:52 (CET) mlkob4hfr66i68moibkhof8lh0g8npp 42716416 42716415 2026-11-05T09:57:13Z نوفاك اتشمان 11942 sitno 42716416 wikitext text/x-wiki <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%;"> Pozdrav, '''{{PAGENAME}}'''! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]! <br/> Za upoznavanje Wikipedije se preporuča stranica [[Special:Recentchanges|Nedavne izmjene]] na kojoj se najbrže može saznati za nove zanimljive članke, tko je trenutno aktivan, što trenutno radi, i što je u proteklom vremenu urađeno.</div> <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%; background: #f7f8ff; border: 1px dotted gray"> Savjetujemo vam da pročitate što [[Vikipedija|Vikipedija jest]], a što [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|Vikipedija nije]].<br/> Odgovori na neka od često postavljanih pitanja: * [[Pomoć:Uređivanje|Kako se uređuje članak]]? * [[Pomoć:Kako započeti novu stranicu|Kako započeti novi članak]]? * [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]] * [[Wikipedia:Uputstva|Uputstva]] Nadamo se da ćete uživati ovde, dajući svoj doprinos i da ćete postati stalni suradnik, '''Vikipedijanac'''! Molimo vas da se potpisujete na '''stranama za razgovor''' koristeći četiri tilde (<nowiki>~~~~</nowiki>); to daje Vaše ime, trenutno vrijeme i datum. Za sva dodatna obaveštenja možete me kontaktirati na [[User talk:Biblbroks|mojoj stranici za razgovor]], da postavite pitanje na stranici koju zovemo [[Wikipedia:Pijaca|pijaca]] ili se obratite administratorima na njihovoj korisničkoj stranici za razgovor. Još jednom, dobrodošli! {{#if:[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)|[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)}} </div> <br> <br> <div align=center>'''''[[Wikipedia:Jezičke kutijice/Sh-0|Don't speak Serbo-Croatian? Sh-0?]] -- talk with us via [[Wikipedia:Pijaca|our village pump in English]]''''' </div> </div> == Interwiki == Gde nalaziš interwiki za pojedine kategorije ja uopšte ne mogu za neke da nađem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 10:21, 9 avgust-коловоз 2012 (CEST) == HR Wiki == Ne mogu da se prijavim tamo ovo mi stalno piše kad hoću tamo da se ulogujem Pogreška u prijavi Suradnički račun "Kolega2357" je zabranjen za kreiranje. Poklapa se sa sljedećim izrazom iz crnog popisa: .*[0-9]{4,}.*<newaccountonly> jel znaš možda do čega je problem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:03, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Objašnjenje == Jel možeš molim te da mi objasniš šta ti ovo znači što si mi napisao na SR Wiki. '''''Показан ми је наводни мотив корисниковог пребацивања. Но, не бих доносио преухитрене закључке и изједначвао корисника са добро нам познатим колегом.''''' Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:43, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Brzo brisanje == Ovde takođe ima gadget za brzo brisanje kao na srpskoj Wikipediji. Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|<font style="background: black" face="Courier" color="red">''' Kolega2357 '''</font>]][[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|<font style="background: green" face="Courier" color="red">''' Razgovor '''</font>]] 21:22, 19 svibanj-мај 2013 (CEST) == Желели би смо да чујемо више о вашим искуствима са привременим налозима == <section begin="body"/> [[File:Temporary Accounts - first edit popup.png|thumb]] '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_e2MNLeWJU89pNTo Ова анкета не би требало да је дужа од 5 минута за попуњавање.]''' Тим за поверење и безбедност продукта је у скорије време [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|привремене налоге]] омогућила на 12 викија. Планира се експанзија овог пројекта на већи број викија у наредним недељама и месецима, који ће следити потпуно пуштање у рад привремених налога касније ове године. Ваше учешће у овој анкети би нам било веома корисно, како би разумели колико добро привремени налози функционишу, као и шта можемо да побољшамо у будућности. Политику приватности можете видети [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Temp_Accounts_Minor_Pilots_Survey_Privacy_Statement|на овом линку]]. Попуњавањем ове анкете, слажете се са одредбама у политици приватности. Хвала вам!<section end="body"/> [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|razgovor]]) 5. marta 2025. u 03:56 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:SGrabarczuk (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/8&oldid=28340424 --> :OK. – [[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. marta 2025. u 04:25 (CET) == Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista == Zdravo, Novače. Primijetio sam u tvojim nedavnim doprinosima da raznorazne biografije uvrštavaš u kategorije tipa "Bosanskohercegovački komunisti", "Crnogorski komunisti", "Hrvatski komunisti", "Srpski komunisti" i "Jugoslavenski komunisti" na osnovu njihovog nekadašnjeg članstva u Savezu komunista. Mislim da trebamo razlikovati formalno članstvo u stranci od stvarnog političkog i ideološkog opredjeljenja, naročito u jednopartijskim sistemima, gdje članstvo u komunističkoj partiji ne mora nužno podrazumijevati prihvatanje komunističke ideologije. Jedno, naravno, može, ali ne mora isključivati drugo; primjerice, [[:Kategorija:Članovi NSDAP-a]] i [[:Kategorija:Njemački nacisti]] sasvim se opravdano mogu koristiti paralelno. Međutim, s obzirom na to da na srpskohrvatskoj Wikipediji dosad nismo raspravljali o ovom konkretnom pitanju, zamolio bih te da zasad možda odgodimo daljnju kategorizaciju i poništimo sporne izmjene dok o tome ne provedemo širu raspravu. Ukoliko želiš preuzeti inicijativu za raspravu, bilo bi mi drago. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 04:51 (CET) :{{komentar}} Pozdrav, Vipz, ta ''njihova'' natkategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] je dodana u ''svoju'' natkategoriju [[:Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] (od strane drugih), te takva kategorizacija več egzistira dulji niz godina na sh.wiki (vidi: [[Posebno:Razlike/29580263]]). Međutim, pozdravljam neku, nekakvu bolju i jasniju re-kategorizaciju (bilo mojih izmjena, bilo tuđih uređivanja) – ali tek nakon uspostave novog konsenzusa o tomu, dok ču ja trenutaćno pauzirati tu vrstu mojih izmjena ovdje (na tvoj zahtjev iznad). ^ --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 10:13 (CET) ::+ {{komentar}} Inaće, korisnije je prenijeti ovu temu odavde na: → [[Razgovor o kategoriji:Jugoslavenski komunisti]]. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 10:52 (CET) 2vgro4hep9c4bxxaffpv8j3rog8vdlq 42716420 42716416 2026-11-05T10:16:58Z Vipz 151311 Preneseno na stranicu [[Razgovor o kategoriji:Jugoslavenski komunisti]] prema prijedlogu. 42716420 wikitext text/x-wiki <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%;"> Pozdrav, '''{{PAGENAME}}'''! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]! <br/> Za upoznavanje Wikipedije se preporuča stranica [[Special:Recentchanges|Nedavne izmjene]] na kojoj se najbrže može saznati za nove zanimljive članke, tko je trenutno aktivan, što trenutno radi, i što je u proteklom vremenu urađeno.</div> <div style="width:96%; align=left; padding:1em 2%; background: #f7f8ff; border: 1px dotted gray"> Savjetujemo vam da pročitate što [[Vikipedija|Vikipedija jest]], a što [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|Vikipedija nije]].<br/> Odgovori na neka od često postavljanih pitanja: * [[Pomoć:Uređivanje|Kako se uređuje članak]]? * [[Pomoć:Kako započeti novu stranicu|Kako započeti novi članak]]? * [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]] * [[Wikipedia:Uputstva|Uputstva]] Nadamo se da ćete uživati ovde, dajući svoj doprinos i da ćete postati stalni suradnik, '''Vikipedijanac'''! Molimo vas da se potpisujete na '''stranama za razgovor''' koristeći četiri tilde (<nowiki>~~~~</nowiki>); to daje Vaše ime, trenutno vrijeme i datum. Za sva dodatna obaveštenja možete me kontaktirati na [[User talk:Biblbroks|mojoj stranici za razgovor]], da postavite pitanje na stranici koju zovemo [[Wikipedia:Pijaca|pijaca]] ili se obratite administratorima na njihovoj korisničkoj stranici za razgovor. Još jednom, dobrodošli! {{#if:[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)|[[Korisnik:Biblbroks|Biblbroks]] 14:11, 12 februar-вељача 2012 (CET)}} </div> <br> <br> <div align=center>'''''[[Wikipedia:Jezičke kutijice/Sh-0|Don't speak Serbo-Croatian? Sh-0?]] -- talk with us via [[Wikipedia:Pijaca|our village pump in English]]''''' </div> </div> == Interwiki == Gde nalaziš interwiki za pojedine kategorije ja uopšte ne mogu za neke da nađem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 10:21, 9 avgust-коловоз 2012 (CEST) == HR Wiki == Ne mogu da se prijavim tamo ovo mi stalno piše kad hoću tamo da se ulogujem Pogreška u prijavi Suradnički račun "Kolega2357" je zabranjen za kreiranje. Poklapa se sa sljedećim izrazom iz crnog popisa: .*[0-9]{4,}.*<newaccountonly> jel znaš možda do čega je problem? Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:03, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Objašnjenje == Jel možeš molim te da mi objasniš šta ti ovo znači što si mi napisao na SR Wiki. '''''Показан ми је наводни мотив корисниковог пребацивања. Но, не бих доносио преухитрене закључке и изједначвао корисника са добро нам познатим колегом.''''' Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|Javi se]] ([[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|razgovor]]) 06:43, 11 avgust-коловоз 2012 (CEST) == Brzo brisanje == Ovde takođe ima gadget za brzo brisanje kao na srpskoj Wikipediji. Pozdrav! --[[Korisnik:Kolega2357|<font style="background: black" face="Courier" color="red">''' Kolega2357 '''</font>]][[Razgovor sa korisnikom:Kolega2357|<font style="background: green" face="Courier" color="red">''' Razgovor '''</font>]] 21:22, 19 svibanj-мај 2013 (CEST) == Желели би смо да чујемо више о вашим искуствима са привременим налозима == <section begin="body"/> [[File:Temporary Accounts - first edit popup.png|thumb]] '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_e2MNLeWJU89pNTo Ова анкета не би требало да је дужа од 5 минута за попуњавање.]''' Тим за поверење и безбедност продукта је у скорије време [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|привремене налоге]] омогућила на 12 викија. Планира се експанзија овог пројекта на већи број викија у наредним недељама и месецима, који ће следити потпуно пуштање у рад привремених налога касније ове године. Ваше учешће у овој анкети би нам било веома корисно, како би разумели колико добро привремени налози функционишу, као и шта можемо да побољшамо у будућности. Политику приватности можете видети [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Temp_Accounts_Minor_Pilots_Survey_Privacy_Statement|на овом линку]]. Попуњавањем ове анкете, слажете се са одредбама у политици приватности. Хвала вам!<section end="body"/> [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|razgovor]]) 5. marta 2025. u 03:56 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:SGrabarczuk (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/8&oldid=28340424 --> :OK. – [[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. marta 2025. u 04:25 (CET) blik44lofjc2tca27x02oj1mqce31cx 0 160231 42716344 42660396 2026-11-04T22:28:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716344 wikitext text/x-wiki {{Ažuriranje}} {{Infokutija Košarkaš | ime = ''LeBron James'' | slika = Lebron wizards 2017 (cropped).jpg | veličina = 220px | opis = | broj = 23 | pozicija = [[nisko krilo]] / [[krilni centar]] | visina_ft = 6 | visina_in =9 | visina_napomena = | težina_lb = 250 | težina_footnote = | liga = [[NBA]] | momčad = Philadelphia 76ers | momčad_link = | datum_rođenja = [[30. prosinca]] [[1984.]] | mjesto_rođenja = {{nowrap|{{flagicon|SAD}} [[Akron, Ohio|Akron]], [[Ohio|OH]], [[Sjedinjene Države]]}} | datum_smrti = | mjesto_smrti = | nacionalnost = [[Amerikanci|Amerikanac]] | srednja_škola = [[Srednja škola St. Vincent–St. Mary|St. Vincent–St. Mary]]<br>{{small|{{flagicon|SAD}} [[Akron, Ohio|Akron]], [[Ohio|OH]], [[Sjedinjene Države]]}} | sveučilište = | draft_godina = 2003. | draft_krug = 1. | draft_pick = 1 | draft_momčad = [[Cleveland Cavaliers]] | karijera_start = [[2003.]] | karijera_kraj = | trener_start = | trener_kraj = | godine1 = 2003 – 2010 | momčad1 = {{flagicon|SAD}} [[Cleveland Cavaliers]] | godine2 = 2010 – 2014 | momčad2 = {{flagicon|SAD}} [[Miami Heat]] | godine3 = 2014 – 2018 | momčad3 = {{flagicon|SAD}} [[Cleveland Cavaliers]] | godine4 = 2018 – 2026 | momčad4 = {{flagicon|SAD}} [[Los Angeles Lakers]] | godine5 = 2026 – | momčad5 = {{flagicon|SAD}} [[Philadelphia 76ers]] | godine6 = | momčad6 = | godine7 = | momčad7 = | godine8 = | momčad8 = | godine9 = | momčad9 = | godine10 = | momčad10 = | godine11 = | momčad11 = | godine12 = | momčad12 = | godine13 = | momčad13 = | godine14 = | momčad14 = | godine15 = | momčad15 = | godine16 = | momčad16 = | godine17 = | momčad17 = | godine18 = | momčad18 = | godine19 = | momčad19 = | godine20 = | momčad20 = | godine21 = | momčad21 = | godine22 = | momčad22 = | godine23 = | momčad23 = | godine24 = | momčad24 = | godine25 = | momčad25 = | godine26 = | momčad26 = | godine27 = | momčad27 = | godine28 = | momčad28 = | godine29 = | momčad29 = | godine30 = | momčad30 = | godine31 = | momčad31 = | godine32 = | momčad32 = | godine33 = | momčad33 = | godine34 = | momčad34 = | godine35 = | momčad35 = | godine36 = | momčad36 = | godine37 = | momčad37 = | godine38 = | momčad38 = | godine39 = | momčad39 = | godine40 = | momčad40 = | sgodine1 = | smomčad1 = | sgodine2 = | smomčad2 = | sgodine3 = | smomčad3 = | sgodine4 = | smomčad4 = | sgodine5 = | smomčad5 = | sgodine6 = | smomčad6 = | sgodine7 = | smomčad7 = | sgodine8 = | smomčad8 = | sgodine9 = | smomčad9 = | sgodine10 = | smomčad10 = | sgodine11 = | smomčad11 = | sgodine12 = | smomčad12 = | sgodine13 = | smomčad13 = | sgodine14 = | smomčad14 = | sgodine15 = | smomčad15 = | sgodine16 = | smomčad16 = | sgodine17 = | smomčad17 = | sgodine18 = | smomčad18 = | sgodine19 = | smomčad19 = | sgodine20 = | smomčad20 = | rgodine1 = 2004 – | rep1 = {{flagicon|SAD}} [[Košarkaška reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Države]] | rgodine2 = | rep2 = | rgodine3 = | rep3 = | rgodine4 = | rep4 = | rgodine5 = | rep5 = | uspjesi = | stat1label = | stat1vrijednost = | stat2label = | stat2vrijednost = | stat3label = | stat3vrijednost = | HOF = | HOF_igrač = | HOF_trener = | FIBA_HOF_igrač = | CBBASKHOF_godina = | medalje = {{MedalCountry | {{flag|Sjedinjene Američke Države}} }} {{MedalCount |[[FIBA Svjetsko košarkaško prvenstvo|FIBA Svjetsko prvenstvo]]|0|0|1 |[[FIBA AmeriCup]]|1|0|0 |[[Olimpijske igre]]|2|0|1 }} }} '''LeBron Raymone James''' ({{SAD grad|Akron|Ohio}}, [[30. 12.|30. prosinca]] [[1984]].) [[sjedinjene Američke Države|američki]] profesionalni je [[košarka]]š. Igra na poziciji [[nisko krilo|niskog krila]], a trenutačno je član [[NBA]] momčadi [[Philadelphia 76ers|Los Angeles Lakersa]]. Izabran je u 1. krugu (1. ukupno) [[NBA Draft 2003.|NBA drafta 2003.]] od strane [[Cleveland Cavaliers]]a. Igrajući za [[Cleveland Cavaliers]]e, James je ostvario brojne individualne, ali i momčadske uspjehe. Dva puta je proglašen [[NBA Najkorisniji igrač|najkorisnijim igračem NBA lige]], dva puta [[Najkorisniji igrač NBA All-Star utakmice|najkorisnijim igračem NBA All-Star utakmice]] te je odnio i nagradu za [[NBA Novak godine|novaka godine]]. James je šesterostruki [[NBA All-Star]] te je šest puta izabran u [[All-NBA momčad]] i dva puta u [[NBA All-Defensive momčad|All-Defensive momčad]]. Nakon izravnog dolaska iz srednje škole u posrnulu franšizu [[Cleveland Cavaliers]]a, James se istaknuo kao vođa momčadi i buduća NBA zvijezda. Nakon dvije sezone Cavaliersi su izborili doigravanje, ali su ispali u drugom krugu. Međutim, u sezoni 2006./07., Cavaliersi ponovno ostvaruju doigravanje, a James sa svojim sjajnim izvedbama u finalu Istoka, protiv [[Detroit Pistons]]a, odvodi momčad do prvog finala u povijesti franšize. U [[NBA finale 2007.|finalu]] Cavaliersi gube rezultatom 4-0, ali iduće sezone, predvođeni prvim strijelcem lige Jamesom, ostvaruju doigravanje i ispadaju u drugom krugu od kasnijih prvaka [[Boston Celtics]]a. U sezoni 2008./09. James kreće sjajno te momčad odvodi do najboljeg omjera lige 66-16 i prvog mjesta na Istoku. Za svoje zasluge biva izabran za najkorisnijeg igrača lige, ali se u finalu Istočne konferencije susreću s [[Orlando Magic]]ima. Iako je James u drugoj utakmici pogodio sjajan koš sa zvukom sirene za izjednačenje serije, Cavaliersi su izgubili i tako, kao glavni favoriti serije, nisu uspjeli ostvariti još jedno [[NBA finala|NBA finale]]. U sezoni 2009./10., Cavaliersi postaju prvi favoriti za naslov prvaka te sezonu završavaju s omjerom 61-21, a James osvaja svoju drugu nagradu za najkorisnijeg igrača sezone. U prvom krugu doigravanja pobjeđuju [[Chicago Bulls]]e, ali gube u drugom od Boston Celticsa rezultatom 4-2. S [[košarkaška reprezentacija Sjedinjenih Država|američkom reprezentacijom]] ostvario je nekoliko nastupa na velikim natjecanja. [[2004]]. godine, na [[Košarka na OI 2004.|Olimpijskim igrama]] u [[Atena|Ateni]], James je osvojio brončanu medalju, a [[2006]]. godine, na [[Košarkaško SP 2006|Svjetskom prvenstvu]] u [[Japan]]u, također osvaja još jednu bronačnu medalju. Međutim, [[2008]]. godine američki košarkaški savez sastavlja ''Redeem Team'', predvođen Jamesom, Wadeom, Bryantom i drugim NBA zvijezdama. Na [[Košarka na OI 2008.|Olimpijskim igrama]] u [[Peking]]u, odabrana momčad, bez većih problema, osvaja zlatnu medalju. == Srednja škola == James je rođen [[30. 12.|30. prosinca]] [[1984]]. godine u [[Akron]]u, kao sin 16-godišnje Glorie Jame . Njegov otac, Anthony McClelland, kao bivši zatvorenik, napustio je obitelj i ostavio Gloriu kao samohranu majku. James je pohađao srednju školu St. Vincent–St. Mary High School te je već na prvoj godini pohađanja postao starter u momčadi ''Fighting Irisha''. Prosječno je postizao 21 poen i 6,2 skokova po utakmici te je odveo momčad do 23-1 omjera i osvajanja Division III naslova prvaka. Na svojoj drugoj godini pohađanja, James je prosječno postizao 25,2 koša, 7,2 skoka, 5,8 asistencija i 3,8 ukradenih lopta te je, kao i prethodne sezone, odveo svoju momčad do omjera od 26:1 i još jednog osvajanja naslova prvaka Divizije III. Te sezone, James je postao prvi ''sophomore'' koji je osvojio nagradu Ohio "Mr. Basketball" i prvi ''sophomore'' koji je uvršten u ''[[USA Today]]'' sveameričku prvu petorku. U trećoj, ''juniorskoj'', sezoni, James je još jednom poboljšao svoje brojke te je prosječno postizao 29 poena, 8,3 skoka, 5,7 asistencija i 3,3 ukradene lopte te je još jednom osvojio nagradu Ohio "Mr. Basketball". Kao i prethodne sezone, James je ponovno uvršten u sveameričku prvu petorku te je imenovan za "Gatorade National" igrača godine. Tijekom tog razdoblja, James je dobio i danas prepoznatljivi, nadimak "King James". Iduće sezone, James se pojavio na naslovnici ''SLAM Magazina'', a njegova srednja škola prešla je iz slabije Divizije III u Diviziju II. Međutim, ''Fighting Irishi'' nisu uspjeli osvojiti naslov prvaka u svojoj diviziji budući da su u završnici sezone izgubili od srednje škole Roger Bacon High School. Krajem sezone, predviđalo se da će se James prijaviti na [[NBA draft]], ali pravila [[NBA]] lige nalažu da igrač mora imati završenu srednju školu prije prijave na draft. Sumještani, zajedno s upravom srednje škole, pokrenuli su peticiju, ali bezuspješno. Početkom četvrte godine pohađanja, javnost je pokazala veliko zanimanje za Jamesa i njegovu momčad, te su neke TV postaje odlučile i prenositi njihove utakmice. Te sezone, James je prosječno postizao 31,6 poena, 9,6 skokova, 4,6 asistencija i 3,4 ukradene lopte po utakmici, a momčad je osvojila svoj treći divizijski naslov. James je sezonu zaključio osvajanjem Ohio "Mr. Basketball" nagrade i uvrštenjem u All-USA prvu petorku te osvajanjem nagrade za najkorisnijeg igrača [[McDonald's]]ove sveameričke ("All-American"). Svoju srednjoškolsku karijeru, James je završio s 2657 koševa, 892 skoka i 523 asistencije. == NBA karijera == === NBA draft === [[Datoteka:LeBron James' pregame ritual.jpg|thumb|lijevo|220px|Jamesov ritual prije utakmice]] Izabran je u 1. krugu (1.ukupno) [[NBA draft]]a [[NBA Draft 2003.|2003.]] od strane [[Cleveland Cavaliers]]a. Ovaj draft se smatra jednim od najboljih u povijesti NBA lige. U [[NBA]] je došao izravno iz srednje škole. === Sezona 2003./04. === U svom debiju protiv [[Sacramento Kings]]a, LeBron je upisao 25 poena, 9 asistencija, 6 skokova i 4 ukradene lopte, šutirajući 60% iz igre. Nakon utakmice novinari su ga upitali poput koga bi on htio igrati, a on je odmah odgovorio poput [[Jason Kidd|Jasona Kidda]]. Nakon postizanja rekordnih 41 poena protiv [[Brooklyn Nets|Netsa]], LeBron je postao najmlađi igrač koji je to uspio ostvariti. Tijekom sezone prosječno je bilježio 20,9 poena, 5,5 skokova i 5,9 asistencija, te je izabran za novaka godine. Tim priznanjem je postao prvi Cavs, ali i najmlađi igrač u povijesti kojemu je to uspjelo. Pridružio se [[Oscar Robertson|Oscaru Robertsonu]] i [[Michael Jordan|Michaelu Jordanu]] kao jedinim igračima koji su u novačkoj sezoni imali prosjek veći od 20 poena, 5 skokova i 5 asistencija. Cavsi su sezonu završili sa omjerom pobjeda i poraza od 35:47, ali nisu uspjeli ući u doigravanje. === Sezona 2004./05. === [[Datoteka:Lebron james freethrow.jpg|thumb|desno|220px|James izvodi slobodna bacanja]] U sezoni 2004./05., LeBron je izabran na prvu [[All-Star]] utakmicu. Upisao je 13 poena, 8 skokova i 6 asistencija u pobjedi Istoka od 125:115. Tijekom sezone LeBron je srušio brojne rekorde. Postao je najmlađim igračem koji je ostvario triple-double, postigao 50 poena na utakmici i proglašen u [[All-NBA momčad]]. Prosječno je bilježio 27,2 koša, 7,4 skoka, 7,2 asistencije i 2,2 ukradene lopte po utakmici. Cavsi su sezonu završili sa omjerom pobjeda i poraza 42:40 i ponovno nisu uspjeli ući u doigravanje. === Sezona 2005./06. === U sezoni 2005./06., LeBron je izabran drugi put zaredom na All-Star utakmicu i predvodio je Istok do pobjede 122-120 sa 29 poena, 6 skokova i 2 asistencije. Tako je postao najmlađim [[Najkorisniji igrač NBA All-Star utakmice|najkorisnijim igračem]] utakmice sa tek 21 godinom i 57 dana. Tijekom sezone tri puta je zaredom proglašen igračem tjedna, a na kraju ih je sakupio pet. U devet utakmica zaredom postigao je najmanje 35 poena, te se tako pridružio Jordanu i [[Kobe Bryant|Bryantu]] kao jedinima kojima je to uspjelo. Prosječno je bilježio 31.4 poena, 7 skokova i 6 asistencija po utakmici, te tako postao najmlađim igračem u povijesti lige koji je prosječno postizao najmanje 30 poena. Također je postao četvrtim igračem u povijesti lige koji je u sezoni imao prosjek veći od 30 poena, 7 skokova i 6 asistencija u sezoni. Cavsi su ostvarili doigravanje prvi put nakon [[1998]]. godine. Završio je drugi u poretku za [[NBA Najkorisniji igrač|najkorisnijeg igrača]] sezone, iza [[Steve Nash|Stevea Nasha]]. LeBron je debitirao u doigravanju protiv [[Washington Wizards]]a. Ostvario je triple-double u pobijedi Cavsa 97-86 (32 poena, 11 skokova i 11 asistencija). Time se pridružio [[Johnny McCarthy|Johnnyu McCarthyu]] i [[Magic Johnson|Magicu Johnsonu]] kao jedinim igračima koji su ostvarili triple-double u debiju u doigravanju. Tijekom serije sa [[Washington Wizards|Wizardsima]], James je bilježio 35.7 poena, ali i sa ukupno 34 izgubljene lopte. Cavsi su prošli Wizardse u šest utakmica, ali su u drugom krugu izgubili od [[Detroit Pistons|Pistonsa]] u sedam utakmica. Tijekom doigravanja LeBron je prosječno bilježio 30.8 poena, 8.1 skokova i 5.8 asistencija. [[Datoteka:LeBron James Wiz.jpg|thumb|lijevo|210px|James tijekom utakmice s Washington Wizardsima]] === Sezona 2006./07. === LeBron je izabran na treću uzastopnu All-Star utakmicu. Postigao je 28 poena, 6 skokova i 6 asistencija za 32 minute na parketu. U regularnom dijelu sezone Cavsi su osigurali drugo mjesto na Istoku. LeBron je prosječno bilježio 27.3 poena, 6.7 skokova, 6 asistencija i 1.6 ukradenih lopti po utakmici. Tako se pridružio Oscaru Robertsonu kao jedinom igraču koji je tri sezone zaredom imao veći prosjek od 27 poena, 6 skokova i 6 asistencija. U prvom krugu doigravanja Cavsi su lagano prošli Wizardse u četiri utakmice. Tijekom serije, LeBron je prosječno bilježio 27.8 poena, 8.5 skokova i 7.5 asistencija. U drugom krugu, LeBron je predvodio Cavse do pobjede protiv Netsa 4-2. Tijekom te serije prosječno je bilježio 25 poena, 7.2 skokova i 8.6 asistencija. Cavsi su ostvarili finale Istočne konferencije prvi put nakon 15 godina. U finalu Istočne konferencije Cavsi predvođeni LeBronom uspjeli su nadoknaditi zaostatak od dvije pobjede Pistonsa, te na kraju pobijediti u šest utakmica. U petoj utakmici LeBron je imao izvanrednu noć. Postigao je rekordnih 48 poena, 9 skokova i 7 asistencija šutirajući iz igre 54.5 %. Postigao je zadnjih 29 od 30 poena, uključujući 25 u dvostrukom produžetku. Jedna novinarka je to proglasila "jednom od najvećih izvedbi u povijesti doigravanja". U finalu, LeBron je prosječno bilježio 22 poena, 7 skokova i 6.8 asistencija, ali bez većeg učinka jer su ih [[San Antonio Spurs|Spursi]] predvođeni [[Tony Parker|Parkerom]] i [[Tim Duncan|Duncanom]] pobijedili rezultatom serije 4-0. Tijekom doigravanja prosječno je bilježio 25.1 poena, 8.1 skokova i 8 asistencija po utakmici. === Sezona 2007./08. === [[Datoteka:LebronFT.jpg|thumb|desno|210px|James u sezoni 2007./08.]] LeBron je nastavio sa odličnim igrama i izborio je četvrti nastup na All-Star utakmici. Predvodio je Istok do pobjede 134-128 sa 27 poena, 8 skokova , 9 asistencija, 2 blokade i 2 ukradene lopte, te je tako ponovno proglašen najkorisnijim igračem utakmice. [[19. 2.|19. veljače]] [[2008]]. ostvario je svoj peti triple-double učinak u sezoni (26 poena, 13 skokova i 11 asistencija), odnosno petnaesti u karijeri. Tako je postao tek treći najmlađi igrač koji je to ostvario iza Oscara Robertsona i Magica Johnsona. Iduću utakmicu protiv [[Indiana Pacers|Pacersa]] obilježio je svojim šestim triple-double učinkom u sezoni, odnosno šesnaestim u karijeri. To je bilo drugi put u sezoni da je ostvario triple-double dvije utakmice zaredom. Zadnji igrač kojemu je to uspjelo bio je Magic Johnson [[1988]]. godine. Sezonu je završio sa sedam triple-double učinaka, odnosno sedamnaest u karijeri. [[27. 2.|27. veljače]] [[2008]]. u utakmici protiv [[Boston Celtics]]a sa samo 23 godine i 58 dana postao je najmlađi igrač koji je postigao 10 000 poena u karijeri. [[5. 3.|5. ožujka]] [[2008]]. postigao je 50 poena, 8 skokova i 10 asistencija u utakmici protiv [[New York Knicks|Knicksa]], te je tako postao tek treći igrač koji je u jednoj utakmici imao 50 poena i 10 asistencija. [[21. 3.|21. ožujka]] [[2008]]. u utakmici protiv [[Toronto Raptors|Raptorsa]], LeBron je postao najbolji strijelac Cavsa, prestigavši [[Brad Daugherty|Brada Daughertya]] na vodećoj ljestvici. LeBronu je trebalo samo 380 utakmica da postigne 10 414 poena, nasuprot Daughertovih 548 utakmica i 10 389 poena.<ref>[http://nba-croatia.com/nba/index.php?option=com_content&task=view&id=176&Itemid=65 LeBron James postao najbolji strijelac Clevelanda u povijesti]</ref> Cavsi su ostvarili omjer pobjeda i poraza 45-37, zauzevši četvrto mjesto na Istoku. U prvom krugu su se ponovno susreli sa Wizardsima. Pobijedili su ih u šest utakmica te se okrenuli dvoboju sa Celticsima u drugom krugu. U drugom krugu pobijedili su ih Celticsi rezultatom serije 4-3, unatoč sjajnoj izvedbi LeBrona sa 40 poena u sedmoj utakmici. U četvrtoj utakmici, LeBron je izveo nezaboravno zakucavanje preko [[Kevin Garnett|Kevina Garnetta]]. === Sezona 2008./09. === [[Datoteka:LeBron James 3409937543.jpg|thumb|lijevo|210px|James vodi loptu]] Nakon Bryantovih 61 poena protiv [[New York Knicks|Knicksa]], LeBron je "odgovorio" sa 52 poena, 9 skokova i 11 asistencija. Nakon utakmice mu je ubilježen triple-double, ali su mu naknadno oduzeli jedan skok, te mu poništili triple-double sa 50 poena koji bi bio prvi takav nakon [[1975]]. i [[Kareem Abdul-Jabbar|Jabbara]].<ref>[http://nba-croatia.com/nba/index.php?option=com_content&task=view&id=2023&Itemid=65 LeBron ponovio Jabbara]</ref><ref>[http://nba-croatia.com/nba/index.php?option=com_content&task=view&id=2034&Itemid=65 NBA liga brisala Jamesu posljednji triple-double učinak]</ref> [[23. 1.|23. siječnja]] [[2009]]., LeBron je pogodio koš sa zvukom sirene za pobjedu Cavsa protiv [[Golden State Warriors|Warriorsa]] 106-105. Tijekom [[NBA All-Star vikend|All-Star vikenda]] izjavio je kako će sudjelovati u [[Slam Dunk natjecanje|Slam Dunk natjecanju]] [[2010]]. godine. [[22. 2.|22. veljače]] [[2009]]., LeBron protiv [[Milwaukee Bucks|Bucksa]] postiže 55 poena za pobjedu Cavsa. Od [[10. 3.|10.]] do [[13. 3.|13. ožujka]] postigao je tri uzastopna triple-double učinka, protiv [[Miami Heat|Miamia]], [[Los Angeles Clippers|Clippersa]] i [[Phoenix Suns|Sunsa]].<ref>[http://www.tportal.hr/sport/kosarka/13096/Treci-triple-double-u-nizu-LeBrona-Jamesa.html Treći triple-double Jamesa]</ref> [[25. 3.|25. ožujka]] [[2009]]. u utakmici sa [[Philadelphia 76ers|76ersima]], LeBron je postigao 22 poena, 8 skokova i 11 asistencija, te time pomogao momčadi u pobjedama. Time su LeBron i društvo srušili rekord franšize od 57 pobjeda. Sezonu su završili sa omjerom pobjeda i poraza 66-16.<ref>[http://sportal.vecernji.hr/sportal/sportal/kosarka/nba/3276319/index.do Cleveland najbolja momčad regularne sezone]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Omjer pobjeda i poraza na domaćem terenu im je bio 39-2. Poraze su im nanijeli 76ersi i Los Angeles Lakersi, te su tako propustili izjednačiti rekord Celticsa omjera 40-1. LeBron je unaprijedio svoju igru u obrani sa 93 blokade (dosada najviše u karijeri) i postotak slobodnih bacanja na 78% (dosada najbolje u karijeri). Četiri je puta proglašen igračem mjeseca. To je tek drugi put u povijesti nakon sezone 2003./04. i Garnetta. LeBron je svoje Cavse predvodio u poenima, asistencijama, ukradenim loptama i blokadama, te je tek četvrti igrač u povijesti kojem je to uspjelo. U doigravanju su lagano pobijedili Pistonse 4-0. Tijekom serije bilježio je 32 poena, 11.3 skokova i 7.5 asistencija po utakmici i postao je tek treći igrač u povijesti doigravanja sa više od 30 poena, 10 skokova i 7 asistencija tijekom jedne serije. [[4. 5.|4. svibnja]] [[2009]]. proglašen je [[NBA Najkorisniji igrač|najkorisnijim igračem lige]] ispred Bryanta i [[Dwyane Wade|Wadea]]<ref>{{Cite web |title=LeBron Nakorisniji igrač NBA lige |url=http://www.24sata.hr/sport/clanak/zasluzeno-lebron-james-mvp-ispred-kobea-bryanta/115067/ |access-date=2012-06-28 |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527124142/http://www.24sata.hr/sport/clanak/zasluzeno-lebron-james-mvp-ispred-kobea-bryanta/115067/ |deadurl=yes }}</ref>. Tako je postao najmlađi dobitnik te nagrade te najmlađi i jedini Cavs sa tom nagradom. Izabran je prvi put u [[NBA All-Defensive momčad|All-Defensive momčad]].<ref>[http://nba-croatia.com/nba/index.php?option=com_content&task=view&id=2629&Itemid=65 James predvodi idealnu NBA petorku]</ref> U drugom krugu doigravanja, Cavsi predvođeni LeBronom također su lagano prošli i [[Atlanta Hawks|Hawkse]] rezultatom 4-0.<ref>[http://www.nacional.hr/clanak/58094/nba-doigravanje-druga-metla-cavsa Druga metla Cavsa u doigravanju]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[22. 5.|22. svibnja]] [[2009]]. tijekom druge utakmice sa [[Orlando Magic|Orlandom]] u finalu Istočne konferencije, LeBron je pogodio tricu sa zvukom sirene preko [[Hidayet Türkoğlu|Türkoğla]] za pobjedu Cavsa i izjednačenje serije 1-1.<ref>[http://nba-croatia.com/nba/index.php?option=com_content&task=view&id=2670&Itemid=65 LeBron James sa zvukom sirene za 1-1]</ref> Na kraju usprkos sjajnim izvedbama LeBrona, Cavsi su sa 4-2 ispali od Magica i propustili se plasirati u finale protiv Los Angeles Lakersa.<ref>[http://www.nacional.hr/clanak/59315/lebron-james-nema-smisla-nekome-cestitati-jer-vas-je-pobijedio LeBron James: Nema smisla nekome čestitati jer vas je pobijedio]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://nba-croatia.com/nba/index.php?option=com_content&task=view&id=2602&Itemid=65 Jedan i jedini Lebron James]</ref> === Sezona 2009./10. === [[Datoteka:LeBron James 11092.jpg|thumb|desno|210px|James u sezoni 2009./10.]] U prvoj predsezonskoj utakmici, Cavaliersi su igrali protiv [[Charlotte Bobcats]]a, a LeBron je sjajnu večer obilježio sa 15 poena za 14 minuta u igri. Također to je bila prva [[Shaquille O'Neal|O'Nealova]] utakmica u dresu Cavsa koji je za 15 minuta na terenu postigao 6 poena, 3 skoka i blokadu.<ref>[http://nba-croatia.com/nba/james-i-oneal-debitirali-kao-suigraci-3193 James i O’Neal debitirali kao suigrači]</ref> U drugoj predsezonskoj utakmici, Cavaliersi su ponovno igrali protiv Charlotte Bobcatsa, a LeBron je za 17 minuta u igri ostvario 11 poena i 5 asistencija.<ref>[http://nba-croatia.com/nba/ukiceva-4-kosa-u-pobjedi-bucksa-3359 Ukićeva 4 koša u pobjedi Bucksa]</ref> U još jednoj predsezonskoj utakmici, Cavaliersi su se susreli sa San Antonio Spursma, a LeBron je postigao sjajnih 22 poena i 6 skokova za samo 20 minuta. Unatoč sjajnoj igri LeBrona, Cavsi su izgubili utakmicu s 105:98. U redovima San Antonija najefikasniji bili su Tony Parker s 22 poena i sedam asistencija te Tim Duncan s 13 poena i 9 skokova.<ref>[http://nba-croatia.com/nba/shaq-nemocan-kod-san-antonija-3544 Shaq nemoćan kod San Antonija]</ref> U prvoj utakmici regularne sezone, Cavaliersi su se susreli sa Celticsima, ali su izgubili te početak sezone za Cavalierse nije bio zadvoljavajući. Međutim, s vremenom Cavsi podižu igru na višu razinu te i sam James počinje briljirati. U veljači, James je s 2.5 milijuna glasova, po šesti put zaredom, osigurao mjesto u startnoj petorci te je All-Star utakmicu završio s 25 poena, 6 asistencija, 5 skokova i 4 ukradene lopte. [[18. 2.|18. veljače]] [[2010]]., u prvoj utakmici nakon All-Star stanke, Cavsi su se susreli s drugoplasiranom momčadi Zapadne konferencije, [[Denver Nuggets]]ima. I prije same utakmice, novinari su predviđali veliko nadmetanje između dviju zvijezda momčadi, Jamesa i Anthonya. Kao što je i predviđano, obojica su ostvarili sjajne brojke, a utakmica je bila neizvjesna do samog kraja. James je postigao 43 poena, 13 skokova, 15 asistencija, 2 ukradene lopte i 4 blokade dok je Anthony postigao 40 poena, 6 skokova, 7 asistencija, 1 ukradenu loptu i 2 blokade. Iako je James ostvario bolje brojke, Anthony je, pogodivši šut 1.9 sekundi prije kraja, donio svojoj momčadi pobjedu rezultatom 118:116.<ref>{{Cite web |title=LeBron zabio 43 uz 15 asistencija |url=http://www.24sata.hr/sport/za-povijest-lebron-james-zabio-43-uz-15-asistencija/159768/ |access-date=2012-06-28 |archivedate=2010-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100523102016/http://www.24sata.hr/sport/za-povijest-lebron-james-zabio-43-uz-15-asistencija/159768/ |deadurl=yes }}</ref> James je time postao prvi igrač, nakon Oscara Robertsona i [[1962]]. godine, koji je u utakmici ostvario triple-double s minimalno 40 poena, 13 skokova i 15 asistencija. [[13. 3.|13. ožujka]] [[2010]]. James je postao najmlađi igrač u povijesti lige s 15,000 postignutih poena. Na kraju sezone, James je, drugu sezonu zaredom, odnio nagradu za najkorisnijeg igrača sezone<ref>[http://nba-croatia.com/nba/lebron-james-mvp-lige-8189 LeBron James MVP lige!]</ref>, a Cavsi su regularni dio završili s najboljim omjerom lige 61-21. U prvom krugu doigravanja, Cavsi su rezultatom 4-1 pobijedili Chicago Bullse, ali su u drugom krugu zaustavljeni od strane Boston Celticsa. === Sezona 2010./11. === [[1. 7.|1. srpnja]] [[2010]]. James je postao slobodan igrač te je ubrzo nakon toga predao zahtjev za promjenom broja iz 23 u broj 6. Glavni konkurenti za Jamesov dolazak bili su [[New York Knicks]]i, New Jersey Netsi, [[Miami Heat]], Chicago Bullsi, [[Los Angeles Clippers]]i i Cleveland Cavaliersi. [[9. 7.|9. srpnja]] [[2010]]., nakon osmodnevnog razmišljanja, James je objavio da će se pridružiti momčadi Miami Heata, kojoj se prethodno pridružio i [[Chris Bosh]]. [[Datoteka:LeBron James vs Yao Ming - Olympics 2008.jpg|thumb|lijevo|195px|James u dvoboju s Mingom na Olimpijskim igrama u Pekingu 2008. godine]] == Američka reprezentacija == Nakon ''rookie'' sezone, LeBron je sa [[košarkaška reprezentacija Sjedinjenih Država|američkom reprezentacijom]] nastupao na [[Košarka na OI 2004.|Olimpijskim igrama]] u [[Atena|Ateni]] [[2004]]., gdje su osvojili brončanu medalju. LeBron je prosječno postizao 5.8 poena i 2.6 skokova po utakmici. [[2006]]. godine nastupao je na [[Svjetsko prvenstvo u košarci - Japan 2006.|FIBA Svjetskom prvenstvu]] u [[Japan]]u, gdje su također osvojili brončanu medalju. LeBron je prosječno bilježio 13.9 poena, 4.8 skokova i 4.1 asistencije. Tijekom američkih kvalifikacija u [[Las Vegas]]u [[2007]]., LeBron je prosječno bilježio 18.1 poena, 3.6 skokova , 4.7 asistencija i 1.5 ukradenih lopti za 22.2 minute provedene na parketu. Nastupao je i na [[Košarka na OI 2008.|Olimpijskim igrama]] u [[Peking]]u [[2008]]., gdje je kao član ''Redeem Teama'' ([[Hrvatski jezik|hrv]]. "Iskupljenička momčad") osvojio zlatnu medalju.<ref>[http://nba-croatia.com/nba/index.php?option=com_content&task=view&id=1030&Itemid=65 Amerikancima zlato u Pekingu]</ref><ref>[http://www.kosarka.hr/main.asp?dir=news&newsid=27644 Kobe i LeBron predvode reprezentaciju u Turskoj]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Datoteka:Beijing Olympics Men's Semifinal Basketball USA huddle.jpg|thumb|desno|200px|James nakon polufinalne utakmice na Olimpijskim igrama u Pekingu]] == Izvan terena == === Privatni život === LeBron Raymone James je rođen 30. prosinca 1984. godine u [[Akron, Ohio|Akronu]], [[Ohio|Ohiju]], [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Majka Gloria ga je rodila sa šesnaest godina. Njegov biološki otac Anthony McClelland bio je bivši zatvorenik koji je napustio Gloriju, te je ona sama odgajala LeBrona.<ref>[http://www.jockbio.com/Bios/James/James_bio.html Biografija LeBrona Raymonea Jamesa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117213500/http://jockbio.com/Bios/James/James_bio.html |date=2016-01-17 }} Jock Bio. Preuzeto 24. svibnja 2012.</ref><ref>[http://espn.go.com/magazine/vol5no26next.html NEXT: LeBron James] ESPN. Preuzeto 24. svibnja 2012.</ref> LeBron ima dvoje djece sa svojom djevojkom Savannom Brinson iz srednje škole. Prvo dijete, LeBron James Jr. je rođeno 6. listopada 2004. godine, a drugo, Bryce Maximus James 14. lipnja 2007. godine.<ref>[http://www.nytimes.com/marketing/iht/search/?iht Drugo dijete LeBrona Jamesa] The New York Times. Preuzeto 24. svibnja 2012.</ref><ref>[http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2903820 Dijete LeBrona Jamesa] ESPN. Preuzeto 24. svibnja 2012.</ref> Trenutno prebivalište im je u [[Coconut Grove]]u, predgrađu [[Miami]]ja u kući na tri kata koja ima pogled na [[zaljev Biscayne]]. LeBron je kuću kupio 12. studenog 2010. godine za devet milijuna dolara.<ref>[https://web.archive.org/web/20110826205549/http://www.miamiherald.com/2010/12/08/1964580/lebron-buys-coconut-grove-mansion.html LeBronova kuća u Coconut Groveu] Miami Herald. Preuzeto 24. svibnja 2012.</ref> LeBron je dan poslije svog rođendana, 31. prosinca 2011. godine zaručio Savannu Brinson.<ref>[http://articles.latimes.com/2012/jan/01/sports/la-sp-newswire-20120102 LeBron James i Savannah Brinson su zaručeni] The Los Angeles Times. Preuzeto 24. svibnja 2012.</ref> === Plaće === {|class="wikitable sortable" |- !Godina!!Klub!!Plaća |- |[[NBA 2003./04.|2003./04.]]||[[Cleveland Cavaliers|Cleveland]]||$4.018.920 |- |[[NBA 2004./05.|2004./05.]]||Cleveland||$4.320.360 |- |[[NBA 2005./06.|2005./06.]]||Cleveland||$4.621.800 |- |[[NBA 2006./07.|2006./07.]]||Cleveland||$5.828.090 |- |[[NBA 2007./08.|2007./08.]]||Cleveland||$13.041.250 |- |[[NBA 2008./09.|2008./09.]]||Cleveland||$14.410.581 |- |[[NBA 2009./10.|2009./10.]]||Cleveland||$15.779.912 |- |[[NBA 2010./11.|2010./11.]]||[[Miami Heat|Miami]]||$14.500.000 |- |[[NBA 2011./12.|2011./12.]]||Miami||$16.022.500 |} == NBA statistika == === Regularni dio === {| class="wikitable" ! Godina !! Klub ! Odig. uta. !! Uta. poč. !! Min. !! 2P% !! 3P% !! Sl. bac.% !! Skok.!! Asist.!! Ukr. lop.!! Blok. !! Poena |- | align="left" | [[NBA 2003./04.|2003./04.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 79 || 79 || 39.5 || .417 || .290 || .754 || 5.5 || 5.9 || 1.6 || .7 || 20.9 |- | align="left" | [[NBA 2004./05.|2004./05.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 80 || 80 || 42.4 || .472 || .351 || .750 || 7.4 || 7.2 || '''2.2''' || .6 || 27.2 |- | align="left" | [[NBA 2005./06.|2005./06.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 79 || 79 || '''42.5''' || .480 || .335 || .738 || 7.0 || 6.6 || 1.6 || .8 || '''31.4''' |- | align="left" | [[NBA 2006./07.|2006./07.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 78 || 78 || 40.9 || .476 || .319 || .698 || 6.7 || 6.0 || 1.6 || .7 || 27.3 |- | align="left" | [[NBA 2007./08.|2007./08.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 75 || 74 || 40.4 || .484 || .315 || .712 || '''7.9''' || 7.2 || 1.8 || '''1.1''' || 30.0 |- | align="left" | [[NBA 2008./09.|2008./09.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | '''81''' || '''81''' || 37.7 || .489 || .344 || '''.780''' || 7.6 || 7.2 || 1.7 || '''1.1''' || 28.4 |- | align="left"| [[NBA 2009./10.|2009./10.]] | align="left"| [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 76 || 76 || 39.0 || .503 || .333 || .767 || 7.3 || '''8.6''' || 1.6 || 1.0 || 29.7 |- | align="left"| [[NBA 2010./11.|2010./11.]] | align="left"| [[Miami Heat|Miami]] | 79 || 79 || 38.8 || .510 || .330 || .759 || 7.5 || 7.0 || 1.6 || .6 || 26.7 |- | align="left"| [[NBA 2011./12.|2011./12.]] | align="left"| [[Miami Heat|Miami]] | 62 || 62 || 37.5 || '''.531''' || '''.362''' || .771 || '''7.9''' || 6.2 || 1.9 || .8 || 27.1 |- | align="left"| Ukupno | align="left"| | 689 || 688 || 39.8 || .484 || .331 || .747 || 7.2 || 6.8 || 1.7 || .8 || 27.6 |- | style="text-align:left;"| All-Star | style="text-align:left;"| | 8 || 8 || 27.0 || .532 || .392 || .760 || 7.0 || 6.1 || 1.4 || .2 || 25.9 |} === Doigravanje === {| class="wikitable" ! Godina !! Klub ! Odig. uta. !! Uta. poč. !! Min. !! 2P% !! 3P% !! Sl. bac.% !! Skok.!! Asist.!! Ukr. lop.!! Blok. !! Poena |- | align="left" | [[NBA doigravanje 2006.|2006.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 13 || 13 || '''46.5''' || .476 || .333 || .737 || 8.1 || 5.8 || 1.4 || .7 || 30.8 |- | align="left" | [[NBA doigravanje 2007.|2007.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 20 || 20 || 44.7 || .416 || .280 || .755 || 8.1 || '''8.0''' || 1.7 || .5 || 25.1 |- | align="left" | [[NBA doigravanje 2008.|2008.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 13 || 13 || 42.5 || .411 || .257 || .731 || 7.8 || 7.6 || '''1.8''' || 1.3 || 28.2 |- | align="left" | [[NBA doigravanje 2009.|2009.]] | align="left" | [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 14 || 14 || 41.4 || '''.510''' || .333 || .749 || 9.1 || 7.3 || 1.6 || .9 || '''35.3''' |- | align="left"| [[NBA doigravanje 2010.|2010.]] | align="left"| [[Cleveland Cavaliers|Cleveland]] | 11 || 11 || 41.8 || .502 || '''.400''' || .733 || '''9.3''' || 7.6 || 1.7 || '''1.8''' || 29.1 |- | align="left"| [[NBA doigravanje 2011.|2011.]] | align="left"| [[Miami Heat|Miami]] | '''21''' || '''21''' || 43.9 || .466 || .353 || '''.763''' || 8.4 || 5.9 || 1.7 || 1.2 || 23.7 |- | align="left"| Ukupno | align="left"| | 92 || 92 || 43.6 || .460 || .323 || .746 || 8.4 || 7.0 || 1.6 || 1.0 || 28.0 |} == Nagrade i dostignuća == * '''[[Popis NBA prvaka|NBA prvak]]''': 2012. * '''[[Trofej "Bill Russell" za najkorisnijeg igrača NBA finala|najkorisniji igrač NBA finala]]''': 2012. * '''3× [[najkorisniji igrač NBA]]''': 2009., 2010., 2012. * '''[[NBA Novak godine]]''': 2004. * '''[[Najbolji strijelci NBA po sezonama|najbolji strijelac NBA]]''': 2008. * '''2× [[najkorisniji igrač NBA All-Star utakmice]]''': 2006., 2008. * '''8× [[NBA All-Star vikend|NBA Sve zvijezde]]''': 2005., 2006., 2007., 2008., 2009., 2010., 2011., 2012. * '''8× [[All-NBA momčad|All-NBA]]''': ** '''prva petorica''': 2006., 2008., 2009., 2010., 2011., 2012. ** '''druga petorica''': 2005., 2007. * '''4× [[NBA All-Defensive momčad|najbolja obrambena momčad NBA]]''': ** '''prva petorica''': 2009., 2010., 2011., 2012. * '''[[NBA All-Rookie momčad|momčad najboljih novaka NBA]]''': 2004. * '''brončana medalja s Američkom reprezentacijom, [[Olimpijada 2004|XXVIII. Olimpijske igre - Atena 2004.]] * '''brončana medalja s Američkom reprezentacijom, [[Svjetsko prvenstvo u košarci - Japan 2006.]] * '''zlatna medalja s Američkom reprezentacijom, [[Američko prvenstvo u košarci - Las Vegas 2007.]] * '''zlatna medalja s Američkom reprezentacijom, [[Olimpijada 2008|XXIX. Olimpijske igre - Peking 2008.]] == Rekordi == === Svi NBA rekordi === [[Datoteka:LeBronJamesDunkingHeat.jpg|thumb|desno|200px|LeBron James 30. ožujka 2011. godine na utakmici protiv Washington Wizardsa.]] * '''jedan od osam igrača u NBA povijesti''' koji je tri puta osvojio nagradu za najkorisnijeg NBA igrača. * '''jedan od osam igrača u NBA povijesti''' koji je postigao 2000 poena u sedam sezona za redom. ** uključujući [[Kareem Abdul-Jabbar|Kareema Abdula-Jabbara]], [[Wilt Chamberlain|Wilta Chamberlaina]], [[Michael Jordan|Michaela Jordana]], [[Alex English|Alexa Englisha]], [[Karl Malone|Karla Malonea]], [[Oscar Robertson|Oscara Robertsona]], [[Dominique Wilkins|Dominiquea Wilkinsa]]. * '''jedan od četiri igrača u NBA povijesti''' koji je imao prosjek od '''20 poena, 5 skokova i 5 asistencija''' u svojoj prvoj sezoni. ** uključujući [[Oscar Robertson|Oscara Robertsona]], [[Michael Jordan|Michaela Jordana]], [[Tyreke Evans|Tyrekea Evansa]]. * '''jedan od pet igrača u NBA povijesti''' koji je imao prosjek od '''25 poena, 7 skokova i 7 asistencija''' u sezoni (postigao pet puta). ** uključujući Oscara Robertsona (postigao šest puta), [[John Havlicek|Johna Havliceka]] (postigao dva puta), [[Larry Bird|Larryja Birda]] i Michaela Jordana. * '''jedan od tri igrača u NBA povijesti''' koji je imao prosjek od '''30 poena, 7 skokova i 7 asistencija''' u sezoni. ** uključujući Oscara Robertsona (postigao pet puta) i Michaela Jordana. * '''jedan od četiri igrača u NBA povijesti''' koji je imao prosjek od '''31 poen, 7 skokova i 6 asistencija''' u sezoni. ** uključujući Oscara Robertsona (postigao dva puta), [[Jerry West|Jerryja Westa]] i Michaela Jordana. * '''jedan od dva igrača u NBA povijesti''' koji je imao prosjek od '''27 poena, 6 skokova i 6 asistencija''' u šest sezona za redom. ** iza Oscara Robertsona koji je to postigao osam puta za redom. * '''jedan od dva igrača''' koji je postigao '''2000 poena, 500 skokova i 500 asistencija''' u šest sezona. ** iza Oscara Robertsona koji je to postigao šest puta. * '''jedan od četiri igrača u NBA povijesti''' koji je imao prosjek od '''25 poena, 5 skokova i 5 asistencija''' za vrijeme karijere. ** uključujući Oscara Robertsona, Jerryja Westa i Michaela Jordana. * '''jedini igrač u NBA povijesti''' koji je imao prosjek od '''26 poena, 6 skokova i 6 asistencija''' za vrijeme karijere. * '''jedini igrač u NBA povijesti''' koji je postigao '''2000 poena, 500 skokova, 500 asistencija i 100 ukradenih lopti''' u četiri sezone za redom. * '''jedan od tri igrača u NBA povijesti''' koji je imao prosjek od '''30 poena, 10 skokova i 7 asistencija''' u doigravanju. ** uključujući Oscara Robertsona i Larryja Birda. * '''jedan od tri igrača u NBA povijesti''' koji je ostvario triple-double u prvom doigravanju. ** uključujući [[Johnny McCarthy|Johnnyja McCarthyja]] i [[Magic Johnson|Magica Johnsona]]. * '''jedan od dva igrača u NBA povijesti''' koji je osvojio nagradu '''NBA igrač mjeseca''' četiri puta za redom u dvije sezone. ** izjednačen s [[Kevin Garnett|Kevinom Garnettom]] koji je to isto postigao u sezoni 2003./2004. * '''jedan od četiri igrača u NBA povijesti''' koji je predvodio svoju momčad u svim kategorijama (poeni, skokovi, asistencije, blokade i ukradene lopte) u sezoni 2008./09. ** uključujući [[Dave Cowens|Davea Cowensa]] (1977./78.), [[Scottie Pippen|Scottija Pippena]] (1994./95.) i Kevina Garnetta (2002./03.). * '''prvi igrač u NBA povijesti koji je osvojio 2.5 milijuna glasova na NBA All-Star u tri sezone. * '''prvi igrač u NBA povijesti koji je postigao 40 poena u prvoj utakmici doigravanja''' s 41 poenom na utakmici protiv Washington Wizardsa, 28. travnja 2006. godine. * '''prvi igrač na poziciji niskog krila koji je u NBA povijesti imao prosjek od 8.0 asistencija po utakmici (2009./2010.). * '''drugi igrač ikada''' koji je postigao 20 poena u prvoj utakmici doigravanja (19 godina). ** iza [[Kareem Abdul-Jabbar]]ovih 27 poena. * '''najviše za redom postignutih poena u doigravanju''' s 25 poena protiv Detroit Pistonsa, 31. svibnja 2007. godine. === Rekordi kao najmlađi igrač === [[Datoteka:Lebron james 2008z.jpg|thumb|desno|200px|LeBron James 2008. godine.]] * najmlađi igrač izabran kao broj jedan na NBA Draftu (18 godina) * najmlađi igrač proglašen novakom godine (19 godina) * najmlađi igrač koji je ostvario triple-double (20 godina i 20 dana) ** ostvario 27 poena, 11 skokova i 10 asistencija, 19. siječnja 2005. na utakmici protiv [[Portland Trail Blazers]]a. * najmlađi igrač koji je ostvario triple-double u doigravanjima. (21 godina i 113 dana) ** ostvario 32 poena, 11 skokova i 11 asistencija, 22. travnja 2006. na utakmici protiv [[Washington Wizards]]a. * najmlađi igrač koji je postigao 30 poena u utakmici (18 godina, 334 dana) ** ostvario 33 poena, 29. studenog 2003. na utakmici protiv [[Memphis Grizzlies]]a. * najmlađi igrač koji je postigao 40 poena u utakmici (19 godina, 88 dana) ** ostvario 41 poen, 27. ožujka 2004. na utakmici protiv [[Brooklyn Nets|New Jersey Netsa]]. * najmlađi igrač koji je postigao 2000 poena u sezoni (2004./05.) * najmlađi igrač sa prosjekom većim od 30 poena po utakmici. * najmlađi igrač koji je izabran u All-NBA petoricu (2004./05.) * najmlađi igrač koji je izabran u All-NBA prvu petoricu (21 godina, 138 dana) * najmlađi igrač koji je proglašen najkorisnijim igračem All-Star utakmice (21 godina, 55 dana) * najmlađi igrač koji je predvodio ligu na All-Star glasovanjima (22 godine, 26 dana) * najmlađi igrač koji je postigao 2000 poena u sedam sezona za redom (26 godina) * najmlađi igrač s postignutih '''19000 poena'''. == Izvori == === Napomene === {{Izvori|2}} === Citirana literatura === * {{eng icon}} {{Cite book|ref=|last=Morgan|first=David Lee|editor=|title=LeBron James : The Rise of a Star|url=https://archive.org/details/lebronjamesriseo00morg|chapter=|publisher=Gray & Co|location=Cleveland, Ohio|date=2003.|isbn=1886228744}} * {{eng icon}} {{Cite book|ref=|last=Jones|first=Ryan|editor=|title=King James : Believe The Hype : The LeBron James Story|url=https://archive.org/details/kingjames00ryan|chapter=|publisher=St. Martin's Press|location=New York City, New York|date=2005.|isbn=0312349920}} * {{eng icon}} {{Cite book|ref=|last=Pluto|first=Terry|editor=|title=The Franchise : Lebron James and the Remaking of the Cleveland Cavaliers|url=https://archive.org/details/franchiselebronj0000plut|chapter=|publisher=Gray & Co|location=Cleveland, Ohio|date=2007.|isbn=1598510282}} * {{eng icon}} {{Cite book|ref=|last=Freedman|first=Lew|editor=|title=LeBron James : A Biography|url=https://archive.org/details/lebronjamesbiogr0000free|chapter=|publisher=Greenwood Press|location=Westport, Connecticut|date=2008.|isbn=9780313343612}} == Vanjske veze == {{Commonscat|LeBron James}} {{Wikicitat|LeBron James}} === Službene stranice === * [http://www.lebronjames.com/ Službena stranica] * [https://twitter.com/#!/kingjames LeBron James] na [[Twitter]]u === Profili === * [http://www.nba.com/playerfile/lebron_james/ LeBron James - NBA] * [http://www.basketball-reference.com/players/j/jamesle01.html LeBron James - Basketball Reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120508074500/http://www.basketball-reference.com/players/j/jamesle01.html |date=2012-05-08 }} * [http://espn.go.com/nba/player/_/id/1966/lebron-james LeBron James - ESPN] * [http://www.scout.com/a.z?s=143&p=8&c=1&nid=832795 LeBron James - Scout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611060914/http://www.scout.com/a.z?s=143&p=8&c=1&nid=832795 |date=2013-06-11 }} * [http://rivals.yahoo.com/ncaa/basketball/recruiting/player-LeBron-James-4019 LeBron James - Yahoo! Rivals] * [https://web.archive.org/web/20120617154340/http://nbadraft.net/players/lebron-james LeBron James - NBA Draft] * [http://www.draftexpress.com/profile/LeBron-James-2967/ LeBron James - Draft Express] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119214608/http://www.draftexpress.com/profile/LeBron-James-2967/ |date=2017-11-19 }} * [http://www.imdb.com/name/nm1429908/ LeBron James - Internet Movie Database] {{Redoslijed| |prethodnik = [[Yao Ming]] |gl_članak_funkcija = Prvi izbor [[NBA draft]]a <br />[[NBA draft 2003.]] |nasljednik = [[Dwight Howard]] }} {{NBA draft 2003.}} {{Prvi izbori NBA drafta}} {{NBA Novak godine}} {{Najkorisniji igrači NBA All-Star utakmice}} {{Najbolji strijelci NBA}} {{Najbolji asistenti NBA lige}} {{Najkorisniji igrači NBA}} {{NBA finale MVP}} {{Sastav SAD košarkaši 2004 OI}} {{Sastav SAD košarka 2006 SP}} {{Sastav SAD košarka 2007 FIBA Prvenstvo Amerika}} {{Sastav SAD košarkaši 2008 OI}} {{Sastav SAD košarkaši 2012 OI}} {{NBA75}} {{Građanska nagrada J. Walter Kennedy}} {{USA Basketball sportaš godine}} {{Sportaš godine Sports Illustrateda}} {{Sportaš godine Associated Pressa}} {{Nagrada ESPY za sportaša godine}} {{Authority control}} {{Lifetime|1984||James, LeBron}} [[Kategorija:Američki košarkaši]] [[Kategorija:Košarkaši Cleveland Cavaliersa]] [[Kategorija:Košarkaši Miami Heata]] [[Kategorija:Košarkaši Los Angeles Lakersa]] [[Kategorija:Niska krila]] [[Kategorija:Krilni centri]] [[Kategorija:NBA prvaci (igrači)]] [[Kategorija:Američki olimpijci]] [[Kategorija:Košarkaši na Ljetnim olimpijskim igrama 2004.]] [[Kategorija:Košarkaši na Ljetnim olimpijskim igrama 2008.‎]] [[Kategorija:Košarkaši na Ljetnim olimpijskim igrama 2016.]] [[Kategorija:Olimpijski pobjednici u košarci (igrači)]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki filmski producenti]] [[Kategorija:Američki televizijski producenti]] [[Kategorija:Američki muzički producenti]] [[Kategorija:Košarkaši na Ljetnim olimpijskim igrama 2024.]] [[Kategorija:Košarkaši Philadelphia 76ersa]] krt2dbnzu01h7zwqx1v73xh7shplci3 0 163406 42716359 42538386 2026-11-05T03:37:33Z ~2026-58780-31 408547 42716359 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|drugu osobu|Ratko Mitrović (višeznačna odrednica)}} {{Heroj M |didaskalija=RATKO MITROVIĆ |slika=Nh mitrovic ratko.jpg |opis_slike=''Ratko Mitrović u oslobođenom Čačku oktobra 1941.'' |datum rođenja=[[27. maj]] [[1913]]. |mesto rođenja=[[Čačak]] |država rođenja={{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] |datum smrti=[[11. decembar]] [[1941]]. ('''28''' god.) |mesto smrti=[[Čačak]] |država smrti={{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |profesija=student [[Pravo|prava]] |KPJ=[[1939]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=[[politički komesar]]<br />[[Čačanski partizanski odred|Čačanskog NOP odreda]] |narodni heroj=[[25. septembar|25. septembra]] [[1944]]. }} '''Ratko Mitrović''' ([[1913]] – [[1941]]) je bio [[politički komesar]] [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]] koji je tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] godine držao vatrene govore protiv okupatora. Posle [[Prva neprijateljska ofanziva|prve neprijateljske ofanzive]], [[četnici]] su na prevaru uhvatili Ratka Mitrovića i predali ga Nemcima. Dana 11. decembra 1941. godine on je obešen na trgu u Čačku – na istom stubu pored kojeg je govorio.<ref>Vladimir Dedijer: DNEVNIK, prva knjiga. Beograd 1945. (dostupno na https://www.znaci.org/00003/491.htm)</ref> Ratko Mitrović je proglašen za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] 25. septembra 1944. godine. == Biografija == [[Datoteka:Ratko Mitrović u oslobođenom Čačku 1941.jpg|minijatura|Ratko Mitrović govori na zboru u [[Borbe za Čačak 1941.|oslobođenom Čačku]], oktobra 1941.]] [[Datoteka:Ratko Mitrović Čačak 1941.jpg|minijatura|Politički komesar Čačanskog odreda Ratko Mitrović govori na trgu u oslobođenom Čačku oktobra 1941. pred partizanskim jedinicama uoči njihovog polaska na front kod Kraljeva.]] [[Datoteka:Obešen Ratko Mitrović.jpg|minijatura|Četnici su Ratka Mitrovića uhvatili posle sloma ustanka i predali Nemcima. Dana 11. decembra 1941. godine obešen je na trgu u Čačku — na istom stubu pored kojeg je držao govore protiv okupatora.]] Rođen je [[27. maj]]a [[1913]]. u [[Čačak|Čačku]], gde je i završio osnovnu školu i gimnaziju. Još kao gimnazijalac prišao je naprednom radničkom pokretu. Bio je angažovan kao sekretar sportskog društva „[[FK Borac Čačak|Borac]]“ i kao član radničkog kulturno-umetničkog društva „[[Kosta Abrašević|Abrašević]]“, a angažovao se i u [[Ujedinjeni radnički sindikati Jugoslavije|Ujedinjenim radničkim sindikatima]]. Na [[Beogradski univerzitet|Beogradskom univerzitetu]] studirao je [[Pravo|prava]] i bio veoma aktivan u raznim [[demonstracija]]ma i [[manifestacija]]ma kako na fakultetu, tako i van njega, zbog čega je više puta hapšen. U članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] primljen je [[1939]]. godine. U vreme okupacije [[Kraljevina Jugoslavije|Kraljevine Jugoslavije]] [[1941]]. godine, Ratko Mitrović je bio sekretar Okružnog komiteta KPJ za Čačak i jedan je od organizatora ustanka u tom kraju, pa je u cilju toga krajem maja i početkom juna održao Okružnu konferenciju Partije. Po odluci Okružnog komiteta KPJ za Čačak, [[12. jul]]a [[1941]], na [[Stjenik]]u, na planini [[Jelica (planina)|Jelici]], postao je [[politički komesar]] tada formiranog [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]] „[[Dragiša Mišović|Dr Dragiša Mišović]]“. Odred je izvršio više akcija koje su podrazumevale [[diverzija|diverzije]] i borbene zadatke, da bi na kraju i oslobodio [[Čačak]] i uspostavio oko njega slobodnu teritoriju. Nakon oslobođenja [[Guča|Guče]], [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]], Čačka i drugih mesta, Mitrović je imao organizatorske zadatke kao što je uspostavljanje narodne vlasti i omasovljenje odreda koji je s ostalim odredima nastojao da oslobodi [[Kraljevo]]. Naročito se istakao [[7. novembra]] [[1941]], kada su [[JVuO|četnici]] [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] pokušali da preotmu [[Čačak]] od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. Mitrović je, s Trnavskim i Ljubićkim partizanskim bataljonom i četom gradske milicije, osujetio četnike u toj nameri i oni su morali da se povuku prema [[Ravna gora (planina)|Ravnoj gori]]. U [[Prva neprijateljska ofanziva|Prvoj neprijateljskoj ofanzivi]] nemačka 113. pešadijska divizija je uspela da dođe u Čačak i ponovo ga okupirala [[28. novembra]] [[1941]]. godine. Zbog brzine dejstva ove divizije, neki delovi [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]] nisu uspeli da se povuku, već su ostali u gradu. Glavnina odreda se [[Partizanske jedinice u Sandžaku 1941.|povukla prema Sandžaku]]. Ratko Mitrović je bio među onima koji su ostali u opkoljenom gradu. [[Četnici]] su ga uhvatili [[8. decembra]] [[1941]]. godine u selu [[Ježevica|Ježevici]], kod Čačka i predali [[Treći rajh|Nemcima]]. Obešen je [[11. decembra]] [[1941]]. godine na čačanskoj pijaci, sa koje su često, odjekivale njegove reči upućene borcima i narodu: ''"Doći će dan kada ćemo mrskog okupatora isterati iz naše zemlje! Doći će dan pobede, drugovi, dan kada ćemo vedra čela moći svakome u oči da pogledamo, dan kada će nam celo napredno čovečanstvo reći: hvala, pokazali ste kako se treba boriti za slobodu!".'' Odlukom [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva]] [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), a na predlog Vrhovnog komandanta [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], progašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] [[25. septembar|25. septembra]] [[1944]]. godine. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Mala enciklopedija prosveta]]''', Beograd 1959. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Borbe za Čačak 1941.]] {{Narodni heroji-Zapadna Srbija2}} {{DEFAULTSORT:Mitrović, Ratko}} [[Kategorija:Rođeni 1913.]] [[Kategorija:Umrli 1941.]] [[Kategorija:Biografije, Čačak]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] e8ouv0goiblqyk757zjv790oh1ejquq 0 166009 42716392 42605856 2026-11-05T05:01:37Z ~2026-58780-31 408547 42716392 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=MILAN BLAGOJEVIĆ |slika=Milan Blagojević Španac.jpg |opis slike=Milan Blagojević |datum rođenja=[[14. 10.|14. oktobar]] [[1905]]. |mesto rođenja=[[Natalinci]], kod [[Topla|Topole]] |država rođenja=<br />{{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] |datum smrti=[[28. 10.|28]]/[[29. 10.|29. oktobar]] [[1941]]. |mesto smrti=[[Požega (Srbija)|Užička Požega]] |država smrti=<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |profesija=metalski radnik |KPJ=[[1928]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[9. 5.|9. maja]] [[1945]]. }} '''Milan Blagojević Španac''' ([[1905]] — [[1941]]), [[španski borci|učesnik španskog građanskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], komandant [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[14. 10.|14. oktobra]] [[1905]]. godine u selu [[Natalinci]] kod [[Topola|Topole]]. Posle završetka osnovne škole izučio je metalski zanat. Između dva svetska rata isticao se u borbi za interese radničke klase, učestvujući u organizovanju radničkih štrajkova, protiv [[Šestojanuarska diktatura|Šestojanuarske diktature]] i eksploatacije radnika. Član [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] postao je [[1928]]. godine. Po odluci KPJ [[1935]]. godine, bio je upućen u [[Sovjetski Savez]], a [[1937]]. godine našao se među prvima u [[Internacionalne brigade|Internacionalnim brigadama]] na bojištima [[Španija|Španije]]. U ovom [[Španski građanski rat|ratu]] nekoliko puta je ranjavan, a stekao je i čin [[poručnik]]a španske republikanske vojske. Posle poraza španske republike, prešao je u [[Francuska|Francusku]], a zatim se prebacio u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], gde je ilegalno živeo u [[Beograd]]u do [[Aprilski rat|okupacije]] [[1941]]. godine. === Narodnooslobodilačka borba === Dan posle [[operacija Barbarossa|napada]] [[Treći rajh|Nemačke]] na [[Sovjetski Savez]], napustio je svoj ilegalni stan u Beogradu i otišao u [[Šumadija|Šumadiju]], gde se aktivno uključuje u pripreme za ustanak. Blagojević je bio jedan od najaktivnijih organizatora partizanskih jedinica u Šumadiji. Pri formiranju [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]], [[1. 7.|1. jula]] [[1941]]. godine, postao je njegov prvi komandant. Ovaj odred je pod njegovom komandom vrlo brzo oslobodio veći deo Šumadije, izuzev [[Kragujevac|Kragujevca]], [[Topola|Topole]] i [[Aranđelovac|Aranđelovca]]. Odred je vodio borbe s [[Nemci]]ma i njihovim kvislinzima kod Topole, na [[Rudnik]]u, na prilazima Kragujevcu, u selima Jankovcu i Baničini. Prvi šumadijski odred je, za oko tri meseca borbe pod njegovom komandom, razbio okupatorsko-kvislinšku vlast u Šumadiji i izbacio iz stroja oko pet stotina neprijateljskih vojnika. Noću između [[28. 10.|28.]] i [[29. 10.|29. oktobra]] [[1941]]. godine, kad se vraćao iz [[Užice|Užica]], na putu za Šumadiju, uhvatili su ga [[četnici]] [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]], silom izvukli iz voza u [[Požega (Srbija)|Užičkoj Požegi]] i posle tri dana mučenja ubili u selu [[Glumač]].{{sfn|Narodni heroji 1|1982|p=83}} Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je [[9. 5.|9. maja]] [[1945]]. godine. == Suđenje Mihailoviću == Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] četničkom vođu [[Dragoljub Mihailović|Dragoljubu Mihailoviću]] je, između ostalog, stavljeno na teret ubistvo čuvenog komandanta Prvog šumadiskog partizanskog odreda Milana Blagojevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> :Pretsednik: A da li vam je ostalo u sećanju ko je izvršio ubistvo pokojnog Milana Blagojevića? :Optuženi Mihailović: Znam da je okrivljavan Vučko Ignjatović. On je okrivljavan za to, ali da li je on izvršio to je trebalo da se istragom utvrdi. :Pretsednik: A ko je okrivljavao Vučka Ignjatovića? :Optuženi: Partizani su okrivljavali Ignjatovića za to. :Pretsednik: Jeste li preduzeli nešto protiv Ignjatovića? :Optuženi: Sigurno. Tražio sam da se ispita prvo šta je bilo. :Pretsednik: A kakvi su rezultati bili? :Optuženi: Ne znam. == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik NOR|1949}}|title=[[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda]], tom -{II}-, knjiga -{I}- — Bilten Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije 1941—1945.|year=1949|publisher=Vojno-istorijski institut Jugoslovenske armije|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=58734343}} * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik heroja|1957}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Zbornik narodnih heroja Jugoslavije]]|year=1957|publisher=Omladina|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50964999}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 1|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{I}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=48700167}} == Izvori == {{Izvori}} {{Lifetime|1905|1941|Blagojević, Milan}} [[Kategorija:Biografije, Topola]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] t2bckkw9ilgonm7acs8a6dc6phfdge2 0 166034 42716358 42468528 2026-11-05T03:28:36Z ~2026-58780-31 408547 42716358 wikitext text/x-wiki [[File:Slovenski četniki.jpg|thumb|Grupa plavogardista pod komandom majora Karla Novaka (Kraljeva vojska u otadžbini), u leto 1943.]] '''Slovenski četnici''' su bili [[Slovenci|slovenski]] pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], koji su djelovali u [[Drugi svjetski rat|drugom svjetskom ratu]]. Tijekom ratnih godina [[1941.]]-[[1945.]] u Sloveniji su protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizana]] ratovale postrojbe [[Bela Garda (Slovenija)|Bele Garde]], [[Slovensko domobranstvo|slovenski domobrani]] i slovenski četnici koji su često nazivani '''Plava garda''', "plavogardejci", iako sebe nisu nazivali tim terminom. To je bio dio poražene [[Kraljevska jugoslavenska vojska|vojske Kraljevine Jugoslavije]] (VKJ) koji su djelovali po uputama izbjegle vlade u [[London]]u i bili potčinjeni generalu [[Dragoljub (Draža) Mihailović|Draži Mihailoviću]]. Cilj je bio očuvati monarhiju i ideja Jugoslavije, uz potporu [[Saveznici|zapadnih saveznika]]. Zapovjednik slovenskih četnika bio je [[pukovnik]] [[Jaka Avšič]]. Kada je pukovnik Avšič sredinom 1941. prešao u partizane, zapovjednik slovenskih četnika je postao četnički [[vojvoda]] [[Karl Novak]], koji je kasnije unaprijeđen u čin [[potpukovnik]]a. U opširnom izvještaju koji je jula 1943. poslala [[Jovanka Krištof]], obavještajka Draže Mihailovića u Sloveniji i bliska suradnica Karla Novaka, navodi se kako je došlo do imenovanja slovenskih četnika: {{izdvojeni citat|Koncem dec. 42 g. napravila je b.g. [Bela garda — prim.] sa Talijanima veliko hapšenje u Ljubljani. Među uhapšenicima bio je velik broj nacionalista. S tim je pojačano ogorčenje prema b.g. Ta hapšenja je vodio Dr Šmajd, koji je bio šef zatvora... Pošto su mnogi znali da sarađujemo sa klerikalima, to je samo štetilo našem pokretu. Tvrdili su da je Kolben [major Karl Novak — prim.] komandant bele garde i izdao naređenje za hapšenje. Naročito su to iskoristili komunisti u propagandi. Četnike su kasnije prozvali plava garda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 181, strana 858.</ref>}} [[1943.]] godine Novak je otišao u Italiju kao predstavnik generala Mihailovića za vezu sa zapadnim saveznicima. Plava garda tokom cijelog rata nije uspjela da okupi više od 300 četnika, koji su bili najprije pod talijanskom, a potom pod komandom njemačkih štabova i ustanova.<ref>B. Latas, Plava garda — četnici DM u Sloveniji, Vojnoistorijski glasnik: VIG, 3/1983.</ref> Uglavnom su djelovali kao [[doušnik|doušnici]] i [[diverzija|diverzanti]]. == Svedočenje o kolaboraciji slovenačkih četnika == Vodeća ličnost slovenačkog kvislinštva divizijski general [[Leon Rupnik|Leon Rupnik – Lev]] (tokom 1942/1943. bio je gradonačelnik [[Ljubljana|Ljubljane]] i šef uprave Ljubljanske provincije pod italijanskom okupacijom; nakon njemačkog anektiranja Slovenije, general Rupnik je bio glavni inspektor i zapovjednik [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] od marta 1944. sve do kraja rata), u iskazu pred Vojnim sudom u Ljubljani, avgusta 1946. godine, svjedočio je o kolaboraciji »Plave garde« pod komandom pukovnika Karla Novaka s okupatorima: {{izdvojeni citat|Talijanski general Gambara mi je augusta 1943. pričao da Talijani toleriraju Plavu gardu, da je ona pod njihovom kontrolom te da je oni opskrbljuju. Plava garda je samo mali četnički odred generala Mihailovića. Zapovjednik Plave garde major Novak kasnije je sarađivao s Nijemcima, a njegova nasljednika, pukovnika [Ivana — prim.] [[Ivan Prezelj|Prezelja]], susrio sam nekoliko puta kod generala [[Erwin Rösener|Rösener]]a.<ref>[https://freeweb.t-2.net/Vojastvo/K06-plava-garda.html Martin Kranjc: Plava garda] <br/> ({{jez-sl|"Italijanski general Gambara mi je avgusta 1943 povedal, da Italijani tolerirajo plavo gardo, da je pod njihovim nadzorom, da jo oskrbuje. Plava garda je samo majhen četniški odred generala Mihailovića. Poveljnik plave garde major Novak je pozneje sodeloval z Nemci, pa tudi njegovega naslednika polkovnika Prezlja sem nekajkrat srečal pri generalu Rösenerju."}})</ref>|General [[Leon Rupnik]]}} == Literatura == * Pavle Borštnik, ''Pozabljena zgodba slovenske nacionalne ilegale'', Ljubljana, 1998 * Katja Zupanič, ''Četništvo na Štajerskem'', diplomska naloga, Maribor, 2000 * Marijan F. Kranjc in Slobodan Kljakić, ''Plava garda – poveljnikovo zaupno poročilo'', Pro-Andy, Maribor, 2006 * Slobodan Kljakić i Marijan F. Kranjc, ''Slovenački četnici'', Filip Višnjić, Beograd, 2006 * Metod M. Milač, ''Resistance, imprisonment & forced labor : a slovene student in World War II''˝,New York : P. Lang, 2002 * Metod M. Milač, ''Kdo solze naše posuši : doživetja slovenskega dijaka med drugo svetovno vojno'', Prevalje, Kulturno društvo Mohorjan, Celje, Mohorjeva družba, 2003 {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] <references /> [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] fzmz5y0n77fvs0ezg0fsi6z03gxmbxq 42716372 42716358 2026-11-05T04:05:44Z Vipz 151311 42716372 wikitext text/x-wiki [[File:Slovenski četniki.jpg|thumb|Grupa plavogardista pod komandom majora Karla Novaka (Kraljeva vojska u otadžbini), u leto 1943.]] '''Slovenski četnici''' su bili [[Slovenci|slovenski]] pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], koji su djelovali u [[Drugi svjetski rat|drugom svjetskom ratu]]. Tijekom ratnih godina [[1941.]]-[[1945.]] u Sloveniji su protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizana]] ratovale postrojbe [[Bela Garda (Slovenija)|Bele Garde]], [[Slovensko domobranstvo|slovenski domobrani]] i slovenski četnici koji su često nazivani '''Plava garda''', "plavogardejci", iako sebe nisu nazivali tim terminom. To je bio dio poražene [[Kraljevska jugoslavenska vojska|vojske Kraljevine Jugoslavije]] (VKJ) koji su djelovali po uputama izbjegle vlade u [[London]]u i bili potčinjeni generalu [[Dragoljub (Draža) Mihailović|Draži Mihailoviću]]. Cilj je bio očuvati monarhiju i ideja Jugoslavije, uz potporu [[Saveznici|zapadnih saveznika]]. Zapovjednik slovenskih četnika bio je [[pukovnik]] [[Jaka Avšič]]. Kada je pukovnik Avšič sredinom 1941. prešao u partizane, zapovjednik slovenskih četnika je postao četnički [[vojvoda]] [[Karl Novak]], koji je kasnije unaprijeđen u čin [[potpukovnik]]a. U opširnom izvještaju koji je jula 1943. poslala [[Jovanka Krištof]], obavještajka Draže Mihailovića u Sloveniji i bliska suradnica Karla Novaka, navodi se kako je došlo do imenovanja slovenskih četnika: {{izdvojeni citat|Koncem dec. 42 g. napravila je b.g. [Bela garda — prim.] sa Talijanima veliko hapšenje u Ljubljani. Među uhapšenicima bio je velik broj nacionalista. S tim je pojačano ogorčenje prema b.g. Ta hapšenja je vodio Dr Šmajd, koji je bio šef zatvora... Pošto su mnogi znali da sarađujemo sa klerikalima, to je samo štetilo našem pokretu. Tvrdili su da je Kolben [major Karl Novak — prim.] komandant bele garde i izdao naređenje za hapšenje. Naročito su to iskoristili komunisti u propagandi. Četnike su kasnije prozvali plava garda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 181, strana 858.</ref>}} [[1943.]] godine Novak je otišao u Italiju kao predstavnik generala Mihailovića za vezu sa zapadnim saveznicima. Plava garda tokom cijelog rata nije uspjela da okupi više od 300 četnika, koji su bili najprije pod talijanskom, a potom pod komandom njemačkih štabova i ustanova.<ref>B. Latas, Plava garda — četnici DM u Sloveniji, Vojnoistorijski glasnik: VIG, 3/1983.</ref> Uglavnom su djelovali kao [[doušnik|doušnici]] i [[diverzija|diverzanti]]. == Svedočenje o kolaboraciji slovenačkih četnika == Vodeća ličnost slovenačkog kvislinštva divizijski general [[Leon Rupnik|Leon Rupnik – Lev]] (tokom 1942/1943. bio je gradonačelnik [[Ljubljana|Ljubljane]] i šef uprave Ljubljanske provincije pod italijanskom okupacijom; nakon njemačkog anektiranja Slovenije, general Rupnik je bio glavni inspektor i zapovjednik [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] od marta 1944. sve do kraja rata), u iskazu pred Vojnim sudom u Ljubljani, avgusta 1946. godine, svjedočio je o kolaboraciji »Plave garde« pod komandom pukovnika Karla Novaka s okupatorima: {{izdvojeni citat|Talijanski general Gambara mi je augusta 1943. pričao da Talijani toleriraju Plavu gardu, da je ona pod njihovom kontrolom te da je oni opskrbljuju. Plava garda je samo mali četnički odred generala Mihailovića. Zapovjednik Plave garde major Novak kasnije je sarađivao s Nijemcima, a njegova nasljednika, pukovnika [Ivana — prim.] [[Ivan Prezelj|Prezelja]], susrio sam nekoliko puta kod generala [[Erwin Rösener|Rösener]]a.<ref>[https://freeweb.t-2.net/Vojastvo/K06-plava-garda.html Martin Kranjc: Plava garda] <br/> ({{jez-sl|"Italijanski general Gambara mi je avgusta 1943 povedal, da Italijani tolerirajo plavo gardo, da je pod njihovim nadzorom, da jo oskrbuje. Plava garda je samo majhen četniški odred generala Mihailovića. Poveljnik plave garde major Novak je pozneje sodeloval z Nemci, pa tudi njegovega naslednika polkovnika Prezlja sem nekajkrat srečal pri generalu Rösenerju."}})</ref>|General [[Leon Rupnik]]}} == Literatura == {{refbegin}} * Pavle Borštnik, ''Pozabljena zgodba slovenske nacionalne ilegale'', Ljubljana, 1998 * Katja Zupanič, ''Četništvo na Štajerskem'', diplomska naloga, Maribor, 2000 * Marijan F. Kranjc in Slobodan Kljakić, ''Plava garda – poveljnikovo zaupno poročilo'', Pro-Andy, Maribor, 2006 * Slobodan Kljakić i Marijan F. Kranjc, ''Slovenački četnici'', Filip Višnjić, Beograd, 2006 * Metod M. Milač, ''Resistance, imprisonment & forced labor : a slovene student in World War II''˝,New York : P. Lang, 2002 * Metod M. Milač, ''Kdo solze naše posuši : doživetja slovenskega dijaka med drugo svetovno vojno'', Prevalje, Kulturno društvo Mohorjan, Celje, Mohorjeva družba, 2003 {{refend}} == Izvori == {{izvori}} {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] 0410i2qyms154oysumsntr6bietk1jk 0 177249 42716394 42675815 2026-11-05T05:04:50Z ~2026-58780-31 408547 42716394 wikitext text/x-wiki {{Narodni heroj M |slika=[[Datoteka:Stajnberger Drago.jpg|150px]] |didaskalija=Drago Štajnberger-Adolf |datum rođenja={{birth date|1916|2|15|df=y}} |mesto rođenja=[[Zagreb]], [[Austro-Ugarska|Austra-Ugarska Monarhija]] |datum smrti={{death date and age|1942|3|3|1916|2|15|df=y}} |mesto smrti= Balinka Peć, [[Lika]], [[Kraljevina Jugoslavija]] |profesija=radnik<ref name="jj">Jaša Romano, 1980, str. 491</ref> |član KPJ od=[[1938]]. |za narodnog heroja proglašen=[[27. 7.]] [[1953]]. }} '''Drago Štajnberger-Adolf''' ([[Zagreb]], [[15. 2.]] [[1916]] – Balinka Peć, 3. 3. [[1942]]), [[Jugoslaveni|jugoslavenski]] [[Komunistička partija Jugoslavije|komunist]], [[Narodni heroj Jugoslavije]], učesnik [[španski borci|španskog građanskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] (NOB). == Biografija == Drago Štajnberger zvani Adolf je rođen 15. 2. 1916 godine u Zagrebu, u [[Židovi u Hrvatskoj|židovskoj]] porodici Mavra Štajnbergera.<ref name="jj"/> Veoma rano je pristupio revolucionarnom omladinskom pokretu, a ubrzo je postao i član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Kao SKOJ-evac, neumorno je vodio svoje drugove u štrajkove, demonstracije i druge akcije protiv bespravlja i eksploatacije. Svojim radom isticao se u mnogim akcijama zagrebačke radničke klase protiv režima [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. U [[Španija|Španiju]] odlazi, kao dobrovoljac, za vreme [[Španski građanski rat|građanskog rata]] i uključuje se u redove internacionalnih brigada. Isticao se kao veoma hrabar i snalažljiv borac. Godine [[1938]] primljen je, u [[Španija|Španiji]], u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Posle završetka rata u Španiji, s nizom drugih [[španski borac|jugoslovenskih boraca]] nalazio se u koncentracionim logorima u [[Francuska|Francuskoj]]. Kasnije je s grupom jugoslovena otišao na prisilni rad u [[Nemačka|Nemačku]], odakle je sredinom [[jul]]a [[1941]] godine, uspeo da pobegne i prebacio se u okupiranu Kraljevinu Jugoslaviju.<ref name="jj"/><ref name="dk">{{Cite web|title=Štajnberger Drago Adolf|url=http://www.deseti-korpus.com/index.php?option=com_content&view=article&id=259:tajnberger-drago-adolf-&catid=49:narodni-heroji&Itemid=139|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Deseti korpus "Zagrebački" NOV i POJ|format=|work=|pages=|year=|access-date=10. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192243/http://deseti-korpus.com/index.php?option=com_content&view=article&id=259:tajnberger-drago-adolf-&catid=49:narodni-heroji&Itemid=139|archive-date=2016-03-03|quote=}}</ref> Po dolasku u Kraljevinu Jugoslaviju, vrlo kratko je boravio u Zagrebu, a onda se prebacio na oslobođenu teritoriju [[Kordun]]a. Učestvovao je u organizovanju prvih [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih]] jedinica u [[Perjasica|Perjasici]], Kestenjcu, [[Veljun]]u, [[Klokoč (Vojnić)|Kloloću]] i [[Velika Kladuša|Kladuši]]. Najviše se zadržao u odredu u Šljivnjaku. Isticao se u borbama kao hrabar borac. Među partizanima i narodom [[Kordun]]a bio je poznat pod imenom Adolf. Početkom [[1942]] godine, [[Italijani]] su pokušali da pomoću [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|četnika]], razbiju jedinstvo među partizanskim jedinicama na [[Kordun]]u. [[Mart]]a 1942, jedan vod 3. čete Trećeg bataljona Drugog kordunaškog partizanskog odreda prišao je četnicima, pa su [[3. 4.]] Treću četu na prevaru razoružali. U Trećoj četi se nalazio Drago kao politički komesar Treće čete, komandant odreda [[Robert Domani]], politički komesar Trećeg bataljona [[Branko Latas]], komandir Treće čete [[Stevo Čuturilo]]. Sve su ih četnici iste noći pobili. Da se ne bi pronašla njihova tela, bacili su ih u jamu Balinka, duboku 380 metara, u [[Lička Jesenica|Ličkoj Jesenici]].<ref name="jj"/><ref name="dk"/> Ukazom [[Spisak šefova države Jugoslavije|predsednika]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[27. 7.]] [[1953]] godine, proglašen je za Narodnog heroja.<ref name="jj"/><ref name="dk"/> Godine [[1966]], jedna [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] (''[[Wales|Velška]]'') speleološka ekipa tj. bračni par Webley je pronašao četiri nepotpuna kostura Drage, Domanija, Latasa i Čuturila.<ref name="eg">Eva Grlić, 1997, str. 60</ref> Njihovi ostaci su sahranjeni u zajedničkoj grobnici u Plaškom.<ref name="dk"/> == Reference == <small>'''Napomena:''' Ovaj tekst ili jedan njegov dio preuzet je s mrežnih stranica [http://www.deseti-korpus.com/index.php?option=com_content&view=article&id=259:tajnberger-drago-adolf-&catid=49:narodni-heroji&Itemid=139 Deseti korpus "Zagrebački" NOV i POJ (Štajnberger Drago Adolf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192243/http://deseti-korpus.com/index.php?option=com_content&view=article&id=259:tajnberger-drago-adolf-&catid=49:narodni-heroji&Itemid=139 |date=2016-03-03 }}. Vidi [[Wikipedia:Dozvole za objavljivanje]] ([[Wikipedia:Dozvole za objavljivanje/Deseti korpus]]).</small><noinclude> {{reflist}} == Literatura == {{Portal NOB}} * {{Cite book|last=Romano|first=Jaša|title=Jevreji Jugoslavije 1941-1945: žrtve genocida i učesnici narodnooslobodilačkog rata|year=1980|publisher=Jevrejski Istorijski Muzej, Saveza jevrejskih opština Jugoslavije|location=Beograd|isbn=|ref=harv}} * {{Cite book|last=Grlić|first=Eva|title=Sjećanja|year=1997|publisher=Durieux|location=Zagreb|isbn=953-188-078-6|ref=harv}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. {{Lifetime|1916|1942|Štajnberger, Drago}} [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]] [[Kategorija:Austrougarski Jevreji]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] o2ylaw936thux949cux2v23zfkus72p 0 182897 42716370 42347989 2026-11-05T04:00:27Z ~2026-58780-31 408547 42716370 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Gata |regija = [[Dalmacija]] |županija = [[Splitsko-dalmatinska županija]] |općina = [[Omiš]] |mikroregija = |najgrad = |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.464 |z. dužina = 16.705 |brojstan = 596 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 21253 Gata |pozbroj = +385 (0)21 |autooznaka = ST |slika = |slika_opis = }} '''Gata''' su [[selo]] u koje se smjestilo ispod planine [[Mosor]], 25 kilometara istočno od [[Split]]a. Nalaze se u sastavu grada [[Omiš]]a ([[Splitsko-dalmatinska županija]]). == Geografija == Nalaze se u [[Poljica (kraj)|Poljicima]]. == Historija == Dijelom su prostora povijesne [[Poljička Republika|Poljičke Republike]]. Teško su stradala u [[četnici|četničkom]] [[pokolj u Gatima|krvavom pohodu]] [[1. 10.|1. listopada]] [[1942]]., kada su Rokvićevi četnici pobili mnoštvo seljana i spalili selo. == Stanovništvo == Imaju oko 600 stanovnika, a sastoje se od sljedećih zaseoka: Podgrac, Gomila, Pocelje, Čovići i Kuvačići. U Gatima žive Hrvati [[katoličanstvo|katolici]]. {{Mrva-naselje hr}} {{commonscat|Gata}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] [[Kategorija:Omiš]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] dl2bptjtlmsjjde86bmqpuw7wntfgwu 0 183729 42716377 42178988 2026-11-05T04:24:32Z ~2026-58780-31 408547 42716377 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Tito i Atherton.jpg|thumb|Partizanski komandant Tito i britanski oficir Terence Atherton u Foči 1942.]] Major '''Terence Atherton''' (izgovor: ''Terens Aterton''; rođen [[1903]].) je bio član britanske [[Misija Hidra|misije Hidra]] kod partizana u okupiranoj Jugoslaviji, kojeg su [[1942]]. godine ubili [[četnici]]. == Predratna biografija == Aterton je radio u [[Beograd]]u deset godina pre rata kao slobodni [[novinar]], a kasnije kao odgovorni urednik lista ''South Slav Herald'' (Južnoslovenski glasnik). Bio je oženjen jednom Muslimankom iz [[Sarajevo|Sarajeva]]. == Drugi svetski rat u Jugoslaviji == {{main|Misija Hidra}} Nakon bekstva ispred Nemaca iz Jugoslavije, prijavio se kao dobrovoljac britanskoj ''S. O. E.'' ''([[Special Operations Executive]])''. Bio je ratni dopisnik "[[Daily Mail]]"-a.<ref name="specialforcesroh.com">[http://www.specialforcesroh.com/roll-3584.html SOE > Roll Of Honour > Atherton, Arthur Terence]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Datoteka:HMS Thorn.jpg|thumb|Britanska podmornica [[HMS Thorn]] kojom je stigla Atertonova [[misija Hidra]].]] Britanska misija, koju su činili Terence Atherton, Patrick O'Donovan i Radoje Nedeljković, je podmornicom stigla u okupiranu Jugoslaviju da uhvati kontakt sa borcima otpora. Nakon dolaska u [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođenu Foču]], misija "Hidra" nije uspela da uspostavi radio-kontakt sa bazom u [[Kairo|Kairu]], usled kvara na uređajima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_87.htm</ref> Po četničkoj verziji, bili su u partizanskom zarobljeništvu.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_84.htm</ref> U [[Foča|Foči]] su članovi misije stupili u kontakt sa generalom kraljevske jugoslovenske vojske [[Ljubo Novaković|Ljubom Novakovićem]]. Nakon toga, britanska misija je iznenadno napustila partizane u Foči [[15. 4.|15. aprila]], zajedno sa generalom Novakovićem, bez ikakve najave. [[16. 4.|16. aprila]], [[Josip Broz Tito|Tito]] je poslao poruku [[Milovan Đilas|Đilasu]], delegatu Vrhovnog štaba pri Glavnom štabu za Crnu Goru i Boku: {{izdvojeni citat|Engleski gosti pripremili su nam veliko iznenađenje. Ove noći nestali su bez traga sva trojica, zajedno sa starom lopužom generalom Novakovićem i još par civilnih lica. Ja sve mislim da su oni krenuli ili prema Sandžaku ili prema Crnoj Gori, iako je ona stara generalska lopuža ostavila u svom stanu jedno pismo u kome nam preti sa nekih 5.000 bosanskih Srba. Preduzmite sve i sa vaše strane da ih zadržite ako se pojave na vašoj teritoriji.<ref>Titovo pismo Đilasu, delegatu Vrhovnog štaba pri Glavnom štabu za Crnu Goru i Boku, Zbornik NOR, Tom 2, knjiga 2</ref>|[[Josip Broz Tito|Tito]]}} [[Datoteka:Foča partizani 1942.jpg|minijatura|U [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođenoj Foči]] 6. aprila 1942: [[Ivan Lola Ribar]] (u sredini u belom kaputu), desno od njega: [[Aleksandar Ranković]], [[Ivan Milutinović]], drug [[Tito]] i Terens Aterton.]] Po prelasku na teritoriju pod kontrolom [[četnik]]a, general [[Ljubo Novaković]] je zarobljen i ispitivan kao "saradnik partizana", a Atertonu i Donovanu se gubi svaki trag. [[11. 5.|11. maja]] 1942. major [[Zaharije Ostojić]] najgorim rečima izveštava Dražu Mihailovića o majoru Atertonu, koji je pokušao da ujedini borbu protiv okupatora i tražio pomoć za partizane: {{izdvojeni citat|Juče, 10. maja, došao kapetan Nedeljković, član misije koja se iskrcala 4. februara i bila u partizanskom ropstvu do 15. aprila. Oslobodio je Ljubo Novaković, koji upućuje pokajničko pismo. Engleski major Aterton još gori od [[Duane Hudson|"Marka"]] i tražio pomoć za komuniste, ali nije dobio vezu sa Maltom. On želi da vas vidi i piše pismo. Sada je negde u Bosni. Ima od svoje komande uputstvo da svim silama muti i podržava borbu protiv okupatora bez obzira na gubitke našeg naroda. Politički želi da obrazuje neku šumsku vladu na koju bi on imao uticaj kao Englezi u Londonu na našu vladu tamo. Po svemu želi grobnicu našeg naroda za račun Engleza. Jednom rečju trgovac ljudskih života. [...] Aterton dao komunistima 250.000 lira. Ovome džentlmenu treba sprečiti vršljanje i objasniti da mi nismo Crnci i da ne prodajemo naš narod, već ginemo za njegovo dobro.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_84.htm</ref><ref>Zbornik NOR, Tom 14, knjiga 1</ref>|[[Zaharije Ostojić]]}} Treći član Atertonove misije, kapetan Radoje Nedeljković, je ostao kod četnika. Njega je britanski oficir za vezu kod četnika [[Bil Hadson]] odmah pitao zašto Aterton i O'Donovan nisu sa njim. Nedeljković je odgovorio da su otišli u pravcu Srbije da nađu Dražu Mihailovića. Prema Nedeljkoviću, zadatak majora Atertona je da njegov rejon bude Bosna, Hercegovina i Crna Gora i da sarađuje sa onom stranom koja se bori protiv okupatora, a dobio je izričito naređenje svoje komande da se poveže sa partizanima u Jugoslaviji.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_87.htm Izveštaj kapetana Radoja Nedeljkovića od 26. maja 1942. Draži Mihailoviću o razgovoru sa britanskim oficirima</ref> Hadson je to prokomentarisao: {{izdvojeni citat|Ja znam da stvarno i partizani jedino vode borbu sa Nemcima i Italijanima, dok četnici sarađuju sa okupatorima a da se jedino bore protiv partizana. Dobro je što dolazi još jedan Englez da vidi kakvo je ovde stanje u propaloj Srbiji.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_87.htm Izveštaj kapetana Radoja Nedeljkovića od 26. maja 1942. Draži Mihailoviću o razgovoru sa britanskim oficirima</ref>|[[Bil Hadson]]}} [[30. maj]]a 1942. godine Draži Mihailoviću je stigao telegram iz Londona da pomogne majoru Atertonu i sluša njegove savete: {{izdvojeni citat|Aterton je naš čovek poslat vama u januaru. Pomognite njemu i pazite na njegov savet.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_111.htm</ref>}} == Smrt == Mihailović je [[London]]u javio da su članove britanske grupe ubili partizani. On je ovo izjavio u jednoj poruci, datiranoj [[27. 5.|27. maja]], u trenutku kada su on i britanske vojne vlasti u Kairu imale razloga da veruju da je Aterton bio živ. Na kraju ove poruke Mihailović je obznanio da je on, zbog ovih ubistava, "objavio otvoren rat svim partizanima". Preko inostranih stanica i štampe je objavljeno da su Atertona ubili [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]].<ref name="Saslušanje"/> Ova kampanja dostigla je vrhunac u jednom pismu jugoslovenskog predsednika vlade u Londonu, profesora [[Slobodan Jovanović|Slobodana Jovanovića]], britanskom Ministarstvu inostranih poslova, s datumom od [[31. 7.|31. jula]] [[1942]]. godine, u kome se tvrdi da su, prema jednom izveštaju iz [[Madrid]]a, "Atertona, brata jednog laburističkog pera, ubili partizani, koji su se dokopali njegovog novca namenjenog Mihailoviću". Na podsticaj [[Duane Hudson|Bila Hadsona]], šefa britanske misije u Mihailovićevom štabu, a pod pritiskom Londona, Mihailović je [[20. 6.|20. juna]] naredio zvaničnu istragu o sudbini Atertonove misije, s tim da je sprovede jedan žandarmerijski oficir u njegovoj komandi, kapetan Uzelac. Kratak pregled rezultata ovog istraživanja Hadson je poslao Kairu. Prema ovoj poruci, Aterton i njegova grupa pobegli su iz [[Foča|Foče]] noću [[15. 4.|15. aprila]] "u pratnji četničkog vođe Spasoja Dakića". {{izdvojeni citat|... Aterton i njegov radio-telegrafista O'Donovan napustili su Čelebić 22. aprila i pošli ka selu Tatarovini. Deo puta pratio ih je Dakić. Posle toga niko ih više nije video. Dakić, koji se docnije pojavio u Mihailovićevom štabu sa Atertonovim dvogledom i noseći njegove čizme, verovatno je obojicu ubio, uzevši veliku količinu zlatnih funti koje je Aterton nosio sa sobom.<ref>https://www.znaci.org/00001/5_3.htm F. V. D. Dikin: Bojovna planina (''Embattled Mountain'')</ref>}} Drugi izvori govore da je razlog njegovog ubojstva bila radio komunikacija sa Kairom, koju je Mihajlović zabranjivao navodeći sigurnosne razloge a zapravo spriječavajući komunikaciju sa Kairom u kojoj je Britanski oficir javljao o neaktivnosti četnika. Na posleratnom suđenju generalu [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] je potvrđeno da je majora Atertona ubio Spasoje Dakić: {{izdvojeni citat|Krajem aprila 1942. godine [[Spasoje Dakić]], komandant Mihailovićevog bataljona u Čelebiću, ubio je engleskog majora Terensa Atertona i njegovog radio-telegrafistu i jednog engleskog narednika.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima}} Prema Mihailovićevom iskazu "ubistvo je izvršio [[Ljuba Novaković]], kao intelektualni ubica, a stvarni je, možda, bio Dakić".<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Veruje se da su Terence Atherton i Patrick Donovan ubijeni zbog [[zlato|zlatnih]] poluga koji su nosili.<ref name="specialforcesroh.com"/> == U popularnoj kulturi == {{main|Misija majora Atertona}} Major Terrence Atherton se pojavljuje kao glavni lik jugoslovenske mini-serije ''[[Misija majora Atertona]]'', u režiji [[Sava Mrmak|Save Mrmka]], gde ga je tumačio slovenski glumac [[Majtaž Višnar]]. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Misija Hidra]] * [[Saveznici i Jugoslavija]] == Vanjske veze == * [http://www.specialforcesroh.com/roll-3584.html SOE > Roll Of Honour > Atherton, Arthur Terence]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.znaci.org/00001/11_29.htm Nikola Milovanović, BRITANSKE VOJNE USTANOVE PRUŽAJU POMOĆ IZDAJNICIMA] {{DEFAULTSORT:Atherton, Terence}} [[Kategorija:Umrli 1903.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Britanski vojnici]] [[Kategorija:Saveznici i Drugi svetski rat u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] 4nbd1jvj56gllzrsjkteriel3202obv 0 196882 42716385 42333255 2026-11-05T04:47:28Z ~2026-58780-31 408547 42716385 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba |ime = Franjo Šimić |slika = |opis = |datum rođenja = [[25. 5.|25. svibnja]] [[1900]]. |mjesto rođenja = [[Gospić]], [[Austro-Ugarska]] (danas [[Hrvatska]]) |datum smrti = [[9. 8.|9. kolovoza]] [[1944]]. |mjesto smrti = [[Mostar]], [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], (danas [[Bosna i Hercegovina|BiH]]) |nacionalnost = [[Hrvati|Hrvat]] |puno ime = |nadimak = |supruga = |suprug = |titule = vitez |knjige = |služba = |čin = [[pukovnik]] (KJV)<br />[[general]] (HD) |ratovi = [[Drugi svjetski rat]] |bitke = [[Bitka za Kupres 1942.|Bitka za Kupres]] |vojska = {{ZD|KJUG}} [[Jugoslovenska vojska|Kraljevska jugoslavenska vojska]]<br />{{ZD|NDH}} [[Hrvatsko domobranstvo]] |rod = Pješaštvo |jedinice = |zapovijedao = [[Hrvatsko domobranstvo]] |nagrade = [[Vojnički red željeznog trolista|Željezni trolist II. stupnja]] }} '''Franjo Šimić''' ([[25. 5.|25. svibnja]] [[1900]]. - [[9. 8.|9. kolovoza]] [[1944]].), hrvatski ratni zločinac. == Biografija == Franjo Šimić rođen je u blizini Gospića. Završio je Vojnu akademiju u [[Beograd]]u za vrijeme [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. U [[jugoslovenska vojska|jugoslavenskoj kraljevskoj vojsci]] je dobio čin [[pukovnik]]a. Osnutkom [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] priključuje se [[Hrvatsko domobranstvo|Hrvatskom domobranstvu]] i nakon uspješnih borbi s [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]] u Hercegovini dobiva čin zapovijednika 9. pješačke pukovnije i 2. gorskog zdruga od 1941. do 1942. U lipnju 1942. imenovan je Poglavnikovim izvanrednim opunomoćenikom za vojne operacije u područjima oko Plive i Rame i velike župe Lašva-Glaž. Ponovno je zauzeo Šuicu i Tomislavgrad. Iste godine dobiva [[Vojnički red željeznog trolista|Vojnički red željeznog trolista III. stupnja]] zbog zasluga u obrani Kupresa i Bugojna. U studenom 1942. imenovan je zapovjednikom 1. domobranske dobrovoljačke pukovnije, gdje ostaje do lipnja 1944. nakon pljački i pokolja koje su počinili [[četnici]] [[Dobroslav Jevđević|Dobroslava Jevđevića]] izvršili u [[Sovići (Grude, BiH)|Sovićima]] i [[Grude|Grudama]], Šimić je ulužio prosvjed lokalnom talijanskom generalu koji je natjerao Jevđevića da obeća vratiti opljačkane stvari. U čin generala Šimić je promaknut 19. veljače 1944. god. Ubijen je u Mostaru u nepoznatim okolnostima, navodno u četničkoj zasjedi. Posmrtno dobiva Vojnički red željeznog trolista II. stupnja s hrastovim grančicama a time i naslov [[Vitez (titula)|viteza]]. == Literatura == * ''Tko je tko u NDH'' * ''IMOĆANI I IMOTSKA KRAJINA, U VIROVIMA NEVREMENA 1941 – 1945'', [[Krunoslav Zujić|Zujić, Krunoslav]] {{Lifetime|1900|1944|Sšimicć, Franjo}} [[Kategorija:Hrvatski generali]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Biografije, Gospić]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Ustaški zločini u Drugom svjetskom ratu]] 01gg55r3hrs0fu7qlut6szul3um0wu6 0 207573 42716280 42485853 2026-11-04T15:41:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716280 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Yucatan chix crater.jpg|mini|desno|300px|Položaj kratera Chicxulub na poluotoku Yucatan (Meksiko), s promjerom većim od 180 kilometera.<ref>"PIA03379: Shaded Relief with Height as Color, Yucatan Peninsula, Mexico" [http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA03379], work=Shuttle Radar Topography Mission, publisher=NASA, 2010.</ref>]] '''Krater Chicxulub''' je drevni [[udarni krater]], koji se nalazi na [[poluotok]]u [[Yucatán]] ([[Meksiko]]). Nalazi se blizu mjesta Chicxulub, po kojem je i dobio ime. Krater ima [[promjer]] veći od 180 [[metar|km]] i smatra se jednim od najvećih udara [[Nebesko tijelo|nebeskih tijela]] u [[povijest]]i [[Zemlja|Zemlje]]. Smatra se da je udarni [[Asteroidi|asteroid]], koji je stvorio [[krater]], imao promjer najmanje 10 kilometara. Krater Chicxulub je otkrio [[Geofizika|geofizičar]] Glen Penfield, koji je radio na poluotoku Yucatan u potrazi za [[Naftna geologija|nalazištima nafte]] 1970-tih. U početku, Glen Penfield nije bio u mogućnosti da potvrdi da se radi o udarnom krateru, te je bio odustao od daljnje potrage. Dokazi o udaru nabeskih tijela su udarni [[kvarc]], tektit i [[Gravitacija|gravitacijske]] anomalije.<ref>[http://www.zvjezdarnica.com/?akcija=dnm&id=922] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210221010823/https://www.zvjezdarnica.com/znanost/nas-planet/dinosauri-ipak-nastradali-od-asteroida/922 |date=2021-02-21 }} "Dinosauri (ipak!) nastradali od asteroida", Zvjezdarnica.com, 2011.</ref> Kasniji dokazi su potvrdili da se udar dogodio prije otprilike 65 milijuna godina, na kraju [[Geološko razdoblje|geološkog razdoblja]] [[Kreda (geološko razdoblje)|Krede]]. Taj udar [[znanost|znanstvenici]] povezuju s [[Masovna izumiranja|masovnim izumiranjem]] [[Dinosauri|dinosaura]]. U maju 2010. grupa od 41 znastvenika je nakon 20 godina rada objavila da jedino uvjerljivo objašnjenje za izumiranje dinosaura je katastrofa nastala nakon udara golemog asteroida Chicxulub. Znanstvenici su, u tekstu objavljenom u [[časopis]]u Science Journalu, odbacili druge [[teorija|teorije]], kao masovne [[Vulkanska erupcija|vulkanske erupcije]], nakon provjere podataka dobivenih u 20 godina [[Paleontologija|paleontološkog]], [[Geokemija|geokemijskog]], [[Klimatologija|klimatskog]], [[Geofizika|geofizičkog]] i [[Sedimentologija|sedimentološkog]] istraživanja o događaju koji je označio kraj dinosaura.<ref>Schulte Peter, Alegret Laia, Arenillas Ignacio Arz, Jose A., Barton Penny J., Bown Paul R., Bralower Timothy J., Christeson Gail L., Claeys Philippe, Cockell Charles S., Collins Gareth S., Deutsch Alexander, Goldin Tamara J., Goto Kazuhisa, Grajales-Nishimura José M., Grieve Richard A. F., Gulick Sean P. S., Johnson Kirk R., Kiessling Wolfgang, Koeberl Christian, Kring David A., MacLeod Kenneth G., Matsui Takafumi, Melosh Jay, Montanari Alessandro, Morgan Joanna V., Neal Clive R., Nichols Douglas J., Norris Richard D., Pierazzo Elisabetta, Ravizza Greg, Rebolledo-Vieyra Mario, Uwe Reimold Wolf, Robin Eric, Salge Tobias, Speijer Robert P., Sweet Arthur R., Urrutia-Fucugauchi Jaime, Vajda Vivi, Whalen Michael T., Willumsen Pi S.: "The Chicxulub Asteroid Impact and Mass Extinction at the Cretaceous- Paleogene Boundary", journal = Science, 2010. [http://www.index.hr/vijesti/clanak/znanstvenici-potvrdili-dinosaure-ubio-veliki-asteroid/479195.aspx] "Znanstvenici potvrdili: dinosaure ubili meteori", Index.hr, 2011.</ref> == Udar asteroida == Prvi udar [[asteroidi|asteroida]] uzrokovao je velike [[požar]]e, [[potres]]e, ogromna klizišta koja su proizvela [[cunami]]je. Udar je uzrokovao globalnu [[Zima|zimu]] koju su uspjeli preživjeti samo rijetki [[Poikilotermija|hladnokrvni organizmi]]. Znanstvenici su istraživanjem potvrdili da je jedinstveni sloj krhotina po sastavu povezan sa stijenama koje se mogu naći oko područja sudara. Potvrdili su i da je velika količina [[Minerali|minerala]] koji nastaju kad stijene nešto udari pri velikoj brzini prisutna u stijenama diljem svijeta.<ref>[http://astro.fdst.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:udarni-krateri&catid=38:sunev-sustav&Itemid=62]{{Dead link|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} "Udarni krateri", Astronomska sekcija - Fizikalno društvo Split, 2010.</ref> Konkurentska teorija tvrdi da je izumiranje dinosaura uzrokovano serijom supererupcija vulkana na području [[Indija|Indije]], koje su trajale oko 1,5 milijuna godina. Te su erupcije stvorile preko milijun kubičnih kilometara [[Lava|lave]], za koju se smatralo da je pridonijela hlađenju atmosfere i globalnim [[Kisela kiša|kiselim kišama]]. Znanstvenici su zaključili da te [[Vulkanska erupcija|erupcije]] nisu bile dovoljno značajne da bi uzrokovale [[Masovna izumiranja|masovno izumiranje]] [[Dinosauri|dinosaura]].<ref>[http://www.korzo.net/izdvojeno/Nova-teorija-o-izumiranju-dinosaura.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717065422/http://www.korzo.net/izdvojeno/Nova-teorija-o-izumiranju-dinosaura.html|date=2011-07-17}} "Nova teorija o izumiranju dinosaura", Korzo.net, 2011.</ref> == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Chicxulub crater}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Geografija Meksika]] [[Kategorija:Meksički zaljev]] [[Kategorija:Udarni krateri|Chicxulub]] [[Kategorija:Planetologija]] [[Kategorija:Dinosauri]] 3qzhui7wbwukpu42eb02usg847kqvuf 0 211357 42716320 42706209 2026-11-04T19:32:58Z Zavičajac 76707 42716320 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:394 baul-singers-sml.jpg|mini|Pjevanje [[Bauli|Baula]], [[Bangladeš]]]] '''Popis nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji''' čini [[UNESCO]]-va [[nematerijalna svjetska baština]] država [[Azija|Azije]] i [[Oceanija|Oceanije]], prema abecednom redu i godini upisa. === [[Lista nematerijalne svjetske baštine u arapskim zemljama Azije]] === === {{flag|Afganistan}} === * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. - [[Proslava sunca i topline života]] * 2024. - [[Rubab]] * 2024. - [[Novruz]] * 2025. - [[Behzadov stil minijaturne umetnosti]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/afghanistan-AF UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Afganistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Australija}}<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/australia-AU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Australiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === === {{flag|Bahrein}} === * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Fjiri]] * 2022. - [[Datulja]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Bisht]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bahrain-BH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Bahrein - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|BAN}} === * 2013. - [[Baulske pjesme]] * 2016. - [[Mangal Shobhajatra]] * 2017. - [[Shital Pati]] * 2023. - [[Jamdani]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bangladesh-BD UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Bangladešu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Brunej}} === * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/brunei-darussalam-BN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Bruneju - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|BUT}} === * 2008. - [[Ples s maskama]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bhutan-BT UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Butanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[Datoteka:The Rustavi Choir performs Gurian songs.JPG|mini|[[Gruzijsko polifonijsko pjevanje]]]] === {{flagcountry|FIL}} === * 2008. - [[Darangen]] * 2008. - [[Hudhud]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]] * 2019. - [[Buklog]] * 2021. - [[Škola živih tradicija]] * 2023. - [[Pina]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/philippines-PH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Filipinima - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|IND}} === [[Datoteka:An Ramlila Actor In The Role of Ravana.jpg|mini|Izvedba epa [[Ramajana]], [[Ramlila]], [[Indija]]]] * 2008. - [[Ramlila]] * 2008. - [[Vede]] * 2008. - [[Kutijatam]] * 2009. - [[Raman]] * 2010. - [[Mudijetu]] * 2010. - [[Kalbelia]] * 2010. - [[Chhau]] * 2012. - [[Ladakh]] * 2013. - [[Sankirtana]] * 2014. - [[Pomagala od kositra i bakra]] * 2016. - [[Joga]] * 2017. - [[Kumb mela]] * 2021. - [[Durga Puja]] * 2021. - [[Garba]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/india-IN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Indiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[Datoteka:COLLECTIE TROPENMUSEUM Portret van Si Boendri voor een wand met een collectie krissen en klewangs Atjeh TMnr 60022756.jpg|mini|Kolekcija [[kris]]ova na fotografiji iz [[Indonezija|Indonezije]] iz 1893. god.]] === {{flagcountry|INDN}} === * 2008. - [[Vajang]] * 2008. - [[Kris]] * 2009. - [[Batik]] * 2010. - [[Angklung]] * 2011. - [[Saman]] * 2012. - [[Noken]] * 2015. - [[Balijski ples]] * 2017. - [[Pinisi]] * 2019. - [[Pencak Silat]] * 2020. - [[Pantun]] * 2021. - [[Gamelan]] * 2023. - [[Jamu]] * 2024. - [[Reog Ponorogo]] * 2024. - [[Balafon i kolingtan]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/indonesia-ID UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Indoneziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[File:Karbala 2017 (6).jpg|mini|Iračko gostoprimstvo - Karbala 2017.]] === {{flag|Irak}} === * 2008. - [[Makam]] * 2016. - [[Kidr Elias]] * 2019. - [[Iračko gostoprimstvo]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Al-Naoor]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2023. - [[Al Mudhif]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Novruz]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]] * 2025. - [Al-Muhaibis]] * 2025. - [[Bisht]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iraq-IQ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Iraku - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|IRN}} === * 2009. - [[Radif]] * 2009. - [[Novruz]] * 2010. - [[Bakšijska muzika]] * 2010. - [[Pahlevani]] i [[Zurhanei]] * 2010. - [[Tazīje]] * 2010. - [[Vezenje tepiha u Farsu]] * 2010. - [[Vezenje tepiha u Kašanu]] * 2011. - [[Naqali]] * 2011. - [[Izgradnja i jedrenje lendž brodovima]] * 2012. - [[Kališujanski rituali]] * 2016. - [[Lavaš]] * 2017. - [[Kamancha]] * 2017. - [[Chogān]] * 2019. - [[Dotār]] * 2020. - [[Minijaturna umjetnost]] * 2020. - [[Hodočašće u manastir Svetog Apostola Tadeja]] * 2020. - [[Očuvanje kaligrafije u Iranu]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. - [[Proslava sunca i topline života]] * 2022. - [[Ručna umjetnost u turkmenskom stilu]] * 2022. - [[Oud]] * 2022. - [[Iftar]] * 2023. - [[Tezhib]] * 2023. - [[Sadeh]] * 2024. - [[Mehregan]] * 2024. - [[Rubab]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iran-islamic-republic-of-IR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Iranu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[Datoteka:Kabuki Doll Muikamachi Hyuga Honjo 2009.JPG|mini|[[Kabuki]] kazalište, [[Japan]]]] [[Datoteka:Woman playing traditional Ainu instrument.jpg|mini|[[Ainu]] glazbenica na sjeveru [[Japan]]a]] === {{flagcountry|JAP}} === * 2008. - [[Kabuki]] * 2008. - [[Bunraku]] * 2008. - [[Nogaku]] * 2009. - [[Ainu|Tradicionalna igra Ainu naroda]] * 2009. - [[Daimokutate]] * 2009. - [[Dainihido Bugaku]] * 2009. - [[Žetvena molitva u Akiu]] * 2009. - [[Hajahine Kagura]] * 2009. - [[Oku-noto no Aenokoto]] * 2009. - [[Ojija-čijimi, Ekigo-jofu]] * 2009. - [[Gagaku]] * 2010. - [[Yuki-tsumugi]] * 2010. - [[Kumiodori]] * 2011. - [[Sada šin noh]] * 2011. - [[Presađivanje riže u Mibu]] * 2012. - [[Nachi no Dengaku]] * 2013. - [[Vahoku]] * 2014. - [[Vahi]] * 2016. - [[Jama Hoko Jatai]] * 2018. - [[Raiho-shin]] * 2020. - [[Očuvanje drvene arhitekture u Japanu]] * 2022. - [[Furju-odor]] * 2024. - [[Sake sa koji kalupom u Japanu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/japan-JP UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Japanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|JEM}} === * 2008. – [[Pjesma Sana]] * 2021. – [[Arapska kaligrafija]] * 2022. – [[Datulja]] * 2023. – [[Graviranje|Graviranje na metalu]] * 2024. – [[Hena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/yemen-YE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Jemenu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|JOR}} === * 2008. - [[Petra|Kulturni prostor Beduina u Petri i Wadi Rum]] * 2088. - [[As-Samer in Jordan]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Al-masnaf]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Stablo Al-Mihrass]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]] * 2025. - [[Bisht]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/jordan-JO UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Jordanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.septembar 2026.]</ref> [[Datoteka:Petra via delle facciate HPIM3588.JPG|mini|[[Beduini]] u [[Petra|Petri]], [[Jordan]]]] [[File:Muhammad ibn Pir Ahmad al-shahir bi-Ibn Arghun al-Shirazi - Text Page with Dedication to the Ottoman Sultan Selim I - Walters W5912A - Full Page.jpg|mini|Arapska kaligrafija]] === {{flag|Južna Koreja}} === [[Datoteka:Korean Royal Ancestral Ritual Music-Jongmyo Jeryeak-01.jpg|mini|Izvedba ceremonije [[Jongmyo Jerye]] u [[Jongmyo]]u]] * 2008. - [[Gangneung Danoje]] * 2008. - [[Pansori]] * 2008. - [[Jongmyo ritual]] * 2009. - [[Yeongsanjae]] * 2009. - [[Namsadang Nori]] * 2009. - [[Jeju Chilmeoridang Yeongdeunggut]] * 2009. - [[Ganggangsullae]] * 2009. - [[Keojongmu]] * 2010. - [[Sokolarstvo]] * 2010. - [[Daemokjang]] * 2010. - [[Gagok]] * 2011. - [[Jultagi|hodanje preko užeta]], * 2011. - [[Taekyeon]] * 2011. - [[Tkanje Mosi]] * 2012. - [[Arirang]] * 2013. - [[Kimjang]] * 2014. - [[Nongak]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]] * 2016. - [[Jeju haenyeo]] * 2018. - [[Ssirum]] * 2020. - [[Jeondeunghoe]] * 2022. - [[Talchum]] * 2022. - [[Džang kultura]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/republic-of-korea-KR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Južnoj Koreji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KMB}} === [[Datoteka:Blessing Dance 7.jpg|mini|[[Kambodžanski kraljevski balet]]]] * 2008. - [[Kambodžanski kraljevski balet]] * 2008. - [[Kmerski teatar sjena]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]] * 2016. - [[Čapei dang veng]] * 2018. - [[Lon Kol Vat Svay Andet]] * 2022. - [[Kun Lbokator]] * 2022. - [[Krama]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cambodia-KH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kambodži - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KAT}} === * 2015. - [[Medžlis]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Datulja]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Bisht]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadua]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/qatar-QA UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kataru - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KAZ}} === * 2014. - [[Jurta|Jurta]] * 2014. - [[Dombra kuj]] * 2015. - [[Ajtiš]] * 2016. - [[Lavaš]] * 2016. - [[Kureši]] * 2017. - [[Asik]] * 2018. - [[Proljetni obredi uzgajivača konja]] * 2018. - [[Dede Korkut Kitabı]] * 2020. - [[Togizqumalak]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Orteke]] * 2024. - [[Novruz]] * 2024. - [[Betashar]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kazakhstan-KZ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kazahstanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KIN}} === [[Datoteka:Kunqu Mudanting Scene.jpg|mini|[[Kunku opera]], [[Kina]]]] [[Datoteka:Calligrapher Yiheyuan.jpg|mini|[[Kineska kaligrafija]]]] [[File:Acupuncture, figure showing points for application of needles Wellcome M0014704.jpg|mini|Akupunktura, prikaz tačaka]] * 2008. - [[Urtiin Duu]] * 2008. - [[Uyghur Muqam]] * 2008. - [[Gukuin]] * 2008. - [[Kunku]] * 2009. - [[Jueju]] * 2009. - [[Ksian]] * 2009. - [[Xuan papir]] * 2009. - [[Pečenje okamina]] * 2009. - [[Mazu]] * 2009. - [[Festival zmajevskog broda]] * 2009. - [[Nanjing Junjin]] * 2009. - [[Kineski pečat]] * 2009. - [[Svilarstvo u Kini]] * 2009. - [[Regong]] * 2009. - [[Nanyin]] * 2009. - [[Khoomei]] * 2009. - [[Manas]] * 2009. - [[Huaer]] * 2009. - [[Velika pjesma etničke skupine Dong]] * 2009. - [[Gesar]] * 2009. - [[Farmerski ples kineskih Koreanaca]] * 2009. - [[Kineska arhitektura od drveta]] * 2009. - [[Kineska umjetnost rezanja papira]] * 2009. - [[Kineska kaligrafija]] * 2009. - [[Kineski drvorez]] * 2009. - [[Li tkanina]] * 2009. - [[Kineska tradicionalna lučna mostogradnja]] * 2009. - [[Qiang]] * 2010. - [[Meshrep]] * 2010. - [[Kineska džunka]] * 2010. - [[Kinesko tiskanje pomičnim drvenim slovima]] * 2010. - [[Akupunktura]] * 2010. - [[Pekinška opera]] * 2011. - [[Hezhen Yimakan]] * 2011. - [[Kinesko kazalište sjenki]] * 2013. - [[Zhusuan]] * 2016. - [[Dvadeset četiri solarna pojma]] * 2018. - [[Sova rigpe]] * 2020. - [[Taijikuan]] * 2020. - [[Ong kun]] * 2022. - [[Prerada čaja u Kini]] * 2024. - [[Kineski drveni lučni mostovi]] * 2024. - [[Kiang]] * 2024. - [[Li tehnika tekstila]] * 2024. - [[Proljetni festival u Kini]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/china-CN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kini - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Kirgistan}} === * 2008. - [[Akini]] * 2012. - [[Kirgistanski tepisi]], umješnost proizvodnje kirgiških vezenih tepiha * 2013. - [[Kirgistanska epska trilogija]] * 2014. - [[Jurta]] * 2015. - [[Aitiš]] * 2016. - [[Lavaš]] * 2017. - [[Kok boru]] * 2019. - [[Al kalpak]] * 2020. - [[Toguz Korgul]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2021. - [[Nomadske igre]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2023. - [[Eleček]] * 2023. - [[Porodiljska njega]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kyrgyzstan-KG UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kirgistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|Kuvajt}} === * 2020. - [[Al Sadu]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Al Sadu edukativni program]] * 2022. - [[Datulja]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Divanija]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadua]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kuwait-KW UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kuvajtu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[File:Khenesarong.jpg|mini|Sviranje na [[ken]]]] === {{flag|Laos}} === * 2017. - [[Ken]] * 2023. - [[Naga]] * 2024. - [[Fonelamvonglao]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lao-people-s-democratic-republic-LA UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Laosu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|LBN}} === * 2014. - [[Al Zadžal]] * 2014. - [[Arapska kaligrafija]] * 2014. - [[Al Manuke]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lebanon-LB UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Libanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[File:Arabic coffee on a session.jpg|mini|Svečano pripremanje arapske kafe]] === {{flagcountry|MALE}} === * 2008. - [[Mak Jong]] * 2018. - [[Dondang Sayang]] * 2019. - [[Silat]] * 2020. - [[Pantun]] * 2020. - [[Ong Čun]] * 2021. - [[Songket]] * 2023. - [[Mek Mulung]] * 2024. - [[Kultura doručka u Maleziji]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/malaysia-MY UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Maleziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Mikronezija}} === * 2021. - [[Karolinska navigacija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/micronesia-federated-states-of-FM UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Mikroneziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|MNG}} === * 2008. - [[Urtiin Du]] * 2008. - [[Morin khur]] * 2009. - [[Tsuur]] * 2009. - [[Mongol Tuli]] * 2009. - [[Mongol Bijelge]] * 2010. - [[Sokolarstvo]] * 2010. - [[Khemei]] * 2010. - [[Nadam]] * 2011. - [[Limbe]] * 2013. - [[Mongolska kaligrafija]] * 2013. - [[Mongol ger]] * 2015. - [[Ritual navođenja deva]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mongolia-MN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Mongoliji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Novi Zeland}}<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/new-zealand-NZ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Novom Zelandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === === {{flagcountry|OMA}} === * 2010. - [[Al barah]] * 2012. - [[Al azi]] * 2012. - [[Al-Taghrooda]] * 2014. - [[Al Ajala]] * 2015. - [[Al Razfa]] * 2015. - [[Medžlis]] * 2018. - [[Konj i kamila Ardhah]] * 2020. - [[Deva|Trke kamila]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Alheda]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Al kanjar]] * 2023. - [[Hares]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Brod za obuku jedara]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/oman-OM UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Omanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|PAL}} === * 2008. - [[Hikaye]] * 2021. - [[Palestinski vez]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2023. - [[Dabkeh]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Nabulsi]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/state-of-palestine-PS UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Palestini - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Papua Nova Gvineja}}<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/papua-new-guinea-PG UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Papui Novoj Gvineji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === === {{flagcountry|RUS}} === Vidi [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Evropi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/russian-federation-RU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Rusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> === {{flagcountry|SAU}} === * 2015. - [[Alardah Alnadždija]] * 2015. - [[Medžlis]] * 2016. - [[Almezmar]] * 2017. - [[Al kat Al Asiri]] * 2020. - [[Al Sadua]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Alheda]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Kavlani kafa]] * 2023. – [[Graviranje|Graviranje na metalu]] * 2023. - [[Hares]] * 2024. - [[Semsemia]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Taif ruže]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Saudijskoj Arabiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|SIN}} === * 2020. - [[Houker kultura]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/singapore-SG UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Singapuru - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|SIR}} === * 2018. - [[Igra sjenki]] * 2019. - [[Damaska ruža u Al mrahu]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2021. - [[Al-Kudud al-Halabija]] * 2022. - [[Oud]] * 2023. - [[Sirijsko puhanje stakla]] * 2024. - [[Izrada sapuna u Alepu]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/syrian-arab-republic-SY UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Siriji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> * 2025. - [[Bisht]] === {{flagcountry|SJKOR}} === * 2014. - [[Arirang]] * 2015. - [[Kimči]]ja * 2018. - [[Sirum|Tradicionalno korejsko rvanje]] * 2022. - [[Rengmion]] * 2024. - [[Korejski kostim]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/democratic-people-s-republic-of-korea-KP UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Sjevernoj Koreji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Tadžikistan}} === * 2008. - [[Šašmakom muzika]] * 2016. - [[Oši palav]] * 2018. - [[Kakan]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. - [[Tezhib]] * 2023. - [[Sadeh]] * 2023. - [[Izrade atlasa i adraskih tkanina]] * 2024. - [[Mehregan]] * 2024. - [[Rubab]] * 2024. - [[Novruz]] * 2025. - [[Kultura Sumanak kuhinje]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/tajikistan-TJ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Tadžikistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Tajland}} === * 2018. - [[Kon]] * 2019. - [[Nuad tai]] * 2021. - [[Plesni teatar Nora]] * 2023. - [[Songkran]] * 2024. - [[Tomium kung]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/thailand-TH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Tajlandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|TON}} === * 2008. - [[Lakalaka]] === {{flag|Turkmenistan}} === * 2015. - [[Gorogli]]ja * 2017. - [[Kuštdepdi]] * 2019. - [[Turkmenski tepih]] * 2021. - [[Dutar]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. - [[Ručna umjetnost u turkmenskom stilu]] * 2023. - [[Akhal-Teke]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/turkmenistan-TM UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Turkmenistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|TUR}} === Vidi [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Evropi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/trkiye-TR Nematerijalna svjetska baština u Turskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2024.]</ref> === {{flagcountry|UAE}} === * 2011. - [[Al Sadu]] * 2012. - [[Al Tagruda]] * 2014. - [[Al Ajala]] * 2015. - [[Al Razfa]] * 2015. - [[Medžlis]] * 2017. - [[Al Azi]] * 2020. - [[Al Aflaj]] * 2020. - [[Deva|Trke kamila]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Alheda]] * 2022. - [[Al tali]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Hares]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadua]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]] * 2025. - [[Al Ahalla]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Program zaštite za Al Sadu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/united-arab-emirates-AE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u UAE - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|UZB}} === * 2008. - [[Šašmakom]] * 2008. - [[Kulturni prostor distrikta Boysun]] * 2009. - [[Katta Ashula]] * 2014. - [[Askiya]] * 2016. - [[Palov]] * 2017. - [[Margilan]] * 2019. - [[Korazm]] * 2020. - [[Minijaturna umjetnost]] * 2021. - [[Bakši]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. - [[Iftar]] * 2023. - [[Tezhib]] * 2023. - [[Umjetnosz keramike u Uzbekistanu]] * 2023. - [[Rubab]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/uzbekistan-UZ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Uzbekistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|VAN}} === [[Datoteka:Sand drawing, Vanuatu.jpg|mini|[[Vanuatu]] crtež u pijesku]] * 2008. - Crtanje u pijesku naroda [[Vanuatu]] === {{flagcountry|VIJ}} === * 2008. - [[Gong|Gong kulture]] * 2008. - [[Na Nak]] * 2009. - [[Kuan Họ Bac Nin]] * 2009. - [[Ca tru]] * 2010. - [[Gióng]] * 2011. - [[Xoan]] * 2012. - [[Hung kraljevi]] * 2012. - [[Muzika i pjevanje iz južnog Vijetnama]] * 2014. - [[Vi i Giam]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/viet-nam-VN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Vijetnamu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-v reprezentativni popis nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Okeaniji|Oceanija i Azija]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Aziji|Azija i Oceanija]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine]] q9niaunlbw97v0kk4ha3749yhbwdbyk 42716321 42716320 2026-11-04T19:36:52Z Zavičajac 76707 /* {{flagcountry|IRN}} */ 42716321 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:394 baul-singers-sml.jpg|mini|Pjevanje [[Bauli|Baula]], [[Bangladeš]]]] '''Popis nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji''' čini [[UNESCO]]-va [[nematerijalna svjetska baština]] država [[Azija|Azije]] i [[Oceanija|Oceanije]], prema abecednom redu i godini upisa. === [[Lista nematerijalne svjetske baštine u arapskim zemljama Azije]] === === {{flag|Afganistan}} === * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. - [[Proslava sunca i topline života]] * 2024. - [[Rubab]] * 2024. - [[Novruz]] * 2025. - [[Behzadov stil minijaturne umetnosti]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/afghanistan-AF UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Afganistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Australija}}<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/australia-AU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Australiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === === {{flag|Bahrein}} === * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Fjiri]] * 2022. - [[Datulja]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Bisht]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bahrain-BH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Bahrein - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|BAN}} === * 2013. - [[Baulske pjesme]] * 2016. - [[Mangal Shobhajatra]] * 2017. - [[Shital Pati]] * 2023. - [[Jamdani]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bangladesh-BD UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Bangladešu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Brunej}} === * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/brunei-darussalam-BN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Bruneju - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|BUT}} === * 2008. - [[Ples s maskama]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bhutan-BT UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Butanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[Datoteka:The Rustavi Choir performs Gurian songs.JPG|mini|[[Gruzijsko polifonijsko pjevanje]]]] === {{flagcountry|FIL}} === * 2008. - [[Darangen]] * 2008. - [[Hudhud]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]] * 2019. - [[Buklog]] * 2021. - [[Škola živih tradicija]] * 2023. - [[Pina]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/philippines-PH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Filipinima - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|IND}} === [[Datoteka:An Ramlila Actor In The Role of Ravana.jpg|mini|Izvedba epa [[Ramajana]], [[Ramlila]], [[Indija]]]] * 2008. - [[Ramlila]] * 2008. - [[Vede]] * 2008. - [[Kutijatam]] * 2009. - [[Raman]] * 2010. - [[Mudijetu]] * 2010. - [[Kalbelia]] * 2010. - [[Chhau]] * 2012. - [[Ladakh]] * 2013. - [[Sankirtana]] * 2014. - [[Pomagala od kositra i bakra]] * 2016. - [[Joga]] * 2017. - [[Kumb mela]] * 2021. - [[Durga Puja]] * 2021. - [[Garba]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/india-IN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Indiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[Datoteka:COLLECTIE TROPENMUSEUM Portret van Si Boendri voor een wand met een collectie krissen en klewangs Atjeh TMnr 60022756.jpg|mini|Kolekcija [[kris]]ova na fotografiji iz [[Indonezija|Indonezije]] iz 1893. god.]] === {{flagcountry|INDN}} === * 2008. - [[Vajang]] * 2008. - [[Kris]] * 2009. - [[Batik]] * 2010. - [[Angklung]] * 2011. - [[Saman]] * 2012. - [[Noken]] * 2015. - [[Balijski ples]] * 2017. - [[Pinisi]] * 2019. - [[Pencak Silat]] * 2020. - [[Pantun]] * 2021. - [[Gamelan]] * 2023. - [[Jamu]] * 2024. - [[Reog Ponorogo]] * 2024. - [[Balafon i kolingtan]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/indonesia-ID UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Indoneziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[File:Karbala 2017 (6).jpg|mini|Iračko gostoprimstvo - Karbala 2017.]] === {{flag|Irak}} === * 2008. - [[Makam]] * 2016. - [[Kidr Elias]] * 2019. - [[Iračko gostoprimstvo]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Al-Naoor]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2023. - [[Al Mudhif]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Novruz]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]] * 2025. - [Al-Muhaibis]] * 2025. - [[Bisht]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iraq-IQ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Iraku - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|IRN}} === * 2009. - [[Radif]] * 2009. - [[Novruz]] * 2010. - [[Bakšijska muzika]] * 2010. - [[Pahlevani]] i [[Zurhanei]] * 2010. - [[Tazīje]] * 2010. - [[Vezenje tepiha u Farsu]] * 2010. - [[Vezenje tepiha u Kašanu]] * 2011. - [[Naqali]] * 2011. - [[Izgradnja i jedrenje lendž brodovima]] * 2012. - [[Kališujanski rituali]] * 2016. - [[Lavaš]] * 2017. - [[Kamancha]] * 2017. - [[Chogān]] * 2019. - [[Dotār]] * 2020. - [[Minijaturna umjetnost]] * 2020. - [[Samostan svetog Tadeja|Hodočašće u manastir Svetog Apostola Tadeja]] * 2020. - [[Očuvanje kaligrafije u Iranu]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. - [[Proslava sunca i topline života]] * 2022. - [[Ručna umjetnost u turkmenskom stilu]] * 2022. - [[Oud]] * 2022. - [[Iftar]] * 2023. - [[Tezhib]] * 2023. - [[Sadeh]] * 2024. - [[Mehregan]] * 2024. - [[Rubab]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iran-islamic-republic-of-IR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Iranu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[Datoteka:Kabuki Doll Muikamachi Hyuga Honjo 2009.JPG|mini|[[Kabuki]] kazalište, [[Japan]]]] [[Datoteka:Woman playing traditional Ainu instrument.jpg|mini|[[Ainu]] glazbenica na sjeveru [[Japan]]a]] === {{flagcountry|JAP}} === * 2008. - [[Kabuki]] * 2008. - [[Bunraku]] * 2008. - [[Nogaku]] * 2009. - [[Ainu|Tradicionalna igra Ainu naroda]] * 2009. - [[Daimokutate]] * 2009. - [[Dainihido Bugaku]] * 2009. - [[Žetvena molitva u Akiu]] * 2009. - [[Hajahine Kagura]] * 2009. - [[Oku-noto no Aenokoto]] * 2009. - [[Ojija-čijimi, Ekigo-jofu]] * 2009. - [[Gagaku]] * 2010. - [[Yuki-tsumugi]] * 2010. - [[Kumiodori]] * 2011. - [[Sada šin noh]] * 2011. - [[Presađivanje riže u Mibu]] * 2012. - [[Nachi no Dengaku]] * 2013. - [[Vahoku]] * 2014. - [[Vahi]] * 2016. - [[Jama Hoko Jatai]] * 2018. - [[Raiho-shin]] * 2020. - [[Očuvanje drvene arhitekture u Japanu]] * 2022. - [[Furju-odor]] * 2024. - [[Sake sa koji kalupom u Japanu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/japan-JP UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Japanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|JEM}} === * 2008. – [[Pjesma Sana]] * 2021. – [[Arapska kaligrafija]] * 2022. – [[Datulja]] * 2023. – [[Graviranje|Graviranje na metalu]] * 2024. – [[Hena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/yemen-YE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Jemenu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|JOR}} === * 2008. - [[Petra|Kulturni prostor Beduina u Petri i Wadi Rum]] * 2088. - [[As-Samer in Jordan]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Al-masnaf]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Stablo Al-Mihrass]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]] * 2025. - [[Bisht]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/jordan-JO UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Jordanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.septembar 2026.]</ref> [[Datoteka:Petra via delle facciate HPIM3588.JPG|mini|[[Beduini]] u [[Petra|Petri]], [[Jordan]]]] [[File:Muhammad ibn Pir Ahmad al-shahir bi-Ibn Arghun al-Shirazi - Text Page with Dedication to the Ottoman Sultan Selim I - Walters W5912A - Full Page.jpg|mini|Arapska kaligrafija]] === {{flag|Južna Koreja}} === [[Datoteka:Korean Royal Ancestral Ritual Music-Jongmyo Jeryeak-01.jpg|mini|Izvedba ceremonije [[Jongmyo Jerye]] u [[Jongmyo]]u]] * 2008. - [[Gangneung Danoje]] * 2008. - [[Pansori]] * 2008. - [[Jongmyo ritual]] * 2009. - [[Yeongsanjae]] * 2009. - [[Namsadang Nori]] * 2009. - [[Jeju Chilmeoridang Yeongdeunggut]] * 2009. - [[Ganggangsullae]] * 2009. - [[Keojongmu]] * 2010. - [[Sokolarstvo]] * 2010. - [[Daemokjang]] * 2010. - [[Gagok]] * 2011. - [[Jultagi|hodanje preko užeta]], * 2011. - [[Taekyeon]] * 2011. - [[Tkanje Mosi]] * 2012. - [[Arirang]] * 2013. - [[Kimjang]] * 2014. - [[Nongak]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]] * 2016. - [[Jeju haenyeo]] * 2018. - [[Ssirum]] * 2020. - [[Jeondeunghoe]] * 2022. - [[Talchum]] * 2022. - [[Džang kultura]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/republic-of-korea-KR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Južnoj Koreji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KMB}} === [[Datoteka:Blessing Dance 7.jpg|mini|[[Kambodžanski kraljevski balet]]]] * 2008. - [[Kambodžanski kraljevski balet]] * 2008. - [[Kmerski teatar sjena]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]] * 2016. - [[Čapei dang veng]] * 2018. - [[Lon Kol Vat Svay Andet]] * 2022. - [[Kun Lbokator]] * 2022. - [[Krama]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cambodia-KH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kambodži - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KAT}} === * 2015. - [[Medžlis]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Datulja]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Bisht]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadua]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/qatar-QA UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kataru - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KAZ}} === * 2014. - [[Jurta|Jurta]] * 2014. - [[Dombra kuj]] * 2015. - [[Ajtiš]] * 2016. - [[Lavaš]] * 2016. - [[Kureši]] * 2017. - [[Asik]] * 2018. - [[Proljetni obredi uzgajivača konja]] * 2018. - [[Dede Korkut Kitabı]] * 2020. - [[Togizqumalak]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Orteke]] * 2024. - [[Novruz]] * 2024. - [[Betashar]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kazakhstan-KZ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kazahstanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|KIN}} === [[Datoteka:Kunqu Mudanting Scene.jpg|mini|[[Kunku opera]], [[Kina]]]] [[Datoteka:Calligrapher Yiheyuan.jpg|mini|[[Kineska kaligrafija]]]] [[File:Acupuncture, figure showing points for application of needles Wellcome M0014704.jpg|mini|Akupunktura, prikaz tačaka]] * 2008. - [[Urtiin Duu]] * 2008. - [[Uyghur Muqam]] * 2008. - [[Gukuin]] * 2008. - [[Kunku]] * 2009. - [[Jueju]] * 2009. - [[Ksian]] * 2009. - [[Xuan papir]] * 2009. - [[Pečenje okamina]] * 2009. - [[Mazu]] * 2009. - [[Festival zmajevskog broda]] * 2009. - [[Nanjing Junjin]] * 2009. - [[Kineski pečat]] * 2009. - [[Svilarstvo u Kini]] * 2009. - [[Regong]] * 2009. - [[Nanyin]] * 2009. - [[Khoomei]] * 2009. - [[Manas]] * 2009. - [[Huaer]] * 2009. - [[Velika pjesma etničke skupine Dong]] * 2009. - [[Gesar]] * 2009. - [[Farmerski ples kineskih Koreanaca]] * 2009. - [[Kineska arhitektura od drveta]] * 2009. - [[Kineska umjetnost rezanja papira]] * 2009. - [[Kineska kaligrafija]] * 2009. - [[Kineski drvorez]] * 2009. - [[Li tkanina]] * 2009. - [[Kineska tradicionalna lučna mostogradnja]] * 2009. - [[Qiang]] * 2010. - [[Meshrep]] * 2010. - [[Kineska džunka]] * 2010. - [[Kinesko tiskanje pomičnim drvenim slovima]] * 2010. - [[Akupunktura]] * 2010. - [[Pekinška opera]] * 2011. - [[Hezhen Yimakan]] * 2011. - [[Kinesko kazalište sjenki]] * 2013. - [[Zhusuan]] * 2016. - [[Dvadeset četiri solarna pojma]] * 2018. - [[Sova rigpe]] * 2020. - [[Taijikuan]] * 2020. - [[Ong kun]] * 2022. - [[Prerada čaja u Kini]] * 2024. - [[Kineski drveni lučni mostovi]] * 2024. - [[Kiang]] * 2024. - [[Li tehnika tekstila]] * 2024. - [[Proljetni festival u Kini]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/china-CN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kini - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Kirgistan}} === * 2008. - [[Akini]] * 2012. - [[Kirgistanski tepisi]], umješnost proizvodnje kirgiških vezenih tepiha * 2013. - [[Kirgistanska epska trilogija]] * 2014. - [[Jurta]] * 2015. - [[Aitiš]] * 2016. - [[Lavaš]] * 2017. - [[Kok boru]] * 2019. - [[Al kalpak]] * 2020. - [[Toguz Korgul]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2021. - [[Nomadske igre]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2023. - [[Eleček]] * 2023. - [[Porodiljska njega]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kyrgyzstan-KG UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kirgistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|Kuvajt}} === * 2020. - [[Al Sadu]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Al Sadu edukativni program]] * 2022. - [[Datulja]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Divanija]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadua]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kuwait-KW UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Kuvajtu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[File:Khenesarong.jpg|mini|Sviranje na [[ken]]]] === {{flag|Laos}} === * 2017. - [[Ken]] * 2023. - [[Naga]] * 2024. - [[Fonelamvonglao]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lao-people-s-democratic-republic-LA UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Laosu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|LBN}} === * 2014. - [[Al Zadžal]] * 2014. - [[Arapska kaligrafija]] * 2014. - [[Al Manuke]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lebanon-LB UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Libanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> [[File:Arabic coffee on a session.jpg|mini|Svečano pripremanje arapske kafe]] === {{flagcountry|MALE}} === * 2008. - [[Mak Jong]] * 2018. - [[Dondang Sayang]] * 2019. - [[Silat]] * 2020. - [[Pantun]] * 2020. - [[Ong Čun]] * 2021. - [[Songket]] * 2023. - [[Mek Mulung]] * 2024. - [[Kultura doručka u Maleziji]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/malaysia-MY UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Maleziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Mikronezija}} === * 2021. - [[Karolinska navigacija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/micronesia-federated-states-of-FM UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Mikroneziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|MNG}} === * 2008. - [[Urtiin Du]] * 2008. - [[Morin khur]] * 2009. - [[Tsuur]] * 2009. - [[Mongol Tuli]] * 2009. - [[Mongol Bijelge]] * 2010. - [[Sokolarstvo]] * 2010. - [[Khemei]] * 2010. - [[Nadam]] * 2011. - [[Limbe]] * 2013. - [[Mongolska kaligrafija]] * 2013. - [[Mongol ger]] * 2015. - [[Ritual navođenja deva]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mongolia-MN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Mongoliji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Novi Zeland}}<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/new-zealand-NZ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Novom Zelandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === === {{flagcountry|OMA}} === * 2010. - [[Al barah]] * 2012. - [[Al azi]] * 2012. - [[Al-Taghrooda]] * 2014. - [[Al Ajala]] * 2015. - [[Al Razfa]] * 2015. - [[Medžlis]] * 2018. - [[Konj i kamila Ardhah]] * 2020. - [[Deva|Trke kamila]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Alheda]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Al kanjar]] * 2023. - [[Hares]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Brod za obuku jedara]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/oman-OM UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Omanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|PAL}} === * 2008. - [[Hikaye]] * 2021. - [[Palestinski vez]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2023. - [[Dabkeh]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Nabulsi]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/state-of-palestine-PS UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Palestini - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Papua Nova Gvineja}}<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/papua-new-guinea-PG UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Papui Novoj Gvineji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === === {{flagcountry|RUS}} === Vidi [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Evropi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/russian-federation-RU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Rusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> === {{flagcountry|SAU}} === * 2015. - [[Alardah Alnadždija]] * 2015. - [[Medžlis]] * 2016. - [[Almezmar]] * 2017. - [[Al kat Al Asiri]] * 2020. - [[Al Sadua]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Alheda]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Kavlani kafa]] * 2023. – [[Graviranje|Graviranje na metalu]] * 2023. - [[Hares]] * 2024. - [[Semsemia]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Taif ruže]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Saudijskoj Arabiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|SIN}} === * 2020. - [[Houker kultura]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/singapore-SG UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Singapuru - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|SIR}} === * 2018. - [[Igra sjenki]] * 2019. - [[Damaska ruža u Al mrahu]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2021. - [[Al-Kudud al-Halabija]] * 2022. - [[Oud]] * 2023. - [[Sirijsko puhanje stakla]] * 2024. - [[Izrada sapuna u Alepu]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/syrian-arab-republic-SY UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Siriji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> * 2025. - [[Bisht]] === {{flagcountry|SJKOR}} === * 2014. - [[Arirang]] * 2015. - [[Kimči]]ja * 2018. - [[Sirum|Tradicionalno korejsko rvanje]] * 2022. - [[Rengmion]] * 2024. - [[Korejski kostim]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/democratic-people-s-republic-of-korea-KP UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Sjevernoj Koreji - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Tadžikistan}} === * 2008. - [[Šašmakom muzika]] * 2016. - [[Oši palav]] * 2018. - [[Kakan]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. - [[Tezhib]] * 2023. - [[Sadeh]] * 2023. - [[Izrade atlasa i adraskih tkanina]] * 2024. - [[Mehregan]] * 2024. - [[Rubab]] * 2024. - [[Novruz]] * 2025. - [[Kultura Sumanak kuhinje]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/tajikistan-TJ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Tadžikistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flag|Tajland}} === * 2018. - [[Kon]] * 2019. - [[Nuad tai]] * 2021. - [[Plesni teatar Nora]] * 2023. - [[Songkran]] * 2024. - [[Tomium kung]] * 2024. - [[Kebaja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/thailand-TH UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Tajlandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|TON}} === * 2008. - [[Lakalaka]] === {{flag|Turkmenistan}} === * 2015. - [[Gorogli]]ja * 2017. - [[Kuštdepdi]] * 2019. - [[Turkmenski tepih]] * 2021. - [[Dutar]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. - [[Ručna umjetnost u turkmenskom stilu]] * 2023. - [[Akhal-Teke]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/turkmenistan-TM UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Turkmenistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|TUR}} === Vidi [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Evropi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/trkiye-TR Nematerijalna svjetska baština u Turskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2024.]</ref> === {{flagcountry|UAE}} === * 2011. - [[Al Sadu]] * 2012. - [[Al Tagruda]] * 2014. - [[Al Ajala]] * 2015. - [[Al Razfa]] * 2015. - [[Medžlis]] * 2017. - [[Al Azi]] * 2020. - [[Al Aflaj]] * 2020. - [[Deva|Trke kamila]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2022. - [[Alheda]] * 2022. - [[Al tali]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Hares]] * 2024. - [[Arapska kafa]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Tradicionalno tkanje Al Sadua]] * 2025. - [[Bisht]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]] * 2025. - [[Al Ahalla]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]] * 2025. - [[Program zaštite za Al Sadu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/united-arab-emirates-AE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u UAE - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|UZB}} === * 2008. - [[Šašmakom]] * 2008. - [[Kulturni prostor distrikta Boysun]] * 2009. - [[Katta Ashula]] * 2014. - [[Askiya]] * 2016. - [[Palov]] * 2017. - [[Margilan]] * 2019. - [[Korazm]] * 2020. - [[Minijaturna umjetnost]] * 2021. - [[Bakši]] * 2022. - [[Nasredin-hodža|Usmena tradicija o Nasrudin hodži]] * 2022. - [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. - [[Iftar]] * 2023. - [[Tezhib]] * 2023. - [[Umjetnosz keramike u Uzbekistanu]] * 2023. - [[Rubab]] * 2024. - [[Novruz]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/uzbekistan-UZ UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Uzbekistanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> === {{flagcountry|VAN}} === [[Datoteka:Sand drawing, Vanuatu.jpg|mini|[[Vanuatu]] crtež u pijesku]] * 2008. - Crtanje u pijesku naroda [[Vanuatu]] === {{flagcountry|VIJ}} === * 2008. - [[Gong|Gong kulture]] * 2008. - [[Na Nak]] * 2009. - [[Kuan Họ Bac Nin]] * 2009. - [[Ca tru]] * 2010. - [[Gióng]] * 2011. - [[Xoan]] * 2012. - [[Hung kraljevi]] * 2012. - [[Muzika i pjevanje iz južnog Vijetnama]] * 2014. - [[Vi i Giam]] * 2015. - [[Rituali i igre povlačenja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/viet-nam-VN UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Vijetnamu - ich.unesco.org - Pristupljeno 17.12.2024.]</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-v reprezentativni popis nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Okeaniji|Oceanija i Azija]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Aziji|Azija i Oceanija]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine]] 9a515ibhysccuoq6lg4soiz7hu8rrot 0 228398 42716351 42660157 2026-11-04T23:58:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716351 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{hatnote|za filmske adaptacije [[Tri mušketira na filmu]].}} {{Infokutija knjiga | naslov = Les Trois Mousquetaires | naslov_prev = Tri musketara<br />Tri mušketira | slika = [[Datoteka:Dartagnan-musketeers.jpg|250px]] | opis = Ilustracija Mauricea Leloira iz 1894. | autor = [[Alexandre Dumas]]<br /><small>u suradnji sa [[Auguste Maquet|Augusetom Maqueotom]]</small> | zemlja = {{flagcountry|FRA}} | jezik = [[francuski]] | žanr = [[historijski roman]] | datum_izd = mart-jul [[1844]]. (u nastavcima) | slijedi = [[Vingt ans après]] | medij_tip = štampa ([[Hardcover|tvrdi uvez]]) }} '''''Tri mušketira''''' ili '''''Tri musketara''''' (na [[francuski|francuskom]] ''Les Trois Mousqueataires'') je [[historijski roman]] francuskog književnika [[Alexander Dumas|Alexandra Dumasa]] originalno objavljen 1844. godine. Radnja je smještena u Francuskoj u 17. vijeku i prati pustolovine mladog siromašnog [[gaskonja|gaskonjskog]] plemića po imenu [[d'Artagnan]] koji se nastoji priključiti elitnoj jedinici [[Mušketiri Garde|kraljevskih gardijskih mušketira]] i pri tome bude upleten u niz političkih intriga. D'Artagnanu pri tome pomažu trojica mušketira - [[Athos (lik)|Athos]], [[Portos]] i [[Aramis]] - s kojima će postati nerazdvojni prijatelj i živjeti pod geslom "[[Unus pro omnibus, omnes pro uno|svi za jednog, jedan za sve]]" ({{lang-fr|un pour tous, tous pour un}}). ''Tri mušketira'' su originalno objavljena u nastavcima u novinama ''[[Le Siècle]]''. Dumas ih je velikim dijelom temeljio na stvarnim ličnostima (poput d'Artagnana) i historijskim događajima, iako je najveći dio predloška bio roman ''Mémoires de M. d'Artagnan'' bivšeg mušketira (i d'Artagnanovog potčinjenog) [[Gatien de Courtilz de Sandras|Gatiena de Courtilz Sandrasa]] originalno objavljen 1700. Roman je doživio ogroman uspjeh, što je Dumasa potaklo da već sljedeće godine napiše i objavi njegov nastavak pod naslovom ''[[Vingt ans après]]'' (Poslije dvadeset godina). On, kao i nastavak ''[[Le Vicomte de Bragelonne ou Dix ans plus tard]]'' (Vikont od Brigelonnea ili Još deset godina kasnije; 1847 - 50) tvore trilogiju pod naslovom ''D'Artagnanove romanse''. ''Tri mušketira'' su doživjela veliki uspjeh i izvan francuskih granica, te se ponekad navode kao najpoznatiji ili najpopularniji roman historijskog ili pustolovnog žanra, odnosno francuske književnosti uopće. Njegova popularnost se odrazila i na bezbrojne kazališne adaptacije, kao i stripove, filmske i televizijske ekranizacije te video-igre koje se proizvode do današnjeg dana. == Vanjske veze == {{Commonscat|The Three Musketeers}} ;Izdanja * {{gutenberg|no=1257|name=The Three Musketeers}}. Plain text format. * [http://www.yeoldelibrary.com/text/DumasAp/musketeers/index.htm ''The Three Musketeers''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424235620/http://www.yeoldelibrary.com/text/DumasAp/musketeers/index.htm |date=2012-04-24 }}, online at [http://www.yeoldelibrary.com/ Ye Olde Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523062655/http://www.yeoldelibrary.com/ |date=2013-05-23 }}. HTML format. * [http://publicliterature.org/books/three_musketeers/xaa.php The Three Musketeers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109201821/http://publicliterature.org/books/three_musketeers/xaa.php |date=2010-01-09 }}, full text and audio. * [http://books.google.com/books?q=%22The+Three+Musketeers%22&btnG=Search+Books&as_brr=1 ''The Three Musketeers'']. Scanned public domain editions in PDF format from [[Google Books]], some w/ illustrations, introductions and other helpful material. * [http://www.archive.org/search.php?query=%22The%20Three%20Musketeers%22%20AND%20mediatype%3Atexts ''The Three Musketeers'']. Scanned public domain editions in PDF format from [[Archive.org]], some w/ illustrations, introductions and other helpful material. ;Razno * [http://bestoflegends.org/swash/dumas.html A Dumas bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801194651/http://bestoflegends.org/swash/dumas.html |date=2013-08-01 }} * [https://web.archive.org/web/20030612080049/http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/moa-cgi?notisid=AFR7379-0008-16 "The Paris Of The Three Musketeers"], by E. H. Blashfield and E. W. Blashfield. ''[[Scribner's Magazine]]'', August 1890. Cornell University Library. * [http://www.hoboes.com/html/FireBlade/Dumas/History/ History of Dumas' Musketeers], shows links between the characters and actual history. * [http://www.cadytech.com/dumas/liens.php Comprehensive collection of Dumas links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622071640/http://www.cadytech.com/dumas/liens.php |date=2013-06-22 }} * {{fr}} [http://www.litteratureaudio.com/livre-audio-gratuit-mp3/dumas-alexandre-les-trois-mousquetaires.html/ ''Les Trois Mousquetaires'', audio version] [[Datoteka:Speaker Icon.svg|20px]] * [http://librivox.org/the-three-musketeers-by-alexandre-dumas/ Librivox Recording] (based on Project Gutenberg e-text) [[Datoteka:Speaker Icon.svg|20px]] {{Alexandre Dumas, père}} {{D'Artagnanove romanse}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Trois Mousquetaires}} [[Kategorija:Romani 1844.]] [[Kategorija:Francuski romani]] [[Kategorija:Pustolovni romani]] [[Kategorija:Historijski romani]] [[Kategorija:Julska Monarhija]] s4qr4f2m5iv7m06bpxin4obl009y0ax 0 240155 42716326 42700279 2026-11-04T20:18:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716326 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=oktobar 2026}} {{Infokutija film | tip = c/b | naslov = La canzone dell'amore | režija = [[Gennaro Righelli]] | producent = [[Stefano Pittaluga]] | studio = CINES | scenario = [[Giorgio Simonelli]]<br />Gennaro Righelli | uloge = [[Dria Paola]]<br />[[Isa Pola]]<br />[[Elio Steiner]]<br />[[Mercedes Brignone]] | muzika = [[Cesare Andrea Bixio]] | fotografija = [[Ubaldo Arata]]<br />[[Massimo Terzano]] | montaža = [[Leo Menardi]]<br />[[Gennaro Righelli]] | distributer = Pitaluga | premijera = {{Filmdate|1930|10|7|df=y}} | trajanje = 94 min. | zemlja = {{flag|Italija|1861}} | jezik = italijanski }} '''''La canzone dell'amore''''' ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Pjesma ljubav'')) je [[italija]]nski crno-bijeli film snimljen 1930. u režiji [[Gennaro Righelli|Gennara Righellija]], poznat koao prvo [[zvučni film|zvučno]] ostvarenje u historiji [[italijanska kinematografija|italijanske kinematografije]].<ref name="BFI">{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/features/cinemaitalia/duceluce.html |title=Cinema Italia |accessdate=2010-09-12 |work=BFI |archivedate=2010-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100926155024/http://www.bfi.org.uk/features/cinemaitalia/duceluce.html |deadurl=yes }}</ref><ref name=reg>{{cite book|last=Roberto Poppi|title=I registi: dal 1930 ai giorni nostri|publisher=Gremese Editore, 2002|isbn=8884401712}}</ref> Po žanru je [[melodrama]] i temelji se na motivima novele ''Il silenzio'' [[Luigi Pirandello|Luigija Pirandella]]. Radnja prikazuje studenticu koja odgaja napušteno dijete svoje umrle prijateljice, a što izaziva probleme sa njenim zaručnikom. Film je postigao veliki uspjeh. Sljedeće godine su snimljeni [[višejezični film|remakeovi]] - ''[[Liebeslied (film)|Liebeslied]]'' na [[njemački|njemačkom]] i ''La Dernière berceuse'' na [[francuski jezik|francuskom]]. == References == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb title|0020738}} * [http://www.archiviodelcinemaitaliano.it/film2.php?codice=SV%20%2098 Scheda su archiviodelcinemaitaliano.it] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Canzone dell amore, La}} [[Kategorija:Italijanski filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] ky5cu0ituym029vnoglm00dwbal56sg 2 252974 42716268 42716108 2026-11-04T14:37:11Z Duma 16555 42716268 wikitext text/x-wiki {{termoregulacija}} [[File:Basking turtles.JPG|thumb|[[Kornjače]] iz roda ''[[Pseudemys]]'' (prikazane kako se sunčaju) su ektotermne.]] [[File:Lizard Thermoregulation.svg|thumb|Crvena linija predstavlja temperaturu zraka. Ljubičasta linija predstavlja tjelesnu temperaturu guštera. Zelena linija predstavlja bazalnu temperaturu jazbine. Gušteri su ektotermi i koriste bihevioralne adaptacije za kontroliranje svoje temperature. Svoje ponašanje reguliraju na osnovu vanjske temperature; ako je toplo, izlazit će vani u određenoj mjeri i vraćati se u svoju jazbinu po potrebi.]] '''Ektotermi''' (od [[starogrčki jezik|starogrčkog]] ἐκτός (''ektós'') "izvan" i θερμός (''thermós'') "toplota"), češće zvani "'''hladnokrvne životinje'''",<ref>{{cite web | url=https://www.britannica.com/science/ectotherm | title=Ectotherm &#124; Definition, Advantages, & Examples &#124; Britannica }}</ref> su životinje kod kojih su unutrašnji fiziološki izvori toplote, poput [[krv]]i, relativno mali ili od sasvim zanemarivog značaja u kontroliranju [[tjelesna temperatura|tjelesne temperature]].<ref name=JDav>Davenport, John. Animal Life at Low Temperature. Publisher: Springer 1991. {{ISBN|978-0412403507}}</ref> Takvi organizmi (na primjer, [[žabe]]) oslanjaju se na izvore toplote iz okoline,<ref>{{cite book|page=409|isbn=978-0-226-73538-2|author=[[Jay M. Savage]]; with photographs by Michael Fogden and Patricia Fogden.|year=2002|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago, Ill.|title=The Amphibians and Reptiles of Costa Rica: a Herpetofauna Between Two Continents, Between Two Seas}}</ref> koji im omogućavaju da funkcioniraju pri vrlo ekonomičnim [[metabolizam|metaboličkim]] stopama.<ref name="hilde">{{cite book|page=429|isbn=978-0-471-29505-1|author=Milton Hildebrand; G. E. Goslow, Jr. Principal ill. Viola Hildebrand.|year=2001|publisher=Wiley|location=New York|title=Analysis of vertebrate structure}}</ref> Neke od tih životinja žive u okruženjima gdje su temperature praktično konstantne, što je tipično za abisalne regije okeana, te se stoga mogu smatrati [[homeoterm]]nim ektotermima. Nasuprot tome, na mjestima gdje temperatura varira toliko da ograničava fiziološke aktivnosti drugih vrsta ektoterma, mnoge vrste traže vanjske izvore topline ili se skrivaju od istih; na primjer, mnogi [[gmizavci]] reguliraju svoju tjelesnu temperaturu izlaganjem suncu ili traženjem hlada kada je to potrebno, pored mnoštva drugih mehanizama termoregulacije koji se ispoljavaju u ponašanju. Za razliku od ektoterma, [[endotermi]] se uvelike, čak pretežno, oslanjaju na toplinu iz unutrašnjih metaboličkih procesa, a [[mezotermi]] koriste strategiju koja je na prelazu između te dvije. Budući da životinje koriste više od dvije kategorije kontrole temperature, termini ''[[tahimetabolizam|toplokrvna]]'' i '''''hladnokrvna''''' životinja se u nauci smatraju zastarjelima. == Adaptacije == {{see also|Termoregulacija kod insekata}} Various patterns of behavior enable certain ectotherms to regulate body temperature to a useful extent. To warm up, reptiles and many insects find sunny places and adopt positions that maximise their exposure; at harmfully high temperatures they seek shade or cooler water. In cold weather, honey bees huddle together to retain heat. Butterflies and moths may orient their wings to maximize exposure to solar radiation in order to build up heat before take-off.<ref name=JDav/> Gregarious caterpillars, such as the [[forest tent caterpillar]] and [[fall webworm]], benefit from basking in large groups for thermoregulation.<ref>{{cite journal|last=McClure|first=Melanie|author2=Cannel, Elizabeth |author3=Despland, Emma |title=Thermal ecology and behaviour of the nomadic social forager Malacosoma disstria|journal=Physiological Entomology|date=June 2011|volume=36|issue=2|pages=120–127|doi=10.1111/j.1365-3032.2010.00770.x|s2cid=85188708}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Schowalter|first1=T. D.|last2=Ring|first2=D. R.|date=2017-01-01|title=Biology and Management of the Fall Webworm, Hyphantria cunea (Lepidoptera: Erebidae)|url=https://academic.oup.com/jipm/article/8/1/7/3064075|journal=Journal of Integrated Pest Management|volume=8|issue=1|doi=10.1093/jipm/pmw019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115085047/https://academic.oup.com/jipm/article/8/1/7/3064075|archive-date=2017-11-15|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rehnberg|first=Bradley|date=2002|title=Heat Retention by webs of the fall webworm Hyphantria cunea (Lepidoptera: Arctiidae): infrared warming and forced convective cooling|journal=Journal of Thermal Biology|volume=27|issue=6|pages=525–530|doi=10.1016/S0306-4565(02)00026-8 |bibcode=2002JTBio..27..525R }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Loewy|first=Katrina|title=Life History Traits And Rearing Techniques For Fall Webworms (Hyphantria Cunea Drury) In Colorado|url=http://mysite.du.edu/~smurph71/Research_Polyphagy_files/Loewy%20et%20al%202013%20high%20res.pdf|journal=Journal of the Lepidopterists' Society|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506024614/http://mysite.du.edu/~smurph71/Research_Polyphagy_files/Loewy%20et%20al%202013%20high%20res.pdf|archive-date=2018-05-06|access-date=2017-11-15}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hunter|first=Alison F.|date=2000-11-01|title=Gregariousness and repellent defences in the survival of phytophagous insects|journal=Oikos|language=en|volume=91|issue=2|pages=213–224|doi=10.1034/j.1600-0706.2000.910202.x|bibcode=2000Oikos..91..213H |issn=1600-0706}}</ref> Many flying insects, such as honey bees and bumble bees, also raise their internal temperatures [[endotherm]]ically prior to flight, by vibrating their flight muscles without violent movement of the wings. Such endothermal activity is an example of the difficulty of consistent application of terms such as [[poikilotherm]]y and [[homeothermy]].<ref name=JDav/> In addition to behavioral adaptations, physiological adaptations help ectotherms regulate temperature. Diving reptiles conserve heat by [[Heat exchanger#In nature|heat exchange]] mechanisms, whereby cold blood from the skin picks up heat from blood moving outward from the body core, re-using and thereby conserving some of the heat that otherwise would have been wasted. The skin of bullfrogs secretes more mucus when it is hot, allowing more cooling by evaporation.{{Citation needed|date=November 2013}} During periods of cold, some ectotherms enter a state of [[torpor]], in which their metabolism slows or, in some cases, such as the [[wood frog]], effectively stops. The torpor might last overnight or last for a season, or even for years, depending on the species and circumstances. Owners of reptiles may use an [[ultraviolet]] light system to assist their pets' basking.<ref>{{cite web |date=4 January 2018 |title=Best Reptile UVA/UVB Light Bulbs (Reviewed + Best Deals From Amazon) – BuddyGenius |url=https://buddygenius.com/best-reptile-light-bulbs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190727/https://buddygenius.com/best-reptile-light-bulbs/ |archive-date=17 January 2018 |access-date=6 May 2018 |website=buddygenius.com}}</ref> == Prednosti i nedostaci == {{see also|Predator iz zasjede}} Ectotherms rely largely on external heat sources such as [[sunlight]] to achieve their optimal [[body temperature]] for various bodily activities. Accordingly, they depend on ambient conditions to reach operational body temperatures. In contrast, endothermic animals maintain nearly constant high operational body temperatures largely by reliance on internal heat produced by metabolically active organs (liver, kidney, heart, brain, muscle) or even by specialized heat producing organs like [[brown adipose tissue]]. Ectotherms typically have lower metabolic rates than endotherms at a given body mass. As a consequence, endotherms generally rely on higher food consumption, and commonly on food of higher energy content. Such requirements may limit the [[carrying capacity]] of a given environment for endotherms as compared to its carrying capacity for ectotherms. Because ectotherms depend on environmental conditions for body temperature regulation, as a rule, they are more sluggish at night and in early mornings. When they emerge from shelter, many [[Diurnality|diurnal]] ectotherms need to heat up in the early sunlight before they can begin their daily activities. In cool weather the foraging activity of such species is therefore restricted to the day time in most vertebrate ectotherms, and in cold climates most cannot survive at all. In lizards, for instance, most [[nocturnal]] species are geckos specialising in "sit and wait" foraging strategies. Such strategies do not require as much energy as active foraging and do not require hunting activity of the same intensity. From another point of view, sit-and-wait predation may require very long periods of unproductive waiting. Endotherms cannot, in general, afford such long periods without food, but suitably adapted ectotherms can wait without expending much energy. Endothermic vertebrate species are therefore less dependent on the environmental conditions and have developed a higher variability (both within and between species) in their daily patterns of activity.<ref name=Hut>{{cite book|vauthors=Hut RA, Kronfeld-Schor N, van der Vinne V, De la Iglesia H |chapter=In search of a temporal niche |title=The Neurobiology of Circadian Timing|series=Progress in Brain Research|year=2012|volume=199|pages=281–304|pmid=22877672|doi=10.1016/B978-0-444-59427-3.00017-4|isbn=9780444594273}}</ref> In ectotherms, fluctuating ambient temperatures may affect the body temperature. Such variation in body temperature is called ''poikilothermy'', though the concept is not widely satisfactory and the use of the term is declining. In small [[Aquatic animal|aquatic creatures]] such as [[Rotifer]]a, poikilothermy is practically absolute, but other creatures (like [[crab]]s) have wider physiological options at their disposal, and they can move to preferred temperatures, avoid ambient temperature changes, or moderate their effects.<ref name="JDav" /><ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=L |last2=Ayers |first2=J |year=2014 |title=Temperature Preference and Acclimation in the Jonah Crab, ''Cancer borealis'' |journal=Journal of Experimental Marine Biology and Ecology |volume=455 |pages=7–13 |doi=10.1016/j.jembe.2014.02.013 |bibcode=2014JEMBE.455....7L }}</ref> Ectotherms can also display the features of homeothermy, especially within aquatic organisms. Normally their range of ambient environmental temperatures is relatively constant, and there are few in number that attempt to maintain a higher internal temperature due to the high associated costs.<ref>Willmer, Pat; Stone, Graham; Johnston, Ian. Environmental Physiology of Animals. Hoboken: Wiley, 2009. Ebook Library. Web. 01 Apr. 2016.</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:American alligators (Alligator mississippiensis), Attwater Prairie Chicken National Wildlife Refuge.jpg|[[Američki aligator]]i se izlažu suncu oko podneva File:Junonia lemonias DSF by Kadavoor.JPG|''[[Junonia lemonias]]'' upija sunčevu toplotu File:BLACK SNAKE.jpg|''[[Coluber constrictor priapus]]'' od 1,8 m izlaže se suncu za vrijeme hladnog jutra <br>([[Inverness, Florida]]) </gallery> == Reference == {{reflist}} Kategorija:Termoregulacija 0if8hldtdux1ph43nv9e06btffk380q 0 257502 42716327 42716094 2026-11-04T20:23:14Z Alekol 2231 /* Novembar/Studeni */ 42716327 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9.. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023. * avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10</ref> === Septembar/Rujan === [[Datoteka:"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku", Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku"]] * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. * [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%. [[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]] * [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu. * [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade. * 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu. * [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista "Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija" predala potpise 12-tog, "Studentska lista - studenti pobeđuju" (3) 14-tog. * [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]]. * [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og). * [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli. * [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih. * [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina. * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji: uobičajena velika većina za [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvenu Rusiju]], nije dozvoljeno učešće partije [[Jabloko]]. * [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''. * [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana. * [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland. * [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade. * [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu. * [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos. * 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić. * 27. 9. - Drumcreeski konflikt: [[Oranžisti]] su pokušali umanjeni marš Cestom Garvaghy u [[Portadown]]u, nakon 28 godina zabrane - konfrontacija sa katolicima traje nekoliko dana. * [[28. 9.]] - Štrajk [[Zagrebački električni tramvaj|ZET]] i podružnica [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]] (proglašen nezakonitim 30-tog). * [[30. 9.]] - Flydubai Flight 1073: nakon incidenta u kokpitu, avion koji je leteo prema Tel Avivu je spušten u Saudi Arabiji. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Prekid diplomatskih odnosa [[Etiopija|Etiopije]] i [[Eritreja|Eritreje]], nakon ulaska eritrejskih snaga u [[Regija Afar|Afar]], zatim i [[Regija Tigraj|Tigreju]]. * [[2. 10.]] - Energetska kriza: lideri G7 odlučili pustiti 100 miliona barela nafte i [[dizel]]a iz rezervi (Trump je pretio zabranom izvoza dizela). * 2. 10. - Laborantkinja sa [[irkutsk]]og protivkužnog instituta umrla od pneumonije - ruski zvaničnici kažu da su svi kontakti negativni na kugu. * [[3. 10.]] - Etiopska vojska u [[Mek'ele]]u, glavnom gradu Tigreje. * [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|Grb BiH]] Izbori u BiH. Članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]]: [[Denis Bećirović]], [[Željka Cvijanović]], [[Darijana Filipović]]. * [[5. 10.]] - Stambena kriza u Španjolskoj: premijer [[Pedro Sánchez]] zakazuje izvanredne izbore za 29. 11., nakon što je parlament odbio dva dekreta. * 5 - 15. 10. - U rumunskim i bugarskim vodama Crnog mora pogođeno sedam brodova, tri potopljeno - sumnja se na ruske dronove.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/oct/18/drone-attacks-ships-black-sea-russia-ukraine-war Intensifying drone attacks on ships in Black Sea bring war ever closer to Nato shores]. theguardian.com Sun 18 Oct 2026</ref> * [[6. 10.]] - Obrazovna kriza u Francuskoj: protesti i blokade škola u više gradova. * [[7. 10.]] - [[Justina Shiroka Pula]] izabrana za predsjednicu Kosova. * [[9. 10.]] - U Risnu uhapšen ruski bloger Mihail Zvinčuk, sa bloga Rybar, zatim protjeran. * 9. 10. - Trump objavljuje da je postigao dogovor sa Putinom za kupovinu dizela (11-tog tvrdi da je dogovorio "energetsko primirje"). * 8. i 10. 10. - Husi gađaju [[rijad]]ski aerodrom: 15 poginulih, preko 300 ranjenih. * [[12. 10.]] - Izraelski premijer Netanyahu naredio istragu vojnika i oficira intervjuisanih za dokumentarac ''[[NAZA]]'', o načinu odlučivanja o ciljevima u Gazi. * [[13. 10.]] - Ukrajinska vojska uveče izjavljuje da je sistem [[Starlink]], tj. vojna verzija Starshield, ograničen na terminale do 160 km/h - onemogućeni ukrajinski dronovi za napad i odbranu. * [[14. 10.]] - Studentski protesti u Albaniji: požar u jednom ministarstvu i dve banke. * [[15. 10.]] - Hajduk - Ajax 2:1. Utakmica bila prekidana zbog bakljade, izvikivane antisemitske parole. * [[16. 10.]] - Trump je pauzirao paket sankcija Rusiji iz Grahamovog zakona. <gallery> Puerta-del-sol-2026-10-02-franklin-vasquez-soliz-09.jpg|Protesti u Madridu Protests in Tirana, Albania, 2026.jpg|Protesti u Albaniji Blocage de l'A8 durant la manifestation du 17 octobre 2026 à Aix-en-Provence 33.jpg|Blokada auto puta u [[Aix-en-Provence]] </gallery> * [[17. 10.]] - Demonstracije podrške srednjoškolcima u Francuskoj, praćene nasiljem marginalnih grupa, paljevinama i pljačkom. Izgorela većnica u [[Limoges]]u. Neredi su i u [[Milano|Milanu]]. * [[19. 10.]] - Provincija [[Alberta]] odobrava sa 75% ostanak u Kanadi. * 19. 10. - Rat u Sudanu, masakr na pijaci Amiet u specijalnom području [[Abyei]]: vojska je gađala rezervoar goriva i pijacu koje koriste pobunjenici, ima preko 220 mrtvih. * [[20. 10.]] - ''PHP2Shell'': objavljeno je postojanje ranjivosti u jeziku [[PHP]]; narednih dana brojni sajtovi su offline tokom ispravke, a hakeri pokušavaju iskoristiti situaciju. * [[22. 10.]] - Veliki predizborni skup studentske liste na beogradskoj Slaviji. [[Datoteka:2026-10-22 Studenti pobedjuju Vukov spomenik.jpg|mini|"Studenti pobeđuju!!!"]] * [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|Vanredni izbori u Srbiji]]. Uz izlaznost od 69%, ''Studentska lista osvaja apsolutnu većinu'' od 140 mandata (nakon ponovljenih izbora na nekim mestima). U parlament ulazi još samo lista Ujedinjena Srbija, 103 mandata, i liste manjina. * 25. 10. - Predsjednički izbori u Brazilu, drugi krug: preds. [[Lula da Silva]] je reizabran sa 51,79%, pobjedom nad Fláviom Bolsonarom (ovaj odlazi u SAD). * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. Netanyahuova koalicija ima najviše mandata ali gubi apsolutnu većinu. * [[28. 10.]] - Sudar vlakova nedaleko od Toleda u Španjolskoj, 69+ mrtvih. * 28. 10. - Maloletnik napao nožem policajca ispred izraelske ambasade u Beogradu - ustreljen je. * [[29. 10.]] - Blizu Brčkog pao italijanski [[Boeing CH-47 Chinook|Chinook]], četvoro mrtvih. * [[31. 10.]] - Narodna banka Srbije oduzela dozvolu za rad beogradskoj Alta banci. Vlasnik Davor Macura priveden 3. 11. pod sumnjom da je iz banke izneo oko 45 milijardi dinara (oko 383 miliona eura). === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Ilijana Jotova]] je dobila svoj predsednički mandat u Bugarskoj. * [[2. 11.]] - Rat u Ukrajini: najmanje 29 mrtvih u udaru na centar raspodele pomoći u selu Komišuvaha u Zaporoškoj oblasti. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD: "Plavi val", [[Demokratska stranka (Sjedinjene Američke Države)|Demokrati]] osvajaju oba doma [[Kongres SAD|Kongresa SAD]]. == Predviđeni događaji == * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen jedan [[Svjetlosna godina|svetlosni]] dan od Zemlje. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. === Nepoznati datumi === * decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji. == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) * [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]]) * 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]]) * [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]]) * [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]]) * [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]]) * 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]]) * [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]]) * [[25. 9.]] - [[Zejnel Zejneli]], novinar i književnik (* [[1950]]) * [[28. 9.]] - [[Slavko Perović]], pevač (* [[1934]]) * 28. 9. - [[Andrea Zlatar-Violić]], teoretičarka književnosti, bivša ministrica kulture RH (* [[1961]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Biljana Plavšić]], bivša predsjednica RS, osuđena za ratne zločine (* [[1930]]) * [[5. 10.]] - [[Jeffrey Archer]], pisac, britanski političar (* [[1940]]) * [[6. 10.]] - [[Eva Marie Saint]], glumica (* [[1924]]) * 6. 10. - [[Bisera Alikadić]], književnica (* [[1939]]) * [[9. 10.]] - [[Goran Bare]], vokal "Majki" (* [[1965]]) * [[12. 10.]] - [[Radiša Gačić]], društveno-politički radnik SRS i SFRJ (* [[1938]]) * [[25. 10.]] - [[Walter Koenig]], glumac (* [[1936]]) * [[27. 10.]] - [[Ibrahim Hadžić]], književnik, bivši urednik Školskog programa TVB (* 1944) * [[28. 10.]] - [[Patrick Stewart]], glumac (* [[1940]]) * 28. 10. - [[Elke Sommer]], glumica (* [[1940]]) * [[29. 10.]] - [[Josip Pečarić]], matematičar, akademik HAZU (* [[1948]]) * [[31. 10.]] - [[Mišo Kovač]], pjevač (* [[1941]]) === Novembar/Studeni === == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Francis Halzen]] (odlučujući doprinos Neutrinskoj opservatoriji ''IceCube'' i otkriće visokoenergetskih [[neutrino|neutrina]] [[Neutrinska astronomija|astrofizičkog porekla]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Henri B. Kagan]] i [[Kensō Soai]] (otkriće nelinearnih efekata i [[autokataliza|autokatalize]] u asimetričnoj organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] i [[Georg Nagel]] (otkrića u vezi svetlosno regulisanih [[Jonski kanal|jonskih kanala]] i [[Optogenetika|optogenetike]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Anne Carson]] ("razigrani dijalog sa klasičnom tradicijom") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Navi Pillay]] (napori za promociju mira i međunarodnog prava) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Robert Ernest Hall]] i [[Michael Dean Woodford]] (rad na [[Mikroekonomija|mikroekonomskim]] temeljima [[Makroekonomija|makroekonomske]] [[Politika stabilizacije|stabilizacije]]) === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] m4dvcc8aka0bmxv9rgq9gd9gd11p48q 42716328 42716327 2026-11-04T20:31:27Z Alekol 2231 /* Smrti */ 42716328 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9.. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023. * avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10</ref> === Septembar/Rujan === [[Datoteka:"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku", Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku"]] * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. * [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%. [[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]] * [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu. * [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade. * 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu. * [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista "Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija" predala potpise 12-tog, "Studentska lista - studenti pobeđuju" (3) 14-tog. * [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]]. * [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og). * [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli. * [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih. * [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina. * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji: uobičajena velika većina za [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvenu Rusiju]], nije dozvoljeno učešće partije [[Jabloko]]. * [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''. * [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana. * [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland. * [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade. * [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu. * [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos. * 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić. * 27. 9. - Drumcreeski konflikt: [[Oranžisti]] su pokušali umanjeni marš Cestom Garvaghy u [[Portadown]]u, nakon 28 godina zabrane - konfrontacija sa katolicima traje nekoliko dana. * [[28. 9.]] - Štrajk [[Zagrebački električni tramvaj|ZET]] i podružnica [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]] (proglašen nezakonitim 30-tog). * [[30. 9.]] - Flydubai Flight 1073: nakon incidenta u kokpitu, avion koji je leteo prema Tel Avivu je spušten u Saudi Arabiji. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Prekid diplomatskih odnosa [[Etiopija|Etiopije]] i [[Eritreja|Eritreje]], nakon ulaska eritrejskih snaga u [[Regija Afar|Afar]], zatim i [[Regija Tigraj|Tigreju]]. * [[2. 10.]] - Energetska kriza: lideri G7 odlučili pustiti 100 miliona barela nafte i [[dizel]]a iz rezervi (Trump je pretio zabranom izvoza dizela). * 2. 10. - Laborantkinja sa [[irkutsk]]og protivkužnog instituta umrla od pneumonije - ruski zvaničnici kažu da su svi kontakti negativni na kugu. * [[3. 10.]] - Etiopska vojska u [[Mek'ele]]u, glavnom gradu Tigreje. * [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|Grb BiH]] Izbori u BiH. Članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]]: [[Denis Bećirović]], [[Željka Cvijanović]], [[Darijana Filipović]]. * [[5. 10.]] - Stambena kriza u Španjolskoj: premijer [[Pedro Sánchez]] zakazuje izvanredne izbore za 29. 11., nakon što je parlament odbio dva dekreta. * 5 - 15. 10. - U rumunskim i bugarskim vodama Crnog mora pogođeno sedam brodova, tri potopljeno - sumnja se na ruske dronove.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/oct/18/drone-attacks-ships-black-sea-russia-ukraine-war Intensifying drone attacks on ships in Black Sea bring war ever closer to Nato shores]. theguardian.com Sun 18 Oct 2026</ref> * [[6. 10.]] - Obrazovna kriza u Francuskoj: protesti i blokade škola u više gradova. * [[7. 10.]] - [[Justina Shiroka Pula]] izabrana za predsjednicu Kosova. * [[9. 10.]] - U Risnu uhapšen ruski bloger Mihail Zvinčuk, sa bloga Rybar, zatim protjeran. * 9. 10. - Trump objavljuje da je postigao dogovor sa Putinom za kupovinu dizela (11-tog tvrdi da je dogovorio "energetsko primirje"). * 8. i 10. 10. - Husi gađaju [[rijad]]ski aerodrom: 15 poginulih, preko 300 ranjenih. * [[12. 10.]] - Izraelski premijer Netanyahu naredio istragu vojnika i oficira intervjuisanih za dokumentarac ''[[NAZA]]'', o načinu odlučivanja o ciljevima u Gazi. * [[13. 10.]] - Ukrajinska vojska uveče izjavljuje da je sistem [[Starlink]], tj. vojna verzija Starshield, ograničen na terminale do 160 km/h - onemogućeni ukrajinski dronovi za napad i odbranu. * [[14. 10.]] - Studentski protesti u Albaniji: požar u jednom ministarstvu i dve banke. * [[15. 10.]] - Hajduk - Ajax 2:1. Utakmica bila prekidana zbog bakljade, izvikivane antisemitske parole. * [[16. 10.]] - Trump je pauzirao paket sankcija Rusiji iz Grahamovog zakona. <gallery> Puerta-del-sol-2026-10-02-franklin-vasquez-soliz-09.jpg|Protesti u Madridu Protests in Tirana, Albania, 2026.jpg|Protesti u Albaniji Blocage de l'A8 durant la manifestation du 17 octobre 2026 à Aix-en-Provence 33.jpg|Blokada auto puta u [[Aix-en-Provence]] </gallery> * [[17. 10.]] - Demonstracije podrške srednjoškolcima u Francuskoj, praćene nasiljem marginalnih grupa, paljevinama i pljačkom. Izgorela većnica u [[Limoges]]u. Neredi su i u [[Milano|Milanu]]. * [[19. 10.]] - Provincija [[Alberta]] odobrava sa 75% ostanak u Kanadi. * 19. 10. - Rat u Sudanu, masakr na pijaci Amiet u specijalnom području [[Abyei]]: vojska je gađala rezervoar goriva i pijacu koje koriste pobunjenici, ima preko 220 mrtvih. * [[20. 10.]] - ''PHP2Shell'': objavljeno je postojanje ranjivosti u jeziku [[PHP]]; narednih dana brojni sajtovi su offline tokom ispravke, a hakeri pokušavaju iskoristiti situaciju. * [[22. 10.]] - Veliki predizborni skup studentske liste na beogradskoj Slaviji. [[Datoteka:2026-10-22 Studenti pobedjuju Vukov spomenik.jpg|mini|"Studenti pobeđuju!!!"]] * [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|Vanredni izbori u Srbiji]]. Uz izlaznost od 69%, ''Studentska lista osvaja apsolutnu većinu'' od 140 mandata (nakon ponovljenih izbora na nekim mestima). U parlament ulazi još samo lista Ujedinjena Srbija, 103 mandata, i liste manjina. * 25. 10. - Predsjednički izbori u Brazilu, drugi krug: preds. [[Lula da Silva]] je reizabran sa 51,79%, pobjedom nad Fláviom Bolsonarom (ovaj odlazi u SAD). * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. Netanyahuova koalicija ima najviše mandata ali gubi apsolutnu većinu. * [[28. 10.]] - Sudar vlakova nedaleko od Toleda u Španjolskoj, 69+ mrtvih. * 28. 10. - Maloletnik napao nožem policajca ispred izraelske ambasade u Beogradu - ustreljen je. * [[29. 10.]] - Blizu Brčkog pao italijanski [[Boeing CH-47 Chinook|Chinook]], četvoro mrtvih. * [[31. 10.]] - Narodna banka Srbije oduzela dozvolu za rad beogradskoj Alta banci. Vlasnik Davor Macura priveden 3. 11. pod sumnjom da je iz banke izneo oko 45 milijardi dinara (oko 383 miliona eura). === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Ilijana Jotova]] je dobila svoj predsednički mandat u Bugarskoj. * [[2. 11.]] - Rat u Ukrajini: najmanje 29 mrtvih u udaru na centar raspodele pomoći u selu Komišuvaha u Zaporoškoj oblasti. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD: "Plavi val", [[Demokratska stranka (Sjedinjene Američke Države)|Demokrati]] osvajaju oba doma [[Kongres SAD|Kongresa SAD]]. == Predviđeni događaji == * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen jedan [[Svjetlosna godina|svetlosni]] dan od Zemlje. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. === Nepoznati datumi === * decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji. == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) * [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]]) * 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]]) * [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]]) * [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]]) * [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]]) * 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]]) * [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]]) * [[25. 9.]] - [[Zejnel Zejneli]], novinar i književnik (* [[1950]]) * [[28. 9.]] - [[Slavko Perović]], pevač (* [[1934]]) * 28. 9. - [[Andrea Zlatar-Violić]], teoretičarka književnosti, bivša ministrica kulture RH (* [[1961]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Biljana Plavšić]], bivša predsjednica RS, osuđena za ratne zločine (* [[1930]]) * [[5. 10.]] - [[Jeffrey Archer]], pisac, britanski političar (* [[1940]]) * [[6. 10.]] - [[Eva Marie Saint]], glumica (* [[1924]]) * 6. 10. - [[Bisera Alikadić]], književnica (* [[1939]]) * [[9. 10.]] - [[Goran Bare]], vokal "Majki" (* [[1965]]) * [[12. 10.]] - [[Radiša Gačić]], društveno-politički radnik SRS i SFRJ (* [[1938]]) * [[25. 10.]] - [[Walter Koenig]], glumac (* [[1936]]) * [[27. 10.]] - [[Ibrahim Hadžić]], književnik, bivši urednik Školskog programa TVB (* 1944) * [[28. 10.]] - [[Patrick Stewart]], glumac (* [[1940]]) * 28. 10. - [[Elke Sommer]], glumica (* [[1940]]) * [[29. 10.]] - [[Josip Pečarić]], matematičar, akademik HAZU (* [[1948]]) * [[31. 10.]] - [[Mišo Kovač]], pjevač (* [[1941]]) === Novembar/Studeni === * [[2. 11.]] - [[Marin Srakić]], bivši đakovačko-osječki nadbiskup (* [[1937]]) * [[4. 11.]] - [[Tinto Brass]], filmski redatelj i scenarist (* [[1933]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Francis Halzen]] (odlučujući doprinos Neutrinskoj opservatoriji ''IceCube'' i otkriće visokoenergetskih [[neutrino|neutrina]] [[Neutrinska astronomija|astrofizičkog porekla]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Henri B. Kagan]] i [[Kensō Soai]] (otkriće nelinearnih efekata i [[autokataliza|autokatalize]] u asimetričnoj organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] i [[Georg Nagel]] (otkrića u vezi svetlosno regulisanih [[Jonski kanal|jonskih kanala]] i [[Optogenetika|optogenetike]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Anne Carson]] ("razigrani dijalog sa klasičnom tradicijom") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Navi Pillay]] (napori za promociju mira i međunarodnog prava) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Robert Ernest Hall]] i [[Michael Dean Woodford]] (rad na [[Mikroekonomija|mikroekonomskim]] temeljima [[Makroekonomija|makroekonomske]] [[Politika stabilizacije|stabilizacije]]) === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] lnfcsby2efol2janv39s469e95x67la 0 272271 42716403 42700993 2026-11-05T08:20:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716403 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Ma non è una cosa seria (razvrstavanje)}} {{Infokutija film |tip=c/b |naslov = Ma non è una cosa seria |slika = Ma non è una cosa seria - Cegani De Sica.jpg |opis = scena u filmu gdje nastupaju [[Elisa Cegani]] kao Gasparina (lijevo) i [[Vittorio De Sica]] kao Memmo (desno) |zemlja = {{flag|Italija|1861}} |premijera = {{Filmdate|1936}} |trajanje = 81 min. |režija = [[Mario Camerini]] |based on = {{based on|''[[Ma non è una cosa seria]]''|[[Luigi Pirandello]]}} |scenario = [[Ercole Patti]]<br />[[Mario Soldati]]<br />[[Mario Camerini]] |producent = [[Nino Ottavi]] |studio = Colombo Film |produttoreesecutivo=[[Federico Pressburger]], [[Eugenio Knerschner]] |distributer = [[Ente Nazionale Industrie Cinematografiche|ENIC]] |uloge = *[[Vittorio De Sica]] *[[Elisa Cegani]] *[[Assia Noris]] *[[Vivi Gioi]] (kao Vivien Desca) *[[Elsa De Giorgi]] *[[Ugo Ceseri]] |fotografija = [[Massimo Terzano]] |montaža = [[Ignazio Ferronetti]] |muzika = [[Gian Luca Tocchi]] |scenografija = [[Gastone Medin]] }} '''''Ma non è una cosa seria''''' ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Pa to nije ozbiljno'') je [[italija]]nska crno-bijela [[filmska komedija]] snimljena 1936. u režiji [[Mario Camerini|Marija Camerinija]]. Predstavlja prvu [[zvučni film|zvučnu]] adaptaciju [[Ma non è una cosa seria|istoimenog]] kazališnog komada [[Luigi Pirandello|Luigija Pirandella]]. Protagonist, koga glumi [[Vittorio De Sica]], je mladi i bogati ženskar koji, nastojeći se riješiti komplikacija vezanih uz svoje brojne afere, sklapa fiktivni brak sa skromnom stanodavkom koju glumi [[Elisa Cegani]]. Uz De Sicu je Camerini u filmu ponovno angažirao svoju suprugu [[Asia Norris|Asiu Norris]], a u jednoj od manjih uloga se pojavljuje i glumica [[Vivi Goi]], koja je tada bila zaljubljena u De Sicu, te kao umjetnički pseudonim koristila anagram njegovog imena "Vivien Desca". Film, napravljen u tadašnjem stilu [[bijeli telefoni|bijelih telefona]], je postigao ogroman uspjeh i potakao Camerinija da istom glumačkom ekipom sljedeće godine snimi jedno od svojih najuspješnijih ostvarenja ''[[Il signor Max]]''. Camerini je također 1938. u [[Njemačka|Njemačkoj]] snimio [[remake]] pod naslovom ''[[Der Mann, der nicht nein sagen kann]]''. == Vanjske veze == * {{IMDb title|0027922|title=Ma non è una cosa seria}} * {{Mymovies (IT)|titolo|13652|Ma non è una cosa seria}} * [http://www.archiviodelcinemaitaliano.it/film2.php?codice=SV%20367 Scheda su archiviodelcinemaitaliano.it] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.anica.it/arc/1936/36sv_367.thtml Scheda su anica.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107153956/http://www.anica.it/arc/1936/36sv_367.thtml |date=2010-01-07 }} {{Mario Camerini}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Italijanski filmovi]] [[Kategorija:Filmske komedije]] 208n7qrog8qdfsklkg45kd91i5r2wh8 0 1228358 42716310 42700113 2026-11-04T18:23:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716310 wikitext text/x-wiki {{Infobox Play | name= Škola za muževe (L'école des maris) | image = L'EcoledesMaris.jpg | caption = Gravura iz izdanja ''Škole za muževe'' iz 1719. | writer = [[Molière]] | chorus = | characters = Sganarelle (brat Aristov) <br /> Ariste (brat Sganarelleov) <br /> Isabelle (sestra Léonorina) <br /> Léonor (sestra Isabellina) <br /> Lisette (služavka Léonorina) <br /> Valère (ljubavnik Isabellin) <br /> Ergaste (sluga Valèreov) <br /> magistrat <br /> beležnik <br /> dvojica potrčka <br /> | setting = [[Pariz]] | premiere = [[24. jun]] [[1661.]] | genre = [[komedija]] | place = [[Pariz]] | orig_lang = [[francuski]] }} {{italictitle}} '''''L'école des maris''''' ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Škola za muževe'') je naslov jedne [[stih]]ovane [[Molière]]ove [[Komedija|komedije]] u tri [[Čin (kazalište)|čina]], koju je premijerno prikazao u [[Théâtre du Palais-Royal|Teatru du Palais-Royal]] 24. juna [[1661.]] [[Filip I (vojvoda Orleanski)|Filip I, vojvoda Orleanski]], jedini brat [[Luj XIV|kralja Luja IV]]. Zaplet ovog komada inspirisan je osnovnom idejom komedije ''[[Braća (Terencije)|Braća]]'' [[Rimska komedija|rimskog komediografa]] [[Publije Terencije Afer|Publija Terencija Afera]], gde je postavljen oštar kontrast između dva brata, od kojih se jedan u [[odgoj]]u dece zalaže za načelo strogosti, a drugi za načelo popustljivosti.<ref>[http://www.imagi-nation.com/moonstruck/clsc35w5.html ''The School for Husbands: An introductory note on the play by Molière''] (izvorno tiskano u ''The Dramatic Works of Molière'', trans. Henri Van Laun, New York, R. Worthington, 1880. str. 257–258).</ref> ''Škola za muževe'' je prva Molièreova drama, koju je napisao godinu dana pre ''[[L'école des femmes|Škole za žene]]''. U središtu radnje nalaze se dve sestre i njihova dva mladića, koji im se udvaraju. Jedan mladić, Sganarelle, želi nametnuti kontrolu nad svakim korakom svoje izabranice, Isabelle. Drugi mladić, Ariste, ophodi se prema svojoj izabranici, Léonori, kao prema sebi jednakoj i sa više poštovanja. Aristeovo udvaranje doživi uspeh, dok Sganarelleovo propadne, štaviše Isabella ga naposletku još i iskoristi da dođe do Valèrea, mladića koji se više sviđa.<ref>[http://www.theatrehistory.com/french/schoolforhusbands001.html ''The School for Husbands (L'École des maris): A summary of the play by Molière''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702223141/http://www.theatrehistory.com/french/schoolforhusbands001.html |date=2022-07-02 }} (izvorno tiskano u ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 7. ed. Alfred Bates, Historical Publishing Company, London, 1906, str. 163–165).</ref> == Reference == {{reflist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Drame 1660-ih]] [[Kategorija:Molière]] bkayn6gbxnsbx0mg3xej8o0cx0s4jcp 0 1328287 42716374 42677090 2026-11-05T04:10:43Z ~2026-58780-31 408547 42716374 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Ružica Rip |slika = Ružica Rip.jpg |širina_slike = 150px |alt = |opis = |ime_po_rođenju = |datum_rođenja = [[1914.]] |mjesto_rođenja = [[Bezdan]], [[Austro-Ugarska]] |datum_smrti = [[1942.]] (dob: 27 - 28) |mjesto_smrti = kod [[Manastir Morača|Manastira Morača]], [[Kraljevina Jugoslavija]] |tijelo_otkriveno = |uzrok_smrti = ubijena od [[četnici|četnika]] |počivalište = |počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> |rezidencija = |nacionalnost = [[Jugoslaveni|Jugoslavenka]] |etnicitet = [[Jevreji u Hrvatskoj|Jevrejka]]<ref name="jj">Jaša Romano, 1980, str. 469</ref> |državljanstvo = Kraljevina Jugoslavija |ostala_imena = |poznat_po = |obrazovanje = |alma_mater = [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu]] |poslodavac = |zanimanje = [[lekar]] |godine_aktivnosti = |mjesto_porijekla = |plata = |neto_vrijednost = |visina = |težina = |titula = |mandat = |prethodnik = |nasljednik = |partija = [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] |suparnici = |odbori = |religija = |supružnik = |partner = |djeca = |roditelji = Dezider Rip |rodbina = |pozivni_znak = |nagrade = |potpis = |website = |fusnote = |širina_kutije = }} '''Ružica Rip''' ([[Bezdan]], [[1914]] – [[Kolašin]], [[1942]]) bila je [[Jugoslaveni|jugoslavenska]] lekarka, [[Komunistička partija Jugoslavije|komunistkinja]] i učesnica [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodno slobodilačkog borbe]]. == Biografija == Ružica Rip je rođena 1914. u [[Bačka|bačkom]] naselju Bezdan u [[Jevreji u Hrvatskoj|jevrejskoj]] porodici Dezidera Ripa. [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu]] završila je 1940. godine. U vreme studija pristupila je naprednom pokretu, te je 1940. bila primljena u članstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Ružica je aktivno delovala u Udruženju medicinara. Pred [[Drugi svjetski rat]] bila je dio grupe lekara koji su ilegalno lečili bolesne i ranjene komuniste, kao i napredne studente koji su bili povređeni u demonstracijama diljem [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Nakon [[Aprilski rat|aprilskog rata]] tj. okupacije Kraljevine Jugoslavije, Ružica je početkom maja 1941. otišla u [[Crna Gora|Crnu Goru]], gde se uključila u [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačku borbu]] (NOB). Od jula 1941. vodila je partizansku bolnicu u [[Kolašin]]u, a za vreme decembarskog napada na [[Pljevlja]] vodila je bolnicu na [[Žabljak]]u. Kasnije je bila lekar u Komskom odredu. [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|Četnici]] su je zarobili početkom 1942. pri evakuaciji ranjenih partizana u manastir Morača. Budući da je zbog svojih [[Antifašizam|antifašitičkih]] uverenja odbila ostati kod četnika kao lekar, Ružicu su četnici ubili 1942. godine.<ref name="jj"/> Srednja medicinska škola u [[Sombor]]u nosi njeno ime.<ref>{{Cite web|title=Srednja medicinska škola "Dr. Ružica Rip"|url=http://www.medicinskaso.edu.rs/index-lat.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=|format=|work=|pages=|year=|access-date=27. 4. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225044142/http://www.medicinskaso.edu.rs/index-lat.html|archive-date=2014-02-25|quote=}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book|last=Romano|first=Jaša|title=Jevreji Jugoslavije 1941–1945: žrtve genocida i učesnici narodnooslobodilačkog rata|year=1980|publisher=Jevrejski Istorijski Muzej, Saveza jevrejskih opština Jugoslavije|location=Beograd|ref=harv}} {{Lifetime|1914|1942|Rip, Ružica}} [[Kategorija:Biografije, Bačka]] [[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]] [[Kategorija:Austrougarski Jevreji]] [[Kategorija:Jevrejski liječnici]] [[Kategorija:Jugoslavenski liječnici]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] dwl6dyivizo3h1fbntsm0yeyzat08f6 0 1362217 42716391 42515956 2026-11-05T05:01:02Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Gemeinde Inning am Ammersee.jpg]] → [[File:DEU Inning am Ammersee COA.svg]] JPG → SVG 42716391 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Ining am Amerze | izvorni_naziv = ''Inning am Ammersee'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Inning am Ammersee COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 4.269<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 175 | aglomeracija = | površina = 24,4 | gšir = 48.06667 | gduž = 11.15 | nadmorska_visina = 553 | registarska_oznaka = STA | pozivni_broj = 08143 | poštanski_kod = 82266 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.inning.de/ www.inning.de] | gradonačelnik = ''Werner Röslmair'' | stranka = FBB | ije = da }} '''Ining am Amerze''' ({{jez-nem|Inning am Ammersee}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 14 opštinskih središta okruga [[Okrug Štarnberg|Štarnberg]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 4.269 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9188126. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Inning am Ammersee in STA.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Štarnberg]] Ining am Amerze se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Štarnberg. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 553 metra. Površina opštine iznosi 24,4&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 4.269 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 175 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Inning am Ammersee}} * [http://www.inning.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Štarnberg}} 04hmrag5de9pfdz2cp6s7uy9az07ncv 0 1366417 42716424 42518517 2026-11-05T11:13:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716424 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Manebah}} {{Grad u Nemačkoj | naziv = Manebah | izvorni_naziv = ''Mannebach'' | slika = | opis_slike = Manebah | gradska_zastava = | grb = DEU Mannebach (Saarburg) COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Rajna-Palatinat]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 371<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 62 | aglomeracija = | površina = 6,0 | gšir = 49.635 | gduž = 6.50944 | nadmorska_visina = 250 | registarska_oznaka = TR | pozivni_broj = 06581 | poštanski_kod = 54441 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.mannebach.info/ www.mannebach.info] | gradonačelnik = ''Bernd Ludwig Gard'' | stranka = | ije = da }} '''Manebah''' ({{jez-nem|Mannebach}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 103 opštinska središta okruga [[Okrug Trir-Sarburg|Trir-Sarburg]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 371 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7235082. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Mannebach in TR.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Trir-Sarburg]] Manebah se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Trir-Sarburg. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 250 metara. Površina opštine iznosi 6,0&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 371 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 62 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Mannebach (near Saarburg)}} * [https://web.archive.org/web/20160501142232/http://www.mannebach.info/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Trir-Sarburg}} ryyqyttwttbz1o4b99hffczdoox60d6 0 1367471 42716338 42517822 2026-11-04T22:09:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716338 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Lausig | izvorni_naziv = ''Laußig'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Saksonija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 4.280<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 42 | aglomeracija = | površina = 102,7 | gšir = 51.54583 | gduž = 12.63056 | nadmorska_visina = 94 | registarska_oznaka = TDO | pozivni_broj = 034243 | poštanski_kod = 04838 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.laussig.de/ www.laussig.de] | gradonačelnik = ''Lothar Schneider'' | stranka = | ije = da }} '''Lausig''' ({{jez-nem|Laußig}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Saksonija]]. Jedno je od 36 opštinskih središta okruga [[Okrug Sjeverna Saksonija|Sjeverna Saksonija]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 4.280 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 14730160. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Laußig in TDO.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Sjeverna Saksonija]] Lausig se nalazi u saveznoj državi [[Saksonija]] u okrugu Sjeverna Saksonija. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 94 metra. Površina opštine iznosi 102,7&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 4.280 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 42 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Anjalankoski]]|[[Finska]]|partnerstvo|[[2008]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Laußig&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Laußig}} * [https://web.archive.org/web/20090403081958/http://www.laussig.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Sjeverna Saksonija}} 9fv20exlpvuwrldf3m39oqkkzm6bpvf 0 1407635 42716402 41394301 2026-11-05T08:01:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716402 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:1GZX Haemoglobin.png|mini|Hemoglobin]] '''MCHC''' (eng. '''M'''ean '''C'''orpuscular '''H'''emoglobin '''C'''oncentration) predstavlja prosječnu koncentraciju [[hemoglobin]]a u jednoj litri obujma [[eritrocit]]a. Dio je standardne krvne slike. == Izračun i referentni interval == MCHC se izračuna tako da se hemoglobin podijeli s [[hematokrit]]om. Referentni interval je od 320 - 345 g/l. == Objašnjenje == MCHC je smanjen kod [[mikrocitna anemija|mikrocitne anemije]], normalan kod [[makrocitna anemija|makrocitne anemije]] (zbog većih eritrocita, iako je iznos hemoglobina ili MCHC-a visok, koncentracija ostaje normalna). MCHC je povišen kod nasljedne [[sferocitoza|sferocitoze]], bolesti srpastih eritrocita i [[homozigotni hemoglobin C|homozigotnog hemoglobina C]].<ref>{{cite book |author=Rifkind, David; Cohen, Alan S. |title=The Pediatric Abacus |url=https://archive.org/details/pediatricabacusr0000cohe |publisher=Informa Healthcare |location= |year=2002 |pages=[https://archive.org/details/pediatricabacusr0000cohe/page/54 54] |isbn=1-84214-147-3 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> == Reference == {{reflist}}326 == Vanjske veze == * [http://www.fpnotebook.com/HEM81.htm FP Notebook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124071322/http://www.fpnotebook.com/HEM81.htm |date=2005-11-24 }} * [https://web.archive.org/web/20100526214459/http://www.diaglab.vet.cornell.edu/clinpath/modules/hemogram/mchc.htm Cornell] * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003648.htm Medline] [[Kategorija:Medicina]] [[Kategorija:Hematologija]] [[Kategorija:Analize krvi]] 08ab1gwgg6xax3mjbyzvh7r0s6juu40 0 1407827 42716401 42293585 2026-11-05T07:23:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716401 wikitext text/x-wiki {{Interventions infobox | Name = Lumbalna punkcija | Image = Thisisspinaltap.jpg | Caption = Neurolog sprovodi lumbalnu punkciju | ICD10 = | ICD9 = {{ICD9proc|03.31}} | MeshID = D013129 | OtherCodes = | }} '''Lumbalna punkcija''' je medicinsko tehnička radnja koja ima za cilj uzimanje [[likvor]]a u dijagnostičke i terapijske svrhe.<ref>{{Cite book |title = Lumbar Puncture and Spinal Analgesia: Intradural and Extradural |url = https://archive.org/details/sirrobertmacinto0000maci |author = J. Alfred Lee, R. S. Atkinson |publisher = Churchill Livingstone |etition = 4th |date = November 13, 1978 | isbn = 0-443-01450-7}}</ref><ref>{{Cite book|author=Quincke HI|title=Verhandlungen des Congresses für Innere Medizin, Zehnter Congress, Wiesbaden|year=1891|volume=10|pages=321-331}}</ref><ref>{{Cite book|author=Quincke HI|title=Die Technik der Lumbalpunktion|year=1902|location=Berlin & Vienna}}</ref> Indikacije za lumbalnu punkciju: * [[meningitis]] * [[encefalitis]] * povišen intrakranijalni pritisak * unos kontrasta * unos lekova Kontraindikacije za lumbalnu punkciju: * [[abces mozga]] * maligniteti * infekcije<ref name="Turgeon2005">{{Cite book|author=Mary Louise Turgeon|title=Clinical hematology: theory and procedures|url=http://books.google.com/books?id=cHAjsUgegpQC&pg=PA401|accessdate = 28. 10. 2010.|year=2005|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-0-7817-5007-3|pages=401-}}</ref> Mesto punkcije: * Između 4. i 5. lumbalnog pršljena == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|author=Mary Louise Turgeon|title=Clinical hematology: theory and procedures|url=http://books.google.com/books?id=cHAjsUgegpQC&pg=PA401|accessdate = 28. 10. 2010.|year=2005|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-0-7817-5007-3|pages=401-}} * {{Cite book |ref= harv|author=Quincke HI|title=Die Technik der Lumbalpunktion|year=1902|location=Berlin & Vienna}} * {{Cite book |ref= harv|author=Quincke HI|title=Verhandlungen des Congresses für Innere Medizin, Zehnter Congress, Wiesbaden|year=1891|volume=10|pages=321-331}} * {{Cite book |ref= harv|title = Lumbar Puncture and Spinal Analgesia: Intradural and Extradural |url= https://archive.org/details/sirrobertmacinto0000maci|author = J. Alfred Lee, R. S. Atkinson |publisher = Churchill Livingstone |etition = 4th |date = November 13, 1978 | isbn = 0-443-01450-7}} == Vanjske veze == * [http://www.emedicine.com/neuro/topic557.htm eMedicine: Lumbar puncture] * [https://web.archive.org/web/20111227100400/http://www.medstudents.com.br/proced/lumbpunc.htm Medstudents: Procedures: Lumbar puncture] * [http://nursinggazette.blogspot.com/2007/10/lumbar-puncture-video.html Video of lumbar puncture] {{DEFAULTSORT:Lumbalna punkcija}} [[Kategorija:Neurologija]] 1oqyj10vsapzpxcc3321icawt9pd5cn 0 1411550 42716303 42673852 2026-11-04T17:24:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716303 wikitext text/x-wiki {{Infobox neuron-lat |neuron_name = Kupasta ćelija |image_neuron = Cones SMJ2 E.svg |caption_neuron = Normalizovani spektri responsa ljudskih kupastih ćelija, S, M, i L tipova |location = |function = Raspoznavanje boja |neurotransmitter = |morphology = |afferents = |efferents = |NeuroLex = Cone Cell |NeuroLexID = sao1103104164 |Code = {{TerminologiaHistologica|3|11|08.3.01046}} | }} [[Datoteka:Cone cell en.png|thumb|Struktura kupaste ćelije]] '''Kupaste ćelije''' ('''''čepići''''') su [[fotoreceptor|fotoreceptorske ćelije]] [[retina|mrežnjače]] [[oko|oka]] koje su odgovorne za percepciju boja. One najbolje funkcionišu pri relativno jakom osveljenju, za razliku od [[štapićasta ćelija|štapićastih ćelija]] koje su efikasnije pri slabom svetlu. Kupaste ćelije su gusto pakovane u [[Fovea centralis|centru]], i njihov broj se brzo umanjuje idući ka periferiji mrežnjače. Ljudska mrežnjača sadrži u proseku 4,5 miliona kupastih ćelija i 90 miliona štapičastih ćelija.<ref>{{cite book |title=The human eye: structure and function |url=https://archive.org/details/humaneyestructur0000oyst |author = Oyster C. W. |year=1999 |publisher=Sinauer Associates |location= |page= }}</ref><ref>{{Cite journal | author = Curcio CA., Sloan KR., Kalina RE., Hendrickson AE. | title = Human photoreceptor topography. | journal = J Comp Neurol | volume = 292 | issue = 4 | pages = 497–523 |date=Feb 1990 | doi = 10.1002/cne.902920402 | pmid = 2324310 }}</ref><ref name="Osterberg">G. Osterberg (1935). “Topography of the layer of rods and cones in the human retina,” Acta Ophthalmol., Suppl. 13:6, pp. 1–102.</ref> Kupaste ćelije imaju sposobnost percepcije finih detalja i brzih promena slike. Njihova vremena responsa na stimuluse su kraća od štapića.<ref name="Kandel">{{cite book | first = E.R. | last = Kandel | authorlink = | coauthors = Schwartz, J.H, and Jessell, T. M. | year = 2000 | title = Principles of Neural Science | url = https://archive.org/details/isbn_9780838577011 | edition = 4th | pages = [https://archive.org/details/isbn_9780838577011/page/507 507]–513 | publisher = McGraw-Hill | location = New York }}</ref> Čovek ima [[trihromatija|trihromatski vid]]. To je omogućeno prisustvom tri tipa [[štapićasta ćelija|čepića]] sa različitim [[fotopsin]]ima, koji imaju različite respons krive i odgovaraju na boje na različite načine. Poznato je da deo populacije ima četiri ili više tipova čepiča.<ref name="Jameson 2001" >{{cite journal |doi=10.3758/BF03196159 |author=Jameson, K. A., Highnote, S. M., & Wasserman, L. M. |year=2001 |title=Richer colour experience in observers with multiple photopigment opsin genes |journal=Psychonomic Bulletin and Review |volume=8 |issue=2 |pages=244–261 |pmid=11495112 |url=http://www.klab.caltech.edu/cns186/papers/Jameson01.pdf |format=PDF |access-date=2014-06-20 |archive-date=2012-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214002707/http://www.klab.caltech.edu/cns186/papers/Jameson01.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=You won't believe your eyes: The mysteries of sight revealed |url=http://news.independent.co.uk/world/science_technology/article2336163.ece |publisher=The Independent |date=7. 3. 2007. |access-date=2014-06-20 |archivedate=2008-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080706001354/http://news.independent.co.uk/world/science_technology/article2336163.ece |deadurl=yes }}</ref><ref name="Roth 2006" >{{cite web |url=http://www.post-gazette.com/pg/06256/721190-114.stm |title=Some women may see 100,000,000 colours, thanks to their genes |author=Mark Roth |publisher=Pittsburgh Post-Gazette |date=13. 9. 2006.] |access-date=2014-06-20 |archive-date=2006-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061108171635/http://www.post-gazette.com/pg/06256/721190-114.stm |dead-url=yes }}</ref> Uništavanje konusnih ćelija usled bolesti dovodi do slepila. == Povezano == * [[Štapićasta ćelija]] (''štapići'') * [[Daltonizam]] == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20110720080828/http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=cone&Submit=Go&event=display&start=1 Kupaste ćelije] * [http://webvision.umh.es/webvision/photo1.html Fotoreceptori] [[Kategorija:Fotoreceptorske ćelije]] [[Kategorija:Histologija]] 4svkqbklygkwe38gp8iammksjn52uii 0 1412811 42716313 41845418 2026-11-04T18:50:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716313 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:LG logo (2014).svg|mini|Logo]] [[Datoteka:Lg group structure.png|thumb|500px|Struktura kompanije]] [[Datoteka:Weibolu.jpg|thumb|Mikrotalasna peć LG]] [[Datoteka:SNSD Cooky Phone.jpg|thumb|LG je ponekad za reklamiranje angažovao poznate ličnosti kao južnokorejsku pop grupu [[Girls' Generation]] za svoje proizvode, kao što je ova za [[LG Cookie (KP500)|LG Cookie]] mobitel u 2010. godini.]] [[Datoteka:LG refrigerator interior.jpg|thumb|LG Side-By-Side [[frižider]] (KF-P8903 HLP)]] '''LG korporacija '''({{kor||법인|LG}}), ranije '''Lucky Goldstar''' ({{kor|럭키금성/樂喜金星||Leokki Geumseong}}), je južnokorejska međunarodna [[korporacija]]. Četvrta je najveća kompanija u Južnoj Koreji. Sjedište kompanije je u LG kulama blizancima u mjestu Yeouido-dong, Yeongdeungpo-gu, [[Seoul]].<ref>"[http://www.lg.com/global/about-lg/corporate-information/at-a-glance/overview.jsp Overview]." LG Corp. Preuzeto na dan 6. januar 2010. "Address: LG Twin Towers, 20 Yeouido-dong, Yeongdeungpo-gu, Seoul 150–721, Korea"</ref> LG pravi elektronske uređaje, hemijske i telekomunikacijske proizvode i kooperira sa [[LG Electronics]], [[Zenith Electronics|Zenith]], [[LG Display]], [[LG Telecom]] and [[LG Chem]] u preko 80 zemalja svijeta. == Historija == Osnivač LG-a, Koo In-Hwoi, je osnovao Lak-Hui Chemical Industrial Corp. 1947. godine.<ref>{{Cite web |title=LG History |url=http://www.lg.net/about/history/history01.jsp |access-date=2015-05-17 |archivedate=2008-11-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081119141239/http://www.lg.net/about/history/history01.jsp |deadurl=yes }}</ref> 1952, Lak-Hui (čita se "Laki", trenutno LG Chem) je postala prva koreanska kompanija koja je ušla na tržište plastične industrije. Kako se biznis proširio, osnovan je [[GoldStar]] Co. d.o.o. (trenutno LG Electronics d.d.) 1958. godine. Obje kompanije, Laki i [[GoldStar]] su se spojile i formirale Lucky Goldstar. [[GoldStar]] je napravio prvi radio u Južnoj Koreji. Dosta elektronike je prodato pod brendom GoldStar, dok su neki kućanski aparati (koji nisu dostupni van Južne Koreje) su prodavani pod brendom Laki. Laki brend je bio poznat po higijenskim proizvodima, kao sapuni i HiTi deterdžentima za veš, ali brend je većinom povezivan sa svojom "Laki i Perioe" pastom za zube. Čak i danas, LG nastavlja proizvodnju nekih od ovih proizvoda, poput deterdženata za veš, za južnokorejsko tržište. [[1995.]] godine, da bi se bolje nametao na Zapadu, Laki-Goldstar Korporacija se preimenovala u "LG". Kompanija je također asocirala slova LG sa sloganom "Life's Good" ({{bs|Život je lijep}}), što je ustvari bakronim. Od 2009-te, LG ima internetsku domenu [http://www.LG.com LG.com]. == Integracija == [[1996.]] godine, LG je kreirao savez sa IBM; kasnije je to okončano.<ref>{{cite web | last = Kim | first = Yong-Young | title = IBM, LG winding down joint venture | work = CNET News | publisher = CBS Interactive | date = 31 August 2004 | url = http://news.cnet.com/IBM,-LG-winding-down-joint-venture/2100-1044_3-5331822.html | accessdate = 27 March 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150112060715/http://news.cnet.com/IBM,-LG-winding-down-joint-venture/2100-1044_3-5331822.html | archive-date = 2015-01-12 | url-status = dead}}</ref> 1. aprila [[2000.]] godine, LG Chemical je rastavljen u 3 zasebne kompanije, imenom LGCI, LG Chem, i LG Household & Health Care. Kasnije, u julu 2007. godine, LG Chem je spojen sa LG Petrochemical.<ref>{{cite web | title = LG Chem – Company Structure Information from ICIS | publisher = Reed Business Information, Ltd. | url = http://www.icis.com/v2/companies/9145951/lg-chem/structure.html | accessdate = 30 March 2011 | archivedate = 2011-10-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111029030609/http://www.icis.com/v2/companies/9145951/lg-chem/structure.html | deadurl = yes }}</ref> == Zajednička ulaganja == Od [[2001.|2001]], LG je imao 2 zajednička ulaganja sa [[Royal Philips Electronics]]: [[LG Philips Display]] i [[LG Philips LCD]], ali Philips je rasprodao svoje dionice krajem 2008.<ref>[http://www.reuters.com/article/hotStocksNews/idUSTRE52B0BN20090312 LG Display shares drop 5.4 percent on Philips stake sale]. Reuters. Preuzeto na dan 11. novembar 2010.</ref> [[2005.]] godine, LG je ušao u zajednicu sa [[Nortel Networks]], kreirajući [[LG-Ericsson|LG-Nortel Co. Ltd.]] == Međunarodno tržište == 30. novembra [[2012.]] godine, [[comScore]] je izbacio izvještaj u oktobru 2012-te gdje se moglo vidjeti da je LG izgubio drugo mjesto na američkom tržištu mobilnih telefona od kompanije [[Apple Inc]].<ref>[http://www.comscore.com/Insights/Press_Releases/2012/11/comScore_Reports_October_2012_U.S._Mobile_Subscriber_Market_Share comScore Reports October 2012 U.S. Mobile Subscriber Market Share – comScore, Inc]. Comscore.com (2012-11-30). Preuzeto na dan 12. juli 2013.</ref> 20. januara [[2013.]] godine, Counterpoint Research je objavio da je LG prešao Apple u bici za drugog najvećeg proizvođača na američkom tržištu.<ref>[http://english.yonhapnews.co.kr/techscience/2013/01/20/30/0601000000AEN20130120001000320F.HTML LG Electronics returns to 2nd place in U.S. handset market]. Yonhap News (20. januar 2013.). Preuzeto na dan 12. juli 2013.</ref> 7. augusta [[2013.|2013]], [[comScore]] je izbacio izvještaj u junu 2013. gdje se vidi da je LG opao na 5. mjesto na tržištu.<ref>[http://www.comscore.com/Insights/Press_Releases/2013/8/comScore_Reports_June_2013_U.S._Smartphone_Subscriber_Market_Share comScore Reports June 2013 U.S. Smartphone Subscriber Market Share – comScore, Inc]. Comscore.com (7. august 2013.). Preuzeto na dan 14. august 2013.</ref> == Sportsko vlasništvo == LG ima [[LG Twins]] [[bejzbol]] klub u [[Seoul]], [[Južna Koreja]], još od [[1989.]] == Logo == Logo kompanije LG sadrži krug u kojem se nalaze slova "L" i "G", prezentirani u formi lica koji se smije.<ref>{{cite web | url=http://www.lg.com/global/about-lg/corporate-information/at-a-glance/our-brand | title=Our Brand | publisher=LG Electronics | accessdate=August 20, 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=LG Logo: Design and History|url=http://www.famouslogos.net/lg-logo|publisher=FamousLogos.net|accessdate=2011-10-12|archive-date=2012-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018004525/http://www.famouslogos.net/lg-logo|dead-url=yes}}</ref> == Struktura == LG korporacija je kompanija koja operira globalno sa preko više od 30 kompanija u elekronskim, hemijskim i telekomunikacijskim poljima. Njena elektronska divizija proizvodi i prodaje aparate od elektronskih i digitalnih kućnih uređaja do mobilnih telefona i televizora, od tankih LCD displeja do sigurnosnih uređaja i poluprovodnika. U hemijskoj industriji, prave se i prodaju kozmetika, industrijski tekstili, punjive baterije i toneri, polikarbonati, medicina i površinski dekorativni materijali. Telekomunikacijski odjel obuhvata daleke i međunarodne telefonske servise, mobilne i radio-telekomunikacijske servise, kao i konsultacije i telemarketing servise. LG također kooperira sa Coca-Cola Korea Bottling Company, upravlja nekretninama, nudi menadžment konsultovanje i upravlja profesionalnim sportskim klubovima. {| class="wide"| |- style="background:#add8e6; text-align:center;" ||'''Područje djelovanja''' ||'''Kompanije''' ||'''Dobit, milijarda USD (2013)''' |- style="background:lavender;" |Holding company |[[LG Corp.]] | style="text-align:center;" |US$ 8,8 miliona<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=003550:KS&dataset=incomeStatement&period=A&currency=US%20Dollar|title=Lg Corp (003550:Korea SE) |publisher=businessweek.com|accessdate=2014-04-24}}</ref> |- style="background:lavender;" |Elektronska industrija |[[LG Electronics]]<br />[[LG Display]]<br />[[LG Innotek]]<br />[[LG Siltron]]<br />[[Lusem]] | style="text-align:center;" |US$ 55,8 miliona<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=066570:KS&dataset=incomeStatement&period=A&currency=US%20Dollar|title=Lg Electronics Inc (066570:Korea SE)|publisher=businessweek.com|accessdate=2014-04-24}}</ref><br />US$ 25,9 miliona<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=034220:KS&dataset=incomeStatement&period=A&currency=US%20Dollar|title=Lg Display Co Ltd (034220:Korea SE)|publisher=businessweek.com|accessdate=2014-04-24}}</ref><br />US$ 5,9 miliona<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=011070:KS&dataset=incomeStatement&period=A&currency=US%20Dollar|title=Lg Innotek Co Ltd (011070:Korea SE) |publisher=businessweek.com|accessdate=2014-04-24}}</ref><br />nepoznato<br />nepoznato |- style="background:lavender;" |Hemijska industrija |[[LG Chem]]<br />[[LG Household & Health Care]]<br />[[LG Hausys]]<br />[[LG Life Sciences]]<br />[[LG MMA]] | style="text-align:center;" |US$ 22,2 miliona<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=051910:KS&dataset=incomeStatement&period=A&currency=US%20Dollar|title=Lg Chem Ltd (051910:Korea SE) |publisher=businessweek.com|accessdate=2014-04-24}}</ref><br />US$ 4,1 miliona<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=051900:KS&dataset=incomeStatement&period=A&currency=US%20Dollar|title=Lg Household & Health Care (051900:Korea SE) |publisher=businessweek.com|accessdate=2014-04-24}}</ref><br />US$ 2,6 miliona<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=108670:KS&dataset=incomeStatement&period=A&currency=US%20Dollar|title=Lg Hausys Ltd (108670:Korea SE) |publisher=businessweek.com|accessdate=2014-04-24}}</ref><br />nepoznato<br />nepoznato |- style="background:lavender;" |Telekomunikacije i servisi |[[LG Uplus]]<br />[[LG International Corp.]]<br />[[LG CNS]]<br />[[SERVEONE]]<br />[[LG N-Sys]] | style="text-align:center;" |US$ 11 miliona<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=032640:KS&dataset=incomeStatement&period=A&currency=US%20Dollar|title=Lg Uplus Corp (032640:Korea SE) |publisher=businessweek.com|accessdate=2014-04-24}}</ref><br />US$ 11,6 miliona<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=001120:KS&dataset=incomeStatement&period=A&currency=US%20Dollar|title=Lg International Corp (001120:Korea SE)|publisher=businessweek.com|accessdate=2014-04-24}}</ref><br />nepoznato<br />nepoznato<br />nepoznato |}{{div col end}}{{div col end}}{{div col end}} == Reference == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|LG Group}} * [https://www.lgcorp.com www.lgcorp.com] - Službena stranica {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1947.]] [[Kategorija:Južnokorejske kompanije]] [[Kategorija:Multinacionalne kompanije]] [[Kategorija:Telekomunikacijske kompanije]] 4isdz1724bhdqyn3gs0k3tbqsra40sc 0 1451587 42716365 42334266 2026-11-05T03:56:14Z ~2026-58780-31 408547 42716365 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=SLOBODAN MACURA BONDO | slika = Slobodan Macura Bondo.jpg | opis_slike= | datum_rođenja =24. IV. 1916. | mesto_rođenja =[[Zadar]] | država_rođenja =<br />{{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti =21. III. 1943., ('''26''' god.) | mesto_smrti =[[Kalinovik]] | država_smrti ={{flagcountry|Nezavisna Država Hrvatska}} |profesija=student [[Šumarstvo|šumarstva]] |KPJ=[[1940]]. |NOB= |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=5.VII [[1949]]. }} '''Slobodan Macura - Bondo''' ([[Zadar]], 26. 04. 1918. — [[Kalinovik]], 21. 03. 1943. ) bio je sudionik [[NOB|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. [[Datoteka:Poprsje Slobodana Macure.jpg|minijatura|Poprsje Slobodana Macure]] == Biografija == Rođen je 26. IV 1918. godine u Zadru, u svećeničkoj obitelji. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u [[Šibenik]]u. Godine [[1937.]] upisao se u [[Beograd]]u na studij [[šumarstvo|šumarstva]]. Kao student politički je bio vrlo aktivan. Ubrzo je bio izabran za predsjednika udruženja studenata šumarstva. Tu je postao i član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]].<ref name=Znaci>[https://www.znaci.org/00001/10_171.htm Macura Milana Slobodan – Bondo]</ref> U [[Vojni puč 27. marta 1941.|martovskim događajima]] 1941. godine, sudjelovao je u beogradskim demonstracijama, a po [[Travanjski rat|fašističkoj agresiji]] vratio se u Šibenik, gdje su mu živjeli roditelji. Angažirao se na radu u partijskoj organizaciji. Bio je u delegaciji koju je organizirala KPJ u Šibeniku, a koja je od [[zapovjednik]]a grada zahtijevala oružje radi obrane zemlje i suzbijanja petokolonaša. Odmah po okupaciji, Slobodan je sa bratom Momčilom i još nekim [[Omladina|omladincima]] bio uhapšen. Nakon izvjesnog saslušavanja, pušten je iz zatvora. Odmah je napustio grad i, krajem sedmog mjeseca [[1941.]] godine, došao je u [[Bukovica (oblast)|Bukovicu]], te na području Gošića, [[Plavno|Plavna]] i [[Tromeđa|Tromeđe]] radio na pripremama za oružani ustanak.<ref name=Znaci/> U [[jesen]] 1941. godine, Slobodan je stupio u četu dalmatinskih boraca koja je došla u [[Lika|Liku]] i tu ušla u sastav partizanskog bataljuna „[[Marko Orešković]]“. Već poslije prvih borbi, po odluci KPJ, vratio se na politički rad u sjevernu Dalmaciju]]. Tu je, petog mjeseca [[1942.]], postao partijski rukovoditelj i zamjenik [[politički komesar|političkog komesara]] Prvog sjevernodalmatinskog bataljuna „[[Bude Borjan]]“. Istog dana Slobodan je sa Prvom četom napao karabinijersku postaju u selu Bruška kod [[Obrovac|Obrovca]], te su ih prisilili na predaju.<ref name=Znaci/> Krajem petog mjeseca 1942. godine, Slobodan je postavljen za zapovjednika bataljuna „Bude Borjan“. Sljedećih dana sa jednim vodom je na putu [[Ervenik]]—[[Žegar]] uništio talijansku autokolonu. Tom prilikom poginuo je prefekt zadarske provincije Vezzio Orazzi sa tri časnika i sedam vojnika. Početkom sedmog mjeseca 1942., na putu [[Kistanje]]—[[Knin]], Slobodan je sa dvije čete izvršio juriš na drugu talijansku autokolonu i izbacio iz stroja dva časnika i više vojnika. Tri dana kasnije, Slobodan je sa četom napao i zauzeo karabinijersku postaju u selu Nuniću, nedaleko od Kistanja. Prilikom napada dva su karabinijera poginula, a sedam ih je zarobljeno.<ref name=Znaci/> Polovinom jula 1942. godine, Slobodan je postavljen za političkog komesara bataljuna „[[Branko Vladušić]]“, koji je 3. X. 1942. godine ušao u sastav [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druge dalmatinske proleterske brigade]]. U sastavu brigade bataljun je vodio borbu protiv [[ustaše|ustaša]] za oslobođenje [[Kijevo|Kijeva]], [[Livno|Livna]] i [[Posušje|Posušja]], te borbe protiv talijanskih snaga i [[četnici|četnika]] na Vrdima iznad [[Mostar]]a i na [[Glavatičevo|Glavatičevu]], a zatim sudjelovao u [[Bitka na Neretvi|bitci na Neretvi]]. Osobito teške borbe bataljun je vodio sa četnicima kod [[Kalinovik]]a u nastupanju operativne grupe divizija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ-a]] poslije bitke na Neretvi, 21. III 1943. godine.<ref name=Znaci/> Toga dana četnici su pokrenuli napad na dominirajuće položaje Humca i Prisoje, koje je držao Slobodanov bataljun. Kada je vidio da su glavninom snaga krenuli na položaj njegove Treće čete, brzo se našao među njenim borcima. Na četnički juriš uslijedila je snažna vatra, a zatim Slobodanova zapovijed za protujuriš. Četnici su odbijeni uz velike gubitke. U protujurišu Slobodan je bio ranjen u koljeno i na zahtjev zapovjednika čete prebačen u zaklon iza položaja. Poslije podne, četnici su ponovno krenuli u napad. Slobodan se ponovo našao među borcima čete. Kada su četnici došli nadomak ručnih [[bomba|bombi]], Slobodan se iz zaklona na položaju Kovačeva glava uspravio da osmotri položaj i borce na njemu, ali ga je pritom puščano zrno pogodilo u čelo.<ref name=Znaci/> Odlukom Prezidija Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], 5. VII. 1951. godine, proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Izvori == {{izvori}} {{Narodni heroji-Dalmacija}} {{Lifetime|1918|1943|Macura, Slobodan}} [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] pkzs4r5r6nh1t3up1d2451ozoq6jjhe 0 1468393 42716407 41820119 2026-11-05T09:13:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716407 wikitext text/x-wiki {{Infookvir književnik | Ime =Maja Gjerek | boja =#77DD77 | slika = | veličina =220px | opis slike = | puno ime = | pseudonim = | rođenje =1961.<br />Koprivnica, Hrvatska | smrt = | zanimanje = | nacionalnost = | period pisanja = | vrsta = | teme = | period = | supruga = | suprug = | djeca = | djela = | nagrade = | potpis = | web = | fusnote = }} == Rad i nagrade == Maja Gjerek rođena je 1961. u Koprivnici.Diplomirala je komparativnu književnost i filozofiju na Filozofskom fakultetu u [[Zagreb]]u. Članica je Društva hrvatskih književnika (DHK) od [[1985.]] godine, a Hrvatske zajednice samostalnih umjetnika (HZSU) od [[1990.]] godine. Bila je dopredsjednica Društva hrvatskih književnika. Autorica je dvadeset i sedam knjiga, od čega, jedanaest zbirki [[poezija|pjesama]], devet [[roman]]a i sedam knjiga priča. Od toga je s majkom ([[Anica Gjerek]]) objavila osam knjiga, sedam za djecu, a roman "Bijeli dimnjačar" nagrađen je [[1999.]] godine u Italiji Zlatnom medaljom za književnost, međunarodnom nagradom zemalja Alpe-Jadran. Na međunarodnom festivalu poezije "[[Slavenski zagrljaj]]", održanom u bugarskom gradu Varni u svibnju 2007. godine, dobila je prvu nagradu, diplomu i medalju "Srebrno leteće pero", kao prva književnica iz Hrvatske te je ujedno postala i jedan od osnivača i prvih članova međunarodne Akademije za slavensku književnost i umjetnost, sa sjedištem u Varni, Bugarska, iste godine. Piše [[scenarij]]e, [[esej]]e, scenska djela i književne [[prikaz]]e. Objavljuje u književnim časopisima, na radiju i televiziji, a brojni su joj tekstovi uglazbljeni. Odlikovana je za književni rad odličjem [[Red Danice hrvatske s likom Marka Marulića|Reda]] Danice hrvatske s likom [[Marko Marulić|Marka Marulića]]. Gradsko vijeće Grada Koprivnice 2006. godine dodijelilo joj je Medalju Grada Koprivnice za osobiti doprinos na području književnosti i kulturnoj promidbži Grada Koprivnice. Djela su joj prevedena na više jezika i uvrštena u domaće i strane antologije poezije i proze. Zastupljena je u čitankama u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini i lektirnim izborima za osnovne i srednje škole. Romani "Agora", "Zavjetna ruža" i "Radiovizija" dramatizirani su i izvedeni u sklopu Dramskog programa Hrvatskog radija uz više repriza. Kao profesionalna književnica, samostalna umjetnica, živi i stvara u Koprivnici. U dva navrata je bila predsjednica Ogranka [[Matica hrvatska|Matice hrvatske]] u Koprivnici. Maja Gjerek dobitnica je [[nagrada Zvonimir Golob|nagrade »Zvonimir Golob«]] 2008. za najljepšu neobjavljenu ljubavnu pjesmu, te međunarodne nagrade u Varni(Bugarska) za najljepšu ljubavnu pjesmu, na festivalu "Slavenski zagrljaj" 2008.godine.2009. godine kao dio nagrade, "Srebrno leteće pero", objavljena joj je u Bugarskoj zbirka pjesama "Kristalna ruža". Kao suurednica u "Maloj knjižnici DHK", potpisana je na više od stotinu knjiga, a pjesme i tekstovi prevođeni su joj na engleski, talijanski, španjolski, poljski, ruski, rumunjski, francuski, katalonski, makedonski, mađarski, bugarski i druge svjetske jezike. Od 2010. bavi se [[publicistika|publicistikom]] u području kulture te pisanjem tekstova namijenjenih uglazbljivanju. 2009. godine, Maja Gjerek sudjelovala je u glazbeno poetskom projektu "Eho srca" kao autorica tekstova, sa Zvonimirom Kušenićem, producentom, autorom glazbe i aranžmana. Radi se o glazbenom albumu moderne house produkcije na hrvatskom jeziku, a cijeli je projekat dobio i potporu Ministarstva kulture u sklopu projekta "Poduzetništvo u kulturi" za 2009. godinu te je objavljen od strane koprivničke "KC Rock" udruge. == Djela == === Knjige pjesama === * "Tajna", "Podravski zbornik", Koprivnica, 1979. * "Iskrene bajke", "Albatros", Velika Gorica, 1982. * "Trag nevidljivog", "Spektar", Zagreb, 1983. * "Zlatno zrcalo", "Astarta", Koprivnica, 1990. * "Mjesečeva karta", "Mark-Rob", Koprivnica, 1991. * "Rođena riječ", "Podravski pisci", Koprivnica, 1995. * "Posvećene pjesme", "Naklada" MD, Zagreb, 1998. * "Stakleno more", "Štajergraf", Zagreb, 2001. * "Metafizički prozor", "Nagnuća", Koprivnica, 2003. * "RA-DIO" "Matis", Koprivnica, 2005. * "Kristalna ruža", (knjiga pjesama na bugarskom jeziku), Varna, 2009. * "Nebo", DHK- Podravsko-prigorski ogranak, Koprivnica, 2010. === Romani === * "Vino ili zaborav" "Mark-Rob", Koprivnica, 1991., pod pseudon. Tarna Rose * "Agora" "Matica hrvatska", ogranak Koprivnica, Koprivnica, 1992. * "Sin sunca" "Centar mladih", Koprivnica, 1994. * "Zavjetna ruža" "Animation", Koprivnica, 1996. * "Agora" "Nagnuća", Koprivnica, 2002., drugo prošireno izdanje * "Konjanik i dijete" "Nagnuća", Koprivnica, 2004. * "Radiovizija" DHK - ogranak Rijeka i Verba d.o.o., 2007. === Knjige objavljene s majkom Anicom Gjerek === * "Nove krilate bajke" "Zagreb", Samobor, 1990. - za djecu * "Srce sfinge" "Globus", Zagreb, 1992. - za odrasle * "Zvjezdana košulja" "Alfa", Zagreb, 1993. - za djecu * "Bijeli dimnjačar" "Znanje", biblioteka "Stribor", Zagreb, 1997. - za djecu * "Ljubičasta kruna" "Znanje", Zagreb, 2001. - za djecu * "San o Žar-ptici" "Matica hrvatska", ogranak Koprivnica, 2003. - za djecu * "Zvjezdana kočija" "Karista", Zagreb, 2007.- za djecu * "Labud u kapi rose" "Karista", Zagreb, 2008.- za djecu == Vanjske veze == * [http://novine.novilist.hr/default.asp?WCI=Rubrike&WCU=285F2863285D2863285A28582858286028632893289D2894289C28632863285B285C285A2858285B28582863286328632863Y Novi list] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Maja Gjerek dobitnica "Zvonimira Goloba" , 7. svibnja 2008. * [http://www.ubiudr.hr/aktivnosti/ZGolob-natjecaj2008.htm UBIUDR Podravka]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Nagrada "Zvonimir Golob" 2008. {{Lifetime|1961||Gjerek, Maja}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hrvatski romanopisci]] [[Kategorija:Hrvatski esejisti]] [[Kategorija:Hrvatski publicisti]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici 20. stoljeća]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici 21. stoljeća]] [[Kategorija:Hrvatski pisci za djecu]] [[Kategorija:Hrvatski scenaristi]] [[Kategorija:Biografije, Koprivnica]] 2rj3wygq90iuoy0bz2gk4qo931putah 0 1469172 42716425 42688435 2026-11-05T11:44:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716425 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Marco Graziani | Img = Marco Graziani 281109 1.jpg | Img_capt = Marco Graziani | Img_size = | Landscape = | Background = instrumentalist | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = [[20. lipnja]] [[1988.]] <br> [[Rijeka]], [[Hrvatska]] {{flag|HRV}} | Mjesto rođenja = [[Rijeka]] | Smrt = | Prebivalište = [[Rijeka]] | Instrument = [[Violina]] | Žanr = | Zanimanje = violinist | Djelatno_razdoblje = | Producentska_kuća = | Angažman = | URL = | nagrade = | Značajni instrumenti = violina Alessandra Gagliana iz [[1720.]] }} [[Datoteka:Marco Graziani & Stjepan Hauser 0709.jpg|mini|260px|Marco Graziani i [[Stjepan Hauser]]]] '''Marco Graziani''' ([[Rijeka]], [[20. lipnja]] [[1988.]]) hrvatski je [[violina|violinist]]. == Biografija == Rođen je u Rijeci, gdje na Glazbenoj školi [[Ivan Matetić Ronjgov]] u dobi od sedam godina počinje učiti violinu (prof. K. Peljhan). Već je u osnovnoj glazbenoj školi dobivao nagrade na državnim i međunarodnim natjecanjima violinista. Povodom 180. obljetnice Glazbene škole nastupio je kao najmlađi i solist i izveo Koncert u a-molu [[Johann Sebastian Bach|J. S. Bacha]] uz pratnju Orkestra HNK Ivana pl. Zajca u Rijeci. Uz redovnu nastavu, usavršava se na međunarodnim ljetnim školama. Stipendist je Grada Rijeke od 2002. godine, kao učenik Glazbene škole Ivana Matetića Ronjgova Rijeka, u kojoj je završio treći razred programa glazbenik violinist, s odličnim uspjehom.<ref>[http://docs.google.com/gview?a=v&q=cache%3A7ijF_WA-GIwJ%3Awww.rijeka.hr%2Ffgs.axd%3Fid%3D12395+%22Marco+Graziani%22%22glazbenik%22&hl=de&gl=de&pli=1] Materijal za sjednicu poglavarstva Grada Rijeke zakazanu za 5. listopada 2005. godine</ref> Tekuće akademske godine primljen je na prvu godinu studija violine na Muzičkoj akademiji Sveučilišta u [[Zagreb]]u i usporedo pohađa nastavu i kod prof. Leonida Sorokova (red. prof. Muzičke akademije Sveučilišta u Zagrebu), koji od 2004. postaje njegovim jedinim profesorom. Završio je studij violine u lipnju 2010. godine u klasi prof. Leonida Sorokowa na [[Muzička akademija u Zagrebu|Muzičkoj akademiji u Zagrebu]], najuspješniji je mladi hrvatski glazbenik u [[2006.]] godini po izboru [[Zagrebačka filharmonija|Zagrebačke filharmonije]], te najuspješniji hrvatski violinist dvije godine zaredom (2005. i 2006., za izvedbu Prvog koncerta za violinu i orkestar Sergeja Prokofjeva) po izboru stručne komisije Fonda Stjepan Šulek ([[2007.]]). Pohađa seminare pod vodstvom uglednih profesora poput Dore Schwarzberg, Marine i Leonida Sorokowa, Alexandra Vinnitzkog i Zakhara Brona. Osvojio je mnoge prve nagrade na državnim i međunarodnim natjecanjima. Nastupao je u [[Austrija|Austriji]], [[Slovenija|Sloveniji]], [[Italija|Italiji]], [[Nizozemska|Nizozemskoj]], [[Litva|Litvi]], [[Njemačka|Njemačkoj]] i [[Japan]]u te nizu hrvatskih gradova. Zahvaljujući fondaciji Stauffer polazi ljetne seminare u Sieni na konzervatoriju ''Accademia Chigiana'' i mjesečne majstorske seminare koje održava poznati talijanski violinist Salvatore Accardo u Cremoni. Višestruki je dobitnik prvih nagrada na Hrvatskom natjecanju učenika i studenata glazbe i plesa, natjecanju Zajčevi dani, Etide i skale , europskom natjecanju "Alfredo i Wanda Marcosig" u Goriziji, Istria Nobilissima i natjecanju Grand Prix Lions Cluba Rijeka. Na velikom međunarodnom violinističkom natjecanju 2006. u [[Lisabon]]u osvojio je treću nagradu, a na međunarodnom natjecanju gudača u [[Moskva|Moskvi]] iste godine osvaja drugu nagradu. Pored ostalog, u zagrebačkoj palači [[Koncertna dvorana Vatroslava Lisinskog|Lisinski]] nastupio je kao solist [[2004.]] u sklopu ciklusa "Audijencija – Priča o Kingu" svirajući na čuvenoj Guarnerijevoj violini King i kao solist uz orkestar (2006.), Dobitnik je godišnje Nagrade Grada Rijeke (2007.) za vrhunske koncertne, umjetničke i natjecateljske uspjehe u Hrvatskoj i inozemstvu. Nastupao je s renomiranim orkestrima poput Orkestra Opere [[Hrvatsko narodno kazalište u Splitu|HNK iz Splita]], orkestrom Opere [[Hrvatsko narodno kazalište Ivana pl. Zajca u Rijeci|HNK Zajca iz Rijeke]], Hrvatskog komornog orkestra, Zagrebačkih solista, Zagrebačke i Slovenske filharmonije, Varždinskim komornim orkestrom, Kaunaškom filharmonijom, festivalskim orkestrom u Lisabonu i drugima. Kao solist i član komornih sastava uspješno nastupa diljem Europe, u Japanu i [[Rusija|Rusiji]]. Zahvaljujući financijskoj potpori Zaklade Adris, svira na violini [[Alessandro Gagliano|Alessandra Gagliana]] iz [[1720.]], u vlasništvu Zaklade Segelman.<ref>http://www.kdz.hr/index.php?id=7&p=cycles&perf=447{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Nagrade i priznanja == * 2005. i 2006. - najuspješniji mladi hrvatski violinist za izvedbu Prvog koncerta za violinu i orkestar Sergeja Prokofjeva po izboru stručne komisije Fonda [[Stjepan Šulek]] (2007.) * 2006. - najuspješniji mladi hrvatski glazbenik po izboru Zagrebačke filharmonije * 2006. - na velikom međunarodnom violinističkom natjecanju u Lisabonu osvojio je treću nagradu * 2006. - na međunarodnom natjecanju gudača u Moskvi osvaja drugu nagradu. * 2007. - dobitnik je godišnje Nagrade Grada Rijeke za vrhunske koncertne, umjetničke i natjecateljske uspjehe u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i inozemstvu. == Izvori == {{Izvori}} * [http://www.mic.hr/index.php?id=659&p=news Muzički informativni centar] (preuzeto 3. kolovoza 2009.) * [http://www.matica.hr/www/vijesti2www.nsf/AllWebDocs/ciklus2?OpenDocument Matica hrvatska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609184246/http://www.matica.hr/www/vijesti2www.nsf/AllWebDocs/ciklus2?OpenDocument |date=2007-06-09 }} (preuzeto 3. kolovoza 2009.) * [http://www.kdz.hr/index.php?id=7&p=cycles&perf=447 Koncertna direkcija Zagreb]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (preuzeto 3. kolovoza 2009.) * [http://www.koncerti.hkk-zadar.hr/prosli-koncerti-u-sezoni-2007-2008 Hrvatska kazališna kuća Zadar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421045916/http://www.koncerti.hkk-zadar.hr/prosli-koncerti-u-sezoni-2007-2008 |date=2009-04-21 }} (preuzeto 3. kolovoza 2009.) == Vanjske veze == * [http://novine.novilist.hr/default.asp?WCI=Rubrike&WCU=285E2863285928582863285A28582858285F286328942891288E288D28632863285A28612860285B285C285C2863286328632863I Intervju s Marcom Grazianiem u Novom listu, 6.10.2007.] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Matica hrvatska}} {{lifetime|1988||Graziani, Marco}} {{DEFAULTSORT:Graziani, Marco}} [[Kategorija:Hrvatski violinisti]] [[Kategorija:Biografije, Rijeka]] ctk1yikyoncm8drzft05vpnvydc2shv 0 1469510 42716375 42339457 2026-11-05T04:12:01Z ~2026-58780-31 408547 42716375 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Ostrvica |regija = |županija = |općina = [[Omiš]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.457654 |z. dužina = 16.749859 |brojstan = 210<ref>{{Cite web |title=DZS popis stanovništva 2001. godine |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup17-3000.html |access-date=2014-07-26 |archive-date=2013-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130326091627/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup17-3000.html }}</ref> |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 21253 Gata |pozbroj = 021 |autooznaka = <tt>ST</tt> | karta2 =Splitsko-dalmatinska županija | naziv karte2 =[[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinske županije]] |slika = |slika_opis = }} '''Ostrvica''' je naselje u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]]. == Geografija == Nalazi se u [[Poljica|Sridnjim Poljicima]]. == Upravna organizacija == Gradsko je naselje grada [[Omiš]]a po upravnoj organizaciji<ref name="nn.hr">Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj: [http://www.nn.hr/clanci/sluzbeno/2006/2045R.htm Splitsko-dalmatinska županija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080804074241/http://www.nn.hr/clanci/sluzbeno/2006/2045R.htm |date=2008-08-04 }}</ref><ref>[http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2010_03_31_740.html Grad Omiš: Odluka o gradskim porezima]</ref>, iako je od samog naselja Omiša udaljena nekoliko kilometara. Po poštanskoj organizaciji, pripada poštanskom uredu u [[Gata|Gatima]].<ref>{{Cite web |title=HP |url=http://www.posta.hr/main.aspx?id=148 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2011-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110808175644/http://www.posta.hr/main.aspx?id=148 |deadurl=yes }}</ref> == Historija == Teško je stradala u Drugom svjetskom ratu, kad su četnici Mane Rokvića 1. listopada 1942. [[pokolj u Gatima 1. listopada 1942.|poklali seljane Gata, Ostrvice, Zvečanja i Čišle]]. == Stanovništvo == Većinsko i jedino autohtono stanovništvo ovog sela su [[Hrvati]]. == Izvori == {{izvori}} {{Mrva-naselje hr}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] [[Kategorija:Omiš]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] oa2rcpbz1n6iadlmt9q98oyv4ko4stx 0 1469513 42716380 42514735 2026-11-05T04:33:02Z ~2026-58780-31 408547 42716380 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Zvečanje |regija = |županija = |općina = [[Omiš]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.452607 |z. dužina = 16.766939 |brojstan = 210<ref>{{Cite web |title=DZS popis stanovništva 2001. godine |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup17-3000.html |access-date=2014-07-26 |archive-date=2013-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130326091627/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup17-3000.html }}</ref> |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 21253 Gata |pozbroj = 021 |autooznaka = <tt>ST</tt> | karta2 =Splitsko-dalmatinska županija | naziv karte2 =[[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinske županije]] |slika = |slika_opis = }} '''Zvečanje''' je naselje u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]]. == Geografija == Nalazi se u [[Poljica|Sridnjim Poljicima]],u Podmosorju.Nedaleko od Zvečanja nalazi se rijeka [[Cetina]]. == Upravna organizacija == Gradsko su naselje grada [[Omiš]]a po upravnoj organizaciji<ref name="nn.hr">Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj: [http://www.nn.hr/clanci/sluzbeno/2006/2045R.htm Splitsko-dalmatinska županija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080804074241/http://www.nn.hr/clanci/sluzbeno/2006/2045R.htm |date=2008-08-04 }}</ref><ref>[http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2010_03_31_740.html Grad Omiš: Odluka o gradskim porezima]</ref>, iako su od samog naselja Omiša udaljene nekoliko kilometara. Po poštanskoj organizaciji, pripadaju poštanskom uredu u [[Gata|Gatima]].<ref>{{Cite web |title=HP |url=http://www.posta.hr/main.aspx?id=148 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2011-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110808175644/http://www.posta.hr/main.aspx?id=148 |deadurl=yes }}</ref> == Historija == Zvečanje je od 13. stoljeća do 19. stoljeća bilo dio [[Poljička republika|Poljičke republike]]. Zvečanje je bilo jedno od dvanaest poljičkih [[katun]]a. Na dan svetog Jure biralo bi svog katunara. Teško je stradalo u Drugom svjetskom ratu, kad su četnici [[Mane Rokvić]]a 1. listopada 1942. [[pokolj u Gatima 1. listopada 1942.|poklali seljane Gata, Ostrvice, Zvečanja i Čišle]]. == Stanovništvo == Većinsko i jedino autohtono stanovništvo ovog sela su [[Hrvati]].[[Katolici]] čine glavnu vjeru.U Zvečanju živi puno Stanića,Milićevića i Kružićevića. == Značajne osobe == *[[Nikola Milićević]], hrv. pjesnik i javni djelatnik *[[Anđelko Kružičević]], hrv. arhitekt, fotograf amater, promicatelj Hrvatske u Francuskoj *[[Ljubo Miličević]], hrv. bivši igrač [[HNK Hajduk Split]] ==Kultura== U Zvečanju se nalazi puno crkava.Crkva Gospe od Začeća,Crkva svetog Križa i Župna crkva svetog Mihovila su jedne od njih.Zvečanje također ima i svoje groblje. ==Izvori== {{izvori}} {{Mrva-naselje hr}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] [[Kategorija:Omiš]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] 8t1pvxg7banl5gao488qtbx904j65ql 0 1487351 42716414 42416380 2026-11-05T09:48:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716414 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Maljkovo |regija = |županija = [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinska]] |općina = [[Hrvace]] |mikroregija = [[Dalmatinska zagora]] |najgrad = [[Split]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.817 |z. dužina = 16.5203 |brojstan = 82 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = |pozbroj = 021 |autooznaka = <tt>ST</tt> |slika = |slika_opis = }} '''Maljkovo''' je naselje u općini [[Hrvace]], u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]]. == Historija == Maljkovo zajedno sa selima [[Potravlje]]m i [[Satrić]]em čini župu sv. Filipa i Jakova apostola.<ref name="Potravlje">[http://potravljeselo.blog.hr/2007/09/1623174085/znate-li-za-guslara-domnjaka.html Potravlje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220105355/http://potravljeselo.blog.hr/2007/09/1623174085/znate-li-za-guslara-domnjaka.html |date=2014-12-20 }} Župa Svetog Filipa i Jakova apostola - Potravlje</ref> Nove su stanovnike u 17. st. dobili kad je dušobrižnik i narodni vođa hercegovačkih katolika [[Franjo Marinović]] 1696. uz pomoć [[franjevci|franjevaca]] iz [[Živogošće|Živogošća]] preveo 736 katoličkih obitelji (oko 5000 duša) iz Brotnja u [[Hrvatske zemlje pod mletačkom vlašću|krajeve]] pod mletačkom vlašću (u Potravlje, [[Muć]] i [[Grab]]).<ref name="Potravlje"/> Četnici su u [[Domovinski rat|Domovinskom ratu]] kad su rujna i listopada 1991. okupirali ovaj kraj zapalili 90% kuća ove župe, dvije škole i sve katoličke crkve.<ref name="Potravlje"/> Hrvati su tad bili prisiljeni napustiti svoje domove te su izbjegli ili bili prognani.<ref name="Potravlje"/> U [[NOB]]-u tijekom Drugog svjetskog rata sudjelovalo je 11 stanovnika.<ref>Iz povijesti Dalmacije (str. 122) - Bernard Stulli {{ISBN|86-7397-073-3}}</ref> == Geografija == Naselje se nalazi u blizini [[Perućko jezero|Perućkog jezera]]. == Stanovništvo == 1869. podaci su sadržani u naselju [[Potravlje]]. Od 1948. iskazuje se kao naselje. {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_17&ti=Splitsko%2Ddalmatinska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 483 |crta1 = 200 |crta2 = 100 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |p1 = 201 |p2 = 0 |p3 = 270 |p4 = 317 |p5 = 298 |p6 = 323 |p7 = 351 |p8 = 375 |p9 = 483 |p10 = 341 |p11 = 191 |p12 = 221 |p13 = 199 |p14 = 153 |p15 = 82 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Reference == {{izvori}} {{Mrva-naselje hr}} {{Naselja općine Hrvace}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] 2ml3bvbqxp1mtxp65k5e3zrjyngvzxu 0 1489783 42716279 42541923 2026-11-04T15:41:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716279 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Kras (razvrstavanje)}} {{Infookvir naselje u Hrvatskoj |ime = Kras |karta = Krk |naziv karte = otoka Krka |regija = |županija = [[Primorsko-goranska županija]] |općina = [[Dobrinj]] |mikroregija = otok [[Krk]] |najgrad = |površina = |nadvisina = 266 |z. širina = 45.109 |z. dužina = 14.600 |brojstan = 184 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 51514 Dobrinj |pozbroj = <small>+385</small> 051 |autooznaka = RI |slika = |slika_opis = }} '''Kras''' je [[naselje]] na [[Krk|otoku Krku]], na području [[Općina|općine]] [[Dobrinj]], u [[Republika Hrvatska|Republici Hrvatskoj]] == Smještaj == Nalazi se u unutrašnjosti [[otok]]a, gotovo na njegovom zemljopisnom središtu, na raskršću puteva koji vode iz [[Dobrinj]]a prema [[Krk (grad)|Krku]] odnosno [[Malinska|Malinskoj]]. Kras je najviše naselje na otoku Krku, smješten 266 metara nad morem. U neposrednoj blizini je i najviši vrh ovog dijela otoka, Kuševica, narodno Sv. Juraj, 311 m.n.m. ==Prvi spomen mjesta== Prvi put se spominje [[30. prosinca]] [[1230.]] godine u staroj [[Glagoljica|glagoljskoj]] listini. [[Toponim|Toponomastičar]] i [[Romanistika|romanist]] [[Petar Skok]] izvodi ime Kras od predlatinske, možda [[Iliri|ilirske]] riječi „carsus“ iz koje se razvila hrvatska riječ kras, krš. == Stanovništvo == Kras je [[1780.]] godine imao 185 stanovnika, [[1898.]] godine 584, a najviše godine [[1935.]] njih 702. Od tada je, zbog snažne emigracije, broj žitelja u stalnom padu. Prema posljednjem popisu iz [[2001.]] godine, u Krasu su živjela 184 stanovnika, pretežno starije dobi. == Znamenitosti i zanimljivosti == Župna [[crkva]] posvećena je [[Antun Padovanski|Antunu Padovanskom]]. Izgradila ju je i održavala istoimena [[bratovština]] [[1669.]] godine. Na samom vrhu Kuševica nalazi se mjesno groblje te ostaci nekadašnje [[Crkva|crkvice]] [[Sveti Juraj|Sv. Jurja]], a u blizini je i najveća „gromača“ (nakupina kamenja) na otoku, „Vela gromača“. == Mediji == * U Krasu djeluje lokalna [[radio]] stanica „Radio Otok Krk“ ili skraćeno „Radio OK“. == Gospodarstvo == Krasani se bave dijelom [[Poljoprivreda|poljoprivredom]], a dio ih radi u većim mjestima na otoku. S obzirom da je daleko od [[More|mora]] ili nekog značajnijeg turističkog centra, nema nikakvu turističku ponudu. == Značajne osobe == * [[Petar Strčić]] &mdash; član HAZU, upravitelj njezina Arhiva, znanstveni i arhivski savjetnik, istaknuti hrvatski [[povjesničar]], glavni urednik nekoliko zbornika, autor više pretežno povijesnih knjiga, predsjednik Društva za hrvatsku povjesnicu, Čakavskoga sabora, sveučilišni profesor. * Fra [[Bonaventura Duda]] &mdash; [[krštenje]]m Roko, [[Franjevci|franjevac]], bibličar, sveučilišni profesor, prevoditelj, poliglot, [[pisac]] i [[Poezija|pjesnik]].<ref>{{Cite web |url=http://novine.novilist.hr/Default.asp?WCI=Rubrike&WCU=285A28612863285E2863285A28582859285828632897289C289728632863285D2858285928582860285928632863286328582863H |title=Dnevne novine "Novi list", Bonaventura Duda obilježio jubilej u Krasu |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217021944/https://novine.novilist.hr/?WCI=Rubrike&WCU=285A28612863285E2863285A28582859285828632897289C289728632863285D2858285928582860285928632863286328582863H |archive-date=2021-02-17 |url-status=dead}}</ref> == Literatura == *Bolonić, Mihovil, Žic-Rokov,Ivan: ''Otok Krk kroz vijekove'', Kršćanska sadašnjost, Zagreb, 2002. *Lešić, Denis: ''Otok Krk: vodič u riječi i slici'', 2003. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.radio-otok-krk.hr/index_hr.htm Radio stanica OK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721102555/http://www.radio-otok-krk.hr/index_hr.htm |date=2011-07-21 }} * [http://www.dobrinj.com/ službene stranice općine Dobrinj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216202827/http://www.dobrinj.com/ |date=2010-02-16 }} * [http://ineco.posluh.hr/pgz/dobrinj/sela.htm sela Dobrinjštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505072540/http://ineco.posluh.hr/pgz/dobrinj/sela.htm |date=2010-05-05 }} {{Dobrinj}} [[Kategorija:Krk|Kras]] [[Kategorija:Naselja u Primorsko-goranskoj županiji]] mct6kowzxwxj5y733g1z64xu0ad8s3u 0 1876683 42716283 41036113 2026-11-04T15:48:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716283 wikitext text/x-wiki '''Kreusa''' ({{lang-grc|Κρέουσα}}) ime je nekoliko žena u [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]]. == Najada == Prema [[Pindar]]u, '''Kreusa''' je bila [[Tesalija|tesalska]] [[Najade|Najada]] i kći [[Geja|Geje]], koja je rečnom bogu [[Penej]]u rodila [[Hipsej]]a, budućeg kralja [[Lapiti|Lapita]], i kćer Stilbu. Preko Hipseja bila je baka [[Kirena (mitologija)|Kirene]], jedne od najpoznatijih [[Apolon]]ovih ljubavnica.<ref>[[Pindar]], ''Pitijske ode'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0033.tlg002.perseus-grc1:9 IX, 15].</ref> == Kreontova kći == [[Datoteka:Creusa Receiving the Burning Jewelry from Medea - Google Art Project.jpg|thumbnail|Kreusa prima začarani ogrtač od Medeje]] '''Kreusa''', koja je poznata i kao [[Glauka]],<ref>[[Apolodor iz Atine|Pseudo-Apolodor]], ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteka]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:9.28.1 I, 9, 28].</ref> bila je kći [[Drevni Korint|korintskog]] kralja [[Kreont]]a, radi koje je [[Jason]] napustio [[Medeja|Medeju]]. Prema verziji ovog mita koje se obično pridržavaju [[Grčka tragedija|grčki tragičari]], Medeja se osvetila Kreusi tako što joj je poklonila jedan začarani ogrtač; kad ga je Kreusa obukla, on se zalepio za njeno telo i zapalio se, pa je Kreusa izgorela.{{sfn|Srejović|Cermanović-Kuzmanović|1989|loc=s.v. Kreusa, 2}} == Erehtejeva kći == '''Kreusa''' je bila kći [[Atina (polis)|atinskog]] kralja [[Erehtej]]a i njegove supruge [[Praksiteja|Praksiteje]].<ref>[[Apolodor iz Atine|Pseudo-Apolodor]], ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteka]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:3.15.1 III, 15, 1].</ref> Njene sestre izvršile su samoubistvo, jer su se zavetovale da će, ako jedna od njih umre, i sve ostale otići u smrt; no, Kreusa je bila još dete kad su njene sestre dale ovaj zavet.<ref>[[Euripid]], ''[[Jon (Euripid)|Jon]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0006.tlg010.perseus-grc1:275-307 277].</ref> Prema [[Apolodor iz Atine|Pseudo-Apolodorovoj]] ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteci]]'', Kreusini su sinovi bili [[Ahej (Ksutov sin)|Ahej]] i [[Jon (mitologija)|Jon]], koje je rodila svom suprugu, [[Ksut]]u,<ref>[[Apolodor iz Atine|Pseudo-Apolodor]], ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteka]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:1.7.3 I, 7, 3].</ref> a verovatno je bila i majka Ksutove kćeri [[Diomeda|Diomede]].<ref>[[Apolodor iz Atine|Pseudo-Apolodor]], ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteka]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:1.9.4 I, 9, 4] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> S druge strane, u [[Euripid]]ovoj tragediji ''[[Jon (Euripid)|Jonu]]'', u kojoj je Kreusa jedan od glavnih likova, ona se pojavljuje kao majka Jona, koga je rodila [[Apolon]]u, a Ksut nije mogao imati decu, pa je prihvatio Jona kao vlastitog sina. U ovoj tragediji Apolon je zaveo Kreusu još pre no što se ona udala za Ksuta, a novorođenče je [[Izlaganje dece|izložila]] iz straha od svojih roditelja. Mnogo godina kasnije Ksut je posetio [[Pitija|proročište]] u [[Delfi]]ma kako bi ga upitao za savet u vezi s tim što u njegovom braku s Kreusom nema dece; tu je sreo Jona, koji je odgojen u Apolonovom hramu. Na osnovu odgovora proročišta Ksut je zaključio da je Jon zapravo njegov sin te je odlučio usvojiti mladića. Kreusa, pak, nije svesna toga da Ksut ne može začeti decu i misli da mu je Jona rodila neka davnašnja ljubavnica, pa stoga pokuša otrovati mladića; no, ovaj prozre njenu nameru i želi je kazniti smrću. Naposletku Kresusa shvati da je Jon njen sin, koga je rodila Apolonu i koga je odmah po njegovom rođenju izložila, pri čemu je do [[Anagnorizam|prepoznavanja]] došlo kad joj je Jon ispričao sadržaj košarice koja je nađena uz njega kad je bio ostavljen kao beba. Njih dvoje se slože da će to čuvati kao tajnu i da je neće reći Ksutu. Na kraju drame [[Atena (mitologija)|Atena]] obeća da je Ksut i Kreusa dobiti dva sina, Aheja i [[Dor (mitologija)|Dora]].<ref>[[Euripid]], ''[[Jon (Euripid)|Jon]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0006.tlg010.perseus-grc1:1-40 ''passim''].</ref> Jon se spominje kao sin Kreuse i Apolona i kod [[Stefan Bizantinac|Stefana Bizantinca]]<ref>[[Stefan Bizantinac]], s. v. ''Iōnia''.</ref> i u nekoliko [[sholija]]. [[Higin]] kaže i da je Kreusa [[Hermes]]u rodila [[Kefal]]a.<ref>[[Higin]], ''Fabulae'', 160.</ref> == Enejina supruga == '''Kreusa''', kći [[Prijam]]a i [[Hekuba|Hekube]],<ref>[[Apolodor iz Atine|Pseudo-Apolodor]], ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteka]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:3.12.5 III, 12, 5].</ref><ref>[[Higin]], ''Fabulae'', 90.</ref> bila je prva [[Eneja|Enejina]] supruga i majka [[Askanije|Askanija]], koji je poznat i kao Jul.<ref>[[Vergilije]], ''[[Eneida]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat1:2.671-2.678 II, 674].</ref> Kad su [[Ahejci (Homer)|Ahejci]] osvojili [[Troja|Troju]], boginja [[Afrodita]] ili [[Kibela]] sakrila je Kreusu, a Eneja je tek pri izlasku iz grada shvatio da mu nema supruge te se vratio u Troju da je pronađe. Zaustavila ga je Kreusina sen, koja mu je predočila dug put koji treba da prevali u potrazi za novom domovinom.<ref>[[Vergilije]], ''[[Eneida]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat1:2.692-2.751 II, 736 sqq].</ref><ref>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:10.26.1 X, 26, 1].</ref> Prema jednom predanju, Eneja je morao da ostavi Kreusu u osvojenoj Troji da bi spasao [[Anhiz]]a i trojanske svetinje.{{sfn|Srejović|Cermanović-Kuzmanović|1989|loc=s.v. Kreusa, 4}} == Druge ličnosti == *'''Kreusa''', žena Kasandra iz [[Karija|Karije]] i majka [[Menet]]a, koga je ubio [[Neoptolem]] u [[Trojanski rat|trojanskom ratu]].<ref>[[Kvint Smirnjanin]], ''Pad Troje'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg2046.tlg001.perseus-grc1:8 VIII, 22].</ref> *'''Kreusa''', jedna od [[Amazonke|Amazonki]] čija se predstava pojavljuje na vazi iz [[Kume|Kume]] na kojoj je predstavljen sukob Amazonki s [[Tezej]]em; prikazana je kako je pobeđuje [[Filak]].{{sfn|Roscher|1890–1894|loc=str. 1429}} ==Reference== {{reflist|2}} == Literatura == *{{cite book|last= Roscher|first= Wilhelm Heinrich|title= Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie. Band 2.1 (I-K)|location= Leipzig|year=1890–1894|ref=harv}} *{{cite book|last1= Srejović|first1= Dragoslav|last2= Cermanović-Kuzmanović|first2= Aleksandrina|title= Rečnik grčke i rimske mitologije|location= Beograd|publisher= Srpska književna zadruga|year=1989|ref=harv}} [[Kategorija:Žene u grčkoj mitologiji]] 71xz6e0kc06ggha276zpo9l6ex0g2rm 0 2890353 42716366 42605879 2026-11-05T03:58:28Z ~2026-58780-31 408547 42716366 wikitext text/x-wiki [[File:Momčilo Mole Radosavljević.jpg|thumb|Momčilo Mole Radosavljević]] '''Momčilo Mole Radosavljević''' je bio prvi komandant [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]]. Rođen je [[1910]]. u Slatini kod Čačka. Po zanimanju je bio diplomirani pravnik. Bio je sekretar Sreskog komiteta [[KPJ]] za srez trnavski, organizator [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka]] u čačanskom kraju i prvi komandant [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog NOP odreda]] "[[Dragiša Mišović|Dr. Dragiša Mišović]]". Učestvovao u opsadi [[Kraljevo|Kraljeva]] tokom oktobra i novembra 1941.<ref name="znaci.org">https://znaci.org/fotografija.php?br=14593</ref> Uhvatili su ga [[četnici]] i predali Nemcima, koji su ga streljali u Čačku 1. februara [[1942]]. godine.<ref name="znaci.org"/> {{Narodni heroji-Čačak}} == Izvori == {{Izvori}} {{klica-biografija}} {{lifetime|1910|1942}} [[Kategorija:Biografije, Čačak]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] q6og0j3kyu0zlmi045uigivnjxteslw 0 3548769 42716266 42397789 2026-11-04T14:09:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716266 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Coriolanus | slika = Coriolanus (2011 film).jpg | širina_slike = 215px | opis = kino-poster | režija = [[Ralph Fiennes]] | producent = {{Plain list | *Ralph Fiennes *[[John Logan (pisac)|John Logan]] *Gabrielle Tana *Julia Taylor-Stanley *[[Colin Vaines]] }} | scenario = John Logan | based on = {{Based on|''[[Coriolanus]]''|[[William Shakespeare]]}} | uloge = {{Plain list | *Ralph Fiennes *[[Gerard Butler]] *[[Vanessa Redgrave]] *[[Brian Cox (glumac)|Brian Cox]] *[[Jessica Chastain]] *[[John Kani]] *[[James Nesbitt]] *[[Paul Jesson]] *[[Lubna Azabal]] *[[Ashraf Barhom]] <!--- per poster billing block ---> }} | muzika = [[Ilan Eshkeri]] | fotografija = [[Barry Ackroyd]] | montaža = Nicolas Gaster | studio = {{Plain list | *[[Icon Entertainment International]] *[[BBC Films]] }} | distributer = [[Lionsgate]] | premijera = {{Film date|df=y|2011|02|14|[[Berlinski međunarodni filmski festival|Berlinale]]}} | trajanje = 123 min. | zemlja = {{flagcountry|GBR}} | jezik = engleski | budžet = 7,7 mil. $ <ref name="aus">{{cite news|title=Ralph Fiennes peers outside the hurt locker for Coriolanus|url=http://www.theaustralian.com.au/arts/review/ralph-fiennes-peers-outside-the-hurt-locker-for-coriolanus/story-fn9n8gph-1226259571496|first=Kevin|last=Maher|date=4 February 2012|work=[[The Australian]]|accessdate=4. II 2013}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | bruto = 1,072.602 $<ref>{{cite web|first= |last= |url=http://boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=coriolanus.htm |title='Coriolanus' (2012) |publisher=[[Box Office Mojo]] |date= |accessdate=3. V 2012}}</ref> }} '''''Koriolan''''' ({{jez-en|Coriolanus}}) je [[UK|britanski]] igrani film snimljen 2011. u režiji [[Ralph Fiennes|Ralpha Fiennesa]], kome je predstavljao režijski debi.<ref name="afp">{{cite web|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5i-ObsFKcEw5Nb_N5qsyNL0PgNcEg|title=Fiennes makes directorial debut in Serbia|date=17 March 2010|publisher=[[Agence France-Presse|AFP]]|accessdate=17 March 2010|archivedate=2010-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110040052/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5i-ObsFKcEw5Nb_N5qsyNL0PgNcEg|deadurl=yes}}</ref> Predstavlja adaptaciju [[Coriolanus|istoimene]] tragedije [[William Shakespeare|Williama Shakespearea]], koja se pak temeljila na stvarnim historijskim događajima u antičkoj Italiji na prijelazu iz 6. u 5. vijek pne. Fiennes u filmu tumači naslovni lik - [[Gaius Marcius Coriolanus|Gaja Marcija Koriolana]], [[Drevni Rim|rimskog]] vojskovođu koji u ratu sa susjednim [[Volščani]]ma svom gradu donosi pobjedu, ali koji potom postaje žrtvom spletki političara rane [[Rimska Republika|Republike]]. Radnja prikazuje kako, duboko povrijeđen, odlučuje prijeći na stranu Volščana i pokrenuti pohod za uništenje vlastitog grada. Fiennes, koji je istu dramu prethodno bio režirao na pozornici, pronašao je određene sličnosti sa sukobima antičkih [[grad-država|gradova-država]] sa [[Jugoslavenski ratovi|ratovima u bivšoj Jugoslaviji]]. Scenarist [[John Logan (pisac)|John Logan]] je, stoga, radnju premjestio u moderno doba, pri čemu su kao lokacije poslužile [[Srbija]] i [[Beograd]] (koji "glumi" Rim) i [[Crna Gora]] (koja "glumi" Volščane). == Uloge == * [[Ralph Fiennes]] ... [[Gaius Marcius Coriolanus|Gaj Marcije Koriolan]] * [[Gerard Butler]] ... Tul Aufidije * [[Vanessa Redgrave]] ... [[Volumnia|Volumnija]] * [[Brian Cox (glumac)|Brian Cox]] ... [[Agrippa Menenius Lanatus (konzul 503. pne.)|Menenije]] * [[Jessica Chastain]] ... [[Virgilia|Virgilija]] * [[John Kani]] ... General Kominije<ref name="theplaylist">{{cite web|title=Ralph Fiennes' 'Coriolanus' Finalizes Cast For Serbian Shoot Next Week|url=http://theplaylist.blogspot.com/2010/03/ralph-fiennes-coriolanus-finalizes-cast.html|date=11 March 2010|accessdate=13. III 2010}}</ref> * [[James Nesbitt]] ... Sicinije <ref name="30ninjas">{{cite web|author=Wiseman, Andreas|date=31 March 2010|url=http://30ninjas.com/blog/ralph-fiennes-coriolanus-blog-why-coriolanus-matters|title=Why Coriolanus Matters|publisher=Ralph Fiennes' Coriolanus Blog|accessdate=9 April 2010|archivedate=2010-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406090358/http://www.30ninjas.com/blog/ralph-fiennes-coriolanus-blog-why-coriolanus-matters|deadurl=yes}}</ref> * [[Paul Jesson]] ... Brut * [[Lubna Azabal]] ... Tamora<ref name="30ninjas" /> * [[Ashraf Barhom]] ... Kasije<ref name="30ninjas" /> * [[Slavko Štimac]] ... Volščanski poručnik * [[Dragan Mićanović]] ... Tit * Radoslav Milenković ... Volščanski političar * Harry Fenn ... Mladi Marcije * [[Jon Snow]] ... TV voditelj == Povezano == * [[Rimsko-volščanski ratovi]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb title|1372686|Coriolanus}} * {{mojo title|coriolanus|Coriolanus}} * {{rotten-tomatoes|coriolanus_2010|Coriolanus}} * {{metacritic film|coriolanus|Coriolanus}} * [http://www.dfilmscorp.ca/movies/coriolanus.asp ''Coriolanus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113190443/http://www.dfilmscorp.ca/movies/Coriolanus.asp |date=2012-01-13 }} at D Films * [http://screenbase.screendaily.com/films/373 ''Coriolanus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100207003346/http://screenbase.screendaily.com/films/373 |date=2010-02-07 }} at [[ScreenDaily.com]] {{Ralph Fiennes}} {{John Logan}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Britanski filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] [[Kategorija:Ratni filmovi]] [[Kategorija:Politički filmovi]] [[Kategorija:Filmske adaptacije Shakespeareovih drama]] qgedajmff4avn8fp5fzyp17vmo99dfe 0 3556540 42716349 42354809 2026-11-04T23:37:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716349 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Leonid Meteor.jpg|mini|desno|250px|Leonidi za vrijeme vrhunca pojave [[Meteorski pljusak|meteorskog pljuska]] 2009.]] [[Datoteka:Leonidas sigloXIX.jpg|mini|250px|desno|Leonidi iz 1866., ilustracija.]] [[Datoteka:Leonid meteor shower as seen from space (1997).jpg|mini|250px|desno|Leonidi viđeni iz svemira 1997. ([[NASA]]).]] '''Leonidi''' su najspektakularniji [[meteorski roj]] posmatran u poslednjih 200 godina, i za to vreme su značajno doprineli razumevanju struja [[meteoroid]]a.<ref name="handbook">{{Cite book|author=Jürgen Rendtel and Rainer Arlt |year=2011| title = Handbook for Meteor Observations | publisher = International Meteor Organization |location = Potstdam |isbn=978-2-87355-020-2}}</ref> == Historija == Pljusak Leonida u noći 12. na 13. novembar [[1833]]. označio je početak meteorske astronomije.<ref name="meteorshowersonline">{{cite web |title=Observing the Leonids |publisher=Meteor Showers Online |url=http://meteorshowersonline.com/leonids.html |accessdate=29. novembar 2011. |archive-date=2013-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130304005613/http://meteorshowersonline.com/leonids.html }}</ref> Sve dotle su astronomi smatrali meteore za atmosfersku pojavu i nisu uviđali periodičnost njihovog pojavljivanja. Kada su, međutim, imali prilike da vide hiljade [[meteor]]a u minuti, [[radijant]] je bio jasno uočljiv i postalo je jasno da se radi o tragovima čestica na orbiti oko [[Sunce|Sunca]].<ref name="st">{{Cite web |url=http://www.skyandtelescope.com/observing/objects/meteors/3304116.html |title=The Discovery of the Perseid Meteors |accessdate=29. 11. 2011. |author=Mark Littmann |date=17. 5. 2005. |publisher=Sky Publishing, a New Track Media Company}}</ref> Ovaj pljusak je izazvao različite reakcije, najčešće sujeverne, i podstakao je mnoge da pokušaju da nađu objašnjenje. Ponuđene su različite teorije, uključujući električno pražnjenje i [[sagorevanje]] gasova oslobođenog truljenjem drveća, ali je jedino tačno objašnjenje ponudio [[Denison Olmsted]], profesor astronomije na [[Jejl]] univeritetu u [[SAD]] [[januar]]a [[1834]]. Olmsted je primetio da je događaj bio kratkotrajan (nije se video iz [[Evropa|Evrope]]), ali je u Evropi primećena pojačana aktivnost meteora [[1832]]. takođe u novembru, što ga je navelo na zaključak da u to doba godine [[Zemlja]] proleće kroz „oblak čestica u svemiru“.<ref name="meteorshowersonline" /> Nakon nove pojačane aktivnost Leonida 60-ih godina [[19. vek]]a, [[Hubert Anson Njutn]] (takođe sa Jejla) je istraživao prošla pojavljivanja Leonida i [[Perseidi|Perseida]] (koji su [[1837]]. identifikovani kao drugi meteorski roj) i otkrio pljuskove Leonida [[585]], [[902]], [[931]], [[934]], [[1002]], [[1202]], [[1366]], [[1582]], [[1602]]. i [[1698]]. godine. Na osnovu tih proučavanja, [[1864]]. godine je objavio zaključak da je period pojačane aktivnosti Leonida 33,25 godina i da će sledeći pljusak biti u noći između [[13. novembar|13.]] i [[14. novembar|14. novembra]] [[1866]]. Predviđanje se pokazalo kao tačno, sa 2000—5000 viđenih meteora na sat. I naredne dve godine je aktivnost bila visoka, sa preko 1000 Leonida u satu.<ref name="meteorshowersonline" /> Nakon što su [[Nemci|nemački]] astronom [[Vilhelm Tempel]] [[1865]]. i [[Amerikanci|američki]] astronom [[Horas Parnel Tatl]] [[1866]]. otkrili kometu po njima nazvanu [[Tempel-Tatl (kometa)|Tempel-Tatl]], proučavanja su ukazala na izrazitu sličnost između orbitalnih elemenata ove komete i Leonida.<ref name="handbook" /><ref name="meteorshowersonline" /> == Posmatrački uslovi == [[Datoteka:Leo constellation map.png|desno|mini|300p|[[Radijant]] Leonida se nalazi između γ i ε [[Sazvežđe Lav|Lava]]]] [[Radijant]] Leonida se nalazi u [[sazvežđe|sazvežđu]] [[Sazvežđe Lav|Lava]] i vidljiv je sa obe [[Zemlja|Zemljine]] hemisfere. S obzirom na to da radijant nije daleko od [[apeks]]a, [[meteoroid]]i ulaze u atmosferu pod gotovo najvećom mogućom geocentričnom brzinom (71 -{km/h}-).<ref name="handbook" /> {|{{prettytable}} |+Posmatrački uslovi na različitim [[Geografska širina|geografskim širinama]]<ref name="guide">{{Cite book|author=Robert Lunsford |year=2009| title = Meteors and How to Observe Them | publisher = Springer Science+Business Media, LLC |location = New York |isbn=978-0-387-09461-8}}</ref> |- !geografska širina !! izlazak radijanta (lokalno standardno vreme) !! zora (lokalno standardno vreme) !! visina [[radijant]]a u zoru !! % vidljivih meteora pri datoj visini [[radijant]]a |- |50° [[sever|S]] || 22.00 || 06.00 || 62° || 88% |- |25° [[sever|S]] || 23.30 || 05.30 || 78° || 98% |- |0° || 00.50 || 05.00 || 60° || 87% |- |25° [[jug|J]] || 01.00 || 04.00 || 33° || 54% |- |} == Predviđanja == Sledeći povratak komete Tempel-Tatl u unutrašnjost [[Sunčev sistem|Sunčevog sistema]] biće [[2031]]. godine, ali oslobođene čestice neće proći blizu Zemlje, kao ni [[2064]]. Tek pri prolasku komete [[2097]]. će Zemlja proći blizu novooslobođenog materijala i ponoviti legendarni pljusak poput onih iz 19. veka.<ref name="guide" /> == Povezano == * [[Meteorski roj]] * [[Radijant]] * [[ZHR]] * [[Populacioni indeks]] * [[Asteroid]] * [[Kometa]] {{Commonscat|Meteor showers}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|author=Jürgen Rendtel and Rainer Arlt |year=2011| title = Handbook for Meteor Observations | publisher = International Meteor Organization |location = Potstdam |isbn=978-2-87355-020-2}} * {{Cite book |ref= harv|author=Robert Lunsford |year=2009| title = Meteors and How to Observe Them | publisher = Springer Science+Business Media, LLC |location = New York |isbn=978-0-387-09461-8}} == Vanjske veze == * [http://meteorshowersonline.com/leonids.html Leonidi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130304005613/http://meteorshowersonline.com/leonids.html |date=2013-03-04 }} na -{Meteor Showers Online}- {{en}} * [https://web.archive.org/web/20121226024039/http://www.imo.net/calendar/2012#leo Prognoza aktivnosti Leonida za 2012.] na sajtu Međunarodne meteorske organizacije {{en}} * [http://www.imo.net/live/leonids2011/ Aktivnost Leonida 2011. godine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031161949/http://imo.net/live/leonids2011/ |date=2012-10-31 }} na sajtu Međunarodne meteorske organizacije {{en}} * [http://www.imo.net/zhr Rezultati posmatranja Međunarodne meteorske organizacije (uključujući Leonide)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111211022158/http://www.imo.net/zhr |date=2011-12-11 }} {{en}} [[Kategorija:Meteorski rojevi]] [[Kategorija:Lav (zviježđe)]] 58x9lueclzzv0oaxl35sz149g7e6ot5 0 3556542 42716353 42693257 2026-11-05T02:22:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716353 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Lyrid meteor shower radiant point.jpeg|mini|desno|300px|Liridi su [[Meteorski pljusak|meteorski roj]] kojemu je [[radijant]] u [[Lira (zviježđe)|zviježđu Liri]], a pojavljuje se oko 20. travnja.]] [[Datoteka:Looking Down on a Shooting Star.JPG|mini|desno|300px|Pogled s [[Međunarodna svemirska postaja|Međunarodne svemirske postaje]] na [[meteor]]e koji prolaze kroz [[atmosfera|atmosferu]].]] [[Datoteka:Astronomy Amateur 3 V2.jpg|mini|desno|300px|[[Amaterska astronomija|Astronomi amateri]] motre noćno nebo za vrijeme [[meteorski pljusak|meteorskog pljuska]] [[Perzeidi|Perzeida]].]] '''Liridi''' su [[Meteorski pljusak|meteorski roj]] kojemu je [[radijant]] u [[Lira (zviježđe)|zviježđu Liri]], pojavljuje se oko 20. travnja, a stiže s putanje [[Komet Thatcher|kometa Thatcher]]. Opaža se već 2500 godina, a posebno je bio jak 15. pr. Kr. <ref>'''Liridi (Lyridi)''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=36744] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924044009/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=36744 |date=2015-09-24 }} "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> [[Brzina]] kojom se čestice meteorske kiše javljaju je oko 48 [[Metar u sekundi|km/s]]. Učestalost je otprilike 10 [[meteor]]a u [[sat]]u (obično od 5 do 20). Liridi svijetle s [[Prividna magnituda|prividnom magnitudom]] +2, a mogu se pojaviti i svjetliji. <ref name=Jenniskens2006>{{cite journal | last=Jenniskens | first = P. | title=Meteor Showers and their Parent Comets | publisher=Cambridge University Press | year=2006 | pages=790}}</ref> <ref name="IAU Meteor Shower Working List">{{cite web|url=http://www.astro.amu.edu.pl/~jopek/MDC2007/index.php|title=IAU Meteor Data Center|page=1|accessdate=2013-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005003848/http://www.astro.amu.edu.pl/~jopek/MDC2007/index.php|archive-date=2013-10-05|url-status=dead}}</ref> {| style="margin:auto;" | class="wikitable" ! width="10%" | Godina ! width="15%" | Liridi vidljivi između ! width="65%" | Vrhunac pojave ! width="10%" | [[Meteor]]a na [[sat]] |- | align="center"|2007. | align="center"|16. – 25. travnja |23. travnja | align="center"|21<ref name=IMO2007>{{Cite web |title=Lyrids 2007: visual data quicklook |url=http://www.imo.net/live/lyrids2007/ |access-date=2015-02-25 |archivedate=2012-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121224023449/http://imo.net/live/lyrids2007/ |deadurl=yes }}</ref> |- | align="center"|2008. | align="center"| | 20. travnja<ref>{{Cite web |title=U.S. Naval Observatory Phases of the Moon 2008 |url=http://aa.usno.navy.mil/cgi-bin/aa_moonphases.pl?year=2008 |access-date=2015-02-25 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303225903/http://aa.usno.navy.mil/cgi-bin/aa_moonphases.pl?year=2008 |deadurl=yes }}</ref> | align="center"| |- | align="center"|2009. | align="center"|16. – 25. travnja | 22. travnja | align="center"|15<ref name=IMO2009>{{Cite web |title=Lyrids 2009: visual data quicklook |url=http://www.imo.net/live/lyrids2009/ |access-date=2015-02-25 |archivedate=2013-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130202105344/http://www.imo.net/live/lyrids2009/ |deadurl=yes }}</ref> |- | align="center"|2010. | align="center"|16. – 25. travnja | 22. travnja | align="center"|20<ref name=IMO2010>{{Cite web |title=Lyrids 2010: visual data quicklook |url=http://www.imo.net/live/lyrids2010/ |access-date=2015-02-25 |archivedate=2013-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130202104944/http://www.imo.net/live/lyrids2010/ |deadurl=yes }}</ref> |- | align="center"|2011. | align="center"| | 22. travnja | align="center"|20<ref name=IMO2011>{{Cite web |title=Lyrids 2011: visual data quicklook |url=http://www.imo.net/live/lyrids2011/ |access-date=2015-02-25 |archivedate=2013-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130202105101/http://www.imo.net/live/lyrids2011/ |deadurl=yes }}</ref> |- | align="center"|2012. | align="center"|16. – 25. travnja | 22. travnja i 26. travnja (vrhunac 37&nbsp;±&nbsp;21 meteora) | align="center"|25/37 |- | align="center"|2013. | align="center"|16. – 25. travnja | 22. travnja <ref>{{Cite web |title=U.S. Naval Observatory Phases of the Moon 2013 |url=http://aa.usno.navy.mil/cgi-bin/aa_moonphases.pl?year=2013 |access-date=2015-02-25 |archivedate=2014-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140702130034/http://aa.usno.navy.mil/cgi-bin/aa_moonphases.pl?year=2013 |deadurl=yes }}</ref> | align="center"|22 |- | align="center"|2014. | align="center"|16. – 25. travnja | 22. travnja <ref>[http://www.amsmeteors.org/2014/04/meteor-activity-outlook-for-april-19-25-2014/ Meteor Activity Outlook for April 19-25, 2014]</ref> | align="center"|20 |} == Što uzrokuje meteorske pljuskove == Kako se približavanjem [[komet]]a [[Sunce|Suncu]] povećava [[temperatura]] na njegovoj površini, [[led]] se počinje topiti i topljenjem leda komet se počinje raspadati te se tom vrtnjom oko Sunca kometi mrve. Iza njega ostaje trag prašine i komadića stijena. Ako se kometova [[putanja]] presiječe sa [[Zemljina putanja|Zemljinom]] i na Zemljinoj stazi ostavi prašine, [[Zemlja]] će svake godine ulijetati u taj oblak prašine. Zbog [[trenje|trenja]] zraka u [[atmosfera|atmosferi]], čestice prašine se [[gorenje|zapale]] i u atmosferi nakratko ostave sjajan trag - nastaje meteor. Visina na kojoj nastaju ti tragovi izgaranja je od 40 do 80 km. Brzina kojom udaraju je oko 62 [[Metar u sekundi|km/s]] ([[Perzeidi]]), te je velika rijetkost da meteor dođe do tla. Meteorski rojevi nastaju s ulaskom Zemlje u oblak sitnih krutih čestica. Promatrajući staze meteora, čini nam se, zbog perspektive, da izviru iz jednog područja neba; to je [[radijant]]. Meteorskih rojeva ima nekoliko desetaka i odlikuju se dobom godine kada se javljaju. Rojevi nastaju od [[komet]]a koji još postoje ili koji su već nestali. Čak je i za mnoge sporadičke meteore nađeno da stižu s kometskih staza. No to ne isključuje mogućnost da rojevi nastaju u području [[ekliptika|ekliptike]] i na neki drugi način. Kometi su praćeni oblakom praha koji je najveće [[gustoća|gustoće]] u blizini samog kometa; oblak praha protegnut stazom zvat ćemo [[Meteorski potok|meteorskim potokom]]. Na stazama starih kometa, a i kometa koji su nestali, prah je rasprostrt jednoliko. Do razlike u jačini pljuskova od godine do godine dolazi ako prah nije rasprostrt jednoliko uzduž potoka, jer Zemlja nije u prilici prijeći potok uvijek na mjestu istog zgušćenja. Potoke meteora poremećuje osim toga [[Newtonov zakon gravitacije|privlačna sila]] [[planet]]a. Pljusak traje po više dana. Među rojevima ima takvih koji su otkriveni danju, uz pomoć radiolokacije. Oni mogu prestavljati iste rojeve koji se u drugom dijelu godine jave noću. Jedan od dnevnih jesu '''β - tauridi''', a njemu odgovaraju noćni, '''tauridi'''. <ref>[[Vladis Vujnović]] : "Astronomija", Školska knjiga, 1989.</ref> == Izvori == {{Izvori}} [[Kategorija:Astronomske pojave]] qhl9hs5feplbm9wchbthoh8vmqqvjlv 0 4027190 42716282 41422012 2026-11-04T15:44:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716282 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Goričko jezero.jpg|mini|250px|desno|U [[Popovo polje|Popovom polju]] nalazi se veštački obrazovano Goričko jezero]] '''Kraško polje''' je [[Geomorfologija|geomorfološki]] oblik u kraškom predelu ili [[kras (geomorfologija)|krasu]]. Termin kras dobio je naziv po geografskoj oblasti, koja se nalazi na granici između Italije i Slovenije. Oblast je ograničena potezom Monfalkone – [[Trst]] – Pivka – [[Postojna]] – Vipava – Gorica. U Italiji ta oblast se naziva Karso (Carso). U [[Dinaridi|Dinarskom]] kršu, u odnosu na ostale kraške regije, javlja se najveći broj klasičnih polja u kršu. Znameniti istraživač bio je [[Jovan Cvijić]]. Stoga su pojmovi ''polje'', ''dolina'' i ''uvala'' iz jezika [[Južni Slaveni|južnoslavenskih]] naroda prihvaćeni u međunarodnoj krškoj terminologiji. Tokom vremena riječ “polje” dobila je posebno značenje u nauci. Od prvobitnog pojma koji se odnosio na ravne prirodnom ili umjetnom [[Vegetacija|vegetacijom]] pokrivene površine, danas on označava krški površinski oblik i svaku prostranu kršku ravnicu obrubljenu krečnjačkim brdovitim terenima. == Način postanka == U [[geomorfologija|geomorfologiji]] kraška polja su najveći površinski oblici u [[krečnjak|krečnjačkim terenima]], koji grade kraški predeo. Postala su kombinovanim tektonskim delovanjem u vreme [[mezozoik]]a (rasjedi). Nakon toga, djelovanjem rečne [[Erozija|erozije]] i kraškim procesom [[Korozija|korozije]], rjeđe samo spajanjem kraških uvala, nastao je današnji oblik polja.<ref>[https://geografijazasve.me/2017/02/19/kraska-polja/ Kraška polja - Geografija za sve]</ref> Pojedina kraška polja kao [[Popovo polje]] razvila su se iz riječnih dolina. Kraški proces karakteriše se razvojem na velikim površinama. U pitanju su stotine i hiljade kvadratnih kilometara. Najvažniji uslov za odvijanje hemijskog procesa korozije jest topivost stenske mase u vodi. Najzastupljenije rastvorljive stene u prirodi su karbonatne stene (krečnjaci i, u manjoj meri, dolomiti). Kraški proces se može, razvijati i na gipsu, anhidritu, ležištima soli, itd. Te stene izgledaju vrlo čvrsto i otporno, ali voda ih nagriza. Proces je dugotrajan, razvija se u vremenu, koje se mjeri geološkim merilima vremena. Sama voda je vrlo slabo hemijski aktivna. Međutim reakcijom sa ugljen-dioksidom iz vazduha, gradi se ugljena kiselina, čija je rastvaračka moć u odnosu na čistu vodu povećana i stotinu puta. Ugljena kiselina deluje na kalcij-karbonat koji gradi krečnjačke stene. Rezultat reakcije je kalcij-bikarbonat, veoma nepostojano jedinjenje.<ref>[https://viktorijassite.wordpress.com/kraski-oblici-reljefa/ Podzemni oblici reljefa]</ref> Hemijska jednačina kraškoga procesa glasi: CaCO₃ + H₂O + CO₂ ↔ Ca²⁺ + 2HCO₃^2- To znači da je kalcijev karbonat (CaCO₃) u dodiru s vodom (H₂O) i ugljen-dioksidom (CO₂) raspada na jone kalcija (Ca²⁺) i hidrogen-karbonata (HCO₃^2-). Tako se karbonatne stijene tope, i nestaju. Zbog korozije, u kršu ima vrlo mnogo šupljina. Prošupljenost je jedno od glavnih obilježja stijena krških prostora, a rezultat su brojni različiti oblici reljefa. == Oblici reljefa == === Površinski oblici reljefa === Površinski oblici reljefa kraških polja su: ''polja, škrape, vrtače i uvale''.<ref>{{Cite web |title=Površinski kraški oblici |url=http://www.o-4os.ce.edus.si/gradiva/geo/geomorfologija/kraske_oblike_povrsinske.html |access-date=2020-08-14 |archive-date=2017-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911150216/http://www.o-4os.ce.edus.si/gradiva/geo/geomorfologija/kraske_oblike_povrsinske.html |dead-url=yes }}</ref> [[Škrapa|Škrape]] su nadzemne udubine u kršu, nastale otapanjem (korozijom) stijena vodom, žljebovitih, rebrastih i oštrih oblika. [[Vrtača|Vrtaće]] su udubine sa plodnim tlom, promjera do 200 metara i dubine do 10 metara. Nastale su hemijskim (korozija) djelovanjem na krečnjak, ali i urušavanjem jama. [[Uvala (geomorfoligija)|Uvale]] su udubljenja ili veće zatvorene depresije, dužine i do 1000 metara, sa plodnim tlom na dnu (obično je to crvenica). Nastale su kroz duži vremenski period od više vrtača. === Podzemni oblici reljefa === Podzemni oblici reljefa su: ''[[Jama|jame]], [[Pećina|pećine]] i [[ponor]]i''. [[Jama|Jame]] su prvenstveno vertikalna udubljenja do 1000 metara, ali ih ima i vodoravnih. Nastale su kao posljedica geoloških procesa, djelovanja vode (obično vodoravne jame) i drugih uticaja na krečnjačko tlo. U njima se obično nalaze [[stalaktiti]] (([[grčki jezik]]: ''stalaktites'', (Σταλακτίτης) - kapanje)) i [[stalagmiti]].<ref>{{Cite web |url=https://www.megakviz.si/kviz/sezona-201718/luknjasti-kraski-svet/jame |title=Jame |access-date=2020-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414180331/https://www.megakviz.si/kviz/sezona-201718/luknjasti-kraski-svet/jame |archive-date=2021-04-14 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kraške jame |url=https://sites.google.com/site/dinarskisvet21/kraske-jame |access-date=2020-08-14 |archive-date=2020-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009212608/https://sites.google.com/site/dinarskisvet21/kraske-jame |dead-url=yes }}</ref> [[Pećina|Pećine]] su horizontalna udubljenja. Dijele se na proste, razgranate sa više kanala i sisteme sa više pećina u grupi (Ledenica i okolne pećine u [[Grahovsko polje|Grahovskom polju]]). Morfološki se sastoje od ulaza, kanala i dvorane. Ukrasi su im: stalagmiti (sa dna), stalaktiti (sa vrha) i stalagnati (kombinovano). Reprezentativni primjer pećine u kraškom polju je [[Vjetrenica]]. [[Ponor (geomorfoligija)|Ponori]] su udubine sa rijekama ponornicama, sa mnogo vode kroz stijene. <ref>[https://coggle.it/diagram/Wp22K3KSrg5CA1V1/t/kra%C5%A1ka-polja Kraška polja - Oblici reljefa]</ref> Krški prostor ima jedno bitno obilježje – ekološki je vrlo osjetljiv. U slučaju ispuštanja otpadnih materijala, oni zbog propusnosti stijena mogu dospjeti do pitke vode. Svaka tekućina izlivena na površini procjeđuje se kroz propusne stijene sve do vode koja će se koristiti u prehrani i o kojoj ovisi ekološka ravnoteža prostora. == Tla kraških polja == Raznolika tla kraških polja nastala su uz utjecaj pedogenetičkih faktora iz različitih spoljnih sredina: geosfere, biosfere, atmosfere i naročito hidrosfere. === Krečnjačko-dolomitni kamenjari === Krečnjačko-dolomitni kamenjari imaju međunarodni naziv ''Litosol''. Po WRB klasifikaciji definišu se kao Lithic Leptosol. Neki ih nazivaju i sirovim kamenim tlom. Na ovom tlu dominiraju čiste stijene koje su praktično bez vegetacije. Na njemu se pojavljuju veće ili manje pjege sa plitkim tlom od 1 - 2cm. debljine. Kamenjari su zastupljeni i nazaravnjenim formama ili blažim nagibima. Za ova tla karakteristična su veoma velika propustljivost vode. Hemijsko trošenje je slabo izraženo. Tlo ima neutralnu reakciju a površinski sloj je siromašan hranjivima. === Crvenica === Ovo tlo je karakteristično po boji koju uzrokuje mineral hematit. Međunarodni naziv za njih je ''Terra rossa''. U WRB sistemu one se nazivaju Rhodic Cambisol. Gornji sloj je po teksturi ilovasta glinuša. Drugi sloj je nešto zbijeniji dok treći sloj prelazi u matični supstrat. Njihova dubina varira u prostoru ovisno o matičnom supstratu i reljefskom položaju. Dosta se lako obrađuju, propuštaju vodu i prozračne su. Reakcija im je neutralna do slabo kisela. Naročito su siromašne [[fosfor]]om. === Močvarno glejna tla === Močvarno glejna tla ili euglej dobila su naziv iz ruskog jezika od riječi glej što znači mulj. U WRB sistemu nazivaju se još i Gleysol. Zbog visokog nivo podzemnih voda zadržavaju se najčesće tokom cijele godine. Suha i mokra faza se naizmjenično mjenjaju. Gornji dio profila je zasićen vodom samo u jednom dijelu godine. Imaju nepogodne fizičke osobine, po teksturi su glinuše. U kontaktu s vodom bubre i postaju nepropusna za vodu. Po hemijskom sastavu heterogena su i mogu biti karbonatna i kisela tla. === Aluvijalna tla === Nazivaju se još i fluviosoli a taj naziv im potiče iz latinskog jezika. U WRB sistemu se označavaju kao Fluviosoli. Aluvijalna tla nastaju nanošenjem i taloženjem nošenih materijala duž plavne terase rijeke, koja zaostaju nakon plavnog vala. Fluviosoli se redovno obnavljaju novim nanosima. Ovi nanosi imaju organomineralne komponente takoda je za ova tla karakteristična velika plodnost. U uslovima jačeg vlaženja ova tla prelaze u močvarno glejna. Ova tla se veoma razlikuju po teksturnom sastavu, počevši od ilovastih i pjeskovito-ilovastih, koja su veoma povoljna do jako glinovitih koja su nisu povoljna. === Smeđa tla === Smeđa tla nazivaju se i kalkokambisoli. Po WRB sistemu definišuse kao Calcic Cambisol. Nastaju dugotrajnim procesom iz crnice, oslobađanjem gline iz krečnjačkog supstrata. Sadržaj humusa u njemu jako varira. <ref name="Ljubinje">[https://www.academia.edu/27001638/TLA_POLJA_U_KR%C5%A0U_BOSNE_I_HERCEGOVINE TLA POLJA U KRŠU BOSNE I HERCEGOVINE - UNIVERZITET U SARAJEVU - Prirodno-matematički fakultet; Odsjek za geografijuSmjer; Regionalno i prostorno planiranje SEMINARSKI RAD IZ PEDOGEOGRAFIJE]</ref>. == Odlike == === Reke === Kraška polja su veće ravne [[dolina|doline]] najčešće zatvorene sa svih strana [[planina]]ma, koje se naglo izdižu. Krševite planine oko polja apsorbuju znatne količine padavina koje se kroz propusnu stijenu cijede u podzemlje. Kada naiđe na nepropusnu stijenu voda ponovno izbija na površinu, obično u jednom kraju polja, u obliku jednog ili više raštrkanih izvora. Iz njih često teku reke, jer taloženjem [[lapor]]a i [[Glina|gline]] nastaje nepropusna podloga, pa se održavaju na površini, protječući blago nagnutim poljima, slobodno vijugajući, erodirajući obale i stvarajući meandre.<ref name="polja u H"/> U drugom, nižem kraju polja reke naiđu na propusnu kršku stijenu, pa ponovno poniru i nastavljaju svoj put kroz kraško podzemlje. Nazivaju se [[ponornica]]ma. Neke odlaze u [[more]], gdje se pojavljuju u obliku priobalnih izvora i vrulja. Druge se vraćaju na površinu. Jedna ovakva [[rijeka]] može proticati kroz više bliskih polja, koja se stepenasto spuštaju sa rečnim padom. Takav je slučaj sa [[Trebišnjica|Trebišnjicom]]. <ref name="polja u H">[http://prirodahrvatske.com/krska-polja/ Krška polja - Priroda Hrvatske, Prirodno bogatstvo Hrvatske]</ref> === Poplave === Kraška polja [[Dinaridi|Dinarida]] mogu biti suha, ali su uglavnom podložna periodskim redovnim dugotrajnim poplavama koje su karakteristične za uslove staništa ovih jedinstvenih krajolika.<ref>{{Cite web |title=Ulrich Schwarz - Prva međunarodna radionica o dinarskim kraškim poljima kao močvarama od državnog i mežunarodnog značaja - ANALIZA POPLAVA NA KRAŠKIM POLJIMA U BOSNI I HERCEGOVINI, Livno, 2013 |url=https://www.euronatur.org/fileadmin/docs/docs_english/Karst-workshop_October2013/Kraska_polja_BiH_Knjiga_sazetaka_BHS.pdf |access-date=2020-08-12 |archive-date=2021-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418224754/https://www.euronatur.org/fileadmin/docs/docs_english/Karst-workshop_October2013/Kraska_polja_BiH_Knjiga_sazetaka_BHS.pdf |dead-url=yes }}</ref> Poplave u kraškim poljima igraju ključnu, ali nedovoljno izučenu ulogu u funkcioniranju i razvoju podzemnih i površinskih kraških ekosistema. Opstanak brojnih endemskih i ugroženih vrsta u kraškim poljima i u podzemnim prostorima vezanima za njih, značajno je ugrožen prirodnim ([[klima]]tskim varijacijama ili promenama), ali sve više i negativnim uticajima izazvanim različitim ljudskim delatnostima.<ref>[https://www.dinarskogorje.com/a4-planine-niske-hercegovine.html Ivo Lučić - TREBIŠNJICA. JUČER NAJVEĆA PONORNICA, DANAS TVORNICA STRUJE, SUTRA…?]</ref> U tom smislu uloga inženjerskih i agrotehničkih radova na smanjivanju trajanja poplava u poljima u kršu potpuno je neistražena, ali je očito da može imati značajne negativne posledice.<ref>[http://d2ouvy59p0dg6k.cloudfront.net/downloads/wwf_livno_brosura_preview_1.pdf Krška polja u Dinarskom luku: priroda u stalnom pokretu]</ref> Dno polja je ravno i plodno ([[humus]]no zemljište), ali zbog zatvorenosti polja biva plavljeno u vreme većih voda. Prema ovome kraška polja delimo na suva (bez ili sa retkim poplavama) i sa povremenim i stalnim jezerima (koja najčešće zauzimaju najniži deo polja). Postoje i kraška jezera koja su veštački poplavljena (na primer [[Nikšićko polje|Nikšićko]]). Zbog prostranosti, niže nadmorske visine i dobrog zemljišta kraška polja su pogodnija za život od okolnih visova, pa su i znatno gušće naseljena od njih. Tu su i smeštena glavna naselja u unutrašnjosti [[Dinarske planine|Dinarskog sistema]]. === Močvare === [[Močvara|Močvare]] su česti oblici površinske vode u kraškim poljima, koja se u redovnim vremenskim intervalima, u periodu poplava, pune vodom i postaju ogromne močvare. Na taj način se može steći slika o njihovim podzemnim vodotocima, koji su veoma malo istraženi i o kojima se još uvijek ne zna mnogo. Kraške močvare su dobri primjeri na kojima se vidi kako močvare regulišu vodni režim nekog područja, tako što zadržavaju, regulišu i otpuštaju vodu, i na taj način predstavljaju dragocjene resurse za ljude i druga živa bića. Održivo upravljanje vodenim ekosistemima je veoma važno, posebno u podučjima kraških polja, gdje [[poljoprivreda]], [[saobraćaj]], [[Energetika|energetska]] i urbana infrastruktura direktno zavise od njih. Bez odgovarajućeg upravljanja močvarama, nema ni dovoljno kvalitetne vode kada i gdje je potrebna. Preko močvara, vodeni resursi postaju dostupni društvu.<ref>{{Cite web |title=Tobias Salathé - Prva međunarodna radionica o dinarskim kraškim poljima kao močvarama od državnog i međunarodnog značaja - MOČVARE U SUŠNIM PODRUČJIMA: GLOBALNI ZNAČAJ KRAŠKIH POLJA, Livno, 2013 |url=https://www.euronatur.org/fileadmin/docs/docs_english/Karst-workshop_October2013/Kraska_polja_BiH_Knjiga_sazetaka_BHS.pdf |access-date=2020-08-12 |archive-date=2021-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418224754/https://www.euronatur.org/fileadmin/docs/docs_english/Karst-workshop_October2013/Kraska_polja_BiH_Knjiga_sazetaka_BHS.pdf |dead-url=yes }}</ref> Močvare su važni regulatori vodenih sistema što zahtijeva poseban i održiv sistem upravljanja. == Najpoznatija kraška polja == Kraška polja javljaju se širom sveta, ali najčešće na području Sredozemlja u [[Grčka|Grčkoj]], [[Italija|Italiji]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Španija|Španiji]], [[Maroko|Maroku]] i [[Turska|Turskoj]]. U Aziji su polja česta u Turskoj i [[Iran]]u, a nekoliko kraških polja postoji i u [[Kina|Kini]]. Polja u kršu brojna su na [[Jamajka|Jamajci]], [[Kuba|Kubi]] i u [[Portoriko|Portoriku]] te u [[Kanada|Kanadi]] (u području Nahanni), dok se u [[SAD]]-u spominje samo jedno polje (Grassy Cave u državi Tennessee). Najbrojnija skupina kraških polja nalazi se u [[Dinarske planine|Dinarskom planinskom vencu]]. Najpoznatija i najveća kraška polja u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] su: [[Livanjsko polje]], [[Glamočko polje]], [[Grahovsko polje (Bosna)|Grahovsko polje]], [[Nevesinjsko polje]], [[Gatačko polje]], dok su u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] poznata polja: [[Nikšićko polje]], [[Cetinjsko polje]] i [[Njeguško polje]]. Kraška polja se susreću i u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]: [[Ličko polje]], [[Krbavsko polje]], [[Petrovo polje (Dalmacija)|Petrovo polje]] i [[Slovenija|Sloveniji]].<ref>{{Cite web |title=Kraška polja Bosne i Hercegovine |url=http://kraskapolja.ptice.ba/bs/pocetna/ |access-date=2020-08-12 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806091945/http://kraskapolja.ptice.ba/bs/pocetna/ |dead-url=yes }}</ref> <gallery> File:Livanjsko polje ka Grahovu.jpg|[[Livanjsko polje]] File:Vychodni strana Veleze, Nevesinjsko polje.jpg|[[Nevesinjsko polje]] File:Popovo polje Turkovici.jpg|[[Popovo polje]], sa današnjim izgledom korita Trebišnjice File:Ljubinje05201.JPG|[[Ljubinjsko polje]] File:Mostarsko blato02353.JPG|[[Mostarsko blato]] File:Medeno polje 2.jpg|Medeno polje, jedan od 11 dijelova [[Petrovačko polje|Petrovačkog polja]] File:Bravsko polje.jpg|[[Bravsko polje]], karakteristično po brojnim vrtačama File:Gatačko polje 25.jpg|[[Gatačko polje]] File:Glamocko polje 1.JPG|[[Glamočko polje]] File:Grahovsko polje 3.jpg|[[Grahovsko polje (Bosna)]] File:Imotski, intenzivne obdelavana nizina.jpg|mini|desno|Imotsko polje </gallery> == Reference == {{reference|2}} {{Commonscat|Poljes}} {{Kraška polja}} [[Kategorija:Kraška polja| ]] [[Kategorija:Geomorfologija]] [[Kategorija:Kras|Polje]] maiwlx463ql0yr50dofu1uf3zapiisg 0 4078007 42716267 42541858 2026-11-04T14:20:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716267 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Kosa (razvrstavanje)}} [[Datoteka:Scythes-czech.jpg|mini|desno|200px|Kosa]] '''Kosa''' je ručni [[Poljoprivreda|poljoprivredni]] [[alat]] za [[Košnja|košenje]] [[Trava|trave]] i [[Žitarice|žitarica]]. Kosa je nastala u [[Antika|antičko doba]] i dugo je bila najvažniji alat za košenje. Tokom [[milenijum]]a dobila je najrazličitije oblike. == Kosa za košenje trave == Kosa za košenje trave se oblikovala u skladu sa potrebama. [[Kosac|Koscu]] je potrebna drugačija kosa na ravnoj [[Livada|livadi]], na strmoj [[Padina|padini]] i drugačija za [[Detelina|detelinu]] nego za visoku [[Trava|travu]] sa jakim [[stabljika]]ma. Dužina kose je između 40 i 120&nbsp;cm te je u izvesnom odnosu s [[ugao|uglom]] što ga čine kosa i [[kosište]]. Što je duža kosa tim više mora biti ugao zatvoren. == Kosidba == Pri košenju većih površina redovno se organizovala kosidba, rad više kosača, bilo na mobu (rad koji se vraća u radu) ili plaćeno. Na ovaj način se ekonomisalo sa radnom snagom, ali i svim ostalim resursima, da bi se posao završio za dan ili u što kraćem vremenu, ukoliko je moguće. Uvođenjem mehanizacije je kosidba postala nepotrebna, ali su posle izvesnog vremena turistički preduzetnici počeli organizovati kosidbe kao događaje turističkog karaktera gde se pored takmičenja u brzini slaganja otkosa dešavaju i druge, najčešće folklorne predstave. U Srbiji je najpoznatija „Kosidba na Rajcu“, manifestacija na kojoj se nadmeću kosači iz Srbije, ali i iz drugih zemalja<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/turizam.90.html:442332-Kosidba-na-Rajcu Kosidba na Rajcu], Novosti, 5. jul 2013.</ref>. Čitava manifestacija obično traje dva-tri dana a sama kosidba se održava prve nedelje posle Petrovdana i pobednik dobija Zlatnu kosu kao nagradu. Mesto održavanja je planinska oblast [[Rajac]] u opštini LJig. Pored ove se održavaju i druge kosidbe: :u Srbiji: „Kosidba na Plavincu“ kod Smedereva, „Kosidba na Marovcu“ kod Medveđe, „Krajiški otkos“ kod Zemuna, :u Republici Srpskoj: „Dani kosidbe Balkana“ kod Mrkonjić Grada, „Prva kosa Grmeča“ u Smoljani kod Bosanskog Petrovca, „Dani kosidbe na Romaniji“ kod Sokoca, :U Crnoj Gori: „Prva kosa Crne Gore“ na Kosanici kod Pljevalja. == Galerija == <gallery> File:Scythe against hedge.jpg|Tradicionalna drvena kosa File:Scythe user.png|Korišćenje kose File:scythe.jpg|Moderna kosa poznata u Evropi </gallery> == Povezano == * [[Varcarka]], vrsta kose == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * Bernhard Lehnert: ''Naturerlebnis – Mähen mit der Sense''. 2000, Edition Europa, {{ISBN|3-931773-47-7}} * Bernhard Lehnert: ''Dengeln – die Kunst Sense und Sichel zu schärfen''. 2005, BOD; {{ISBN|3-8334-2586-5}} * Anna Offner: ''Land der Hämmer zukunftsreich – vom Sensenwerk zum Global Player. Eine Strukturanalyse der alpenländischen Sensenindustrie''. {{ISBN|3-8364-7572-3}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Scythes}} * [http://www.scytheconnection.com/index.html Scythe Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090607010755/http://www.scytheconnection.com/index.html |date=2009-06-07 }}, a site dedicated to modern usage, with links to numerous equipment suppliers in North America. * [http://www.autonopedia.org.uk/appropriate_technology/Tools/Tools_and_How_to_Use_Them/Adze_Hooks_and_Sythe.html Tools and How to Use Them] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627081347/http://www.autonopedia.org.uk/appropriate_technology/Tools/Tools_and_How_to_Use_Them/Adze_Hooks_and_Sythe.html |date=2012-06-27 }} * [http://www.sensenverein.de Webseite] des Sensenvereins Deutschland * [http://www.sensenverein.at Webseite] des österreichischen Sensenvereins * [http://www.sensenmuseum.de Webseite] des Sensenmuseums in Achern (Baden) * [http://www.sensenmuseum.at Webseite] des Sensenmuseums Geyerhammer im österreichischen Scharnstein * [https://web.archive.org/web/20150920161429/http://www.kulturschmiede.at/?page_id=4 Webseite] des Sensenschmiede-Museums im österreichischen Micheldorf * [http://www.sensenwerkstatt.de Webseite] der Museumswerkstatt „Sensenwerkstatt“ von Bernhard Lehnert in Gersheim * [http://www.sensenkunst.de Webseite] Mit der Sense mähen lernen - Sensen selber bauen - Thomas Hipp in Lichtenstein (Reutlingen) * [http://www.Hahnhof.info Webseite] Sensenmähen lernen "Sensenwerkstatt" - Georg Hahn in Holzkirchen (Landkreis Miesbach) * [http://www.sensenhammer.de/index.php?id=18 Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413023434/http://www.sensenhammer.de/index.php?id=18 |date=2015-04-13 }} des Industriemuseums Freudenthaler Sensenhammer in Leverkusen-Schlebusch * [http://magazin.salzburgerland.com/lifestyle/a-guade-schneid/ Magazinbeitrag] über das Mähen mit der Sense im Salzburger Land. [[Kategorija:Poljoprivredni alati]] 9qx20in52zuop2tax05aq8t9uvs44af 0 4538068 42716426 42693480 2026-11-05T11:47:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716426 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Margaret Mead | slika = Margaret Mead (1901-1978).jpg | slika_širina = | naslov = | datum_rođenja = {{birth date|1901|12|16}} | mjesto_rođenja = [[Philadelphia]], [[Pennsylvania]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1978|11|15|1901|12|16}} | mjesto_smrti = [[New York]], [[SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = američko | narodnost = | etnicitet = | polje = [[kulturna antropologija]] | radna_institucija = | alma_mater = [[Barnard College]]<br />[[Columbia University]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | poznat_po = | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''Margaret Mead''' (fon. Margaret Mid; [[16. decembar]], [[1901]] – [[15. novembar]], [[1978]]), [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[kulturalna antropologija|kulturalni antropolog]]. Meadova je rođena u [[Philadelphia|Philadelphiji]], država [[Pensilvanija]], u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Rasla je u obližnjem gradiću Doylestown, Pennsylvania, u porodici sa ocem, univerzitetskim profesorom, i majkom, društvenom aktivistkinjom. [[1923]]. je diplomirala na [[Barnard koledž]]u, u gradu [[New York]]u, a [[1929]]. je doktorila na [[Columbia univerzitet]]u, također u New Yorku. [[1925]]. je obavila terensko istraživanje u [[Polinezija|Polineziji]]. [[1926]]. je dobila posao u [[Američki muzej za prirodnu istoriju|Američkom muzeju za prirodnu istoriju]], u New Yorku, kao pomoćnik kuratora, da bi i sama postala kurator za etnologiju između 1946-1969. Osim toga, Meadova je od 1954. predavala na Columbia univerzitetu kao gostujući profesor. Slijedeći primjer svoje instruktorice, [[Ruth Benedict]], Meadova se u svojim proučavanjima koncentrirala na probleme podizanja djece, ličnosti i kulture. Njen rad su pratile kontroverze, naročito vezane za njenu prvu knjigu, ''Coming of Age in Samoa'' ("Sazrijevanje na Samoi"), iz 1928. Iako je ova knjiga zasnovana na istraživanju koje je Meadova učinila za vrijeme svojih postdiplomskih studija, njena uloga kao pionira antropologije – tj. naučnice koja je pisala jasno i dovoljno uvjerljivo da bi je čitao i od nje naučio i običan svijet – ostaje čvrsto utemeljena. Margaret Mead se udavala tri puta i imala je dijete u braku sa svojim trećim mužem, antropologom [[Gregory Bateson|Gregoryem Batesonom]]. Meadova je umrla u grady New Yorku, [[15. novembar|15. novembra]], [[1978]]. == ''Sazrijevanje na Samoi'' == U predgovoru knjige ''Coming of Age in Samoa'' ("Sazrijevanje na Samoi"), mentor Meadove, [[Franz Boas]], ocijenio je njen značaj slijedećim riječima: :Ljubaznost, skromnost, dobro ponašanje i maniri, vladanje prema određenim etičkim standardima su univerzalni, no ono što čini ljubaznost, skromnost, dobro ponašanje i manire, vladanje prema određenim etičkim standardima nije univerzalno. Veoma je instruktivno znati da se standardi razlikuju na veoma neočekivane načine. Boas zatim nastavlja ukazujući da su u vrijeme objavljivanja knjige Amerikanci već započeli da raspravljaju o problemima s kojima se suočavaju mladi (naročito djevojke) pri svom prolasku kroz period adolescencije "kao neizbježni period prilagođavanja." Boas je imao osjećanje da bi proučavanje problema s kojima se suočavaju mladi u nekoj drugoj kulturi moglo doprinijeti razjašnjenju ovog problema. U skladu s ovim, Meadova u svojoj knjizi opisuje cilj svog istraživanja: "Ja sam pokušala da odgovorim na pitanje koje me je odvelo na Samou: jesu li uznemirenja koja potresaju naše mlade prouzročena prirodom same adolescencije, ili su pak proizvod civilizacije? Da li pod drukčijim uslovima adolescencija daje drukčiju sliku?" Meadova je otkrila da je odgovor potvrdan. Margaret Mead je provela istraživanje na maloj grupi djevojaka na [[Samoa|Samoi]], lancu ostrva u Južnom [[Pacifik]]u. Istraživanje je uglavnom provedeno u selu od 600 stanovnika, smještenom na samoanskom ostrvu Ta‘ū, u kojem se Margaret Mead upoznala, sprijateljila se, živjela sa, kao i istražavala i intervjuisala (putem tumača) šezdeset osam djevojaka u rasponu od 9 do 20 godina starosti. Ona je zaključila da je na Samoi prelaz iz djetinjstva u zrele godine (adolescenciju) glatka promjena, koju ne obilježavaju psihološki ili emocionalni stresovi, anksioznosti, ili konfuzije kao što je to slučaj u Sjedinjenim Državama. ([http://www.livejournal.com/users/aperey/1217.html Perey]) Kao što su Boas i Mead i očekivali, objavljivanje ove knjige, 1928. godine, uznemirilo je mnoge Zapadnjake. Mnogi njeni američki čitaoci su bili šokirani spoznajom da mlade Samoanke odlažu udaju nekoliko godina da bi uživale u [[slobodnom seksu]], mada se konačno udaju, smjeste i uspješno odgajaju sopstvenu djecu. [[1983]], pet godina nakon smrti Meadove, [[Derek Freeman]] je objavio knjigu ''Margaret Mead and Samoa: The Making and Unmaking of an Anthropological Myth'' ("Margaret Mead i Samoa: Stvaranje i rušenje jednog antropološkog mita"), u kojoj je ovaj autor doveo u pitanje sva glavna otkrića Margaret Mead. Freeman zasniva svoju kritiku Meadove na sopstvenom četvorogodišnjem [[terenski rad (antropologija|terenskom radu]] na Samoi, kao i na nedavnim intervjuima sa još uvijek živućim [[kazivač (antropologija)|kazivačicama]] Meadovljeve. Glavni argument je bio na mjestu koje ''taupou'' sistem zauzima u samoanskom društvu. Prema Meadovljevoj, taupou sistem predstavlja institucijalizovano djevičanstvo žena višeg staleža, mada se isključivo odnosi na žene višeg staleža. Prema Freemanu, sve Samoanke se ponašaju u skladu s taupou sistemom, dok kazivčice Meadove poriču da su imale slobodan seks kao mlade djevojke, tvrdeći da su lagale Meadovljevoj. Nakon prvobitno žustre rasprave, većina antropologa je zaključila da apsolutna istina vjerovatno nikad neće biti saznata. No, s druge strane, mnogi su doveli u pitanje Freemanovu kritiku, tako štiteći Meadovu, tvrdeći da su pomenute kazivačice ostarile pa možda zaboravile pojedinosti razgovora i intervjua sa Meadovom, da su se prekrstile na hrišćanstvo pa se sad možda stide ranijeg ponašanja, da se samoanska kultura u međuvremenu promijenila, te da su hrišćanski misionari donijeli na Samou puritanski oblik morala u kojem nema mjesta opuštenom seksu ili slobodnim seksualnim standardima koji su toliko šokirali Amerikance kad se knjiga pojavila. Neki čak osuđuju Freemana da pati od istog etnocentričkog seksualnog puritanizma kao i većina ljudi koje su Boas i Meadova nekad tako zaprepastili. 1983, Američko antropološko udruženje (American Anthropological Association) je donijelo proglas u kojem je Freemanovu knjiga, ''Margaret Mead and Samoa'', ocijenjena kao "loše napsiana, nenaučna, neodgovorna i puna krivotvorina." U godina koje su uslijedile, antropolozi su žustro raspravili ova pitanja, na kraju krajeva dajući općenitu podršku kritici Freemana. == Istraživanje Meadove u drugim društvima == Druga veoma uticajna knjiga Meadove je ''Sex and Temperament in Three Primitive Societies'' ("Seks i temperament u tri primitivna društva"). Ova knjiga je postala kamen temeljac pokreta za oslobođenje žena. U ovoj knjizi, Meadova tvrdi da žene dominiraju u plemenu Tchambuli (ponekad pisano i kao Chambri), na [[Papua Nova Gvineja|Papua Novoj Gvineji]], u zapadnom [[Pacifik]]u, i da to tamo ne predstavlja nikakv poseban problem. Prema savremenim istraživanjima, muškarci dominiraju društvima širom [[Melanezija|Melanezije]] (mada poneki vjeruju da vračare imaju posebnu moć). No drugi pak tvrde da širom Melanezije, a naročito u većem dijelu Nove Gvineje, postoji dosta kulturnih varijacija. Osim toga, muškarci antropolozi često ispuštaju iz vida značaj mreže političkog uticaja koji imaju žene. == Bibliografija == * ''Coming of Age in Samoa'' (1928) {{ISBN|0-688-05033-6}} * ''Growing Up in New Guinea'' (1930) {{ISBN|0-688-17811-1}} * ''The Changing Culture of an Indian Tribe'' (1932) * ''Sex and Temperament in Three Primitive Societies'' (1935) * ''Male and Female'' (1949) {{ISBN|0-688-14676-7}} * ''New Lives for Old: Cultural Transformation in Manus, 1928-1953'' (1956) * ''People and Places'' (1959; knjiga za mlade čitaoce) * ''Continuities in Cultural Evolution'' (1964) * ''Culture and Commitment'' (1970) * ''Blackberry Winter'' (1972; biografski zapis o mladim danima autorice) {{ISBN|0-317-60065-6}} == Uređeni tomovi == * ''Cultural Patterns and Technical Change'', ed. (1953) * ''Primitive Heritage: An Anthropological Anthology'', uredila zajedno sa Nicholasom Calasom (1953) * ''An Anthropologist at Work'', ed. (1959, repr. 1966; tom napisa [[Ruth Benedict]]) == Povezano == * [[Vizuelna antropologija]] * [[Tim Asch]] * [[Zora Neale Hurston]] == Literatura == {{refbegin|2}} *{{cite journal | author=Acciaioli, Gregory, ed. |year=1983 |title=Fact and Context in Etnography: The Samoa Controversy (special edition) | journal = Canberra Anthropology | volume=6 | issue = 1 |pages= 1–97 | issn=0314-9099 |url=http://www.informaworld.com/smpp/title~db=all~content=g919276691 }} *{{cite journal | author = Appell, George | year = 1984 | title = Freeman's Refutation of Mead's ''Coming of Age in Samoa'': The Implications for Anthropological Inquiry | url =http://gnappell.org/articles/freeman.htm | journal = Eastern Anthropology | volume = 37 | issue = | pages = 183–214 }} *Bateson, Mary Catherine. (1984) ''With a Daughter's Eye: A Memoir of Margaret Mead and Gregory Bateson'', New York: William Morrow. {{ISBN|0-688-03962-6}} *{{cite journal | author = Brady, Ivan. | year = 1991 | title = ''The Samoa Reader'': Last Word or Lost Horizon? | journal = Current Anthropology | volume = 32 | issue = 4 | pages = 263–282 | jstor = 2743829 | url = http://www.oswego.edu/~brady/library%20items/samoa.pdf | format = PDF | doi = 10.1086/203989 | access-date = 2015-07-23 | archive-date = 2013-10-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131021091917/http://www.oswego.edu/~brady/library%20items/samoa.pdf | dead-url = yes }} *Caffey, Margaret M., and Patricia A. Francis, eds. (2006). ''To Cherish the Life of the World: Selected Letters of Margaret Mead''. New York: Basic Books. *Caton, Hiram, ed. (1990) ''The Samoa Reader: Anthropologists Take Stock'', University Press of America. {{ISBN|0-8191-7720-2}} *{{cite journal | doi = 10.1525/aa.1988.90.3.02a00080 | author = Feinberg, Richard | year = 1988 | title = Margaret Mead and Samoa: ''Coming of Age'' in Fact and Fiction | url =https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1988-09_90_3/page/656| journal = American Anthropologist | volume = 90 | issue = | pages = 656–663 }} *Foerstel, Leonora, and Angela Gilliam, eds. (1992). ''Confronting the Margaret Mead Legacy: Scholarship, Empire and the South Pacific''. Philadelphia: Temple University Press. *Freeman, Derek. (1983) ''Margaret Mead and Samoa'', Cambridge, MA: Harvard University Press. {{ISBN|0-674-54830-2}} *Freeman, Derek. (1999) ''The Fateful Hoaxing of Margaret Mead: A Historical Analysis of Her Samoan Research''[http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=85907444]<!--significant material from Acknowledgments and Introduction available free, subscription required for full text-->, Boulder, CO: Westview Press. {{ISBN|0-8133-3693-7}} *{{cite journal | doi=10.2307/481499 | last1=Goldfrank |first1= Esther Schiff |year=1983 |title=Another View. Margaret and Me | url=https://archive.org/details/ethnohistory_1983_30_1-4/page/1 |journal = Ethnohistory |volume= 30 |issue=1 |pages= 1–14 |jstor=481499}} *Holmes, Lowell D. (1987). ''Quest for the Real Samoa: the Mead/Freeman Controversy and Beyond''. South Hadley, MA: Bergin and Garvey. *Howard, Jane. (1984). ''Margaret Mead: A Life'', New York: Simon and Schuster. *Keeley, Lawrence (1996). ''War Before Civilization: the Myth of the Peaceful Savage'' (Oxford University Press). {{ISBN|0-19-511912-6}} *Lapsley, Hilary. (1999). ''Margaret Mead and Ruth Benedict: The Kinship of Women''. University of Massachusetts Press. {{ISBN|1-55849-181-3}} *{{cite journal | author = Leacock, Eleanor | year = 1988 | title = Anthropologists in Search of a Culture: Margaret Mead, Derek Freeman and All the Rest of Us | url = | journal = Central Issues in Anthropology | volume = 8 | issue = 1| pages = 3–20 | doi = 10.1525/cia.1988.8.1.3 }} *{{cite journal | author = Levy, Robert | year = 1984 | title = Mead, Freeman, and Samoa: The Problem of Seeing Things as They Are | url =https://archive.org/details/sim_ethos_spring-1984_12_1/page/85| journal = Ethos | volume = 12 | issue = | pages = 85–92 | doi = 10.1525/eth.1984.12.1.02a00060 }} *Lutkehaus, Nancy C. (2008). ''Margaret Mead: The Making of an American Icon''. Princeton: Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-00941-4}} *{{cite journal | author = Mageo, Jeannette | year = 1988 | title = ''Malosi'': A Psychological Exploration of Mead's and Freeman's Work and of Samoan Aggression | url = http://contentdm.lib.byu.edu/u?/PacificStudies,860 | journal = Pacific Studies | volume = 11 | issue = 2| pages = 25–65 }} * Mandler, Peter (2013). ''Return from the Natives: How Margaret Mead Won the Second World War and Lost the Cold War.'' New Haven, CT: Yale University Press. *{{cite journal | author = Marshall, Mac. | year = 1993 | title = The Wizard from Oz Meets the Wicked Witch of the East: Freeman, Mead, and Ethnographic Authority | url =https://archive.org/details/sim_american-ethnologist_1993-08_20_3/page/604| journal = American Ethnologist | volume = 20 | issue = 3| pages = 604–617 | doi = 10.1525/ae.1993.20.3.02a00080 }} {{anchor|CITEREFMead1972}} *{{cite book |author=Mead, Margaret |title=Blackberry Winter: My Earlier Years |url=https://archive.org/details/blackberrywinter0000unse_k7x2 |publisher=William Morrow |location=New York |year=1972 |pages= |isbn=0-688-00051-7 |doi= |accessdate=}} *Mead, Margaret. 1977. [http://www.thegreatlecturelibrary.com/index.php?select=speaker&data=988 The Future as Frame for the Present] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170110161019/http://www.thegreatlecturelibrary.com/index.php?select=speaker&data=988 |date=2017-01-10 }}. Audio recording of a lecture delivered July 11, 1977. *{{cite journal | author = Metraux, Rhoda | year = 1980 | title = Margaret Mead. A Biographical Sketch | url = https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1980-06_82_2/page/262 | jstor =675870 | journal = American Anthropologist | volume = 82 | issue =2 | pages = 262–269 | doi = 10.1525/aa.1980.82.2.02a00010 }} *{{cite journal | doi = 10.2307/3177870 | author = Nardi, Bonnie |authorlink = | last2 = Mead | year = 1984 | first2 = Margaret | last3 = Freeman | first3 = Derek | title = The Height of Her Powers: Margaret Mead's Samoa | url = https://archive.org/details/sim_feminist-studies_summer-1984_10_2/page/323 | jstor = 3177870| journal =Feminist Studies | volume = 10 | issue = 2| pages = 323–337 }} *{{cite book | title=Visions of Culture: An Introduction to Anthropological Theories and Theorists | author=Moore, Jerry D. | year=2004 | publisher=Rowman Altamira | page=105 | isbn=0-7591-0411-5}} *{{cite journal | author = Patience, Allan, and Josephy Smith | year = 1987 | title = Derek Freeman in Samoa: The Making and Unmaking of a Biobehavioral Myth | url = | journal = American Anthropologist | volume = 88 | issue = | pages = 157–162 | doi = 10.1525/aa.1986.88.1.02a00160 }} *{{cite journal | author = Paxman, David B. | year = 1988 | title = Freeman, Mead, and the Eighteenth-Century Controversy over Polynesian Society | url =http://contentdm.lib.byu.edu/u?/PacificStudies,879 | journal = Pacific Studies | volume = 11 | issue = 3| pages = 1–19 }} *Pinker, Steven A. (1997). ''How the Mind Works''. {{ISBN|978-0-393-04535-2}} *Sandall, Roger. (2001) ''The Culture Cult: Designer Tribalism and Other Essays''. {{ISBN|0-8133-3863-8}} *{{cite journal | author = Scheper-Hughes, Nancy | year = 1984 | title = The Margaret Mead Controversy: Culture, Biology, and Anthropological Inquiry | url =http://sfaa.metapress.com/openurl.asp?genre=article&issn=0018-7259&volume=43&issue=1&spage=85 | journal = Human Organization | volume = 43 | issue = 1| pages = 85–93 }} *{{cite journal | author = Shankman, Paul | year = 1996 | title = The History of Samoan Sexual Conduct and the Mead-Freeman Controversy | url =https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1996-09_98_3/page/n76| journal = American Anthropologist | volume = 98 | issue = 3| pages = 555–567 | doi = 10.1525/aa.1996.98.3.02a00090 }} *{{cite book | title=The Trashing of Margaret Mead: Anatomy of an Anthropological Controversy| url=https://archive.org/details/trashingofmargar0000shan| author=Shankman, Paul | year=2009 | publisher=University of Wisconsin Press | isbn=978-0-299-23454-6}} *Shore, Brad. (1982) ''Sala'ilua: A Samoan Mystery''. New York: Columbia University Press. *{{cite journal | author = Stassinos, Elizabeth | year = 1998 | title = Response to Visweswaren, 'Race and the culture of anthropology' | url =https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1998-12_100_4/page/981| journal = American Anthropologist | volume = 100 | issue = 4| pages = 981–983 | doi = 10.1525/aa.1998.100.4.981 }} *{{cite journal | doi = 10.1353/haa.0.0063 | first=Elizabeth |last=Stassinos | title=An Early Case of Personality: Ruth Benedict's Autobiographical Fragment and the Case of the Biblical "Boaz" | journal=Histories of Anthropology Annual | volume=5 | year=2009| pages=28–51 |issn=1557-637X }} *Virginia, Mary E. (2003). Benedict, Ruth (1887–1948). ''DISCovering U.S. History'' online edition, Detroit: Gale. *{{cite journal | author = Young, R.E., and S. Juan. | year = 1985 | title = Freeman's Margaret Mead Myth: The Ideological Virginity of Anthropologists | url = | journal = Australian and New Zealand Journal of Sociology | volume = 21 | issue =1 | pages = 64–81 | doi = 10.1177/144078338502100104 }} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Margaret Mead}} * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/audiofiles.html#mead Creative Intelligence: Female ("The Silent Revolution: Creative Man In Contemporary Society"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323082220/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/audiofiles.html#mead |date=2008-03-23 }} Talk at UC Berkeley, 1962 (online audio file) * [https://web.archive.org/web/20121130090714/http://www.interculturalstudies.org/ The Institute for Intercultural Studies] - ethnographic institute founded by Mead, with resources relating to Mead's work ** [http://www.interculturalstudies.org/Mead/biography.html Margaret Mead biography at IIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121226044531/http://www.interculturalstudies.org/Mead/biography.html |date=2012-12-26 }} * [http://www.loc.gov/exhibits/mead/ Library of Congress, Margaret Mead: Human Nature and the Power of Culture] * Online video: {{YouTube|GOCYhmnx6o8|Margaret Mead and Samoa}}. Documentary about the Mead-Freeman controversy, including an interview with one of Mead's original informants. * [http://www.amnh.org/programs/mead/mead2006/index.php American Museum of Natural History, Margaret Mead Film & Video Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107221604/http://www.amnh.org/programs/mead/mead2006/index.php |date=2006-11-07 }} * {{worldcat id|id=lccn-n78-93416}} * [https://web.archive.org/web/20100119030354/http://www.voanews.com/specialenglish/2010-01-17-voa1.cfm "Margaret Mead, 1901–1978: A Public Face of Anthropology"]: brief biography, [[Voice of America]] Page doesn´t exist. Visited on May 15, 2014. * [https://web.archive.org/web/20150616014128/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/mead-margaret.pdf National Academy of Sciences Biographical Memoir] * [http://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/059.html The Dell Paperback Collection] at the Library of Congress has first edition paperbacks of Mead's works. {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1901|1978|Mead, Margaret}} [[Kategorija:Američki antropolozi]] [[Kategorija:Biografije, Philadelphia]] [[Kategorija:Biografije, New York]] 7btr8lmtwoerpd73u3jqu9yxjg5bj4s 0 4540589 42716305 42403033 2026-11-04T17:49:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716305 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film |tip = c/b |naslov = 사랑방 손님과 어머니 |slika = The Houseguest and My Mother.jpg |director = [[Shin Sang-ok]]<ref>Podaci sa {{cite web |url=http://www.kmdb.or.kr/eng/md_basic.asp?nation=K&p_dataid=00668|title=Mother and a Guest ( Sarangbang Sonnimgwa Eomeoni ...(1961)|accessdate=2007-12-22|publisher=[http://www.kmdb.or.kr/eng/index.asp KMDb Korean Movie Database]}} ''i'' {{imdb title|0311750|Sarangbang sonnimgwa eomeoni (1961)}}</ref> |producer = Shin Sang-ok |writer = Lim Hee-Jae<br>Chu Yo-Sup |narrator = |starring = [[Choi Eun-hee]]<br>Jeon Young-seon |music = Jeong Yun-ju |cinematography = Choe Su-yeong |editing = Yang Seong-ran |distributor = Shin Films Co., Ltd |released = {{Film date|1961|08|26|df=y}} |runtime = 103 min. |country = {{flagcountry|JKO}} |language = korejski |}} '''''Kućni gost i moja majka''''' ({{ko-hhrm|사랑방 손님과 어머니||Sarangbang sonnimgwa eomeoni}}) je [[Južna Koreja|južnokorejski]] crno-bijeli igrani film snimljen [[1961. na filmu|1961.]] u režiji [[Shin Sang-ok]]a. Predstavlja adaptaciju istoimenog romana Chu Yo-Supa.<ref>{{cite web|url=http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/perform/golden_age.htm|title=Korea's Golden Age|accessdate=2007-12-22|publisher=[http://www.asianinfo.org/index.htm asianinfo.org]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604033338/http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/perform/golden_age.htm|archive-date=2023-06-04|url-status=dead}}</ref> Radnja prikazuje kako umjetnik odlazi posjetiti udovicu svog nekadašnjeg prijatelja, te kako se u domaćinstvu gdje žive žene tradicionalno odvojene od muškaraca mora prilagoditi konvencijama. == Reference == {{reflist}} ==Literatura== *{{cite web |url=http://www.kmdb.or.kr/eng/md_basic.asp?nation=K&p_dataid=00668|title=Mother and a Guest ( Sarangbang Sonnimgwa Eomeoni ...(1961)|accessdate=2007-12-22|publisher=[http://www.kmdb.or.kr/eng/index.asp KMDb Korean Movie Database]}} *{{imdb title|0311750|Sarangbang sonnimgwa eomeoni (1961)}} *{{cite web |url=http://www.cine21.com/Movies/Mov_Movie/movie_detail.php?id=1490|script-title=ko:사랑방 손님과 어머니 1961 |accessdate=2007-12-22|publisher=[http://www.cine21.com/Index/index.html www.cine21.com]|language=korejski}} {{Shin Sang-ok}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Južnokorejski filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] obwdyxzzmfgiixkn1j9evz9dfb2fjc7 0 4545481 42716350 42700743 2026-11-04T23:52:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716350 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film |naslov = Les Demoiselles de Rochefort|slika = Постер фильма «Девушки из Рошфора».jpg|director = [[Jacques Demy]]|producer = Gilbert de Goldschmidt|writer = Jacques Demy|starring = [[Catherine Deneuve]]<br />[[Françoise Dorléac]]<br />[[Danielle Darrieux]]<br />[[Gene Kelly]]<br />[[Jacques Perrin]]<br />[[George Chakiris]]<br />[[Michel Piccoli]]<br />[[Grover Dale]]|music = [[Michel Legrand]]<br /> Jacques Demy (stihovi)|cinematography = [[Ghislain Cloquet]]|editing = |distributor = Comacico|released = {{Filmdate|1967|3|8|df=y}}|runtime = 120 min.|language = francuski|zemlja = {{flagcountry|FRA}}|budget = |gross = 8,008.429 $<ref>http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=9176</ref>}} '''''Les Demoiselles de Rochefort''''' ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Gospođice iz Rocheforta'') je francuski filmski mjuzikl snimljen 1967. godine u režiji Jacquesa Demyja, koji se smatra jednim od najpopularnijih ostvarenja tog žanra u evropskoj kinematografiji u drugoj polovici 1960-ih. Naslovne protagonistice, koje tumače sestre [[Catherine Deneuve]] i [[Françoise Dorléac]], su dvije sestre - učiteljica plesa i pijanistica - koje žive u [[Rochefort]]u. Radnja prikazuje kako dolazak trupe zabavljača izaziva niz ljubavnih peripetija kada se nekoliko muškaraca zagleda u njih. Demy, koji je prije toga bio postigao veliki uspjeh sa mjuziklom ''[[Šerburski kišobrani]]'', je radnju filma smjestio Rochefort prije svega zato što je smatrao da je jedino njegov glavni trg dovoljno velik za spektakularne plesne scene. U samom filmu, pak, važnu ulogu igra i pokretni most, jedan od rijetkih danas sačuvanih u svijetu, koji je velikim dijelom i zbog samog filma postao lokalna znamenitost. Demy je scenario, odnosno priču, zamislio tek kao okvir za niz plesnih i muzičkih brojeva u kojima se koriste elementi nadrealizma, ali i odaje počast klasičnim hollywoodskim mjuziklima. U tu je svrhu Demy angažirao i slavnog hollywoodskog plesača i glumca [[Gene Kelly|Genea Kellyjaj]] koji tumači lik američkog turista, a radi koga je namjerno odgodio produkciju dvije godine, sve dok Kelly nije postao dostupan. Les Demoiselles je, pak, okupio i neke od tada najvećih francuskih filmskih zvijezda, iako su za pjevačke točke, osim [[Danielle Darieux]], korišteni playback pjevači. Film se također odlikovao izuzetnom vedrinom, za razliku od sjetnih ''Kišobrana'', te je zbog toga postigao veliki uspjeh. Sa druge strane, njegova postprodukcija je bila obilježena velikom tragedijom; nekoliko mjeseci nakon premijere, Dorléac je tokom puta u London, gdje je trebala dosnimiti glasove za [[Engleski jezik|englesku]] verziju filma, doživjela prometnu nesreću u kojoj je živa izgorjela. == Uloge == * [[Catherine Deneuve]] : Delphine Garnier * [[Françoise Dorléac]] : Solange Garnier * [[Jacques Perrin]] : Maxence * [[Danielle Darrieux]] : Yvonne Garnier * [[Michel Piccoli]] : Simon Dame * [[Gene Kelly]] : Andy Miller * [[George Chakiris]] : Étienne * [[Grover Dale]] : Bill * Pamela Hart : Judith * Leslie North : Esther * [[Geneviève Thénier]] : Josette * [[Jacques Riberolles]] : Guillaume Lancien * Patrick Jeantet : Boubou * [[Henri Crémieux]] : Subtil Dutrouz ; Pjevači (playback) * [[Anne Germain]] : Delphine Garnier * [[Claude Parent (pjevačica)|Claude Parent]] : Solange Garnier * [[Jacques Revaux]] : Maxence * [[Danielle Darrieux]] : Yvonne Garnier * [[Georges Blaness]] : Simon Dame * [[Don Burke|Donald Burke]] : Andy Miller * [[Romuald Figuier|Romuald]] : Étienne * [[José Bartel]] : Bill * [[Christiane Legrand]] : Judith * [[Claudine Meunier]] : Esther * Alice Herald : Josette * [[Jean Stout]] : Guillaume Lancien * Olivier Bonnet : Boubou ==Izvori== <references /> == Vanjske veze == * {{imdb title|0062873}} * [https://web.archive.org/web/20150912185317/http://www.ville-rochefort.fr/decouvrir/demoiselles Podaci o filmu i njegovom snimanju na službenoj stranici gradskog vijeća Rocheforta] {{fr icon}} {{Jacques Demy}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Demoiselles de Rochefort, Les}} [[Kategorija:Francuski filmovi]] [[Kategorija:Filmski mjuzikli]] mol7augeqi1427r4u11fj5goorsng0q 0 4573960 42716396 42685716 2026-11-05T05:12:26Z ~2026-58780-31 408547 42716396 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=septembar 2026}} {{Heroj M|didaskalija=Radosav Topalović|slika=|opis slike=Radosav Topalović u uniformi sa odlikovanjima|datum rođenja=1878|mesto rođenja=Preljina, kod Čačka|država rođenja=Kneževina Srbija|datum smrti=16. decembar 1941 (61 godina)|mesto smrti=Preljina, kod Čačka|država smrti=Kraljevina Jugoslavija|profesija=|supruga=|deca=|član KPSS od=|član KPJ od=|u toku NOB-a=|služba=|godine službe=|čin=Poručnik|funkcija=|mandat=|naslednik=|prethodnik=|narodni heroj=|heroj sssr=|heroj soc rada=|heroj rusije=|odlikovanja=}} '''Radosav Topalović''' ([[Прељина|Preljina]], [[Čačak]], 1878. – [[Čačak]], 16. decembar 1941.), učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], odlikovan sa 12 odlikovanja. == Biografija == === Život i dostignuća u ratovima === Rođen je 1878. godine u Preljini kod Čačka. Roditelji Lazar i majka Anica (rođ. Perišić) bili su zemljoradnici. Osnovnu školu završio je u Preljini, do početka Balkanskih ratova bavi se zemljoradnjom. Kao kadrovac odlazi u Balkanske ratove. U Drugom balkanskom ratu zarobio je 65 Bugara i pet mitraljeza i za taj podvig dobio Obilićevu medalju. Nosilac je Albanske spomenice jer je sa srpskom vojskom prešao Albaniju početkom 1916. Nosilac je srebrne Karađorđeve zvijezde za zasluge u ratu, na koti 1040 na Solunskom frontu. Godine 1920. kao rezervni poručnik dobija oficirsku Karađorđevu zvezdu sa mačevima četvrtog reda. Po završetku rata vraća se u Preljinu sa činom rezervnog majora i obnavlja zapušteno domaćinstvo. Izabran je za predsednika Preljinske opštine i postaje predsednik odbora za izgradnju hrama (crkva Svetog Joakima i Ane). Topalović je, iako se zakleo kralju na vjernost posle rata, pripadao Demokratskoj stranci [[Ljubomir Davidović|Ljube Davidovića]] i za nju glasao. === Smrt i ostavština === Preljina, kao jedno od najvećih čačanskih sela, koje je 1941. većinski bilo uz [[Partizani (Jugoslavija)|partizane]], nakon pada Užičke republike pada u ruke [[Treći Reich|Nijemcima]] i [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|kolaboraterskim četničkim]] odredima. Decembra 1941. četnici su uhvatili Radosava Topalovića i predali ga Nijemcima zato što ih nije želio da podrži i zato što je imao dvojicu sinova u partizanima. Nijemci ga streljaju 16. decembra 1941. u Čačku u 61. godini života. Od 12 ordena svi su sačuvani osim jednog koji je nestao prilikom jedne izložbe. Praunuk Radosav Topalović (rođen 1956) iz Preljine se sjeća da je u kući dugo vremena visila cijelokupna uniforma, od koje su danas ostale samo epoletne. {{Životni vijek|1878|1841|Topalović, Radosav}} [[Kategorija:Srpski komandanti u Prvom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Biografije, Balkanski ratovi]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] h2wultcm2slg80kragnd9pq72mc80wq 0 4576814 42716383 42213770 2026-11-05T04:40:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716383 wikitext text/x-wiki '''Liza Križanić''' rođena kao '''Draginja Marić''' ([[Kosjerić]], 6/19. mart [[1905]] — [[Beograd]], 3. maj [[1982]]) je bila srpska slikarka. == Biografija == Rođena je od majke Jelene, rođ. Ranković i oca Stamenka Markovića. Oba roditelja su po zanimanju bili učitelji.{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} Još u detinjstvu iz milošte je dobila nadimak Liza.{{sfn|Mitrović|2013|pp=21}} Imala je starijeg brata Sretena (budući prevodilac, književnik, esejista i akademik) i mlađeg brata Dragoslava{{sfn|Živković|2016}} (budući pravnik i međunarodni savetnik za međunarodno pravo).{{sfn|Mitrović|2013|pp=21}} Osnovnu školu je završila u [[Kosjerić]]u, a nižu gimnaziju u [[Užice|Užicu]] (1915—1919).{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} Nakon [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], roditelji su dobili službeni premeštaj u [[Skoplje]].{{sfn|Mitrović|2013|pp=21}} U Skoplju je završila višu gimnaziju (1919—1923). Talenat za slikanje je primetio njen profesor u višoj gimnaziji i akademski slikar [[Hristifor Crnović|Hristifor Crnilović]].{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} Kao izuzetna učenica 1923. godine je oslobođena obaveze polaganja maturskog ispita. Uprkos savetu profesora crtanja da se okrene umetnosti, upisala je književnost i francuski jezik na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Majka joj je obezbedila novac za odlazak u Pariz na godinu dana.{{sfn|Živković|2016}} Otišla je u Pariz (1924), radi učenja francuskog jezika. U Parizu je živela s [[Desanka Maksimović|Desankom Maksimović]].{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} Tamo je počela da se bavi slikarstvom. Pohađala je Visoku školu lepih umetnosti kod Andre Lota na Monparnasu, a istovremeno je na Sorboni prisustvovala predavanjima iz estetike i istorije umetnosti.{{sfn|Mitrović|2013|pp=22}} Upoznala se sa slikarima [[Sava Šumanović|Savom Šumanovićem]], [[Stojan Aralica|Stojanom Aralicom]], [[Zoran Petrović|Zoranom Petrovićem]], [[Pjer Križanić|Pjerom Križanićem]] i drugima.{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} Mada je Lot bio dobar pedagog, Lizi i Zori Petrović, koja je takođe pohađala njegova predavanja, nije sasvim odgovarao, pa su obe napustile njegovu školu. Zora Petrović je tada uradila njen prvi portret, a slikala je i kasnije više puta.{{sfn|Mitrović|2013|pp=22}} Centralna ličnost za Lizu je bio jedan Poljak Alen, koji je a Monmartru u Parizu imao svoj atelje. Oduševljen njenim tadašnjim radovima, priredio joj je samostalnu izložbu (1925).{{sfn|Mitrović|2013|pp=22}} Udala se za Pjera Križanića 1926. i nakon toga se preselila u Beograd.{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} Pročuli su se kao umetnički par koji pravi zanimljive sedeljke. U njihovom stanu u Gospodar Jevremovoj ulici su se okupljali slikari, književnici, vajari i novinari, a večere su se neretko završavale u Skadarliji{{sfn|Živković|2016}} Pjeru je često pomagala u smišljanju tekstova ispod njegovih karikatura.{{sfn|Živković|2016}} Diplomirala je 1931. na Filozofskom fakultetu u Beogradu, na odseku za francuski jezik,{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} na dvanaestoj grupi uporedne književnosti i francuskog jezika. Pošto je odbila službu u unutrašnjosti, nastavila je intenzivno da slika, najviše akvarele i ulja na platnu, a zatim i prve portrete svoje majke, za koju je bila veoma vezana.{{sfn|Mitrović|2013|pp=22}} Važila je za jedan od najtraženijih slikarskih modela za ženski portret, kod domaćih i stranih slikara.{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} Zna se za 35 njenih portreta,{{sfn|Živković|2016}} a jedan od prvih portreta uradio je njen suprug. Još 1932. je položila ispit za vozača motornih vozila, nabavila auto i njime odlazila na izlete u okolinu Beograda. Važila je za modernu, emancipovanu i samosvesnu ženu, što je u tadašnjem Beogradu bila retkost.{{sfn|Mitrović|2013|pp=22}} Uz pomoć umetnika sa kojima se družila, dopunjavala je svoje slikarsko obrazovanje, dok je redovno školovanje na akademijama nije zanimalo. Jedno vreme je radila u ateljeu Miloša Vuškovića, od koga je dosta naučila, kraće vreme je posećivala i večernji kurs crtanja kod Petra Dobrovića. Kao članica Međunarodnog umetničkog kluba žena, poslata je 1937. u [[London]] na dalje usavršavanje, a zatim se usavršavala u [[Rim]]u i [[Bukurešt]]u. Zbog samokritičnosti, u Beogradu je prvi put izlagala tek 1939. na Jedanaestoj prolećnoj izložbi slikarskih i vajarskih radova jugoslovenskih umetnika, kada je postala član Udruženja likovnih umetnika. Kritika je povoljno ocenila njene slike. Izlagala je nakon toga na svim redovnim izložbama ULUS-a, sve do pred početak rata.{{sfn|Mitrović|2013|pp=22}} Prilikom bombardovanjem Beograda 6. aprila 1941. godine ostala je bez stana i mnogih slika. Tokom rata je izgubila mnoge prijatelje i narušeno joj je zdravlje.{{sfn|Mitrović|2013|pp=22}} Ostala je s majkom u Beogradu, dok se Pjer krio u Kosjeriću i [[Subjel]]u i prirdužio se [[partizani]]ma.{{sfn|Živković|2016}} Nastavila je da slika uprkos nesigurnim okolnostima i neimaštini.{{sfn|Mitrović|2013|pp=22}} Oslobođenje je dočekala u [[Pinosava|Pinosavi]], pored Beograda.{{sfn|Živković|2016}} Po završetku rata je postala zatvorenija i ćutljivija. U vreme izgradnje zemlje sarađivala je sa drugim umetnicima, 1948. godine sa Predragom Milosavljevićem i Milom Milunovićem pravila je mozaik u holu Jugoslovenskog dramskog pozorišta. Redovno je učestvovala na kolektivnim izložbama.{{sfn|Živković|2016}} Od Pjera Križanića se razvela 1951.{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} Nakon razvoda se preselila kod majke, u Prizrensku ulicu. Skromno opremljen stan joj je služio i kao atelje,{{sfn|Živković|2016}} Od 1957. se intenzivno družila sa kolekcionarom [[Pavle Beljanski|Pavlom Beljanskim]] iz [[Novi Sad|Novog Sada]].{{sfn|Živković|2016}} Godine 1962. godine su joj umrli majka i bivši muž Pjer. Od tada se posvetila isključivo slikanju. Povijanje kičme joj je otežavalo kretanje i nošenje štafelaja.{{sfn|Živković|2016}} Zahvaljujući preporukama Desanke Maksimović uspela je da ostvari umetničku penziju i daje časove slikanja Olgi Tekavac.{{sfn|Živković|2016}} Preminula je 3. maja 1982. godine. Prema oporuci je sahranjena u krugu najbližih, a vest o njenoj smrti je naknadno objavljena. Na večni počinak ispratilo ju je šest osoba, među njima i Desanka Maksimović. {{sfn|Živković|2016}} Sahranjena je na Novom groblju u Beogradu.{{sfn|Jovanović|2011|pp=352}} Deset godina nakon njene smrti u Domu kulture u Kosjeriću otvoren je legat Lize Križanić, sa oko pedeset njenih radova.{{sfn|Živković|2016}} == Radovi == *''„Portret Desanke Maksimović“'' (1926) *''„Moja mama“'' (1930) *''„Dunje i krizanteme“'' (posle 1931) *''„Portret Desanke Maksimović“'' (1933) *''„Motiv iz zoološkog vrta“'' (1939) *''„Čobanin sa Zlatibora“'' (1939) *''„Rumunski pejzaž“'' (1939) *''„Groblje“'' (1939) *''„Moja mati sa knjigom“'' (1939) *''„Moja mati“'' (1941) *''„Moja mama“'' (1942) *''„Iz gradskog rasadnika“'' (1942) *''„Proleće“'' (1943) *''„Ruševine oko crkve Ružice“'' (1945) *''„Predeo“'' (1946) *''„Pančevački most“'' (1946) *''„Motiv sa Bleda“'' (1948) *''„Pogled s Kalemegdana“'' (1948) *''„Cveće“'' (1951) *''„Pogled na Beograd iz Kumodraža“'' (1953) *''„Terazije“'' (1954) *''„Magnolije“'' (oko 1955) *''„Motiv iz Miločera“'' (1955) *''„Jesenji poljski buket“'' (1956) *''„Perunike“'' (1957) *''„Sveti Stefan“'' (1957) *''„Moja mati“'' (1959) *''„Mama i Loki“'' (1960) *''„Dubrovačke zidine“'' (1975) *''„Ciklame“'' (1976) *''„Dubrovnik“'' (1978) *''„Gradac“'' (1978) *''„Kula Bokar“'' (1978) *''„Danče - hridi kraj Dubrovnika“'' (1978) *''„Morska obala“'' (1939) == Izvori == {{izvori|2}} == Literatura == * {{cite book|first=Vera|last=Jovanović|title=Srpski biografski rečnik Ki-Mao|year=2011|publisher=Matica srpska|location=Novi Sad|isbn=976-86-7946-085-1|pages=352, 353|editor=Čedomir Popov|ref=harv}} *{{cite journal|title=Oči za lepotu sveta|url=http://politikin-zabavnik.rs/public/posts/ochi-za-lepotu-sveta|first=Vesna|last=Živković|journal=Politikin Zabavnik|volume=3352|year=2016|ref=harv}} *{{cite journal|first=Milunka|last=Mitrović|journal=Diogen pro kultura magazin|year=2013|url=http://www.diogenpro.com/uploads/4/6/8/8/4688084/35.pdf|title=Liza Marić Križanić - tiha slikarka cveća|editor=Sabahudin Hadžialić|accessdate=15. 1. 2017|publisher=Einhorn Verlag, S. Begman|volume=35|ISSN=2296-0929|ref=harv|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403172552/http://www.diogenpro.com/uploads/4/6/8/8/4688084/35.pdf|archive-date=2016-04-03|access-date=2017-01-16|url-status=dead}} [[Kategorija:Srpski slikari]] mqepgd3egi56gnq47z44nhcgea42du2 0 4578310 42716334 42705073 2026-11-04T21:47:52Z Andrija.b 4516 /* Savet */ Dodao referencu. 42716334 wikitext text/x-wiki {{neutralnost|razlog=nesrazmjerna zastupljenost Blagojevićeve biografije|datum=septembar 2026}} '''Nacionalna srpska klarinetistička asocijacija''' ([[Engleski jezik|engl.]] National Serbian Clarinet Association, [[Skraćenica|skrać.]] [[NSCA]]) je neprofitno strukovno udruženje, koje su 2015. godine osnovali srpski klarinetisti, mahom [[Član|članovi]] srpskih ogranaka međunarodnih [[Udruženje|udruženja]] [[Međunarodna klarinetistička asocijacija|International Clarinet Association]] ([[ICA]]) i European Clarinet Association (ECA).<ref> [https://www.companywall.rs/firma/nacionalna-srpska-klarinetisticka-asocijacija/MMoYeR4R Companywall - Nacionalna srpska klarinetistička asocijacija], Pristupljeno 2. 10. 2026</ref> ==Oblast ostvarivanja ciljeva== Nacionalna srpska klarinetistička asocijacija ostvaruje ciljeve u oblasti [[Kultura|kulture]], [[Umetnost|umetnosti]], [[Nauka|nauke]] i [[Obrazovanje|obrazovanja]]. ==Upravni odbor== Upravni odbor Nacionalne srpske klarinetističke asocijacije čine: * mr Andrija Blagojević,<ref>[https://www.art.pr.ac.rs/wp-content/uploads/documents/izbor_u_zvanje/Klarinet_izvestaj_13.05.2024.pdf Andrija Blagojević]</ref> vanredni profesor za umetničku oblast [[Klarinet]] na Fakultetu umetnosti u Kosovskoj Mitrovici,<ref>{{Cite web |title=Fakultet umetnosti - Nastavnici i saradnici - Andrija Blagojević |url=https://www.art.pr.ac.rs/images/biografije/muzicki/andrija_blagojevic.pdf |access-date=2021-10-01 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019210127/https://www.art.pr.ac.rs/images/biografije/muzicki/andrija_blagojevic.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Fakultet umetnosti - Izbori u zvanje - Andrija Blagojević |url=https://www.art.pr.ac.rs/images/doc/izbor_nastavnika/andrija_blagojevic_vp.pdf |access-date=2021-10-01 |archive-date=2021-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001224554/https://www.art.pr.ac.rs/images/doc/izbor_nastavnika/andrija_blagojevic_vp.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://drive.google.com/file/d/1FtjSufe8VdKn1P_tONZn8iz1gs7JMr_F/view Andrija Blagojević - CV na sajtu Fakulteta umetnosti]</ref>prvi [[Klarinetisti u Srbiji|klarinetista iz Srbije]] primljen u članstvo [[ICA]] i ECA, predsedavajući za Srbiju [[Međunarodna klarinetistička asocijacija|Međunarodne klarinetističke asocijacije]],<ref>[https://clarinet.org/international-chairs/ International Clarinet Association - International Chairs]</ref> urednik biltena<ref>[https://us9.campaign-archive.com/?u=d931706c1a7a57ba4f9a3e80c&id=c203701baa European Clarinet Association Newsflash July 2016]</ref> i član Borda direktora Evropske klarinetističke asocijacije,<ref>{{Cite web |title=European Clarinet Association - About |url=http://europeanclarinetassociation.eu/about.html |access-date=2017-09-08 |archive-date=2018-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180829225459/http://europeanclarinetassociation.eu/about.html }}</ref><ref>[https://krusevacgrad.rs/medjunarodna-saradnja-krusevackog-klarinetiste/ Međunarodna saradnja kruševačkog klarinetiste], Grad, 16. 8. 2023</ref><ref>[https://www.kurir.rs/amp/4352510/evropsko-priznanje-za-profesora-iz-krusevca-andrija-blagojevic-izabran-za-clana-borda-direktora-european-clarinet-association Evropsko priznanje za profesora iz Kruševca], Kurir, 10. 02. 2024</ref><ref>[https://muzicar.rs/andrija-blagojevic/ Muzičar - Andrija Blagojević], Pristupljeno 2. 10. 2026</ref><ref>[https://europeanclarinetcongresstilburg.com/portfolios/blagojevic-andrija/ 12th European Clarinet Congress - Andrija Blagojević], Pristupljeno 2. 10. 2026</ref><ref>[https://neprofitne.rs/organisation-info?org=23824 Neprofitne - Nacionalna srpska klarinetistička asocijacija], Pristupljeno 2. 10. 2026</ref> * mr Predrag Nedeljković, bas klarinetista [[Beogradska filharmonija|Beogradske filharmonije]], osnivač trija ''Kontrasti'', autor u bendu ''Trojica'', član i funkcioner grupe ''Banda klarinetista'', najstarijeg ansambla klarineta u Srbiji,<ref>[http://www.bgf.rs/orkestar_cp/predrag-nedeljkovic/ Beogradska filharmonija - Predrag Nedeljković]</ref><ref>[https://www.instagram.com/p/C-4wS6CMh-Y/ Edukacija Mihalek - Predrag Nedeljković], Pristupljeno 2. 10. 2026</ref> * Milan Orlović, [[Diploma|diplomirani]] [[muzičar]]-[[klarinetista]], prvi [[klarinetista]] [[Niš|Vojnog orkestra "Niš"]] i nekadašnji profesor klarineta u Muzičkoj školi "Miodrag Vasiljević" u Boru, * spec. Darko Perčević, profesor klarineta u Muzičkoj školi "Vojislav-Lale Stefanović" u Užicu i umetnički direktor Međunarodnog festivala klasične kamerne muzike ZUM u Vrnjačkoj Banji,<ref>{{Cite web |title=Darko Perčević - biografija |url=http://darkopercevic.com/sr/biografija/ |access-date=2020-02-28 |archive-date=2020-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228020822/http://darkopercevic.com/sr/biografija/ }}</ref> *dr um. Mihailo Samoran, klarinetista [[Beogradska filharmonija|Beogradske filharmonije]] i ansambla ''Banda klarinetista''<ref>[http://www.bgf.rs/lt/orkestar_cp/mihailo-samoran Beogradska filharmonija - Mihailo Samoran]/</ref>. ==Savet== Međunarodni Savet Asocijacije čine: Nicholas Cox ([[Velika Britanija]]), Heike Fricke ([[Nemačka]]), James Gillespie<ref>Rachel Yoder, with Robert Walzel, John Scott, and Rose Scott, "Tribute to James Gillespie, Editor ''Emeritus''" ''The Clarinet'' Vol. 53, No. 4 (September 2026), p. 44</ref> ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Andrea Massimo Grassi<ref>[https://www.narniafestival.com/en/team/andrea-massimo-grassi/ "Since 2016 is member of Council of the National Serbian Clarinet Association"] Narnia festival - Andrea Massimo Grassi</ref><ref>[https://www.andreamassimograssi.com/en/biography/ Andrea Massimo Grassi - Biografia completa: "National Serbian Clarinet Association, membro del Consiglio dal 2016"]</ref> ([[Italija]]), Alan R. Kay ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Jože Kotar ([[Slovenija]]), Milan Milošević ([[Kanada]]), Jean-Marie Paul ([[Francuska]]), Kyrill Rybakov ([[Rusija]]), Vladimir Skorohodov ([[Belorusija]]), Robert Spring ([[SAD]]), Stephan Vermeersch ([[Belgija]]), Eva Wasserman-Margolis ([[Izrael]]), Anton Weinberg ([[Velika Britanija]]) i Floyd Williams ([[Australia, Villa Corzo|Australija]]).<ref>[https://us9.campaign-archive.com/?u=d931706c1a7a57ba4f9a3e80c&id=ca2d78d8b4&e=309118bb1d ECA Newsletter, 16 July 2016]</ref> == Serbian Clarinet Academy and Festival == Na skupštini Asocijacije, održanoj 17. 10. 2015. godine u Beogradu, doneta je odluka o pokretanju serije koncerata, predavanja i seminara u različitim gradovima u Srbiji, u okviru međunarodnog projekta Nacionalne srpske klarinetističke asocijacije, pod nazivom ''Serbian Clarinet Academy and Festival''. Od 2016. godine do danas, u koncertnim salama i muzičkim školama u Beogradu, Kruševcu, Trsteniku, Vrnjačkoj Banji, Kraljevu... gostovali su srpski i strani umetnici (Stephan Vermeersch, Marcin Domagała, Hedwig Swimberghe, Andrea Massimo Grassi, Anna Quaranta, Gregory Barrett, Rebecca Rischin, Andrija Blagojević...).<ref>[https://www.politika.rs/sr/clanak/376162/Beograd/Hedvig-Svimberg-pred-beogradskom-publikom Hedvig Svimberg pred beogradskom publikom], [[Politika]], 14. 03. 2017</ref><ref>[https://www.skc.org.rs/koncerti/hedwig-swimberghe-klarinet-i-katarina-radovanovic-jeremic-klavir.html Hedwig Swimberghe, klarinet i Katarina Radovanović Jeremić, klavir ], [[SKC]], 13. 02. 2017</ref><ref>[https://studentski2.rssing.com/chan-9967440/article302.html Prvi koncert Hedwig Swimberghe u Srbiji u okviru međunarodne manifestacije Nacionalne srpske klarinetističke asocijacije, pod nazivom Serbian Clarinet Academy and Festival]]</ref><ref>[https://www.kck.org.rs/novosti/aktuelniprogram/muzika/1747-koncert-hedwig-swimberghe KONCERT HEDWIG SWIMBERGHE ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250217134846/https://www.kck.org.rs/novosti/aktuelniprogram/muzika/1747-koncert-hedwig-swimberghe |date=2025-02-17 }} u Narodnom muzeju u Kruševcu, 14. 03. 2017</ref><ref>[https://www.rtk.rs/2017/03/15/koncert-belgijskog-klarinetiste-hedviga-svimberga-u-krusevcu/ Koncert belgijskog klarinetiste Hedviga Svimberga u Kruševcu], RTK, 15. 03. 2017</ref><ref>[https://mokranjac-kraljevo.com/koncert-hedvig-svimberg/17353572_1870775559833220_2215196233728859158_n/ Hedvig Svimberg u Muzičkoj školi "Mokranjac" u Kraljevu]</ref><ref>[https://www.kucadjurejaksica.rs/?p=2248 Концерт -Хедвиг Свимберг, кларинет (Белгија), Петак, 17.март 2017 ]</ref><ref>[https://www.kcb.org.rs/en-us/2017/04/andrea-massimo-grassi-clarinet-and-anna-quaranta-piano/ Andrea Massimo Grassi, clarinet and Anna Quaranta, piano - Concert is organized in cooperation with the Italian Institute of Culture in Belgrade and Serbian Clarinet Academy and Festival. ]</ref><ref>[https://iicbelgrado.esteri.it/sr/gli_eventi/calendario/concerto-del-duo-andrea-massimo-2/ Koncert dua Andrea Masimo Grasi & Ana Kvaranta - u okviru manifestacije Serbian Clarinet Academy and Festival.] </ref><ref>[https://www.kck.org.rs/novosti/aktuelniprogram/muzika/1889-odrzan-koncert-gregory-barrett-usa-klarinet Održan koncert- Gregory Barrett (USA), klarinet] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, KCK, 19. 05. 2017</ref><ref>[https://www.kcb.org.rs/2018/05/5924/ Koncert klarinetistkinje Rebeke Rišin i pijanistkinje Mione Barbul - Koncert je deo međunarodnog projekta Serbian Clarinet Academy and Festival, u saradnji sa Nacionalnom srpskom klarinetističkom asocijacijom. Osim u Beogradu, čuvena američka klarinetistkinja će održati koncerte, seminare i predstavljanje svoje knjige i u Vrnjačkoj Banji, Kruševcu, Trsteniku i Pančevu.], KCB, 21. 05. 2018</ref><ref>[https://www.rtvtrstenik.rs/2019/11/26/koncert-zaklarinet/ Koncert za klarinet], RTV Trstenik, 26. 11. 2019 </ref><ref>[https://www.kck.org.rs/novosti/aktuelniprogram/muzika/3168-koncert-m-a-r-c-i-n-domagala-pol-j-s-k-a-klarinet-bas-klarinet-2KONCERT Marcin Domagała (Poljska) ~ klarinet & bas klarinet] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, KCK, 28. 11. 2019</ref><ref>[https://www.dksg.rs/lat/marcin-domagala MARCIN DOMAGALA], DKSG Beograd, 29. 11. 2019</ref><ref>[https://krusevacgrad.rs/medjunarodna-saradnja-krusevackog-klarinetiste/ Međunrodna saradnja kruševačkog klarinetiste], Grad, 16.08.2023</ref><ref>[https://www.art.pr.ac.rs/wp-content/uploads/documents/izbor_u_zvanje/Klarinet_izvestaj_13.05.2024.pdf Izveštaj o izboru u zvanje - Andrija Blagojević], Fakultet umetnosti u Kosovskoj Mitrovici, 13. 05. 2024</ref> == Reference == {{reflist}} ==Vanjske veze== * [http://www.europeanclarinetassociation.org/index.php?id=47 European Clarinet Association - News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129082722/http://europeanclarinetassociation.org/index.php?id=47 |date=2016-11-29 }} *Blagojević, Andrija. "The Foundation of the National Serbian Clarinet Association." ''The Clarinet'' 43, no. 3 (June 2016): 11 . *Blagojević, Andrija. “News from Serbia.“ ''Clarinet & Saxophone'' 41, no. 2 (Summer 2016): 9. *Blagojević, Andrija. "Serbische Klarinettengesellschaft gegründet.” ''‘rohrblatt – Die Zeitschrift für Oboe, Klarinette, Fagott und Saxophon'' 31, Heft 3 (2016): 130–131. *Благојевић, Андрија. „Национална српска кларинетистичка асоцијација – Поводом годишњице оснивања.“ ''Путеви културе – часопис за културу и уметност'' 26 (2017): 93–96 (ISSN 1451-3722, УДК 78, COBISS.SR-ID 516212410). [[Kategorija:Udruženja umjetnika]] [[Kategorija:Udruženja]] 6l3xo30z1j7b01lz9fpwrz1weknjkkp 0 4580321 42716400 41144792 2026-11-05T06:21:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716400 wikitext text/x-wiki {{Infokutija05 političar | name = Louis Riel | image = Louis Riel.jpg | imagesize = 240px | order = [[Privremena vlada Saskatchewana|Predsjednik Privremene vlade Saskatchewana]] | term_start1 = 19. mart 1885 | term_end1 = 20. maj 1885 | predecessor1 = ''položaj ustanovljen'' | successor1 = ''položaj ukinut'' | riding2 = [[Provencher (izborni distrikt)|Provencher]] | predecessor2 = [[George-Étienne Cartier]] | successor2 = [[Andrew Bannatyne]] | term_start2 = 13. oktobar 1873 | term_end2 = 22. januar 1874 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1844|10|22}} | birth_name = Louis David Riel | birth_place = [[Red River Colony]], [[Rupertova Zemlja]], [[Britanska Sjeverna Amerika]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1885|11|16|1844|10|22}} | death_place = [[Regina, Saskatchewan|Regina]], [[Northwest Territories|Sjeverozapande Teritorije]], [[CKnada]] | occupation = | spouse = Marguerite Monet [[Dit name|''dit'']] Bellehumeur (1881–1885) | children = Jean-Louis,<br />Marie-Angélique | signature = Louis Riel Signature.svg }} '''Louis David Riel ''' (22. oktobar 1844 – 16. novembar 1885) bio je [[Kanada|kanadski]] političar, poznat kao vođa [[Metisi (Kanada)|Metisa]] u [[Kanadske prerije|Kanadskim prerijama]], osnivač provincije [[Manitoba]], kao i po otporu koji je pružao kanadskoj centralnoj vladi, a što je uključivalo dvije [[ustanak|oružane pobune]] - [[Ustanak na Red Riveru]] 1870. godine te [[Sjeverozapadni ustanak]] u proljeće 1885. godine. U potonjem je zarobljen, a poslije [[Suđenje Louisu Rielu|osuđen]] na smrt i pogubljnen [[vješanje]]m. Među Metisima i, u manjoj mjeri, [[francuski jezik|frankofonim]] Kanađanima je stekao status mućenika i heroja, koji uživa do današnjeg dana. ==Vanjske veze== {{Commons|Louis Riel}} * [http://www.cbc.ca/archives/categories/politics/parties-leaders/rethinking-riel/rethinking-riel.html CBC Digital Archives: Rethinking Riel] * [http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10646&sl=e Heritage Minutes: Historica Minutes (History by the Minute): Louis Riel] * [http://www2.parl.gc.ca/Parlinfo/Files/Parliamentarian.aspx?Item=b171f2b7-238a-4a42-9f32-bd0924d63a1a&Language=E&Section=FederalExperience Synopsis of federal political experience from the Library of Parliament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151211083112/http://www.parl.gc.ca/ParlInfo/Files/Parliamentarian.aspx?Item=b171f2b7-238a-4a42-9f32-bd0924d63a1a&Language=E&Section=FederalExperience |date=2015-12-11 }} * [https://web.archive.org/web/20120207121125/http://library.usask.ca/northwest/background/riel.htm Louis Riel – University of Saskatchewan library] * Louis Riel, [http://english.republiquelibre.org/The_Amnesty ''The Amnesty''], Translation of ''L'Amnistie'', Bureau du Nouveau Monde, Montreal, 1874. {{Authority control}} {{Lifetime|1844|1885|Riel, Louis}} [[Category:Kanadski političari]] lgsp9mav1v8k3manhq1bq7cwageirn1 0 4581196 42716262 42406791 2026-11-04T13:35:30Z Југословен 408400 42716262 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film |tip=animirani |naslov=Ёжик в тумане |slika=The Soviet Union 1988 CPA 5919 stamp (Hedgehog in the Fog).jpg |opis=scena iz filma na sovjetskoj poštanskoj marki iz 1988. godine |director=[[Jurij Norštejn]] |producer=[[Sojuzmuljtfiljm]] |writer=Sergej Kozlov |starring=[[Aleksej Batalov]]<br>[[Marija Vinogradova (glumica)|Marija Vinogradova]]<br>[[Vjačeslav Nevini]] |music=Mihail Mejerovič |cinematography=Nadežda Trešjova |editing=Natalija Abramova |distributor= |released={{Filmdate|1975|10|23|df=y}} |runtime=10 min. |country={{flag|Sovjetski Savez}} |language=ruski |budget= }} '''Jež u magli''' ({{jez-rus|Ёжик в тумане}}) je [[savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|sovjetski]] [[kratki film|kratki]] [[animirani film]] iz [[1975. na filmu|1975]]. godine. Režiser filma je [[Juri Norštejn]]. [[Filmska produkcija|Producent]] filma je studio [[Sojuzmultfilm]] iz [[Moskva|Moskve]]. Autor scenarija je [[Sergej Kozlov]], koji je objavio i knjigu pod istim naslovom. Godine 2006, Norštejn je izdao knjigu u kojoj je naveo sebe i Kozlova kao ko-autore. Trajanje filma je 10 minuta i 29 sekundi. Ovaj film je veoma cenjen među svetskim animatorima i smatra se za klasik žanra animacije<ref>{{cite web|url=http://www.laputa-jp.com/laputa/program/bestanime/index.shtml|title=Festival animiranog filma Laputa 2003. (Japan)}}</ref>. Kvalitet filma se ne oslanja prvenstveno na priču, već na inovativnu i detaljnu animaciju, kao i emotivno dočaravanje atmosfere. == Priča == Središnji likovi su jež i njegov prijatelj mali medved. Oni se svako veče sastaju da piju čaj, razgovaraju i broje zvezde. Jednog dana jež je na putu ka svom prijatelju u šumi ugledao belog konja u magli. Vučen radoznalošću, jež odlučuje da istraži maglu. Tamo se izgubio i naišao na mnoga zastrašujuća bića, kao što su sova ili slepi miš, ali i na prijateljski nastrojene psa i ribu. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb naslov | id=0073099 | title=Jež u magli}} * [http://www.keyframeonline.com/Animation/Hedgehog_in_the_Fog/427/''Hedgehog in the Fog''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211221015/http://www.keyframeonline.com/Animation/Hedgehog_in_the_Fog/427/ |date=2007-12-11 }} na sajtu Keyframe * [http://hedgehoginmist.narod.ru/ Klub ljubitelja filma „Jež u magli“] * [http://fishki.net/comment.php?id=18855 Priča sa ilustracijama] [[Kategorija:Sovjetski animirani filmovi]] [[Kategorija:Kratki filmovi]] a5w4zf3r0qkbdzmg3hy8fcosh723ed3 0 4597494 42716264 42685970 2026-11-04T13:41:19Z Југословен 408400 Kategorija 42716264 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=septembar 2026}} {{Infokutija film | tip = animirani | naslov = Tajna treće planete | slika = Tajna tretej planety.jpg | opis = kino-poster | director = Roman Kačanov | producer = | screenplay = Kir Buličev | starring = {{Plain list| * Olga Gromova * Jurij Andrejev * Vsevolod Larionov * Vladimir Družnikov * Vladimir Kenigson * Vasilij Livanov * Rina Zeljonaja }} | music = Aleksandar Zacepin | editing = | production companies = [[Sojuzmultfilm]] | distributor = | released = {{Film date|1981|df=y}} | runtime = 50 min. | country = {{flag|Sovjetski Savez}} | language = ruski | budget = | gross = }} '''''Tajna treće planete''''' ({{jez-ru|Тайна третьей планеты}}) je [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|sovjetski]] animirani film, u produkciji [[Sojuzmuljtfilm]]a. Film je rađen po knjizi [[Kir Buličov|Kira Buličova]] - ''[[Alisine pustolovine]]''. Film je na [[Srpski jezik|srpski]] jezik 2008. godine sinhronizovala [[Hepi (dečija televizija)|Hepi TV]] i prikazan je u [[Srbija|Srbiji]], [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. == Priča == Ekspedicija sa Zemlje u sastavu kapetana Zelenog, profesora Seleznjova i njegove ćerke Alise kreće u potragu za novim životinjama za moskovski zoološki vrt u brodu u imenu "Pegaz". Arheolog Gromozeka im savetuje da posete planetu Kapetana, jer su čuveni kapetani-pustolovi Kim i Buran za vreme svojih ekspedicija tamo sretali mnogo jedinstvenih životinja. Junaci traže pomoć od doktora Verhovceva, direktora muzeja dva kapetana. Međutim, doktor se ponaša čudno: ne pokazuje im dnevnike kapetana i počinje da ih prati. Na planeti Bluk junaci kupuju važnu stvar: Brbljivka - pticu koja je pripadala nestalom kapetanu Kimu. Čudni debeljuca - Veseljčak pokušava da ukrade pticu. Poslušavši Brbljivka, posada "Pegaza" kreće ka sistemu "Meduza". Usput junaci spašavaju robote za planete "Hrntija"<ref>Žargon reči "krntija".</ref> od dijamantske prašine. Na trećoj planeti sistema "Meduza" Alisa nalazi ogledala, sposobna da zapamte i odraze sve što se oko njih dešava. Uz pomoć njih junaci primećuju da su na planeti bili Berhovcev i Veseljčak. Usled pokušaja Pegaza da preleti na bezbedno mesto, on upada u zamku. Sleznjov i Zeleni postaju taoci gusara, ali Alisa uspeva da pobegne. U tom trenutku na planetu sleće kapetan Buran, a sa njim - pravi Verhovcev. Alisa ih moli za pomoć. Za to vreme Veseljčak, preteći ubistvom talaca, traže od kapetana Kima, koji se zaključao u svom brodu, formulu apsolutnog goriva. Upad Burana spašava pustolove. Dvojnik Verhovceva - gusar Glot je razotkriven. Veseljčak u pokušaju begstva pada u kandže ptice grabljivice po imenu Krok. Kapetani i istraživači se bezbedno vraćaju kući. == Uloge == Uloge u [[Srpski jezik|srpskoj]] sinhronizaciji su nepoznate. Nema DVD izdanja. {| class="wikitable" |- ! Ime glumca !! Uloga |- | [[Olga Gromova]] || Alisa Seleznjova |- | [[Vsevolod Larionov]] || Provesor Seleznjov |- | [[Vasilij Livanov]] || Gromozeka |- | [[Grigorije Špigelj]] || Veseljčak |- | [[Jurij Volincev]] || Kapetan Zeleni |- | [[Rina Zeljonaja]] || Koljina baka |- | [[Petar Višnjakov]] || Doktor Verhovcev, Glot |- | [[Jurij Andrejev]] || Basov |- | [[Vladimir Družnikov]] || Kapetan Kim |- | [[Nikolaj Grabe]] || Kapetan Buran |- | [[Vladimir Kenigson]] || Robot sa planete ''Hrntija'', robot konobar, ptica Brbljivko |- | [[Katarina Krasnobajeva]] || Puž prodavačica |- | [[Roman Kačanov]] || Šišmiš napolju |- | [[Igor Jasulovič]] || Šišmiš<ref>Nije ukazan u završnoj špici.</ref> |} == Povezano == * [[Maša i Medved]] * [[Povratak u Oz]] == Reference == {{reflist|30em}} == Vanjske veze == * {{IMDb title|0211653}} [[Kategorija:Sovjetski animirani filmovi]] [[Kategorija:SF-filmovi]] 3yl0d57lypz31pd0sn1bmsg9xg4p0vx 0 4613294 42716381 40807522 2026-11-05T04:37:17Z ~2026-58780-31 408547 42716381 wikitext text/x-wiki '''Ilija M. Petrović''' (13. jul 1895 - 5. mart 1942) je bio [[Srbi|srpski]] književnik, publicist i prosvetni radnik, poznat kao ko-autor knjige ''Ko je ko u Jugoslaviji'' izdane 1928. godine. Tokom života je zbog buntovnog duha često imao problema sa vlastima. Za vreme [[Austro-ugarska|austro-ugarske]] okupacije u [[Prvi svetski rat|Prvom svetskom ratu]] je 1915. uhapšen i interniran u Mađarskoj. Posle rata je neko vreme proveo u [[SAD]] gde je, duboko razočaran tamošnjim prilikama, stekao simpatije za [[socijalizam]]. Godine 1935. se priključio [[KPJ|Komunističkoj partiji Jugoslavije]], a 1937. je uhapšen i mučen u zloglasnoj [[Glavnjača|Glavnjači]], iako će na kraju biti pušten. Godine 1941. se priključio [[NOVJ|partizanima]], ali su ga, zajedno sa nekoliko drugova, na prevaru zarobili [[JVUO|četnici]] i predali [[Treći rajh|Nemcima]]. Poslednje mesece života je proveo u logoru [[Logor Banjica|Banjica]] pre nego što je streljan zajedno sa još 200 zatvorenika. Po njemu danas nosi ime biblioteka u [[Požarevac|Požarevcu]]. {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1895|1942|Petrović, Ilija M.}} [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Srpski prevodioci]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] b4y1kp27d2kdcz147bliytjox5viahg 0 4616800 42716412 42338920 2026-11-05T09:36:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716412 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj |ime = Mala Učka |karta2 = Primorsko-goranska županija |naziv karte2 = Primorsko-goranske županije |regija = |županija = [[Primorsko-goranska županija]] |općina = [[Opatija]]<br>[[Mošćenička Draga]] |mikroregija = |najgrad = |površina = |nadvisina = 995 m |z. širina = 45.275853 |z. dužina = 14.195745 |brojstan2011 = 0 |brojstan = 2 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = |pozbroj = |autooznaka = |slika = |slika_opis = }} '''Mala Učka''' je ruralno naselje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] u sastavu općine [[Mošćenička Draga|Mošćeničke Drage]].<ref name="DZS">[http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup08_2739.html Popis stanovništva 2011.]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Državni zavod za statistiku RH, pristupljeno 25. studenoga 2014.</ref> Nalazi se u [[Primorsko-goranska županija|Primorsko-goranskoj županiji]]. == Upravna organizacija == Jedan dio Male Učke (Gornje Selo) dijelom je Grada Opatije, a drugi dio (Donje Selo) dijelom je općine Mošćeničke Drage.<ref name="sabor">[http://www.sabor.hr/fgs.axd?id=4292 Prostorni plan parka prirode Učka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924114727/http://www.sabor.hr/fgs.axd?id=4292 |date=2015-09-24 }}, sabor.hr, str. 80-81</ref> Malu Učku čine dva zaselka: ''Pilati'', gdje su živjeli ''Brumnjaci'' i ''Selo'', gdje su živjeli ''Brubnjaci''. Pilati su pripadali k.o. Vranji i pokapali su se na groblju u Vranji, a oni iz Sela pripadali su k.o. Mošćenice i pokapali su se na groblju u Mošćenicama.<ref name="sabor"/> == Geografija == Nalazi se na području [[park prirode Učka|parka prirode Učke]]. Sjeveroistočno je jedan od vrhova Učke [[Vojak (Učka)|Vojak]], sjeverozapadno je [[Boljunsko Polje]], jugozapadno su [[Šušnjevica]], [[Nova Vas (Kršan)|Nova Vas]] i [[Jesenovik]], jugoistočno su [[Trebišća]], [[Sveti Petar (Mošćenička Draga)|Sveti Petar]], [[Mošćenička Draga]] i [[Sučići]], istočno-jugoistočno je [[Medveja]], sjeveroistočno su [[Tuliševica]], [[Liganj]] i [[Dobreć]]. Iz Male Učke može se cestom do [[Vela Učka|Vele Učke]]. Najviše je ruralno naselje u Istri. == Historija == Selo je 1912. iz snažnih izvora vode koji su iznad sela dobilo tekuću vodu, istovremeno kao svjetski poznata [[Opatija]].<ref name="sabor"/> 30. travnja 1944. godine njemački i talijanski okupatori spalili su selo. Učkarima su uslijedile teške gospodarske prilike zbog čega su iselili poslije rata. 1956. izgradnjom televizijske antene na Učci Mala Učka dobila je električnu struju.<ref name="sabor"/> 1993. godine podijeljena je na Gornje i Donje selo.<ref name="NL">[http://novine.novilist.hr/default.asp?WCI=Rubrike&WCU=28592861286328592863285A28582858285F28632897289828632863285A285C285D28582859285B28632863286328582863T Dvije Male Učke, ali niti jednog stanovnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219040809/http://novine.novilist.hr/default.asp?WCI=Rubrike&WCU=28592861286328592863285A28582858285F28632897289828632863285A285C285D28582859285B28632863286328582863T |date=2014-12-19 }}, Novi list, 19. siječnja 2007.</ref> Donje Selo uvršteno je pod naselje [[Grabrova]]. 2007. ponovno je Donje selo vraćeno u okvire naselja.<ref name="NL"/> == Gospodarstvo == Dok je selo bilo naseljeno, glavna gospodarstva djelatnost Učkara bila je stočarstvo i proizvodnja sira po čijoj su dobroj kvaliteti bili poznati (ovčji sir i skuta). ==Stanovništvo== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan="15" | Broj stanovnika prema popisima po godinama<ref name="dzspx">[http://www.dzs.hr/App/PXWeb/PXWebHrv/sq/4eae0d26-21cd-4657-9630-c4a87b4322f2 Primorsko-goranska županija - broj stanovnika po naseljima, pregled od 1857. do 2001. godine, Državni zavod za statistiku, PC-Axis baze podataka, ''www.dzs.hr'']{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pristupljeno 24. srpnja 2016.)</ref> |- | [[1857.]] || [[1869.]] || [[1880.]] || [[1890.]] || [[1900.]] || [[1910.]] || [[1921.]] || [[1931.]] || [[1948.]] || [[1953.]] || [[1961.]] || [[1971.]] || [[1981.]] || [[1991.]] || [[2001.]] |- | 0 || 0 || 41 || 50 || 52 || 56 || 0 || 0 || 93 || 94 || 59 || 0 || 0 || 0 || 2 |} Napomena: U 1857. podaci su sadržani u naselju Mošćenička Draga, a 1869., 1921. i 1931. u naselju Vela Učka. Od 1971. do 1991. bez stanovnika. Selo danas ima jednog stalnog stanovnika. Prema popisu 2011. nije bilo stanovnika.<ref name="DZS"/>, ali se prema tom popisu selo nalazi pod administrativnom upravom grada Opatije. Ljeti je naseljeno kad dođu ovčarske obitelji dovesti blago na ispašu koja je ovdje kvalitetna.Također, jedna kuća je potpuno obnovljena. == Kultura == * zbog slikovitosti Hrvatska ga je [[1976.]] godine upisala u Registar nepokretnih spomenika kulture kao [[zaštićena ruralna cjelina|zaštićenu ruralnu cjelinu]] == Izvori == *[http://www.pp-ucka.hr/info-za-posjetitelje/naselja/ Naselja] Park prirode Učka, pristupljeno 25. studenoga 2014. {{izvori}} {{Mošćenička Draga}} [[Kategorija:Naselja u Primorsko-goranskoj županiji]] <!-- interwiki --> 5b11iqs6tmou6etvj9mnvjiisd29sqq 0 4617813 42716379 42550530 2026-11-05T04:32:09Z ~2026-58734-70 408609 /* */ 42716379 wikitext text/x-wiki {{Islam}} '''Pijani petak izreke''' su nastale od strane pripadnika [[islam]]ske vjeroispovijesti. Najvažniji islamski blagdani su (Dusan D.) ramazanski i kurban bajram i njih obilježavaju svi [[muslimani]] u svijetu. Pored bajrama, posebno mjesto u Centru u pecurci vjernika imaju blagoslovljene noći (''mubarek'' noći), u kojima se molitva ([[Namaz (islam)|Dusan D)]] i čitanje i izučavanje [[Kuran]]a posebno nagrađuju. Se muslimani(Relja N. Dorjrde K.) ne svetkuju u sve četiri blagoslovljene noći. Također, sve ostale blagdane slave samo pojedine skupine Ljudi na nasalju == Bajrami == Tokom [[Islamski kalendar|jedne hidžretske godine]] (355 dana) se slave dva bajrama ([[arapski jezik|arap]]. ''eid''): Ramazanski bajram (''Eid al-Fitr'') i Kurban-bajram (''Eid al-Adha). === Ramazanski bajram === {{glavni|Ramazanski bajram}} [[Datoteka:Celebrating_Eid_in_Tajikistan_10-13-2007.jpg|mini|200px|Obitelj za bajramskom blagdanskom gozbom, [[Tadžikistan]]]] Ramazanski bajram počinje 1. [[Ševval|ševal]]a, dan nakon prestanka [[Post u islamu|posta]] tokom mjeseca [[ramazan]]a, i uključuje prva tri dana tog mjeseca. Obilježavanje počinje klanjanjem [[bajram namaz]]a, koji se klanja nakon završetka molitve u zoru - [[sabah namaz]]a, oko pola sata nakon izlaska sunca. Bajram namaz klanjaju samo muškarci, skupno u džamijama i tada [[imam]] održava prigodnu propovijed. Bajramska molitva se, po poslanikovu običaju (''sunet''), obavlja na otvorenom, na mjestu posebno određenom za to - koje se zove ''musala''. Blagdan je dobio naziv po posebnom obveznom milodaru, koji se zove ''[[sadakat al-fitr]]'', a moraju ga udijeliti svi vjernici koji u danima bajrama imaju dovoljno hrane za svoje dnevne potrebe. Daje se novac ili namirnice u vrijednosti vlastite dnevne ishrane, prvenstveno siromasima kako bi i oni mogli osjetiti radost blagdana. Vjernici koji dijele ovu milostinju njome čiste svoj post od eventualnih grijeha i "predaju" ga [[Bog]]u. Nakon bajram namaza, tradicionalno se obilaze groblja, gdje se moli za oprost pokojnicima, a posebno [[šehid]]ima. Dok je bajramski namaz i obilazak umrlih rezerviran za [[muškarac|muškarce]], [[žena|žene]] kod kuće pripremaju obilne objede, gozbe za obitelj. Roditelji tih dana daruju svoju djecu, obilaze se i daruju i susjedi i rodbina. === Kurban bajram === {{glavni|Kurban bajram}} [[Datoteka:Numbering before the sacrifice - Flickr - Al Jazeera English.jpg|mini|200px|[[Deve]] na hadžu, obilježene za žrtvovanje tokom Kurban bajrama]] Kurban bajram se obilježava prva četiri dana mjeseca [[Zu-l-hidždže|zu al-hidžea]], posljednjeg mjeseca u islamskom kalendaru. Za vrijeme tog blagdana muslimani koji su u mogućnosti obavljaju [[hadž]], hodočašće u [[Meka|Meku]], petu [[praktične dužnosti islama|praktičnu dužnost islama]], pa se ovaj blagdan naziva i ''hadžili bajram''. Kurban bajram je blagdan žrtve ([[turski jezik|tur.]] ''kurban'' znači "žrtva"). Na prvi dan kurban bajrama, hodočasnici u Meki prinose žrtvu, a svi muslimani cijelog svijeta tokom tri dana ovog blagdana, ako su dužni, također prinose svoje žrtve ("kolju [[kurban]]") u vidu ovce, koze, goveda ili deve. Žrtva se prinosi u spomen na [[proroci u islamu|proroka]] Ibrahima ([[Abraham]]a), koji je trebao žrtvovati po Alahovoj naredbi kao ispit svoje vjere žrtvovati svog prvorođenca [[Izmael|Jišmael]]a (ne [[Izak]]a, kako je navedeno u [[Biblija|Bibliji]]). Kada je Ibrahim odgovorio Božjoj naredbi i krenuo žrtvovati Jišmaela, Bog mu šalje crnog [[ovan|ovna]] kao zamjenu. Zbog toga i muslimani najčešće žrtvuju ovna ili ovcu, a žrtveno meso se dijeli na tri dijela: jedan za obitelj, jedan za susjede i rodbinu i jedan za siromašne. Muškarci također klanjaju i bajram namaz i obilaze groblja (kao i za ramazanski bajram), a žene pripremaju obilan objed, a prednost se daje korištenju žrtvenog mesa. Darivaju se djeca, obilaze se i daruju susjedi i rodbina, te im se donosi po komad žrtvenog mesa, kao simbol blagoslova i predanosti Bogu. == Blagoslovljene (''mubarek'') noći == Blagoslovljene noći nisu blagdani u pravom smislu te riječi, već su to noći tokom kojih su se desili [[Povijest islama|važni događaji za islam]], te se vjeruje da se molitva i učenje Kurana u njima posebno nagrađuje. Samo se najveća od njih (''Lejlet al-Kadr'' ili ''Noć sudbine'') obilježavala za života poslanika Muhameda, i samo nju svi muslimani obilježavaju. Ostale tri noći su utemeljene nakon Muhamedove smrti, pa ih ne obilježavaju svi muslimani u svijetu. === Lejlet al-regaib (Noć želja i nadanja) === Lejletul- regaib (''Noć želja i nadanja'') se obilježava prvog četvrtka u [[redžeb]]u, sedmom mjesecu islamskog kalendara. Tu noć muslimani provode u molitvi [[Bog|Alahu]] da im ispuni želje i nade. Navodno, te je noći začet Miljenik Alahov [[Muhamed]]. Noć se počela obilježavati nakon Muhamedove smrti i obilježava se do danas, iako za Muhamedova života muslimani nisu dobili nikakve upute u vezi s tim danom. === Lejlet al-miradž (Noć uznesenja Muhamedova) === Ova noć se obilježava se 26. redžeba. Islamska tradicija tvrdi da je sedme godine svog poslanstva, točno 26. redžeba [[618.]] god. n.e., poslaniku Muhamedu Alah omogućio posjet drugom svijetu. Na nebo je uznesen na rajskoj životinji [[Burak]] (koja je, prema predaji, brža od munje), a vodičem mu je bio osobno [[melek]] [[Džibril]] ([[anđeo]] [[Gabriel]]). Njegovo je putovanje nazvano ''Miradž''. Prethodi mu noćno putovanje ''Isra'', a to je Muhamedovo putovanje iz Meke u Jeruzalem, odakle je uznesen do Alahova prijestolja, a vidio je i Dženet (Raj) i Džehenem (Pakao). Ovo putovanje je imalo svrhu da Muhameda učvrsti u uvjerenju da je islam istinit i da je Alah doista Gospodar Svjetova. Cijelo putovanje trajalo samo jednu noć, a kada je Muhamed ujutro ispred Kabe propovijedao o svom iskustvu, protivnici su ga vrijeđali i ismijavali. Tada mu je u pomoć priskočio vjerni sudurug [[Abu Bakr]]. ''Miradž'' je opisan u Kuranu, te je stoga dužnost svih muslimana da u njega bespogovorno vjeruju. Ipak, islamski znanstvenici do danas se spore oko pitanja je li ''Miradž'' bio samo duhovno, ili i tjelesno putovanje. === Lejlet al-berat (Noć praštanja) === Ova noć se obilježava se 14. [[šaban]]a, osmog mjeseca islamskog kalendara. To je noć na polovini mjeseca šabana, a njeno obilježavanje se temelji na Muhamedovoj izreci ([[hadis]]u) koju je zabilježio islamski učenjak Taberani: ::"Alah se u noći koja pada sredinom šabana obavještava o svim Svojim stvorenjima, i oprašta svima osim mnogobošcu i mrzitelju". Zato se ova noć i naziva ''Lejlet al-berat'' - Noć praštanja. Spomenuta Muhamedova izreka (hadis) i njoj slične su osnova obilježavanja ove noći. Hadisi o ovoj noći sporni su kod islamskih stručnjaka za poslanihove izreke (''muhadisa'') sa stanovišta njihove autentičnosti, pa je i obilježavanje ove noći sporno među učenjacima. [[Islamska zajednica u Hrvatskoj]] navodi ovu noć u svome kalendaru blagdana, te ju stoga muslimani Hrvatske obilježavaju. === Lejlet al-kadr (Noć sudbine) === Ova noć se službeno i simbolično obilježava 27. ramazana, devetog mjeseca islamskog kalendara, ali nije izrijekom kazano koja je točno noć Lejlet al-Kadr, sa sigurnošću se zna samo da je u posljednjoj desetini mjeseca ramazana, najvjerojatnije u neparnim noćima. To je najvažnija svetkovina muslimana. Kuran za ovu noć kaže: :''Noć sudbine je bolja od tisuću mjeseci.'' (Al-Kadr, 3.) Noć sudbine značajna je jer je u njoj započela objava Kurana Muhamedu, a još je važnije vjerovanje muslimana da u toj noći [[anđeli u islamu|anđeli]] otvaraju knjigu sudbine svakog pojedinog čovjeka. Iskreno pokajanje u ovoj noći, vjeruju muslimani, donosi oprost od grijeha i blagoslov za godinu koja slijedi. Ali, pošto njeno vrijeme nije nigdje naznačeno, muslimani se pridržavaju običaja poslanika Muhameda koji je posljednjih 10 dana ramazana provodio u stalnoj molitvi, klanjao dodatne namaze, recitirao Kuran, činio dobra djela i molio Alaha za oprost grijeha. U noći koja je dogovorno uzeta za obilježavanje, 27. ramazana, u [[džamija]]ma diljem svijeta čitavu noć do zore muslimani provode u molitvi i čitanju Kurana. Islamski učenjaci tvrde da je točni vrijeme nastupanja ove noći tajna, kako bi se vjernike potaklo da što više vremena u noćima pred kraj ramazana provedu u molitvi, i tako zasluže što više nagrada i oprosta od Alaha. == Ostali blagdani == Pored navedenih blagdana postoji još manjih blagdana i odabranih dana i noći čiju autentičnost neki muslimani ne priznaju. Osobito se razlikuje njihovo obilježavanje kod [[suniti|sunita]] i [[šijiti|šijita]], dvije najveće islamske struje. === Kod sunita i šijita === [[Datoteka:Maulidur_Rasul_(8413657269).jpg|mini|250px|Ulična proslava Mevluda u gradu [[Putrajaya]], [[Malezija]]]] [[Datoteka:Ashoora.jpg|mini|250px|Ulična predstava u spomen Huseinova mučeništva na Dan Ašure, [[Manama]], [[Bahrein]]]] Sljedeći islamski blagdani se obilježavaju i kod sunita i kod šijita: * [[Islamska Nova godina]] se obilježava 1. [[Muharrem|muharema]], odnosno navečer uoči ovog dana, jer se prema islamskom kalendaru početak dana računa zalaskom sunca i nastupanjem večernje molitve u danu prije njega. Iako ovaj blagdan nije postojao za vrijeme poslanika Muhameda (te ga stoga neki muslimani ne priznaju), muslimani danas ga obilježavaju kao prigodu za okupljanje obitelji i darivanje. * [[Dan Ašure]] se obilježava 10. muharema, sa znatnim razlikama kod sunita i šijita. Za sunite je to dan spasa, kada su brojni poslanici i njihovi narodi izbavljeni iz svoji muka (primjerice, vjeruje se da je na taj dan poslanik Nuh ([[Noa]] došao do kopna sa svojom arkom nakon potopa). Poslanik Muhamed je preporučio da se ovaj dan posti, što je bio prvi post naređen muslimanima, prije onog ramazanskog. Za šijite je ovo dan tuge, a ne blagdan, jer je na ovaj dan [[mučenik|mučenički]] poginuo [[Husejn ibn Ali|Husein]], sin [[Ali]]jev, unuk poslanikov. Oni ovaj dan obilježavaju tužnim procesijama kroz gradove, uličnim predstavama u kojima oživljavaju događaje vezane za Huseinovu smrt, ali i ritualima samoranjavanja noževima i udaranja lancima po leđima, kako bi osjetili Huseinovu patnju. * [[Mevlud]] je blagdan rođenja poslanika Muhameda, za koga muslimani vjeruju da je ''Milost svim svjetovima''. Suniti ga obilježavaju 12., a šijiti 17. [[rebi al-evel]]a, trećeg mjeseca islamskog kalendara. Ovaj blagdan se počeo obilježavati tek u kasnom 12. stoljeću, ali ga većina sunitskih i šijitski učenjaka odobrava. Obilježavanju se suprotstavljaju [[Salafizam|salafistički]] učenjaci. Svaka muslimanska nacija ima zasebne običaje obilježavanja mevluda, poput okupljanja u džamijama, pjevanja vjerskih pjesama, karnevala i sl. * [[Chaand Raat]] je blagdan ispraćanja ramazana i iščekivanja bajrama, koji se obilježava isključivo u [[Južna Azija|Južnoj Aziji]]. Tada se uz ulične proslave čeka ukazanje [[mlađa]]ka, koji označava kraj ramazana i početak bajrama. * [[Dan Arefata]] se obilježava 9. zu al-hidžea, dan uoči Kurban bajrama. Na taj dan hodočasnici na hadžu obavljaju obvezni obred stajanja na visoravni [[Arefat]], a muslimani širom svijeta ga obilježavaju postom, za koji se vjeruje da briše grijehe u godini prije i poslije ovog dana. === Isključivo kod šijita === [[Datoteka:Kerbela_Hussein_Moschee.jpg|mini|250px|Milijuni šijita se okupljaju ispred Huseinove džamije na Karbeli, nakon hodočašća pješice tokom blagdana Arbain]] Sljedeće blagdane obilježavaju samo šijiti: * [[Arbain]] se obilježava 20. [[safer]]a, drugog mjeseca islamskog kalendara. To je blagdan spomena na smrt Huseina, kada se pješice hodočasti [[Karbela]], gdje je on mučenički ubijen. * Rođendan kalifa Alija se obilježava 13. redžeba. On je najvažnija ličnost u šijitskom islamu, ali i razlog njihova neslaganja sa sunitima, jer šijiti vjeruju da je on trebao biti prvi [[kalif]] (Muhamedov nasljednik), te da ta titula pripada dalje njegovim muškim potomcima. * Rođendan [[Muhamed al-Mahdi|Muhameda al-Mahdija]] se obilježava 15. šabana, i to isključivo od strane šijita [[imamizam|imamija]], koji vjeruju da je on pravi [[Mahdi]], spasitelj čovječanstva za kog svi muslimani vjeruju da će doći pred [[kraj svijeta]], kako je to navijestio poslanik Muhamed. Ostali šijiti i suniti vjeruju da pravi Mahdi još nije rođen. * [[Eid al-Gadir]] se obilježava 18. zu al-hidžea, i to je blagdan proglašenja Alija za Muhamedova nasljednika. Tada šijiti zajednički obnavljaju svoj zavjet vjere, te ga obilježavaju na sličan način kao i dva bajrama. == Vanjske veze == ;Ostali projekti {{WProjekti |commonscat = Muslim holidays |commonscatsh = Islamski blagdani }} [[Kategorija:Islam|Blagdani]] [[Kategorija:Praznici]] dhcyfkj5luucmwdydq1mgh5ely6xqwc 42716395 42716379 2026-11-05T05:07:44Z Vipz 151311 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-58734-70|~2026-58734-70]] ([[User talk:~2026-58734-70|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Inokosni organ|Inokosni organ]] 42446167 wikitext text/x-wiki {{Islam}} '''Islamski blagdani''' su svetkovine pripadnika [[islam]]ske vjeroispovijesti. Najvažniji islamski blagdani su bajrami: ramazanski i kurban bajram i njih obilježavaju svi [[muslimani]] u svijetu. Pored bajrama, posebno mjesto u životima vjernika imaju blagoslovljene noći (''mubarek'' noći), u kojima se molitva ([[Namaz (islam)|namaz]]) i čitanje i izučavanje [[Kuran]]a posebno nagrađuju. Svi muslimani ne svetkuju u sve četiri blagoslovljene noći. Također, sve ostale blagdane slave samo pojedine skupine i narodi islamske vjere. == Bajrami == Tokom [[Islamski kalendar|jedne hidžretske godine]] (355 dana) se slave dva bajrama ([[arapski jezik|arap]]. ''eid''): Ramazanski bajram (''Eid al-Fitr'') i Kurban-bajram (''Eid al-Adha). === Ramazanski bajram === {{glavni|Ramazanski bajram}} [[Datoteka:Celebrating_Eid_in_Tajikistan_10-13-2007.jpg|mini|200px|Obitelj za bajramskom blagdanskom gozbom, [[Tadžikistan]]]] Ramazanski bajram počinje 1. [[Ševval|ševal]]a, dan nakon prestanka [[Post u islamu|posta]] tokom mjeseca [[ramazan]]a, i uključuje prva tri dana tog mjeseca. Obilježavanje počinje klanjanjem [[bajram namaz]]a, koji se klanja nakon završetka molitve u zoru - [[sabah namaz]]a, oko pola sata nakon izlaska sunca. Bajram namaz klanjaju samo muškarci, skupno u džamijama i tada [[imam]] održava prigodnu propovijed. Bajramska molitva se, po poslanikovu običaju (''sunet''), obavlja na otvorenom, na mjestu posebno određenom za to - koje se zove ''musala''. Blagdan je dobio naziv po posebnom obveznom milodaru, koji se zove ''[[sadakat al-fitr]]'', a moraju ga udijeliti svi vjernici koji u danima bajrama imaju dovoljno hrane za svoje dnevne potrebe. Daje se novac ili namirnice u vrijednosti vlastite dnevne ishrane, prvenstveno siromasima kako bi i oni mogli osjetiti radost blagdana. Vjernici koji dijele ovu milostinju njome čiste svoj post od eventualnih grijeha i "predaju" ga [[Bog]]u. Nakon bajram namaza, tradicionalno se obilaze groblja, gdje se moli za oprost pokojnicima, a posebno [[šehid]]ima. Dok je bajramski namaz i obilazak umrlih rezerviran za [[muškarac|muškarce]], [[žena|žene]] kod kuće pripremaju obilne objede, gozbe za obitelj. Roditelji tih dana daruju svoju djecu, obilaze se i daruju i susjedi i rodbina. === Kurban bajram === {{glavni|Kurban bajram}} [[Datoteka:Numbering before the sacrifice - Flickr - Al Jazeera English.jpg|mini|200px|[[Deve]] na hadžu, obilježene za žrtvovanje tokom Kurban bajrama]] Kurban bajram se obilježava prva četiri dana mjeseca [[Zu-l-hidždže|zu al-hidžea]], posljednjeg mjeseca u islamskom kalendaru. Za vrijeme tog blagdana muslimani koji su u mogućnosti obavljaju [[hadž]], hodočašće u [[Meka|Meku]], petu [[praktične dužnosti islama|praktičnu dužnost islama]], pa se ovaj blagdan naziva i ''hadžili bajram''. Kurban bajram je blagdan žrtve ([[turski jezik|tur.]] ''kurban'' znači "žrtva"). Na prvi dan kurban bajrama, hodočasnici u Meki prinose žrtvu, a svi muslimani cijelog svijeta tokom tri dana ovog blagdana, ako su dužni, također prinose svoje žrtve ("kolju [[kurban]]") u vidu ovce, koze, goveda ili deve. Žrtva se prinosi u spomen na [[proroci u islamu|proroka]] Ibrahima ([[Abraham]]a), koji je trebao žrtvovati po Alahovoj naredbi kao ispit svoje vjere žrtvovati svog prvorođenca [[Izmael|Jišmael]]a (ne [[Izak]]a, kako je navedeno u [[Biblija|Bibliji]]). Kada je Ibrahim odgovorio Božjoj naredbi i krenuo žrtvovati Jišmaela, Bog mu šalje crnog [[ovan|ovna]] kao zamjenu. Zbog toga i muslimani najčešće žrtvuju ovna ili ovcu, a žrtveno meso se dijeli na tri dijela: jedan za obitelj, jedan za susjede i rodbinu i jedan za siromašne. Muškarci također klanjaju i bajram namaz i obilaze groblja (kao i za ramazanski bajram), a žene pripremaju obilan objed, a prednost se daje korištenju žrtvenog mesa. Darivaju se djeca, obilaze se i daruju susjedi i rodbina, te im se donosi po komad žrtvenog mesa, kao simbol blagoslova i predanosti Bogu. == Blagoslovljene (''mubarek'') noći == Blagoslovljene noći nisu blagdani u pravom smislu te riječi, već su to noći tokom kojih su se desili [[Povijest islama|važni događaji za islam]], te se vjeruje da se molitva i učenje Kurana u njima posebno nagrađuje. Samo se najveća od njih (''Lejlet al-Kadr'' ili ''Noć sudbine'') obilježavala za života poslanika Muhameda, i samo nju svi muslimani obilježavaju. Ostale tri noći su utemeljene nakon Muhamedove smrti, pa ih ne obilježavaju svi muslimani u svijetu. === Lejlet al-regaib (Noć želja i nadanja) === Lejletul- regaib (''Noć želja i nadanja'') se obilježava prvog četvrtka u [[redžeb]]u, sedmom mjesecu islamskog kalendara. Tu noć muslimani provode u molitvi [[Bog|Alahu]] da im ispuni želje i nade. Navodno, te je noći začet Miljenik Alahov [[Muhamed]]. Noć se počela obilježavati nakon Muhamedove smrti i obilježava se do danas, iako za Muhamedova života muslimani nisu dobili nikakve upute u vezi s tim danom. === Lejlet al-miradž (Noć uznesenja Muhamedova) === Ova noć se obilježava se 26. redžeba. Islamska tradicija tvrdi da je sedme godine svog poslanstva, točno 26. redžeba [[618.]] god. n.e., poslaniku Muhamedu Alah omogućio posjet drugom svijetu. Na nebo je uznesen na rajskoj životinji [[Burak]] (koja je, prema predaji, brža od munje), a vodičem mu je bio osobno [[melek]] [[Džibril]] ([[anđeo]] [[Gabriel]]). Njegovo je putovanje nazvano ''Miradž''. Prethodi mu noćno putovanje ''Isra'', a to je Muhamedovo putovanje iz Meke u Jeruzalem, odakle je uznesen do Alahova prijestolja, a vidio je i Dženet (Raj) i Džehenem (Pakao). Ovo putovanje je imalo svrhu da Muhameda učvrsti u uvjerenju da je islam istinit i da je Alah doista Gospodar Svjetova. Cijelo putovanje trajalo samo jednu noć, a kada je Muhamed ujutro ispred Kabe propovijedao o svom iskustvu, protivnici su ga vrijeđali i ismijavali. Tada mu je u pomoć priskočio vjerni sudurug [[Abu Bakr]]. ''Miradž'' je opisan u Kuranu, te je stoga dužnost svih muslimana da u njega bespogovorno vjeruju. Ipak, islamski znanstvenici do danas se spore oko pitanja je li ''Miradž'' bio samo duhovno, ili i tjelesno putovanje. === Lejlet al-berat (Noć praštanja) === Ova noć se obilježava se 14. [[šaban]]a, osmog mjeseca islamskog kalendara. To je noć na polovini mjeseca šabana, a njeno obilježavanje se temelji na Muhamedovoj izreci ([[hadis]]u) koju je zabilježio islamski učenjak Taberani: ::"Alah se u noći koja pada sredinom šabana obavještava o svim Svojim stvorenjima, i oprašta svima osim mnogobošcu i mrzitelju". Zato se ova noć i naziva ''Lejlet al-berat'' - Noć praštanja. Spomenuta Muhamedova izreka (hadis) i njoj slične su osnova obilježavanja ove noći. Hadisi o ovoj noći sporni su kod islamskih stručnjaka za poslanihove izreke (''muhadisa'') sa stanovišta njihove autentičnosti, pa je i obilježavanje ove noći sporno među učenjacima. [[Islamska zajednica u Hrvatskoj]] navodi ovu noć u svome kalendaru blagdana, te ju stoga muslimani Hrvatske obilježavaju. === Lejlet al-kadr (Noć sudbine) === Ova noć se službeno i simbolično obilježava 27. ramazana, devetog mjeseca islamskog kalendara, ali nije izrijekom kazano koja je točno noć Lejlet al-Kadr, sa sigurnošću se zna samo da je u posljednjoj desetini mjeseca ramazana, najvjerojatnije u neparnim noćima. To je najvažnija svetkovina muslimana. Kuran za ovu noć kaže: :''Noć sudbine je bolja od tisuću mjeseci.'' (Al-Kadr, 3.) Noć sudbine značajna je jer je u njoj započela objava Kurana Muhamedu, a još je važnije vjerovanje muslimana da u toj noći [[anđeli u islamu|anđeli]] otvaraju knjigu sudbine svakog pojedinog čovjeka. Iskreno pokajanje u ovoj noći, vjeruju muslimani, donosi oprost od grijeha i blagoslov za godinu koja slijedi. Ali, pošto njeno vrijeme nije nigdje naznačeno, muslimani se pridržavaju običaja poslanika Muhameda koji je posljednjih 10 dana ramazana provodio u stalnoj molitvi, klanjao dodatne namaze, recitirao Kuran, činio dobra djela i molio Alaha za oprost grijeha. U noći koja je dogovorno uzeta za obilježavanje, 27. ramazana, u [[džamija]]ma diljem svijeta čitavu noć do zore muslimani provode u molitvi i čitanju Kurana. Islamski učenjaci tvrde da je točni vrijeme nastupanja ove noći tajna, kako bi se vjernike potaklo da što više vremena u noćima pred kraj ramazana provedu u molitvi, i tako zasluže što više nagrada i oprosta od Alaha. == Ostali blagdani == Pored navedenih blagdana postoji još manjih blagdana i odabranih dana i noći čiju autentičnost neki muslimani ne priznaju. Osobito se razlikuje njihovo obilježavanje kod [[suniti|sunita]] i [[šijiti|šijita]], dvije najveće islamske struje. === Kod sunita i šijita === [[Datoteka:Maulidur_Rasul_(8413657269).jpg|mini|250px|Ulična proslava Mevluda u gradu [[Putrajaya]], [[Malezija]]]] [[Datoteka:Ashoora.jpg|mini|250px|Ulična predstava u spomen Huseinova mučeništva na Dan Ašure, [[Manama]], [[Bahrein]]]] Sljedeći islamski blagdani se obilježavaju i kod sunita i kod šijita: * [[Islamska Nova godina]] se obilježava 1. [[Muharrem|muharema]], odnosno navečer uoči ovog dana, jer se prema islamskom kalendaru početak dana računa zalaskom sunca i nastupanjem večernje molitve u danu prije njega. Iako ovaj blagdan nije postojao za vrijeme poslanika Muhameda (te ga stoga neki muslimani ne priznaju), muslimani danas ga obilježavaju kao prigodu za okupljanje obitelji i darivanje. * [[Dan Ašure]] se obilježava 10. muharema, sa znatnim razlikama kod sunita i šijita. Za sunite je to dan spasa, kada su brojni poslanici i njihovi narodi izbavljeni iz svoji muka (primjerice, vjeruje se da je na taj dan poslanik Nuh ([[Noa]] došao do kopna sa svojom arkom nakon potopa). Poslanik Muhamed je preporučio da se ovaj dan posti, što je bio prvi post naređen muslimanima, prije onog ramazanskog. Za šijite je ovo dan tuge, a ne blagdan, jer je na ovaj dan [[mučenik|mučenički]] poginuo [[Husejn ibn Ali|Husein]], sin [[Ali]]jev, unuk poslanikov. Oni ovaj dan obilježavaju tužnim procesijama kroz gradove, uličnim predstavama u kojima oživljavaju događaje vezane za Huseinovu smrt, ali i ritualima samoranjavanja noževima i udaranja lancima po leđima, kako bi osjetili Huseinovu patnju. * [[Mevlud]] je blagdan rođenja poslanika Muhameda, za koga muslimani vjeruju da je ''Milost svim svjetovima''. Suniti ga obilježavaju 12., a šijiti 17. [[rebi al-evel]]a, trećeg mjeseca islamskog kalendara. Ovaj blagdan se počeo obilježavati tek u kasnom 12. stoljeću, ali ga većina sunitskih i šijitski učenjaka odobrava. Obilježavanju se suprotstavljaju [[Salafizam|salafistički]] učenjaci. Svaka muslimanska nacija ima zasebne običaje obilježavanja mevluda, poput okupljanja u džamijama, pjevanja vjerskih pjesama, karnevala i sl. * [[Chaand Raat]] je blagdan ispraćanja ramazana i iščekivanja bajrama, koji se obilježava isključivo u [[Južna Azija|Južnoj Aziji]]. Tada se uz ulične proslave čeka ukazanje [[mlađa]]ka, koji označava kraj ramazana i početak bajrama. * [[Dan Arefata]] se obilježava 9. zu al-hidžea, dan uoči Kurban bajrama. Na taj dan hodočasnici na hadžu obavljaju obvezni obred stajanja na visoravni [[Arefat]], a muslimani širom svijeta ga obilježavaju postom, za koji se vjeruje da briše grijehe u godini prije i poslije ovog dana. === Isključivo kod šijita === [[Datoteka:Kerbela_Hussein_Moschee.jpg|mini|250px|Milijuni šijita se okupljaju ispred Huseinove džamije na Karbeli, nakon hodočašća pješice tokom blagdana Arbain]] Sljedeće blagdane obilježavaju samo šijiti: * [[Arbain]] se obilježava 20. [[safer]]a, drugog mjeseca islamskog kalendara. To je blagdan spomena na smrt Huseina, kada se pješice hodočasti [[Karbela]], gdje je on mučenički ubijen. * Rođendan kalifa Alija se obilježava 13. redžeba. On je najvažnija ličnost u šijitskom islamu, ali i razlog njihova neslaganja sa sunitima, jer šijiti vjeruju da je on trebao biti prvi [[kalif]] (Muhamedov nasljednik), te da ta titula pripada dalje njegovim muškim potomcima. * Rođendan [[Muhamed al-Mahdi|Muhameda al-Mahdija]] se obilježava 15. šabana, i to isključivo od strane šijita [[imamizam|imamija]], koji vjeruju da je on pravi [[Mahdi]], spasitelj čovječanstva za kog svi muslimani vjeruju da će doći pred [[kraj svijeta]], kako je to navijestio poslanik Muhamed. Ostali šijiti i suniti vjeruju da pravi Mahdi još nije rođen. * [[Eid al-Gadir]] se obilježava 18. zu al-hidžea, i to je blagdan proglašenja Alija za Muhamedova nasljednika. Tada šijiti zajednički obnavljaju svoj zavjet vjere, te ga obilježavaju na sličan način kao i dva bajrama. == Vanjske veze == ;Ostali projekti {{WProjekti |commonscat = Muslim holidays |commonscatsh = Islamski blagdani }} [[Kategorija:Islam|Blagdani]] [[Kategorija:Praznici]] 4xp9ph1ty3kgft293a85jpcouam6did 0 4622630 42716308 42700109 2026-11-04T18:23:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716308 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 drama | naslov = L'École des femmes | slika = L'EcoledesFemmes.jpg | opis = [[gravira]] izdanja iz 1719. | autor = [[Molière]] | žanr = [[komedija]] | činova = 5 | jezik = [[francuski]] | datum_premijere_original = {{start date|1662|12|26|df=y}} | mjesto_premijere_original = [[Pariz]] }} '''''L'École des femmes''''' ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Škola za žene'') je komedija francuskog književnika [[Moliere]]a premijerno prikazana 1662. godine. Protagonist je Arnolphe, 42-godišnji muškarac koji se cijeli život brinuo o mladoj Agnes koju sada nastoji oženiti ne znajući da je ona zaljubljena u mladića po imenu Horace. Radnja prikazuje komplikacije koje nastanu kada Horace postane uvjeren da je Arnolphe Agnesin biološki otac. Moliereov tekst je nakon premijer izazvao polemike na tadašnjem francuskom dvoru, a zbog čega Moliere napisao ''La Critique de L'École des femmes'' u kome objašnjava svoje stavove. === Vanjse veze === * [http://cesar.org.uk/cesar2/titles/titles.php?fct=edit&script_UOID=113323 Toutes les représentations de ''L’École des femmes'' jusqu’au XVIIIe sur le site [http://cesar.org.uk CÉSAR] * [http://moliere.paris-sorbonne.fr/base.php?L%27Ecole_des_femmes Page consacrée à ''L'École des femmes''] sur le site [https://web.archive.org/web/20140707000702/http://www.moliere.paris-sorbonne.fr/ Molière21] (Université de [[Paris-Sorbonne]]) * [http://www.toutmoliere.net/l-ecole-des-femmes,28.html Texte et notice sur ''L'École des femmes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180813105511/http://www.toutmoliere.net/l-ecole-des-femmes,28.html |date=2018-08-13 }} sur le site ''[http://www.toutmoliere.net/ Tout Molière] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906013530/http://www.toutmoliere.net/ |date=2020-09-06 }}'' * http://cid.ens-lyon.fr/classique/cad_ecol.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426032532/http://cid.ens-lyon.fr/classique/cad_ecol.htm |date=2013-04-26 }} (Centre d'ingénierie documentaire de l'[[École normale supérieure de Lyon]]) {{DEFAULTSORT:Ecole des femmes}} [[Kategorija:Drame 1662.]] [[Kategorija:Francuska književnost]] 83w3vqhtb9ji27tsr8vu1ch3knn0x8u 0 4624071 42716373 42606167 2026-11-05T04:08:49Z ~2026-58780-31 408547 42716373 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Vera Blagojević |slika=Vera Blagojević.jpg |opis_slike=Vera Blagojević |datum rođenja={{datum rođenja|1920|5|16|}} |mesto rođenja=[[Beograd]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1942|3|18|1920|5|16|}} |mesto smrti=[[Klenak (Ruma)|Klenak]], kod [[Ruma|Rume]] |država smrti={{zas|Srbija|1941}} [[Srbija pod nemačkom okupacijom|Srbija]] |profesija=student [[Medicina|medicine]] |KPJ=[[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[6. jul]]a [[1953]]. }} '''Vera Blagojević''' ([[Beograd]], [[16. maj]] [[1920]] – [[Klenak (Ruma)|Klenak]], kod [[Ruma|Rume]], [[18. mart]] [[1942]]), student [[Medicina|medicine]], učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[16. maj]]a [[1920]]. godine u [[Beograd]]u. Potiče iz ugledne porodice. Njen otac Jovan bio je advokat, a majka Ana domaćica. Godine [[1923]]. njeni roditelji su se preselili iz Beograda u [[Šabac]], gde je Vera odrasla. Tu je završila osnovnu školu i gimnaziju, a [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinski fakultet]] je studirala u [[Beograd]]u. Kao učenica [[Šabačka gimnazija|šabačke gimnazije]], prišla je omladinskom revolucionarnom pokretu i [[1936]]. godine postala član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]]. Naročitu aktivnost je ispoljavala u radu sa mladima Šapca. Posle upisa na fakultet i dolaska u Beograd, aktivno je učestvovala u [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnom studentskom pokretu]] na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]]. U članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) je primljena [[1940]]. godine. U jesen 1940. godine, formiran je Okružni komitet KPJ za Šabac i Vera je postala njegov član i sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a. Često je dolazila iz Beograda u Šabac, donoseći ilegalni partijski materijal. Održavala je sastanke skojevskih aktiva i formirala nove. Posle [[Bombardovanje Beograda (1941)|bombardovanja Beograda]], [[6. april]]a [[1941]]. godine i početka [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], pešice se vratila iz Beograda u Šabac. Posle okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], aktivno je radila sa omladinom Šapca na pripremama oružanog narodnog ustanka. Na Okružnoj partijskoj konferenciji [[29. jun]]a [[1941]]. godine ponovo je izabrana, kao jedina žena, u Okružni komitet KPJ za Šabac. Posle formiranja [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanskog partizanskog odreda]], jula [[1941]]. godine, aktivno je radila sa ženama [[Podrinje|Podrinja]]. Nalazila sa na čelu aktiva žena i rukovodila je kulturno-prosvetnim odborom koji je okupljao žene [[Antifašizam|antifašiste]]. Pod njenim uticajem mnoge žene su odlazile da rade u [[Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanskoj bolnici]] u [[Krupanj|Krupnju]]. Pored političkog rada, učestvovala je i u borbama, od kojih se posebno ističe [[Bitka za Šabac|napad na Šabac]], septembra [[1941]]. godine. U toj borbi poginuo je njen drug sa fakulteta i takođe član OK KPJ za Šabac [[Mika Mitrović Jarac]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. Posle neuspelog, [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansko]]-[[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkog]] napada na Šabac, usledile su velike okupatorske represalije nad civilima na području [[Mačva|Mačve]] i [[Podrinje|Podrinja]]. Mačvanski partizanski odred je tada morao da se povuče, a Vera je ostala na terenu. Razvijajući političku aktivnost na terenu šabačkog okruga, stalno je bila u opasnosti, jer je obilazeći mesta mogla da bude otkrivena od neprijatelja. Na sopstvenu inicijativu prenosila je propagandni materijal i letke u [[Loznica|Loznicu]]. Na tom putu susreli su je [[četnici]], prepoznali i uhapsili. Zajedno sa još jednom grupom uhapšenih partizana bila je fizički maltretirana i zlostavljana. Uz pomoć partizana iz Mačvanskog odreda, koji su organizovali bekstvo iz četničkog zatvora, uspela je da pobegne i vrati se u odred. Krajem decembra [[1941]]. godine, Vera se teško razbolela i drugovi su je preneli kod njenih rođaka u selo [[Tekeriš]]. U to vreme njen Mačvanski partizanski odred se morao povući pred jakim snagama neprijatelja, a u [[Mačva|Mačvi]] su tada, u kućama rođaka i simpatizera [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]], ostali mnogi partizanski ranjenici, među kojima i Vera. Početkom [[1942]]. godine četnici lozničkog vojvode [[Damjan Daka Tešmanović|Dake Tešmanovića]] započeli su akciju „čišćenja Mačve od partizana“ i po kućama tražili ranjene partizane. Marta [[1942]]. godine Veru su uhvatili [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnici]] i posle mučenja je predali [[Gestapo]]u u Šapcu. U šabačkom Gestapou mučenje je nastavljeno, ali Vera pred islednicima nije progovorila ni jednu jedinu reč. Iako su je agenti Gestapoa ucenjivali nudeći joj „slobodu“ samo ako oda veze i one koji su radili za [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]], Vera je sve to odbila i nastavila da se drži ponosno i hrabro. Pošto ništa nisu uspeli da saznaju, osudili su je na smrt. Streljana je [[18. mart]]a [[1942]]. godine je kraj šume zvane Šicara (ili Karakuša) u blizini sremskog sela [[Klenak (Ruma)|Klenak]], zajedno sa stotinjak drugih rodoljuba. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[6. jul]]a [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{portal|Narodnooslobodilačka borba}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom I |year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} * {{cite book |ref=harv |last=Tadić |first=Aleksandar |year=1985 |title=Majke heroja pričaju |publisher=Iskra |location=Vinkovci |isbn=}} {{Narodni heroji-Zapadna Srbija1}} {{Narodni heroji-lekari}} {{Žene narodni heroji-Srbija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1920|1942|Blagojević, Vera}} [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Biografije, Šabac]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] 2g24wn8yxslpqdkc1at6mz5awaqw97x 0 4624123 42716376 42606195 2026-11-05T04:18:05Z ~2026-58780-31 408547 42716376 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|drugu osobu|Milica Pavlović (razvrstavanje)}} {{Heroj Ž |didaskalija=Milica Pavlović Dara |slika=Pavlovic Milica Dara.jpg |opis_slike=Milica Pavlović Dara |datum rođenja={{Datum rođenja|1915|3|8}} |mesto rođenja=[[Čačak]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina Srbija}} |datum smrti={{Datum smrti|1944|6|8|1915|3|8}} |mesto smrti=[[Lelić]], kod [[Valjevo|Valjeva]] |država smrti={{zas|Srbija|1941}} [[Srbija pod nemačkom okupacijom|Srbija]] |profesija=profesor |KPJ=[[1934]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. }} '''Milica Pavlović Dara''' ([[Čačak]], [[8. mart]] [[1915]]. – [[Lelić]], kod [[Valjevo|Valjeva]], [[8. jun]] [[1944]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[8. mart]]a [[1915]]. godine u [[Čačak|Čačku]]. Njeni roditelji Filip i Vinka, pored Milice, koja je bila najmlađa, imali su još četvoro dece – tri ćerke i sina. Miličin otac Filip umro je [[1930]]. godine, kada je ona bila učenica petog razreda gimnazije. Još kao učenica [[Čačanska gimnazija|Čačanske gimnazije]], počela je da čita revolucionrnu literaturu i štampu. Posebno su na nju imala iticaj dela [[Maksim Gorki|Maksima Gorkog]] i [[Nikolaj Ostrovski|Nikolaja Ostrovskog]]. Tada se opredelila za revolucionarni omladinski i [[radnički pokret]] i postala članica [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Osnovnu školu i gimnaziju je završila [[1933]]. godine u Čačku. === Studentski dani === {{main|Napredni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu}} [[1933]]. godine upisala se na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofski fakultet]] u Beogradu, gde je studirala [[srpskohrvatski jezik]] i [[Jugoslovenska književnost|jugoslovensku književnost]]. Dolaskom na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradski univerzitet]] uključila se u rad tamošnje studentske revolucionarne organizacije i 1934. godine postala član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Učestvovala je u demonstracijama i štrajkovima, koje je Partija organizovala na Univerzitetu, kao i van njega. Godine [[1939]]. je diplomirala i dobila svoju prvu službu u Srednjoj tehničkoj školi u [[Leskovac|Leskovcu]], gde je predavala [[srpskohrvatski jezik]] i [[Geografija|geografiju]]. Pored rada u školi, bila je aktivna u mesnoj partijskoj organizaciji i u kulturno-prosvetnom životu Leskovca. Septembra [[1940]]. godine premeštena je u [[Valjevo]], gde je takođe radila u Srednjoj tehničkoj školi. I tamo se uključila u rad partijske organizacije i bila članica Mesnog komiteta KPJ. === Drugi svetski rat === {{main|Valjevski partizanski odred}} [[File:Valjevski ilegalci Andra Savčić, Kaja Lalović, Milenko Topalović, Mika Milosavljević, Žika Gajić i Milica Pavlović, krajem septembra 1943. u šumi u Balinoviću.jpg|thumb|Valjevski ilegalci [[Andra Savčić]], Kaja Lalović, Milenko Topalović, Mika Milosavljević, Žika Gajić i Milica Pavlović, krajem septembra 1943. u šumi u Balinoviću]] Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] i okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] [[1941]]. godine, aktivno je učestvovala u pripremama oružanog ustanka u Valjevu i okolini. Radila je na sakupljanju oružja, municije i drugog ratnog materijala, kao i na organizovanju [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] jula [[1941]]. godine, u kom se nalazila izvesno vreme. Po direktivi Okružnog komiteta KPJ za Valjevo, vratila se u grad, gde je organizovala nazakoniti partijski rad. Održavala je veze sa Odredom; prikupljala hranu, odeću i ostali materijal za borce; obilazila partijske organizacije; obilazila sela i u razgovoru s narodom prikupljala nove borce za Odred. Septembra [[1941]]. godine, morala je da napusti Valjevo, jer je postojala opasnost da bude uhapšena. Tada je ponovo došla u Valjevski odred, gde se zajedno sa ostalim članovima Okružnog komiteta, u toku [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]] i zime [[1941]]/[[1942|42]]. godine kretala padinama [[Povlen]]a, [[Maljen]]a, [[Suvobor]]a i [[Medvednik]]a. Aprila [[1942]]. godine postavljena je za sekretara Okružnog komiteta KPJ za Valjevo. Radila je na promovisanju i širenju [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]]; obanavljanju partijskih i skojevskih organizacija, koje su se pod naletom neprijatelja i stalnim poterama i provalama, raspadale; osnivanju [[Narodnooslobodilački odbori|Narodnooslobodilačkih odbora]] i drugom. Septembra [[1943]]. godine organizovala je petnaestodnevni kurs za članove Partije i simpatizere. === Pogibija === [[5. jun]]a (ili [[21. juna]] {{sfn|Čitaković|1988|p=282}}) [[1944]]. godine u šumi Rezina, Milica je u prisustvovala sednici ilegalnog [[Narodnooslobodilački odbor|Narodnooslobodilačkog odbora]] sela [[Joševa (Valjevo)|Joševa]]. Tada ih je video Milivoje Matić, kojeg su oni pustili, a on ih prijavio četnicima.{{sfn|Čitaković|1988|p=285}} Četnici su sutradan u rano jutro opkolili kuću Živana Andrića, predsednika NO odbora, kod kog su Milica i [[Andra Savčić]] zanoćili. Četnici su Živana u bekstvu ubili, dok su Milicu i Andru uhvatili par dana kasnije.{{sfn|Čitaković|1988|p=285}} U četničkom štabu u selu [[Lelić]] kod [[Valjevo|Valjeva]], Milica je dva dana mučena, kako bi otkrila druge članove i simpatizere KPJ i NOP-a, ali je ona uporno ćutala. U noći [[7. jun|7]]/[[8. jun]]a pokušala je da pobegne, ali je ranjena. Teško ranjenu, četnici su nastavili da je muče, a pošto i dalje ništa nije odgovarala, zaklali su je. == Nasleđe == [[Datoteka:Spomenici, Valjevo 007.jpg|mini|Spomen bista u [[Park Vide Jocić|Parku Vide Jocić]] u Valjevu]] Posle oslobođenja zemlje, njeni posmrtni ostaci su preneti u [[Čačak]], gde su uz prisustvo velikog broja građana sahranjeni na čačanskom groblju. Milica je svoje ilegalno partijsko ime „Dara” uzela po imenu svoje najstarije sestre, koju je neizmerno volela. Jedna [[Osnovna škola Milica Pavlović Čačak|osnovna škola]] u rodnom joj Čačku nosi njeno ime. Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] od [[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. godine proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal|NOB}} * {{cite book |ref={{harvid|Žene Srbije u NOB|1975}} |title=Žene Srbije u NOB |year=1975 |publisher=Prosveta/Nolit |location=Beograd |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom II|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} {{Narodni heroji-Zapadna Srbija2}} {{Narodni heroji-Zapadna Srbija1}} {{Žene narodni heroji-Srbija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1915|1944|Pavlović, Milica}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Čačak]] <references /> [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] c9fk3pptgl2lizhpyyykdlbb2ptdwot 0 4668782 42716382 42343508 2026-11-05T04:37:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716382 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Liw | ime_genitiv =Liwa | izvorno_ime = | slika_panorama =Zamek_w_Liwie_11.JPG | veličina_slike =280px | opis_slike=[[Zamak]] [[Mazovjecko vojvodstvo (historijsko)|mazovjeckih]] [[vojvoda]] | slika_lokacijska_karta_država =Poljska | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Liwa u Poljskoj | nadimak = | širina-stupnjevi =52 | širina-minute =23 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =21 | dužina-minute =57 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Poljska}} | lokacija1_ime =[[Vojvodstva Poljske|Vojvodstvo]] | lokacija1_info =[[Mazovjecko vojvodstvo|Mazovjecko]] | lokacija2_ime =[[Povjat]] | lokacija2_info =Węgrów | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime=[[gradska prava]] | utemeljenje_datum =[[1373]]. - [[1435]].<ref name=brit/> | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe= | ime_vođe= | stranka_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna=39.70 [[km²]]<ref name=city/> | visina = | visina_izvor= | visina_max = | visina_min= | stanovništvo_godina =[[2011]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo=848<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća =21.36 stan. / [[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_uže= | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =07-100<ref name=city/> | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Liw''' je [[selo]] od 848 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/poland/localities/ostrolecki/ | title =''Poland, Ostrołęka Subregion'' | accessdate =20.08. 2021. | language=poljski | publisher=City population}}</ref> i seoska [[općina]] od 7,627 stanovnika na [[istok]]u [[Poljska|Poljske]] u [[Mazovjecko vojvodstvo|Mazovjeckom vojvodstvu]]. == Geografija == Liw leži na lijevoj [[obala|obali]] [[rijeka|rijeke]] [[Liwiec]], udaljen 5 [[km]] [[jugozapad]]no od [[Węgrów]]a.<ref name=brit/> == Historija == Liw je jedno od najstarijih [[naselje|naselja]] u [[istok|istočnoj]] [[Mazovija|Mazoviji]] poznato još od [[rani srednji vijek|ranog srednjeg vijeka]].<ref name=brit/> Nukleus današnjeg Liwa nastao je u selu Grodzisk (5 [[km]] uzvodno) kao [[Gradina (tip naselja)|gradina]] koja je egzistirala od [[10. vijek|10]]a do [[12. vijek|12]] / [[13. vijek]]a. [[Arheologija|arheološka]] iskapanja provedena [[1983]]. pokazala su da se ta [[fortifikacija|utvrda]] prostirala na nekih 5 [[hektar]]a.<ref name=brit/> Za [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] Liw je postao strateško mjesto na [[istok|istočnoj]] [[granica|granici]] [[Mazovija|Mazovije]] i [[glavni grad|prijestolnica]] istoimenog malog [[vojvodstvo|vojvodstva]] tako da je [[gradska prava|status grada]] dobio prije [[1421]].<ref name=brit/> [[Mazovjecko vojvodstvo (historijsko)|Mazovjecki]] [[vojvoda|vojvode]] su tokom [[15. vijek]]a sagradili [[zamak]] od [[cigla|cigle]], pored kojeg je [[1446]]. izraslo novo naselje ''Novi Liw'' koje se tek krajem [[18. vijek]]a spojilo sa novim u jedinsteni grad.<ref name=brit/> Liw je [[prosperitet|prosperirao]] tokom [[17. vijek]]a zbog položaja na putu od [[Kraljevina Poljska (1385–1569)|Kraljevine Poljske]] do [[Velika Kneževina Litvanija|Velike Kneževine Litvanije]], kao [[zanat]]sko-[[Trgovina|trgovački]] centar, naročito zbog [[žito|žita]]. Uništen je za [[rat]]ova vođenih od kraja [[17. vijek|17]] do polovice [[18. vijek]]a.<ref name=brit/> Nakon [[Podjela Poljske#Treća Podjela Poljske|Treća Podjele Poljske]] - Liw je [[1795]]. podpao pod [[Habsburška Monarhija|Austrijsku Monarhiju]]. Nakon tog je od [[1809]]. bio dio kratkotrajnog [[napoleon Bonaparte|napoleonskog]] [[Varšavsko vojvodstvo|Varšavskog vojvodstva]], a od [[1815]]. je dio pro[[Rusko Carstvo|ruske]] [[Kongresna Poljska|Kongresne Poljske]]. U tom periodu je toliko nazadovao da je [[1869]]. izgubio [[gradska prava|status grada]].<ref name=brit/> Današnji Liw živi od [[poljoprivreda|poljoprivrede]] i [[turizam|turizma]].<ref name=brit/> == Znamenitosti == Najveća znamenitost Liwa je [[zamak]] podignut prije [[1429]]., dograđen u [[16. vijek]]u (djelomično [[restauracija|restauriran]] [[1956]].-[[1961|61]].). Danas je u njemu smješten [[muzej]] [[oružje|oružja]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Liw;3933343.html | title =''Liw'' | accessdate =20.08.2021 | language=poljski | publisher=Encyklopedia PWN}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Liw}} * [https://web.archive.org/web/20111002212223/http://www.liw.pl/ ''Gmina Liw'' (službene stranice)] {{pl icon}} [[Kategorija:Naselja u Poljskoj]] g92q8ylh8ung9h1b96ro26l3mjpqsrt 0 4671803 42716277 42386441 2026-11-04T15:34:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716277 wikitext text/x-wiki {{for|ostala značenja|Kraljevina Ugarska}} {{Glavni članak|Historija Mađarske}} {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime=Kraljevina Ugarska |izvorno_ime=<small>{{Jez-lat|Regnum Hungariae}}<br/>{{Jez-hu|Magyar Királyság}}</small> |genitiv= Kraljevine Ugarske |kontinent= Europa |regija= Centralna Europa |država= Mađarska |status= [[Personalna unija]] zajedno sa [[Hrvatska u personalnoj uniji s Mađarskom|Kraljevinom Hrvatskom]] |era= Srednji vijek |godina_start= 1000. |godina_kraj= 1526. |datum_start= [[1000.]] |datum_kraj= [[1526.]] |događaj_start= Početak [[Arpadovići|dinastije Árpád]] |događaj_kraj= [[Mohačka bitka]] |događaj1= Osvajanja [[Koloman|Kalmana I.]] |datum_događaj1= [[1096]] - [[1105]] |događaj2= Smrt [[Andrija III. Mlečanin|Andraša III.]] i kraj Arpadovića |datum_događaj2= [[1301.]] |događaj3= Borba europskih dinastija za mađarsku krunu |datum_događaj3= [[1301]] - [[1526]] |zastava = Flag_of_Hungary_(11th_c._-_1301).svg |zastava_i= |grb =Coa_Hungary_Country_History_Ladislaus_IV_(1262-1290).svg |grb_i= Grb Ugarske iz 13. stoljeća |mapa = Kingdom_of_hungary_europe.png{{!}}border |mapa_opis = Kraljevina Ugarska u [[14. vijek|14. stoljeću]] |geslo = |himna = |glavni_grad = [[Esztergom|Ostrogon]] <small>(1000–1256)</small><br>[[Székesfehérvár|Stolni Biograd]]<br>[[Budim|Buda]] <small>(1256–1526)</small> |jezik = [[Latinski jezik|Latinski]] (administrativni), [[Mađarski jezik|mađarski]], [[Hrvatski jezik|hrvatski]], [[Njemački jezik|njemački]], druga [[Slavenski jezici|slavenska narječja]], [[Kumanski jezik|kumanski]]. |religija = [[katolicizam|Rimsko hrišćanstvo]] |vlada_tip = [[Feudalizam|Feudalna]] [[monarhija]] |titula_vođa = [[Spisak vladara Mađarske|Kraljevi]] |vođa1 = [[Sveti Stefan Mađarski|Ištvan I.]] <small>(prvi)</small> |godina_vođa1 = 997. – 1038. |vođa2 = [[Andrija III. Mlečanin|Andraš III.]] |godina_vođa2 = 1290. – 1301. |vođa3 = [[Žigmund Luksemburški|Sigismund I.]] |godina_vođa3 = 1386. – 1437. |vođa4 = [[Ludovik II. Jagelović|Ludovik II.]] <small>(zadnji)</small> |godina_vođa4 = 1516. – 1526. |legislatura = [[Narodna skupština (Mađarska)|''Országgyűlés'']] |valuta = |broj = |p1 = Ugarska kneževina |zastava_p1 = |s1 = Osmansko Carstvo |zastava_s1 = Flag_of_the_Ottoman_Empire_(1844–1922).svg |stanovništvo_proc= 2,000,000 |stanovništvo_proc_godina= 1200. |površina_km2= 282,870 |površina_proc_godina= 1200. }} '''Kraljevina Ugarska''' je bila monarhija u srednjoj Europi koja je postojala pet stoljeća. [[Ugarska kneževina]] je nastala kao kršćansko kraljevstvo nakon krunidbe prvog kralja [[Sveti Stefan Mađarski|Stjepana I.]] u [[Esztergom]]u oko [[1000.]] godine. Dinastija njegove obitelji ([[Arpadovići|dinastija Árpád]]) vodila je monarhiju 300 godina. U [[12. vijek|12. stoljeću]] je kraljevstvo postalo europska srednja sila unutar zapadnog geopolitičkog sustava. Nakon pada [[Luxembourg (dinastija)|Luxemburške dinastije]] i sa usponom [[Habsburg]]a, Ugarska kruna je postala plijen inih sila i počela propadati. Nestala je u [[Mohačka bitka|Mohačkoj bitci]] (29. august [[1526]]) kada je [[Osmansko carstvo]] osvojilo [[Panonija|Panoniju]]. Tada je se mađarsko plemstvo povuklo prema [[Slovačka|sjevernoj Ugarskoj]] i stvorilo [[Osmanlijska Mađarska (1527-1540)|kratkotrajnu državu]] ([[Ivan Zapolja]]). Stoga nasledstvo Ugarske krune će preuzeti [[Habsburg|Habsburzi]] i stvoriti [[Kraljevina Ugarska (1526-1867)|novu Mađarsku]]. Pak će cijela Panonija jedno vrijeme biti pod turskoj vlasti, sve do pohoda [[Eugen Savojski|princa Eugena]] u godinama [[1684]]-[[1718]] (v. [[Veliki turski rat]]). ==Historija== {{Sekcija}} ==Kraljevi Ugarske== {{Glavni članak|Spisak vladara Mađarske}} Kraljevina Ugarska je imala oko 33 kralja, većinom iz dinastije [[Arpadovići|Árpád]], u sljedećem redoslijedu: * [[Sveti Stefan Mađarski|Ištvan I.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (997–1000; 1000–1038) * [[Petar Orseolo|Pietro Orseolo]] / [[Šamuel Aba]] (1038–1046) * [[Andrija I od Mađarske|Andraš I]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1046–1060) * [[Béla I od Mađarske|Béla I.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1060–1063) * [[Šolomon Mađarski|Šalamon I.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1063–1074) * [[Geza I od Mađarske|Geza I.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1074–1077) * [[Ladislav I Sveti|Laslo I.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1077–1095) * [[Koloman|Kalman I.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1095–1116) * [[Stjepan II., kralj Ugarske i Hrvatske|Ištvan II.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1116–1131) * [[Bela II. Slijepi|Bela II.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1131–1141) * [[Gejza II.|Geza II.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1141–1162) * [[Stjepan III., hrvatsko-ugarski kralj|Ištvan III.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1162–1172) / [[Ladislav II.|Laslo II.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1162–1163) * [[Stjepan IV., hrvatsko-ugarski kralj|Ištvan IV.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1163–1165) * [[Bela III.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1172–1196) * [[Emerik, hrvatsko-ugarski kralj|Imre I.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1196–1204) * [[Ladislav III.|Laslo III.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1204–1205) * [[Andrija II.|Andraš II.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1205–1235) * [[Béla IV od Ugarske i Hrvatske|Bela IV.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1235–1270) * [[Stjepan V., hrvatsko-ugarski kralj|Ištvan V.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1270–1272) * [[Ladislav IV. Kumanac|Laslo IV.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1272–1290) * [[Andrija III. Mlečanin|Andraš III.]] ([[Arpadovići|Árpád]]) (1290–1301) * [[Vaclav III od Češke|Vaclav III.]] ([[Přemyslovići|Přemyslovci]]) (1301–1305) * [[Oton III Vitelsbah|Otto III.]] ([[Wittelsbach]]) (1305–1307) * [[Karlo I. Robert|Charles Robert I.]] ([[Anžuvinci|Anjou-Sicile]]) (1308–1342) * [[Ludovik I. Veliki|Louis I.]] ([[Anžuvinci|Anjou-Sicile]]) (1342–1382) * [[Marija, hrvatsko-ugarska kraljica|Marie I.]] ([[Anžuvinci|Anjou-Sicile]]) (1382–1385) * [[Karlo II. Drački|Charles II.]] ([[Anžuvinci|Anjou-Sicile]]) (1385–1386) * [[Žigmund Luksemburški|Sigismund I.]] zajedno sa [[Marija, hrvatsko-ugarska kraljica|Marijom]] ([[Luxembourg (dinastija)|Luxemburg]]) (1386–1437) * [[Albrecht II. Habsburški|Albrecht II.]] ([[Habsburg]]) (1437–1439) * [[Ladislav V. Posmrtni|Ladislaus V.]] ([[Habsburg]]) (1440–1457) * [[Vladislav I.|Władysław I.]] ([[Jagelovići|Jogailaičiai]]) (1440–1444) * [[Matija Korvin|Matjaš Hunjadi]] ([[Hunjadi|Hunyadi]]) (1458–1490) * [[Vladislav II.]] ([[Jagelovići|Jogailaičiai]]) (1490–1516) * [[Ludovik II. Jagelović|Lajoš II.]] ([[Jagelovići|Jogailaičiai]]) (1516–1526) == Vanjske veze == == Povezano == == Napomene == {{notelist|2|}} == Izvori == {{reflist|2|}} == Bibliografija == === Primarni izvori === {{refbegin}} * Simon de Kéza, ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]'', 1282–1285. * Kálti Márk et al., ''[[Chronicon Pictum]]'', 1358–1373. {{refend}} === Sekundarni === {{refbegin}} *Engel, Pál. ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. (2001). * {{cite book |last= |first= |url=https://mki.gov.hu/assets/pdf/MKI_EN_006_kings_and_saints_B5_web.pdf |title=Kings and Saints – The Age of the Árpáds |publisher=Institute of Hungarian Research |year=2022 |isbn=978-615-6117-65-6 |location=Budapest, Székesfehérvár |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407064011/https://mki.gov.hu/assets/pdf/MKI_EN_006_kings_and_saints_B5_web.pdf |archive-date=2025-04-07 |access-date=2024-01-06 |url-status=dead}} *Kontler, Laszlo. ''A History of Hungary'' (2006) *Molnár, Miklós, and Anna Magyar. ''A Concise History of Hungary'' (2001) * {{Cite book |last=Šišić |first=Ferdo |authorlink=Ferdo Šišić |date=1944 |title=Poviest Hrvata za kraljeva iz doma Arpadovića, 1102-1301 |volume=1|publisher=[[Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti|HAZU]] |location=Zagreb |isbn=|pages=|ref = Šišić}} * {{Cite book |last=Klaić |first=Vjekoslav |authorlink=Vjekoslav Klaić |date=1980 |title=Povijest Hrvata |volume=1|publisher=Nakladni zavod Matice hrvatske |location=Zagreb |isbn=|pages=|ref = Klaić}} {{refend}} {{Commonscat|Kingdom of Hungary}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Historija Mađarske|#]] [[Kategorija:Kraljevine]] m0tq67iu0rdi8kz5fevrlxftmax4uiu 0 4672053 42716259 42686855 2026-11-04T13:29:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716259 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Konstrakta | slika = Konstrakta with OGAE Serbia Awards.jpg | opis_slike = | puno_ime = Ana Đurić | ime_po_rođenju = Ana Ignjatović | druga_imena = {{hlist|Constructa|Godstrakta/Bogstrakta<ref>{{Cite web|url=https://www.rts.rs/page/rts/sr/Evrosong/evrosong2022/story/3347/vesti/4799649/evrovizija-22-torino-prva-proba.html|title=Ana Đurić u Torinu dobila nadimak Godstrakta, ekskluzivni snimci sa prve probe|language=sr|access-date=2022-06-26}}</ref>}} | datum_rođenja = {{datum rođenja|1978|10|12|god=da}} | mesto_rođenja = [[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] | država_rođenja = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = <!-- {{datum smrti|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} --> | obrazovanje = [[Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu]] | alma_mater = | zanimanje = {{hlist|pevačica|tekstopisac}} | aktivni_period = 1997—danas | supružnik = {{marriage|Milan Đurić}} | deca = 2 | module = {{Infokutija Muzičar | embed = yes | žanr = {{hlist|[[pop rok]]|[[indi pop]]|[[Avangarda|avangardni pop]]|[[Umetnost|art pop]]|[[džez]]}} | instrumenti = vokali | izdavačke_kuće = {{hlist|[[PGP RTS]]|-{[[Croatia Records]]}-}} | vezani_članci = {{hlist|-{[[Mistakemistake]]}-|[[Zemlja gruva!]]}} }} }} '''Ana Đurić''' (rođ. '''Ignjatović'''; [[Beograd]], [[12. oktobar]] [[1978]]), poznata pod umetničkim imenom '''Konstrakta''', [[Srbija|srpska]] je pevačica, tekstopisac i diplomirani arhitekta. Pre nego što je 2019. pokrenula solo karijeru, istakla se kao glavni vokalista [[indi pop]] grupe [[Zemlja gruva!]], koja je osnovana 2007. godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.liberation.fr/planete/2018/05/13/en-serbie-la-vaccination-vacille-la-rougeole-ravage_1649135/|title=En Serbie, la vaccination vacille, la rougeole ravage|last=Bertinchamps|first=Philippe|website=Libération|language=fr|access-date=2022-03-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/edibon/mistakemistake|title=edibon - mistakemistake|website=sites.google.com|language=sr|access-date=2022-03-06}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://zena.blic.rs/puls-poznatih/ana-djuric-muzika-je-najbolja-terapija/fmf36r8|title=Ana Đurić: Muzika je najbolja terapija|work=zena|access-date=2022-03-04|language=sr}}</ref> Pobedila je na [[Pesma za Evroviziju ’22|Pesmi za Evroviziju ’22]] i predstavljala [[Srbija na Pesmi Evrovizije 2022.|Srbiju]] na [[Pesma Evrovizije 2022.|Pesmi Evrovizije 2022.]] u [[Torino|Torinu]], sa pesmom „{{jez|la|iskošeno=ne|[[In corpore sano]]}}”, koja je zauzela peto mesto.<ref>{{cite web |url=https://eurovision.tv/story/serbia-konstrakta-for-turin |title=Serbia Konstrakta for Turin |author=<!--Not stated--> |date=2022-03-06 |website=eurovision.tv |publisher=Evropska radiodifuzna unija |access-date=2022-03-06 |quote=}}</ref><ref name="Rezultat">{{cite web |url=https://eurovisionworld.com/eurovision/2022#serbia |title=Eurovision 2022 Results: Voting & Points |author=<!--Not stated--> |work=EurovisionWorld}}{{cite web |url=https://eurovisionworld.com/eurovision/2022/semi-final-2#serbia |title=Eurovision 2022 Semi-final 2 Results |author=<!--Not stated--> |work=EurovisionWorld}}</ref> Držala je rekord kao srpska izvođačica koja je dostigla najveći broj mesečnih slušalaca na [[striming]] platformi {{jez|en|iskošeno=ne|[[Spotify]]}} sa više od 1,3 miliona u maju 2022.<ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/0mrbJs6eUt85g1ozyYMiUt |title=Konstrakta |access-date=2022-05-26 |website=[[Spotify]]}}</ref> == Biografija == Pseudonim Konstrakta je dala sama sebi, kada je imala 20 godina jer je volela da komponuje rime na specifičan način, matematički, što je u skladu sa njenom profesijom, [[Arhitektura|arhitekturom]]. Pseudonim znači biti racionalno emocionalan.<ref>{{Cite interview|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/intervju/16178/konstrakta-i-zoe-kidah-tako-slicne-a-opet-razlicite|title=Konstrakta i Zoe Kidah: Tako slične, a opet različite|last=Marković|first=Moni|website=Glossy|publisher=Adria Media Group d.o.o. |language=sr|date=2011-06-20|access-date=2022-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208102146/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/intervju/16178/konstrakta-i-zoe-kidah-tako-slicne-a-opet-razlicite|archive-date=2022-12-08|url-status=live}}</ref> Kao varijanta pseudonima javlja se i engleski, latinični oblik {{jez|la|iskošeno=ne|Constructa}}, sa kojim se Ana najpre predstavila kao član benda {{jez|en|iskošeno=ne|[[Mistakemistake]]}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.clubbing.rs/vodimo-vas/vodimo-vas-na-muzicki-festival-grudvanje/|title=Vodimo vas na muzički festival “Gru(d)vanje” – CLUBBING.RS|last=Tanasković|first=Ivan|language=en-US|access-date=2022-04-25}}</ref> Kasnije se Ana pod istim oblikom alijasa bavila arhitekturom.<ref>{{Cite web|url=https://pescanik.net/otvoreno-pismo-10/|title=Otvoreno pismo|date=2016-10-21|website=Peščanik|language=en-US|access-date=2022-04-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://constructa.ls.rs/rs/|title=ANA ĐURIĆ PR, SAMOSTALNI BIRO ZA PROJEKTOVANJE CONSTRUCTA BEOGRAD (STARI GRAD)|website=constructa.ls.rs|language=sr-RS|access-date=2022-04-25}}</ref> === Lični život === Otac Ane Ignjatović-Đurić je novinar i političar Slobodan Ignjatović, bivši ministar informisanja u Vladi [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]].<ref>{{Cite web|url=https://24sedam.rs/showbiz/vesti/122960/konstraktin-otac-je-bio-politicka-faca-devedesetih-rodaci-otkrivaju-sve-o-porodici-umetnice/vest|title=Konstraktin otac je bio politička faca devedesetih: Rođaci otkrivaju sve o porodici umetnice|last=Mitić|first=Marija|website=24sedam|language=sr|access-date=2022-05-13}}</ref><ref>{{cite web |title=Opozicija napušta skupštinu |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/opozicija-napusta-skupstinu/ |website=danas.rs |access-date=13. 5. 2022}}</ref> Rođena je i odrasla u [[blokovi|novobeogradskom]] [[Blok 62|bloku 62]], gde je pohađala OŠ „Užička Republika” (danas [[OŠ „Kneginja Milica” Novi Beograd|OŠ „Kneginja Milica”]]).<ref>{{cite web |title=KURIR U BLOKU GDE JE ODRASLA KONSTRAKTA Komšije otkrivaju pravo lice pobednice Pesme za Evroviziju 22: Oduvek je bila u SVOM SVETU|url=https://www.kurir.rs/stars/3886525/kurir-blok-62-konstrakta-komsije-skola-umetnica-reportaza |website=kurir.rs |access-date=7. 3. 2022}}</ref> Konstrakta je diplomirala na [[Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu|Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Beogradu]]. Godine 2009. udala se za kolegu arhitektu Milana Đurića sa kojim ima sina Nikolu i ćerku Lenu.<ref>{{Cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/porodica/203319/konstrakta-ana-djuric-muz-milan-evrovizija-2022|title=Ima DVOJE dece, udata je za kolegu: Ovo je muž KONSTRAKTE, srpske predstavnice na ovogodišnjoj Evroviziji|website=Glossy|language=sr|access-date=2022-03-06}}</ref> Konstrakta i njena ćerka Lena se pojavljuju u muzičkom spotu [[Marija Žeželj|Marije Žeželj]] za pesmu {{jez|en|iskošeno=ne|Louder Than a Drum}} iz 2017. godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.mjuznews.com/zanimljivosti/upoznajte-lenu-zvezdu-spota-marije-zezelj|title=MjuzNews {{!}} Vesti iz sveta muzike - Upoznajte Lenu, osmogodišnju zvezdu spota Marije Žeželj|website=MjuzNews {{!}} Vesti iz sveta muzike|access-date=2022-03-07}}</ref> Pojavljuje se i učestvuje u filmu ''[[Nebeska tema]]'' o [[Vlada Divljan|Vladi Divljanu]] 2019. godine.<ref>{{Cite news|url=https://www.seebiz.eu/sport/uskoro-premijera-dokumentarnog-filma-o-vladi-divljanu-video/200195/|title=Premijera filma o Vladi Divljanu}}</ref> Godine 2020. bila je jedna od učesnica konferencije o prevenciji pušenja „Da li se čujemo?".<ref>{{Cite web|url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetski-dan-bez-duvana-bice-obelezen-online-konferencijom-o-prevenciji-pusenja-da-li-se-cujemo/|title=Svetski dan bez duvana biće obeležen online konferencijom o prevenciji pušenja “Da li se čujemo? - Društvo - Dnevni list Danas|date=25. 5. 2020|language=sr-RS|access-date=2022-03-04}}</ref> Od 2023. godine Konstrakta je ambasadorka programa Nova pismenost,<ref>{{Cite web |url=https://novapismenost.rs/ |title=Nova pismenost |access-date=2023-10-01 |archive-date=2023-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128153937/https://novapismenost.rs/ |url-status=dead }}</ref> koji se fokusira na unapređenje medijske i digitalne pismenosti. Ovaj program sprovodi Propulsion<ref>[https://propulsion.one/ Propulsion]</ref> zajedno sa Američkom agencijom za međunarodni razvoj ([[Agencija SAD za međunarodni razvoj|USAID]]).<ref>{{Cite web|url=https://zena.blic.rs/puls-poznatih/deca-se-danas-ne-snalaze-u-dosadi-i-to-me-plasi-konstrakta-otkriva-koliko-je-njen/dg9xygd|title="Deca se danas ne snalaze u dosadi i to me plaši", KONSTRAKTA otkriva koliko je njen život PROMENILA POPULARNOST i koje lekcije prenosi na svoju decu|last=Ribić|first=Selena|website=zena|language=sr|access-date=2023-04-05}}</ref> == Karijera == === Zemlja gruva! === Svoj debi imala je sa manje poznatim bendom {{jez|en|iskošeno=ne|[[Mistakemistake]]}}, ali je polako postajala poznatija kao glavni pevač benda iz [[Beograd]]a pod nazivom [[Zemlja gruva!]], koji je nastao 2007. godine.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://rs.n1info.com/kultura/ko-je-konstrakta-reagovanja-na-pesmu-i-triptih/|title=Ko je Konstrakta, reagovanja na pesmu i Triptih...|date=2022-03-06|website=N1|language=sr-RS|access-date=2022-05-12}}</ref> Objavili su tri albuma: ''WTF Is Gruveland?'' (2010), ''Dino u Zemlji Gruva'' (2013), koji je inspirisan pesmama hrvatskog pevača [[Dino Dvornik|Dina Dvornika]], i ''Šta stvarno želiš?'' (2016). Neke od najpoznatijih pesama ovog benda uključuju: „Najlepše želje” (2010), „Nisam znala da sam ovo htela” (2011) i „Jače manijače” (2013). Bend Zemlja gruva! učestvovao je na muzičkom festivalu [[Beovizija]] [[Beovizija 2008.|2008.]] i [[Beovizija 2009.|2009.]] godine sa pesmama „Čudesni svetovi” i „Svejedno mi je”. Konstrakta je autorka mnogih pesama ovog benda. Neke od njih su: „Nisam znala da sam ovo htela”, „Mama”, „Tuga” i „Đango”.<ref>{{Cite web|url=https://www.gloria.rs/zvezde/price/130797/zoe-kida-najponosnija-sam-kada-vidim-da-deca-pevaju-nase-pesme|title=Zoe Kida: Najponosnija sam kada vidim da deca pevaju naše pesme {{!}}|website=Gloria|language=sr-RS|access-date=2022-03-04|archive-date=2022-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304213632/https://www.gloria.rs/zvezde/price/130797/zoe-kida-najponosnija-sam-kada-vidim-da-deca-pevaju-nase-pesme|url-status=dead}}</ref> Miroslav Ničić, nekadašnji gitarista i jedan od tvoraca benda [[Zemlja gruva!]]. Demo verziju pesme „Beskrajno” koju je napravio pod pseudonimom [[Tata Miki]], otpevanu i snimljenu u bolničkoj sobi dok je čekao transplataciju koštane srži, obradili su 2019. godine Konstrakta i Zemlja gruva! nakon njegove smrti.<ref>{{Cite web|url=https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/miroslav-nicic-kada-kroz-muziku-kazete-poslednje-zbogom/|title=Miroslav Ničić: Kada kroz muziku kažete poslednje zbogom - BBC News na srpskom - Dnevni list Danas|date=2019-11-22|language=sr-RS|access-date=2022-03-04}}</ref> === 2019—2021: početak solo karijere === Prva solo pesma pod ovim pseudonimom objavljena je 2019. godine, pod nazivom „Žvake”.<ref>{{Cite web|url=https://www.nezavisne.com/kultura/muzika/Zvake-kao-simbol-dezorijentisanosti/545542|title=Ana Đurić Konstrakta: "Žvake" kao simbol dezorijentisanosti|last=Jojić|first=David|date=2019-06-28|website=Nezavisne novine|language=sr|access-date=2022-03-04}}</ref> Njen drugi samostalni singl se zove „Neam šamana” (2020), za koji kaže da je inspiracija tekst koji je pročitala o [[Emina Jahović|Emini Jahović]], koja je potražila pomoć od [[šamanizam|šamana]] nakon razvoda. Pošto to zvuči cinično, naglasila je da Eminu voli, pogotovo kao koleginicu koja je takođe tekstopisac.<ref>{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/ana-djuric-konstrakta-emina-jahovic-saman-pesma/m0md4cl|title="JA JESAM CINIK" Konstrakti u novoj pesmi inspiracija bila Emina, a ono što je tražila od Jahovićeve je neverovatno|last=Đorđević|first=Dunja|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2022-03-04}}</ref> Obe pesme su deo projekta „JBG". === 2022: Triptih, Pesma Evrovizije i Egzit === [[Datoteka:Директор РТС-а, Драган Бујошевић уручује заставу Србије Констракти, спрској представници на Песми Евровизије 2022.jpg|mini|Direktor RTS-a, [[Dragan Bujošević]] uručuje zastavu Srbije Konstrakti, srpskoj predstavnici na Pesmi Evrovizije 2022.]] Konstrakta je 28. februara 2022. objavila svoj projekat ''Triptih'', 12-minutni muzički spot za tri pesme – „Nobl”, „{{jez|la|iskošeno=ne|[[In corpore sano]]}}” i „Mekano”. Koncept je bila ideja same Konstrakte, uz Anu Rodić i Maju Uzelac, od kojih je potonja i režirala spot. Spot i pesme ilustruju savremeni život u Srbiji, svaka na svoj način.<ref>{{Cite web|url=https://www.muzzik.tv//srp/vesti/130404/detaljnije/w/0/ana-djuric-konstrakta-sa-tri-nove-pesme-u-jednom-spotu/|title=Ana Đurić Konstrakta sa tri nove pesme u jednom spotu!|website=www.muzzik.tv|access-date=2022-03-04|archive-date=2022-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304213634/https://www.muzzik.tv//srp/vesti/130404/detaljnije/w/0/ana-djuric-konstrakta-sa-tri-nove-pesme-u-jednom-spotu/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nova.rs/magazin/lifestyle/pesma-za-evroviziju-je-samo-deo-konstraktinog-triptiha-pogledajte-ceo-video/|title=Pesma o zdravlju je samo deo Konstraktinog Triptiha - pogledajte ceo video|date=2022-03-06|website=NOVA portal|language=sr-RS|access-date=2022-05-12}}</ref> {{glavni|Srbija na izboru za Pesmu Evrovizije 2022.|Pesma za Evroviziju '22|Pesma Evrovizije 2022.}} Dana 8. februara 2022. objavljena je njena pesma pod nazivom „{{jez|la|iskošeno=ne|[[In corpore sano]]}}” za [[Pesma za Evroviziju ’22|Pesmu za Evroviziju ’22]], koji je organizovala [[Radio-televizija Srbije]] da izabere predstavnika Srbije na [[Pesma Evrovizije 2022.|Pesmi Evrovizije 2022.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/ovo-su-srpski-kandidati-za-evroviziju-video/|title=Ovo su srpski kandidati za Evroviziju|author=Jovović, P.|date=8. 2. 2022.|work=[[Nova S|Nova.rs]]|language=sr|accessdate=4. 3. 2022.}}</ref> Nastupila je kao autsajder, ali je svojim nastupom u prvom polufinalu Pesme za Evroviziju ’22 ubrzo stekla popularnost i plasirala se u finale takmičenja, koje se odvilo 5. marta 2022. godine. Konstrakta je pobedila u glasanju i stručnog žirija i publike (sa 31,34% svih pristiglih glasova)<ref>{{cite web|url=https://www.danas.rs/kultura/scena/konstrakta-predstavlja-srbiju-na-pesmi-evrovizije-video/|title=Konstrakta predstavlja Srbiju na Pesmi Evrovizije|date=3. 6. 2022.|work=Danas|language=sr}}</ref>, i postala predstavnik Srbije na Pesmi Evrovizije 2022.<ref name="svirezultati">{{cite web|url=https://www.rts.rs/page/rts/ci/Evrosong/evrosong2022/story/3350/pesma-za-evroviziju-22/4728570/pesma-za-evroviziju-pobednik-srbija-evrosong-konstrakta.html|title=Konstrakta će predstavljati Srbiju na Pesmi Evrovizije|author=<!--Not stated-->|date=6. 3. 2022.|website=|publisher=Radio-televizija Srbije|access-date=6. 3. 2022.|quote=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.danas.rs/kultura/scena/konstrakta-predstavlja-srbiju-na-pesmi-evrovizije-video/|title=Konstrakta predstavlja Srbiju na Pesmi Evrovizije (VIDEO) - Scena - Dnevni list Danas|date=2022-03-06|language=sr-RS|access-date=2022-05-12}}</ref> Pesmu „{{jez|la|iskošeno=ne|In corpore sano}}” komponovala je sa kolegom iz [[Zemlja gruva!|Zemlje gruva!]] [[EmSi Milovan|Milovanom Boškovićem]].<ref>{{Cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/intervju/202655/konstrakta-ana-djuric-pesma-za-evroviziju-intervju|title=Ne krije da ima favorita, očekuje da pokrene razmišljanje: Konstrakta Đurić za Glossy o predstojećoj Pesmi za Evroviziju|website=Glossy|language=sr|access-date=2022-03-04}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rts.rs/page/rts/ci/Evrosong/evrosong2022/story/3350/pesma-za-evroviziju-22/4725814/finalisti-prvo-polufinale-pesma-za-evroviziju-22.html |title=Poznati prvi finalisti Pesme za Evroviziju |author=<!--Not stated--> |date=3. 3. 2022. |website= |publisher=[[Radio-televizija Srbije]] |access-date=4. 3. 2022. |quote=}}</ref> Pored velike podrške publike, dobila je i pohvale raznih javnih ličnosti kao što su [[Patrijarh srpski Porfirije|Patrijarh Porfirije]] i [[Novak Đoković]].<ref>{{cite web|url=https://24sedam.rs/showbiz/vesti/117375/konstrakta-ujedinila-nase-rokere-etno-muzicare-kompozitore-a-evo-kako-stranci-pisu-o-njoj-lavor-u-fokusu-fotovideo/vest|title=Konstrakta ujedinila naše rokere, etno-muzičare, kompozitore, a evo kako stranci pišu o njoj: Lavor u fokusu!|website=24sedam.rs|accessdate=15 May 2022|author=Gudžulić, M.|language=sr}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.danas.rs/kultura/scena/konstrakta-poklonila-lavor-patrijarhu-a-on-njoj-triptih/|title=Konstrakta poklonila lavor patrijarhu Porfiriju, a on njoj triptih|website=Danas.rs|accessdate=15 May 2022|language=sr}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nova.rs/vesti/drustvo/konstrakta-podrska-javne-licnosti/|title=„Srbija mora biti zdrava“ – nižu se reakcije poznatih ličnosti|website=[[Nova S|Nova.rs]]|author=Nastevski, A.|accessdate=15 May 2022|language=sr}}</ref> [[Datoteka:Eurovision 2022 - Semi-final 2 - Serbia - Konstrakta.jpg|mini|Konstrakta u drugom polufinalu Evrovizije 2022. godine]] Nastupala je u drugom polufinalu [[Pesma Evrovizije 2022.|Pesme Evrovizije 2022.]] i uspela je da se plasira u finale. U finalu je zauzela peto mesto (četvrto mesto kod glasanja publike, jedanaesto mesto kod glasanja žirija), dok je posle finala otkriveno da je Konstrakta u polufinalu zauzela treće mesto (deveto mesto kod glasanja žirija, drugo mesto kod glasanja publike).<ref name="Rezultat"/> Odmah nakon završetka takmičenja, Konstrakta sa pesmom „{{jez|la|iskošeno=ne|[[In corpore sano]]}}” postaje prva srpska muzičarka koji se pojavila na {{jez|la|iskošeno=ne|[[Spotify]]}} listi: {{jez|en|Viral Global Songs 50}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/muzika/3498933-veliko-priznanje-za-konstraktu-i-srbiju-posle-evrovizije|title=Veliko priznanje za Konstraktu i Srbiju posle Evrovizije|website=Telegraf.rs|language=sr|access-date=2022-05-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mag.sapo.pt/showbiz/artigos/spotify-saudade-saudade-entra-para-o-top-viral-cancao-de-maro-e-a-12-a-segunda-mais-ouvida-em-todo-o-mundo|title=Spotify: "saudade, saudade" entra para o top viral. Canção de MARO é a 12.ª segunda mais ouvida em todo o mundo|last=SAPO|website=SAPO Mag|language=pt|access-date=2022-05-16}}</ref> Debitovala je u top 23, a postigla je i 7. mesto na ovoj listi 19. maja 2022. godine.<ref>{{Cite web|url=https://spotifycharts.com/viral/global/daily/2022-05-19|title=VIRAL 50|date=2022-05-19|website=spotifycharts.com|language=en-US|access-date=2022-05-20|archive-date=2022-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520174339/https://spotifycharts.com/viral/global/daily/2022-05-19|url-status=dead}}</ref> Dana 19. aprila 2022, objavljeno je da će Konstrakta nastupiti na novosadskom festivalu [[Exit (festival)|Egzit]].<ref>{{cite web |url=https://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/421/muzika/4784801/konstrakta-egzit-festival-nastup-performans.html |title=Konstrakta na Egzit donosi svetsku premijeru jedinstvenog multimedijalnog performansa |date=2022-07-10 |website=rts.rs |publisher=[[Radio-televizija Srbije]] |access-date=2022-10-07}}</ref> To je i učinila 10. jula iste godine i tako postala prva srpska pevačica koja nastupa kao jedna od glavnih zvezda (hedlajnuje) na tom festivalu.<ref>{{cite web |url=https://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/421/muzika/4881588/egzit-zatvaranje-konstrakta-sepultura-satori.html |title=Egzit zatvaraju nastupi Konstrakte, Satorija i Sepulture |date=2022-07-10 |website=rts.rs |publisher=[[Radio-televizija Srbije]] |access-date=2022-10-07}}</ref> Dana 14. oktobra, Konstrakta je otkrila da je ušla u razmatranje za [[65. godišnje nagrade Gremi]] u dve kategorije: Najbolji svetski muzički nastup (za izvedbu pesme „{{jez|la|iskošeno=ne|[[In corpore sano]]}}”) i Najbolji novi izvođač.<ref>{{cite web |url=https://eurovision.tv/country-updates-eurovision-2023/konstrakta-might-be-nominated-grammy |title=Konstrakta might be nominated for a Grammy! |date=14. 10. 2022. |website=eurovision.tv |publisher=[[Evropska radiodifuzna unija]] |access-date=15. 10. 2022.}}</ref><ref>{{cite news |title=Konstrakta će biti prva Srpkinja ikada nominovana za Gremi nagradu |url=https://www.b92.net/kultura/vesti.php?yyyy=2022&mm=10&dd=14&nav_category=1864&nav_id=2227887 |access-date=17. 10. 2022 |work=B92 |date=14. 10. 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Konstraktu Amerikanci predložili za Gremi nagradu |url=https://www.politika.rs/scc/clanak/521226/ana-djuric-konstrakta-gremi-nagrada-nominacija |access-date=17. 10. 2022 |work=Politika |date=16. 10. 2022}}</ref> Tokom prvog polufinala [[Pesma za Evroviziju '23|Pesme za Evroviziju '23]] je izvela pesmu „Evo, obećavam!” koja je imala premijeru ranije istog dana.<ref>{{Cite web |url=https://www.danas.rs/kultura/scena/konstrakta-nova-pesma-evo-obecavam-video/ |title=Konstrakta predstavila novu pesmu „Evo, obećavam“ |date=2023-03-02 |access-date=2023-10-01 |publisher=[[Danas (novine)]]}}</ref> == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable" |- ! Godina ! Nagrada ! Kategorija ! Rad ! Ishod ! {{Abbr|Ref.|Reference}} |- | rowspan="6" | 2022. |[[Pesma za Evroviziju ’22]] | {{N/A|}} |rowspan="9"| „{{jez|la|iskošeno=ne|[[In corpore sano]]}}” |{{won|place=1|1. mesto}} |<ref>{{cite web|url=https://www.rts.rs/page/rts/ci/Evrosong/evrosong2022/story/3350/pesma-za-evroviziju-22/4728570/pesma-za-evroviziju-pobednik-srbija-evrosong-konstrakta.html|title=Konstrakta će predstavljati Srbiju na Pesmi Evrovizije |date=6. 3. 2022.|website=rts.rs |publisher=[[Radio-televizija Srbije]] |url-status=live |access-date=31. 12. 2022.}}</ref> |- | style="border-style: none none none none;" |[[Pjesma Eurovizije 2022.|Pesma Evrovizije]] | {{N/A|}} |{{won|place=5|5. mesto}} |<ref name="Rezultat" /> |- |rowspan="3"|[[Pjesma Eurovizije 2022.#Evrovizijske nagrade|Evrovizijske nagrade]] |Najbolji tekst |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="awardswinners">{{Cite web |date=2022-12-30 |title=Eurovision Awards 2022: The Winners! |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-awards-2022-winners |access-date=2022-12-31 |website=Eurovision.tv |publisher=EBU |language=en}}</ref> |- |Najbolja koreografija |{{nom}} |- |Najinovativnija scenografija |{{won}} |- |[[Nagrade Marsel Bezenson]] |Nagrada za umetnički nastup |{{Won}} |<ref>{{Cite web |date=2022-05-14 |title=2022 Marcel Bezençon Award Winners |url=https://eurovision.tv/story/2022-marcel-bezencon-winners |access-date=2022-07-08 |website=Eurovision.tv |publisher=[[Evropska radiodifuzna unija]] |language=en-gb}}</ref> |- | rowspan="8" | 2023. | rowspan="7" |[[Music Awards Ceremony 2023.|Music Awards Ceremony]] |Alternativna pop numera |{{nom}} |<ref>{{Cite instagram |user=music.awards.ceremony |postid=CnuhEaSs8kC |title=-{🔥TOP 10🔥 u kategoriji #AlternativnaPopNumera by @bioxgn}- |date=22. 1. 2023.}}</ref> |- |Muzički video |{{nom}} |<ref>{{Cite AV media |title=-{Konstrakta - In Corpore Sano /MUZIČKI VIDEO #MAC2023Nominee}- |url=https://www.youtube.com/watch?v=-uIOEY5vDlA&list=PLr8USux2IpVhlHlq5jo48GF-P_U_FJqma&index=15 |access-date=11. 1. 2023. |publisher=[[SkyMusic]]}}</ref><ref>{{Cite instagram |user=music.awards.ceremony |postid=Cnuwpg7rqQ2 |title=-{🔥TOP 10🔥 u kategoriji #MuzickiVideo by @gorki_list}- |date=22. 1. 2023.}}</ref> |- |Viral numera |{{nom}} |<ref>{{Cite AV media|title=-{Konstrakta - In Corpore Sano /VIRAL NUMERA #MAC2023Nominee}- |url=https://www.youtube.com/watch?v=JKjumw3jtAQ&list=PLr8USux2IpVgL8wzTt1FhZIbcgEBc2BvH&index=15 |access-date=11. 1. 2023. |publisher=[[SkyMusic]]}}</ref><ref>{{Cite instagram |user=music.awards.ceremony |postid=CnvEXI1q7Ru |title=-{🔥TOP 10🔥 u kategoriji #ViralNumera by @cocacolasrbija}- |date=23. 1. 2023.}}</ref> |- | -{Golden MAC}- |rowspan="2" | Ona |{{won}} | |- | -{Doprinos međunarodnoj muzici}- |{{won}} | |} === Ostale nagrade === * Nagrada Društva arhitekata Beograda<ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/511494/Konstrakta-dobila-nagradu-Drustva-arhitekata-Beograda|title=Konstrakta dobila nagradu Društva arhitekata Beograda|website=Politika Online|access-date=2022-07-08}}</ref> ==Diskografija== ===Singlovi=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:11em;" | Naziv ! rowspan="2" scope="col" | Godina ! colspan="7" | Najviše mesto na top-listi ! rowspan="2" scope="col" | Album |- |- ! style="width:2.5em; font-size:85%" |{{zas|Hrvatska}}<br>[[Billboard|HRV]]<br><ref name="CROsongs">Najviše mesto u Hrvatskoj: * Za „{{jez|la|iskošeno=ne|[[In corpore sano]]}}”: {{Cite web |last= |first= |date=15 March 2022 |title=Croatia Songs (Week of March 19, 2022) |url=https://www.billboard.com/charts/croatia-songs-hotw/ |access-date=15 March 2022 |website=[[Billboard]] |language=en-US}}</ref> ! style="width:2.5em; font-size:85%" |{{zas|Srbija}}<br>[[Popnable|SRB]]<br><ref name="SRBsongs">Najviše mesto u Srbiji: * Za „{{jez|la|iskošeno=ne|[[In corpore sano]]}}”: {{Cite web |date=17. 3. 2022. |title=Top 40 Songs Serbia, Week #376 |url=https://popnable.com/serbia/charts/top-40/week-376 |access-date=26. 12. 2022. |website=popnable.com |language=en-US |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226141819/https://popnable.com/serbia/charts/top-40/week-376 }}</ref> ! style="width:2.5em; font-size:85%" | {{zas|Litvanija}}<br/>[[AGATA (organization)|LTU]]<br/><ref>{{cite web|url=https://www.agata.lt/lt/naujienos/s20/|title=2022 20-os savaitės klausomiausi (Top 100)|publisher=[[AGATA (organization)|AGATA]]|language=lt|date=20 May 2022|access-date=20 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520074409/https://www.agata.lt/lt/naujienos/s20/|archive-date=2022-05-20|url-status=dead}}</ref> ! style="width:2.5em; font-size:85%" |{{zas|Island}}<br/>[[Tonlistinn|ISL]]<br/><ref>{{Cite web|url=https://plotutidindi.is/tonlistinn/title=Plötutíðindi|title=Iceland Singles Chart (Week of May 28, 2022)|access-date=2022-05-25|website=Plötutíðindi|language=en-US}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Mrtva veza}}</ref> ! style="width:2.5em; font-size:85%" | {{zas|Holandija}}<br/>[[Dutch Single Top 100|HOL]]<br/><ref>{{cite web|url=https://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=st&year=2022&date=20220521|title=Dutch Single Tip 21/05/2022|website=dutchcharts.nl|language=nl|access-date=20 May 2022}}</ref> ! style="width:2.5em; font-size:85%" | {{zas|Švedska}}<br/>[[Sverigetopplistan|ŠVE]]<br/><ref>{{cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41?dspy=2022&dspp=20|title=Veckolista Singlar, vecka 20|publisher=Sverigetopplistan|access-date=20 May 2022}}</ref> ! style="width:2.5em; font-size:85%" | {{zas|Grčka}}<br/>[[IFPI|GRE]]<br/><ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.gr/digital_iel.html|title=Official IFPI Charts, Digital Singles Chart (International), Week 19/2022|publisher=IFPI Greece|access-date=25 May 2022}}</ref> |- ! scope="row"| „Žvake” | rowspan="1"| 2019. | — | — | — | — | — | — | — | rowspan="2" | Nealbumski singl |- ! scope="row"| „Neam šamana” | rowspan="1"| 2020. | — | — | — | — | — | — | — |- ! scope="row"| „{{jez|la|iskošeno=ne|[[In corpore sano]]}}” | rowspan="3"| 2022. | 1 | 1 | 11 | 15 | 19 | 63 | 80 | rowspan="3" |Nealbumski<br>singlovi<br>koji su<br>deo ''Triptiha'' |- ! scope="row"| „Mekano” | — | — | — | — | — | — | — |- ! scope="row"| „Nobl” | — | — | — | — | — | — | — |- ! scope="row"| „Evo, obećavam!” | rowspan="1"| 2023. | — | — | — | — | — | — | — | rowspan="1" |Nealbumski singl |- |} == Reference == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{commonscat|Konstrakta}} * {{Discogs artist|10898341-Konstrakta}} * {{Instagram|konstrakta}} * [https://www.politika.rs/scc/clanak/501876/Zdrava-umetnica Zdrava umetnica („Politika”, 13. mart 2022)] {{S-start}} {{s-ach}} {{Succession box |before = ''Nema'' |title = Pobednica<br>[[Pesma za Evroviziju|Pesme za Evroviziju]] |years = [[Pesma za Evroviziju ’22|’22]] |after = {{jez|en|iskošeno=ne|[[Luke Black]]}}<br>sa „[[Samo mi se spava]]”<br /><span style="font-size:82%">''([[Pesma za Evroviziju ’23|2023]])''</span> }} {{Succession box |before = {{jez|en|iskošeno=ne|[[Hurricane (muzička grupa)|Hurricane]]}}<br>sa „{{jez|es|iskošeno=ne|[[Loco Loco]]}}”<br /><span style="font-size:82%">''([[Pesma Evrovizije 2021.|2021]])''</span> |title = [[Srbija na Pjesmi Eurovizije]] |years = [[Srbija na Pjesmi Eurovizije 2022.|2022.]] |after = {{jez|en|iskošeno=ne|[[Luke Black]]}}<br>sa „[[Samo mi se spava]]”<br /><span style="font-size:82%">''([[Pesma Evrovizije 2023.|2023]])''</span> }} {{Succession box |before = [[Senidah|Senida]]<br><span style="font-size:82%">''([[Music Awards Ceremony 2020.|2020]])''</span> |title = Dobitnica nagrade<br>{{jez|en|iskošeno=ne|Golden [[Music Awards Ceremony|MAC]]}} |years = [[Music Awards Ceremony 2023.|2023.]] |after = ''Biće naknadno odlučeno''<br /><!-- <span style="font-size:82%">''([[Music Awards Ceremony 2024.|2024]])''</span> --> }} {{S-end}} {{Srbija na Pesmi Evrovizije}} {{Pesma za Evroviziju}} {{normativna kontrola}} {{Životni vijek|1978||Konstrakta}} [[Kategorija:Srpske pevačice]] [[Kategorija:Srpski tekstopisci]] [[Kategorija:Srpski kantautori]] [[Kategorija:Predstavnici Srbije na Eurosongu]] [[Kategorija:Pseudonimi|Konstrakta]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] 9snypexye4wmzhtuq1i6c5s6e202pvm 0 4673299 42716275 42402962 2026-11-04T15:24:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716275 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Kraainem | ime_genitiv =Kraainema | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | slika_panorama =Kraainem_Langestraat_77_85_-_134031_-_onroerenderfgoed.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike= | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat= | slika_pečat_veličina= | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država =Belgija | slika_lokacijska_karta_opis = | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =50 | širina-minute =52 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =04 | dužina-minute =28 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Belgija}} | lokacija1_ime =[[Belgijske regije|Regija]] | lokacija1_info =[[Flandrija]] | lokacija2_ime =[[Belgijske zajednice|Zajednica]] | lokacija2_info =[[Flamanska zajednica|Flamanska]] | lokacija3_ime =[[Belgijske provincije|Provincija]] | lokacija3_info =[[Flamanski Brabant]] | lokacija4_ime =[[Belgijski arondismani|Arondisman]] | lokacija4_info =[[Halle-Vilvoorde (arondisman)|Halle-Vilvoorde]] | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =[[Gradonačelnik]] | ime_vođe=Bertrand Waucquez | površina_bilješke = | površina_ukupna =5.8 [[km²]]<ref name=city/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina= | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2022]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =13,928<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća =2,401 [[stanovništvo|stan.]] / [[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire= | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona = [[CET]] | utc_pomak= +1 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =1950<ref name=city/> | pozivni_broj= 02<ref name=city/> | gradovi_prijatelji = | web_stranica = | bilješke = }} '''Kraainem''' je [[grad]] i [[općina]] od 13,928 [[stanovništvo|stanovnika]].<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/belgium/vlaamsbrabant/ | title =''Belgium: Vlaams-Brabant'' | accessdate =02.08.2022 | language=engleski | publisher=City population}}</ref>, u sredini [[Belgija|Belgije]] u [[Flamanski Brabant|Provinciji Flamanski Brabant]]. == Geografija == Kraainem se prostire duž desne [[obala|obale]] [[rijeka|riječice]] [[Woluwe]], udaljen 8 [[km]] [[istok|istočno]] od centra [[Bruxelles]]a, tako da je danas samo jedan od satelitskih [[grad]]ova spavaonica te [[metropola|metropole]]. == Historija == Lokalitet je prvi put [[dokument]]iran u [[11. vijek]]u pod [[ime]] -''Crayenhem''<ref name=his>{{cite web |url =https://www.kraainem.be/fr/product/240/invasions-normandes-et-la-naissance-de-kraainem |title =Invasions normandes et la naissance de Kraainem |publisher =Kraainem |language =francuski |accessdate =02.08.2022. |archive-url =https://web.archive.org/web/20211201192358/https://www.kraainem.be/fr/product/240/invasions-normandes-et-la-naissance-de-kraainem |archive-date =2021-12-01 |url-status =dead}}</ref> [[Selo]] Kraainem prvi put je [[dokument]]irano u [[12. vijek]]u kao mjesto od osamdesetak [[kuća]], zbog [[rat]]ova i [[glad]]i njihov broj je u [[15. vijek]]u spao na 22.<ref name=hist>{{cite web |url =https://www.kraainem.be/fr/product/241/du-xxiie-siecle-au-xviie-siecle |title =Du XXIIe siècle au XVIIe siècle |publisher =Kraainem |language =francuski |accessdate =02.08.2022. |archive-url =https://web.archive.org/web/20220803074155/https://www.kraainem.be/fr/product/241/du-xxiie-siecle-au-xviie-siecle |archive-date =2022-08-03 |url-status =dead}}</ref> Stanje se postepeno popravilo tako da je 1786. imao 552 stanovnika<ref name=histo>{{cite web |url =https://www.kraainem.be/fr/product/242/fin-du-xviie-siecle-jusquau-xviiie-siecle |title =Fin du XVIIe siècle jusqu'au XVIIIe siècle |publisher =Kraainem |language =francuski |accessdate =02.08.2022. |archive-url =https://web.archive.org/web/20220803074154/https://www.kraainem.be/fr/product/242/fin-du-xviie-siecle-jusquau-xviiie-siecle |archive-date =2022-08-03 |url-status =dead}}</ref> Prvi [[popis stanovništva]] obavljen je [[1846]]. tad je u njemu živjelo 688 stanovnika.<ref name=histor/> U to vrijeme osnovana je [[tvornica]] [[papir]]a, pa je mjesto [[1892]]. povezano [[tramvaj]]em sa [[Bruxelles]]om.<ref name=histor>{{cite web |url =https://www.kraainem.be/fr/product/243/le-xixe-siecle |title =Le XIXe siècle |publisher =Kraainem |language =francuski |accessdate =02.08.2022. |archive-url =https://web.archive.org/web/20220803074141/https://www.kraainem.be/fr/product/243/le-xixe-siecle |archive-date =2022-08-03 |url-status =dead}}</ref> Nakon tog počinje [[urbanizacija]] i porast broja stanovnika, od 2.800 [[1940]]. na 3.254 [[1945]]. - 5.190 [[1954]]. do 11.050 [[1967]].<ref name=histori>{{cite web |url =https://www.kraainem.be/fr/product/245/lurbanisation-de-la-commune |title =L'urbanisation de la commune |publisher =Kraainem |language =francuski |accessdate =02.08.2022. |archive-url =https://web.archive.org/web/20220803074142/https://www.kraainem.be/fr/product/245/lurbanisation-de-la-commune |archive-date =2022-08-03 |url-status =dead}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Kraainem}} *[https://www.kraainem.be/ ''Kraainem'' (Službene stranice općine)] {{nl icon}} [[Kategorija:Općine Belgije]] [[Kategorija:Flandrija]] ik921imx3so28ijtv0dl76emtwg51o9 2 4676787 42716237 42716222 2026-11-04T12:29:43Z Zavičajac 76707 42716237 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Park prirode "Palić" | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:ПКИЦ Палић, детаљ 15.jpg | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Vojvodina | najbliži_grad = [[Subotica]], {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 7.12 | oznaka = Vrsta: Park prirode<br/>Značaj: III kategorija<br/>Režim zaštite I (5 ha, 0,7 %), II (216,24 ha, 30,4%) i III (491,12 ha, 68,9%) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2013.<ref name="PALIĆ">{{Cite web |url= https://www.palic-ludas.rs/documents/pages/100_odluka_o_zastiti_pp_palic_iz_2013.pdf |title= Palić - Odluka o proglašenju zaštićenog područja |work= Službeni list Grada Subotice br. 15/13 i 17/13-ispravka |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Javno preduzeće «Palić-Ludaš» Palić | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Park prirode Palić''' je naziv [[Zaštićenog područja]] na teritoriji Grada Subotice, Srbija. == Opis == Park prirode «Palić» se proglašava za zaštićeno područje III kategorije sa ciljem: 1. očuvanja Velikog Parka, njegove funkcije u očuvanju biološke raznovrstnosti, očuvanja jedinstvenosti njegove vrtne arhitekture, bogatstva vrstama šumskih staništa, od kojih se po značaju izdvajaju vrste mezofilnih hrastovih šuma peščare; 2. očuvanja strukture i sastava zelenila u funkciji obezbeđenja povoljne ekoklime banjskog prostora, kao i očuvanja posebnih elemenata zelenila među kojima su hrastovi sa preko 250 godina starim stablima lužnjaka (Quercus robur) i zelenila Zoološkog vrta sa preko 250 vrsta drveća i žbunja, uključujući i ostatke iskonske vegetacije; 3. zaštite i unapređenja staništa za odmaranje i zimovanje vodenih ptica na istočnom evropskom migracionom putu, zaštite staništa strogo zaštićenih vrsta ptica od kojih se po ugroženosti izdvajaju mali vranac (Phalacrocorax pygmeus) i patka njorka (Aythia nyorca), zaštite i unapređenja staništa za gnežđenje crnoglavog galeba (Larus melanocephalus) i staništa za gnežđenje zaštićenih vrsta u ostatku zabarene šume jasena na severozapadnom delu Palićkog jezera, u kojima se gnezde obična travarka (Saxicola rubetra), žuti voljić (Hipolais icterina), vuga (Oriolus oriolus) i zelena žuna (Picus viridis); 4. unapređenja stanja ekoloških koridora, zaštite jezera i ostataka vlažnih staništa uz obalu koji omogućuju opstanak brojnim zaštićenim i strogo zaštićenim vrstama vodozemaca, gmizavaca i sisara, kao i zaštite ekološkog kompleska koji ima ključnu ulogu u opstanku metapopulacije vidre (Lutra lutra) u slivu Kireša; 5. održavanja i revitalizacije tršćaka i drugih staništa zaštićenih vrsta, odnosno značajnih stanišnih tipova; 6. formiranja multifunkcionalnog priobalnog tampon-pojasa u zaštitnoj zoni, u skladu sa interesima očuvanja biodiverziteta područja i poboljšanja kvaliteta vode jezera == Zaštićeno područje == Odlukom objavljenom u Službenom listu Grada Subotice br. 15/13 Palić je proglašena [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro lokalnog značaja i svrstan je u I kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Park prirode]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji, ne postoji kategorija - park prirode, pa ga [[WDPA]] svrstava u neku od postojećih kategorija, u ovom slučaju kategoriju V - [[Zaštićeni krajolik|Predio izuzetnih odlika]].<ref name="wdpapppalić">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16393?site_pid=16393 |title= Palić (ID 16393) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> === Površina i režim zaštite === Ukupna površina Parka prirode «Palić» iznosi 712,36 ha, od čega je 702,8 ha (98,66 %) u javnoj svojini, 6,8 ha (0,96 %) u privatnoj svojini i 2,7 ha (0,38 %) u crkvenoj svojini. Na području Parka prirode «Palić» utvrđuju se režimi zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena, ukupne površine 5 ha, odnosno 0,7 % područja, obuhvata «Ptičja ostrva» - veštačka ostrva od nagomilanog mulja duž sredine Drugog sektora jezera Palić. Režim zaštite II stepena, ukupne površine 216,24 ha, odnosno 30,4 % područja, obuhvata sledeće lokalitete: Drugi i Treći sektor jezera Palić, Malo pojilo, slatinu uz zapadnu obalu Četvrtog sektora, zabarenu depresiju kod kanala Tapše, Veliki park – jugozapad, Veliki park – severozapad i Krvavo jezero. Režim zaštite III stepena, površine 491,12 ha, odnosno 68,9 % područja, obuhvata preostali deo == Galerija == <gallery> File:01 - Crkva Svete Trojice - Rudno.jpg|Crkva svete Trojice File:Crkva Svetog Nikole Rudno Golija.jpg </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Palić}} [[Kategorija:Planine u Srbiji] [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji] [[Kategorija:Subotica] 0yshg790drvluz65x46nnno67qg0hk2 42716258 42716237 2026-11-04T13:12:39Z Zavičajac 76707 42716258 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Park prirode "Palić" | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:ПКИЦ Палић, детаљ 15.jpg | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Vojvodina | najbliži_grad = [[Subotica]], {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 7.12 | oznaka = Vrsta: Park prirode<br/>Značaj: III kategorija<br/>Režim zaštite I (5 ha, 0,7 %), II (216,24 ha, 30,4%) i III (491,12 ha, 68,9%) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2013.<ref name="PALIĆ">{{Cite web |url= https://www.palic-ludas.rs/documents/pages/100_odluka_o_zastiti_pp_palic_iz_2013.pdf |title= Palić - Odluka o proglašenju zaštićenog područja |work= Službeni list Grada Subotice br. 15/13 i 17/13-ispravka |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Javno preduzeće «Palić-Ludaš» Palić | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Park prirode Palić''' je naziv [[Zaštićenog područja]] na teritoriji Grada Subotice, Srbija. == Odlike == Osnovne prirodne vrijrdnosti: * Veliki Park i njegova jedinstvena vrtne arhitekture, sa staništem hrastovih šuma peščare; * hrastovi sa preko 250 godina starim stablima lužnjaka (''Quercus robur'') * zelenila Zoološkog vrta sa preko 250 vrsta drveća i žbunja, uključujući i ostatke iskonske vegetacije; * stanište za odmaranje i zimovanje vodenih ptica na istočnom evropskom migracionom putu, * staništa strogo zaštićenih vrsta ptica od kojih se po ugroženosti izdvajaju mali vranac (''Phalacrocorax pygmeus'') i [[patka njorka]] (''Aythia nyorca''), zaštite i unapređenja staništa za gnežđenje crnoglavog galeba (Larus melanocephalus) i staništa za gnežđenje zaštićenih vrsta u ostatku zabarene šume jasena na severozapadnom delu Palićkog jezera, u kojima se gnezde obična travarka (Saxicola rubetra), žuti voljić (Hipolais icterina), vuga (Oriolus oriolus) i zelena žuna (Picus viridis); * unapređenja stanja ekoloških koridora, zaštite jezera i ostataka vlažnih staništa uz obalu koji omogućuju opstanak brojnim zaštićenim i strogo zaštićenim vrstama vodozemaca, gmizavaca i sisara, kao i zaštite ekološkog kompleska koji ima ključnu ulogu u opstanku * metapopulacije vidre (Lutra lutra) u slivu Kireša; * tršćaka i druga staništa zaštićenih vrsta, odnosno značajnih stanišnih tipova; * priobalnog tampon-pojasa u zaštitnoj zoni, u skladu sa interesima očuvanja biodiverziteta područja i poboljšanja kvaliteta vode jezera == Zaštićeno područje == Odlukom objavljenom u Službenom listu Grada Subotice br. 15/13 Palić je proglašena [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro lokalnog značaja i svrstan je u I kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Park prirode]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji, ne postoji kategorija - park prirode, pa ga [[WDPA]] svrstava u neku od postojećih kategorija, u ovom slučaju kategoriju V - [[Zaštićeni krajolik|Predio izuzetnih odlika]].<ref name="wdpapppalić">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16393?site_pid=16393 |title= Palić (ID 16393) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> === Površina i režim zaštite === Ukupna površina Parka prirode «Palić» iznosi 712,36 ha, od čega je 702,8 ha (98,66 %) u javnoj svojini, 6,8 ha (0,96 %) u privatnoj svojini i 2,7 ha (0,38 %) u crkvenoj svojini. Na području Parka prirode «Palić» utvrđuju se režimi zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena, ukupne površine 5 ha, odnosno 0,7 % područja, obuhvata «Ptičja ostrva» - veštačka ostrva od nagomilanog mulja duž sredine Drugog sektora jezera Palić. Režim zaštite II stepena, ukupne površine 216,24 ha, odnosno 30,4 % područja, obuhvata sledeće lokalitete: Drugi i Treći sektor jezera Palić, Malo pojilo, slatinu uz zapadnu obalu Četvrtog sektora, zabarenu depresiju kod kanala Tapše, Veliki park – jugozapad, Veliki park – severozapad i Krvavo jezero. Režim zaštite III stepena, površine 491,12 ha, odnosno 68,9 % područja, obuhvata preostali deo == Galerija == <gallery> File:25. 2025 May 28 Palic (10) Laslovarga.jpg File:25. 2025 May 28 Palic (12) Laslovarga.jpg File:25. 2025 May 28 Palic (16) Laslovarga.jpg File:Palić 55.jpg File:Palić 52.jpg File:Језеро Палић, парк природе код Суботице.jpg File:Палићко језеро, парк природе.jpg </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Palić}} [[Kategorija:Planine u Srbiji] [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji] [[Kategorija:Subotica] k11eq8lq5w1yev7tqpry3sl10k0z9i0 42716265 42716258 2026-11-04T14:03:16Z Zavičajac 76707 42716265 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Park prirode "Palić" | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:ПКИЦ Палић, детаљ 15.jpg | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Vojvodina | najbliži_grad = [[Subotica]], {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 7.12 | oznaka = Vrsta: Park prirode<br/>Značaj: III kategorija<br/>Režim zaštite I (5 ha, 0,7 %), II (216,24 ha, 30,4%) i III (491,12 ha, 68,9%) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2013.<ref name="PALIĆ">{{Cite web |url= https://www.palic-ludas.rs/documents/pages/100_odluka_o_zastiti_pp_palic_iz_2013.pdf |title= Palić - Odluka o proglašenju zaštićenog područja |work= Službeni list Grada Subotice br. 15/13 i 17/13-ispravka |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Javno preduzeće «Palić-Ludaš» Palić | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Park prirode Palić''' je naziv [[Zaštićenog područja]] na teritoriji Grada Subotice, Srbija. == Odlike == Osnovne karakteristike zaštićenog područja su: * Veliki Park i njegova jedinstvena vrtna arhitektura, sa staništem hrastovih šuma peščare; * hrastovi sa preko 250 godina starim stablima hrasta lužnjaka (''Quercus robur'') stara 250 god, * zelenila Zoološkog vrta sa preko 250 vrsta drveća i žbunja, uključujući i ostatke iskonske vegetacije; * stanište strogo zaštićenih vrsta ptica od kojih se po ugroženosti izdvajaju [[mali vranac]] (''Phalacrocorax pygmeus'') i [[patka njorka]] (''Aythia nyorca''), zatim crnoglavi galeb (''Larus melanocephalus''), obična travarka (Saxicola rubetra), žuti voljić (Hipolais icterina), vuga (''Oriolus oriolus'') i zelena žuna (''Picus viridis''), * stanište za odmaranje i zimovanje vodenih ptica na istočnom evropskom migracionom putu, * stanište brojnim zaštićenim i strogo zaštićenim vrstama vodozemaca, gmizavaca i sisara, među kojima je vidra (Lutra lutra) u slivu Kireša * tršćaci i druga staništa zaštićenih vrsta, odnosno značajnih stanišnih tipova; Jezero Palić je četverosektorsko jezero površine 4,6 km², prosječne dubine 2 m, na sjeveru Bačke, nastalo prije otprilike 10.000 godina. Podijeljena je na 4 sektora nasipima. Najveći je četvrti sektor na sjeveru; međutim, uglavnom je turistička destinacija, s povremenim zanimljivim pticama koje se uglavnom nalaze zimi. Za promatranje ptica u drugim godišnjim dobima, usredotočite se na prva tri sektora na jugu i zapadu. Tamo se mogu pronaći vodene ptice poput grbavi labud (''Cygnus olor''), divlje patke, garganeyja, euroazijske patke, feruginozne patke, velikog gnjurca, crnovratog gnjurca i malog gnjurca, kao i kormorane i galebove.<ref name="PalPtice">{{Cite web |url= https://www.birdingplaces.eu/en/birdingplaces/serbia/palic-lake-nature-park |title= Jezero Palić, park prirode |work= www.birdingplaces.eu |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> == Zaštićeno područje == Odlukom objavljenom u Službenom listu Grada Subotice br. 15/13 Palić je proglašena [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro lokalnog značaja i svrstan je u I kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Park prirode]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji, ne postoji kategorija - park prirode, pa ga [[WDPA]] svrstava u neku od postojećih kategorija, u ovom slučaju kategoriju V - [[Zaštićeni krajolik|Predio izuzetnih odlika]].<ref name="wdpapppalić">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16393?site_pid=16393 |title= Palić (ID 16393) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> === Površina i režim zaštite === Ukupna površina Parka prirode «Palić» iznosi 712,36 ha, od čega je 702,8 ha (98,66 %) u javnoj svojini, 6,8 ha (0,96 %) u privatnoj svojini i 2,7 ha (0,38 %) u crkvenoj svojini. Na području Parka prirode «Palić» utvrđuju se režimi zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena, ukupne površine 5 ha, odnosno 0,7 % područja, obuhvata «Ptičja ostrva» - veštačka ostrva od nagomilanog mulja duž sredine Drugog sektora jezera Palić. Režim zaštite II stepena, ukupne površine 216,24 ha, odnosno 30,4 % područja, obuhvata sledeće lokalitete: Drugi i Treći sektor jezera Palić, Malo pojilo, slatinu uz zapadnu obalu Četvrtog sektora, zabarenu depresiju kod kanala Tapše, Veliki park – jugozapad, Veliki park – severozapad i Krvavo jezero. Režim zaštite III stepena, površine 491,12 ha, odnosno 68,9 % područja, obuhvata preostali deo == Galerija == <gallery> File:25. 2025 May 28 Palic (10) Laslovarga.jpg File:25. 2025 May 28 Palic (12) Laslovarga.jpg File:25. 2025 May 28 Palic (16) Laslovarga.jpg File:Palić 55.jpg File:Palić 52.jpg File:Језеро Палић, парк природе код Суботице.jpg File:Палићко језеро, парк природе.jpg File:SwansCygnus olor.jpg|grbavi labud (''Cygnus olor'') </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Palić}} [[Kategorija:Planine u Srbiji] [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji] [[Kategorija:Subotica] f877r8sfzwri3bxv23trz3pqzv14vw0 42716314 42716265 2026-11-04T18:54:25Z Zavičajac 76707 42716314 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Bisht |slika = His Highness Sheikh Chassib.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02233 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/bisht-men-s-abaa-skills-and-practices-02233 |država = {{flag|Sirija}}, {{flag|UAE}}, }} '''Bisht''' je tradicionalni muški dugi ogrtač popularan u arapskom svijetu i općenito se nosi hiljadama godina. Izvorno su ga zimi nosili beduini. Riječ bisht potječe od perzijskog — ići na leđa. Danas se nosi preko obične odjeće, prebačen preko ramena, samo za posebne prilike poput rođenja, vjenčanja, sprovoda, ceremonija i festivala. Percipira se kao simbol poštovanja, zaštite, a u nekim slučajevima i društvenog statusa i vodstva. Ovaj ogrtač obično je izrađen od vune i varira u bojama od bijele, bež i krem do tamnijih nijansi smeđe, sive i crne. Stil varira ovisno o regiji, godišnjem dobu i dobu dana, a odjevni predmet izrađen je od prirodnih materijala poput vune i dlake deve ili koze. Proces izrade podrazumijeva predenje, bojanje, tkanje i krojenje. Rubovi se pažljivo ručno vezu oko izreza i do polovine odjevnog predmeta pomoću finog svilenog konca, ponekad zlatnom ili srebomom niti. Znanje i vještine potrebne za izradu, nošenje i očuvanje Bishta prenose se neformalno unutar obitelji i radionica, ali i formalno kroz škole i institute specijalizirane za umjetnost i tradicionalnu odjeću. Postoje tri glavna bisht dizajna: * Darbeyah se ručno izrađuje s pravim zari vezom i tradicionalnim uzorcima, a stil je četvrtast i opušten. * Mekasar, poznat i kao Gasbi, ima svileni vez duž ruba tkanine. * Tarkeeb znači pristajanje i dolazi s Darbeyah dizajnom sa zlatnim vezom na krojenoj bisht tkanini,<ref>[https://www.arabnews.com/fashion/traditional-modern-the-saudi-mans-bisht-429954 ARAB NEWS - Tradicionalno i moderno: Saudijski bisht - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Bisht je upisan u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Tunis]]a i [[UAE]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/bisht-men-s-abaa-skills-and-practices-02233 UNESCO: Bisht - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Jordan">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/jordan-JO |title= Nematerijalna kulturna baština u Jordanu |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bisht (clothing)}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Siriji] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima] r2at0f9yi0ff5xb87c1bspnb4hnfwdb 42716318 42716314 2026-11-04T19:11:42Z Zavičajac 76707 42716318 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Bisht |slika = His Highness Sheikh Chassib.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02233 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/bisht-men-s-abaa-skills-and-practices-02233 |država = {{flag|Sirija}}, {{flag|UAE}}, }} '''Bisht''' je tradicionalni muški dugi ogrtač popularan u arapskom svijetu i općenito se nosi hiljadama godina. Izvorno su ga zimi nosili beduini. Riječ bisht potječe od perzijskog — ići na leđa. Danas se nosi preko obične odjeće, prebačen preko ramena, samo za posebne prilike poput rođenja, vjenčanja, sprovoda, ceremonija i festivala. Percipira se kao simbol poštovanja, zaštite, a u nekim slučajevima i društvenog statusa i vodstva. Ovaj ogrtač obično je izrađen od vune i varira u bojama od bijele, bež i krem do tamnijih nijansi smeđe, sive i crne. Stil varira ovisno o regiji, godišnjem dobu i dobu dana, a odjevni predmet izrađen je od prirodnih materijala poput vune i dlake deve ili koze. Proces izrade podrazumijeva predenje, bojanje, tkanje i krojenje. Rubovi se pažljivo ručno vezu oko izreza i do polovine odjevnog predmeta pomoću finog svilenog konca, ponekad zlatnom ili srebomom niti. Znanje i vještine potrebne za izradu, nošenje i očuvanje Bishta prenose se neformalno unutar obitelji i radionica, ali i formalno kroz škole i institute specijalizirane za umjetnost i tradicionalnu odjeću. Postoje tri glavna bisht dizajna: * Darbeyah se ručno izrađuje s pravim zari vezom i tradicionalnim uzorcima, a stil je četvrtast i opušten. * Mekasar, poznat i kao Gasbi, ima svileni vez duž ruba tkanine. * Tarkeeb znači pristajanje i dolazi s Darbeyah dizajnom sa zlatnim vezom na krojenoj bisht tkanini,<ref>[https://www.arabnews.com/fashion/traditional-modern-the-saudi-mans-bisht-429954 ARAB NEWS - Tradicionalno i moderno: Saudijski bisht - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Bisht je upisan u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Tunis]]a i [[UAE]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/bisht-men-s-abaa-skills-and-practices-02233 UNESCO: Bisht - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Jordan">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/jordan-JO |title= Nematerijalna kulturna baština u Jordanu |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bisht (clothing)}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Bahreinu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Iraku] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Jordanu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Omanu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Siriji] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima] 3bwowd1opr66w7j0pytzijv4q5idrvk 42716323 42716318 2026-11-04T19:53:49Z Zavičajac 76707 42716323 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Al Sadu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene koristeći tlo na razboju. Tkalci koriste prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci pronađeni u tkanju Al Sadua odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja; Što je pređa finija, to je struktura i uzorak dizajna izraženiji i delikatniji. S vremenom je tekstil postao manje funkcionalan predmet, a više simbol zajedničke tradicije i kulture. Glavne nositeljice Al Sadua su starije beduinske žene koje su majstorice tkalja. Igraju ključnu ulogu u prenošenju povezanih vještina drugima, najčešće unutar svojih kućanstava. Udruge i obrazovne organizacije također igraju važnu ulogu u prenošenju vještina i znanja kroz tečajeve, radionice i izložbe. Kao vitalna kulturna, ekonomska i društvena praksa, Al Sadu odražava zajedničku baštinu i važnost ženskih uloga u beduinskom društvu. Al Sadu, ili jednostavno Sadu, opisuje specifičnu tehniku tkanja u geometrijske oblike koje su ručno tkali beduini. Sadu kuću u Kuvajtu osnovalo je Društvo Al Sadu 1980. godine radi očuvanja interesa beduina i Sadu tkanja. Ovaj tradicionalni oblik beduinskog tkanja izrađuje se na tlu koji se može pronaći u domovima ljudi. To je način izgradnje domova koji se zove Bait al shaar, što se prevodi kao kuća napravljena od kose, kao u šatorima. Također proizvodi dodatke za deve za nošenje predmeta i pojaseve za beduine kroz njihovu povijest. Ovo je bilo posebno namijenjeno beduinskim ženama dok stvaraju nove ideje i dizajne. <ref>[https://www.arabnews.com/fashion/traditional-modern-the-saudi-mans-bisht-429954 ARAB NEWS - Tradicionalno i moderno: Saudijski bisht - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katara]]a i [[Kuvajta]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] 1jsgcwxm4cffpppzitpbs57sjxc6y9z 42716324 42716323 2026-11-04T19:56:11Z Zavičajac 76707 42716324 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Al Sadu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene koristeći tlo na razboju. Tkalci koriste prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci pronađeni u tkanju Al Sadua odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja; Što je pređa finija, to je struktura i uzorak dizajna izraženiji i delikatniji. S vremenom je tekstil postao manje funkcionalan predmet, a više simbol zajedničke tradicije i kulture. Glavne nositeljice Al Sadua su starije beduinske žene koje su majstorice tkalja. Igraju ključnu ulogu u prenošenju povezanih vještina drugima, najčešće unutar svojih kućanstava. Udruge i obrazovne organizacije također igraju važnu ulogu u prenošenju vještina i znanja kroz tečajeve, radionice i izložbe. Kao vitalna kulturna, ekonomska i društvena praksa, Al Sadu odražava zajedničku baštinu i važnost ženskih uloga u beduinskom društvu. Al Sadu, ili jednostavno Sadu, opisuje specifičnu tehniku tkanja u geometrijske oblike koje su ručno tkali beduini. Sadu kuću u Kuvajtu osnovalo je Društvo Al Sadu 1980. godine radi očuvanja interesa beduina i Sadu tkanja. Ovaj tradicionalni oblik beduinskog tkanja izrađuje se na tlu koji se može pronaći u domovima ljudi. To je način izgradnje domova koji se zove Bait al shaar, što se prevodi kao kuća napravljena od kose, kao u šatorima. Također proizvodi dodatke za deve za nošenje predmeta i pojaseve za beduine kroz njihovu povijest. Ovo je bilo posebno namijenjeno beduinskim ženama dok stvaraju nove ideje i dizajne. <ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] 7usnkk2ntpeobka7z5ig33zm4vivyth 42716325 42716324 2026-11-04T20:00:36Z Zavičajac 76707 42716325 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Al Sadu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene koristeći tlo na razboju. Tkalci koriste prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci pronađeni u tkanju Al Sadua odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja; Što je pređa finija, to je struktura i uzorak dizajna izraženiji i delikatniji. == Materijal == Materijali korišteni u Al sadu dolazili su izravno iz beduinskog okruženja. Tradicionalni tkalci uglavnom su radili s ovčjom vunom, kozjom i devom dlakom, koje su bile cijenjene zbog svoje čvrstoće i prikladnosti za pustinjsku upotrebu. Ta vlakna mogla su se ručno prediti i tkati u tekstile koji su bili i izdržljivi i prilagodljivi. Prije širenja sintetičkih boja, boje su se uzimale iz prirodnih izvora. Beduinski tkalci koristili su materijale poput ljuski nara, ljuski luka, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople, zemljane nijanse. Te boje dale su Al saduu prepoznatljivu vizualnu dubinu, a proces su ostale usko povezane s prirodnim svijetom oko njega. Odabir materijala bio je važan i na praktičnoj i na kulturnoj razini. Kozja i deva su bile posebno korisne u oštrim klimatskim uvjetima, dok je vuna dodavala mekoću i toplinu. Gotov tekstil nikada nije bio nasumičan. Njegova vlakna, tekstura i boja zajedno su odgovarali potrebama nomadskog života. Priča o Al saduu započinje u životu beduina, gdje su tkane tkanine bile ključne za svakodnevno preživljavanje. U pustinjama Arapskog poluotoka zajednice su trebale čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizualno upečatljiva. U Saudijskoj Arabiji, povijest sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. Svaki tkani komad imao je svoju svrhu, ali je također nosio vizualni jezik ljudi koji su ga izrađivali. S vremenom je Al sadu postao više od domaćeg zanata. Postao je zapis samog beduinskog života. Tkanje je odražavalo kretanje po otvorenom prostoru, prilagodbu klimatskim uvjetima i vrijednosti društva izgrađenog na otpornosti, gostoljubivosti i suradnji. Danas ta povijest još uvijek živi u svakom pojasu boje i svakom ponovljenom geometrijskom obliku. Važnost Al sadua u arapskom društvu daleko nadilazi ukrašavanje. To je kulturni izraz ukorijenjen u identitetu, sjećanju i zajedničkom životu. Za beduinske zajednice, tekstil nije bio samo kućanski predmet. Bili su dio prostora gdje su se okupljale obitelji, dočekivale goste i označavale ritmove svakodnevnog života. Tkani panel ili jastuk za šator nije se smatrao zasebnim umjetničkim objektom. Pripadala je životnom okruženju pustinjske kuće. Kroz boju, formu i ponavljanje, Al sadu je odražavao plemenski ukus i individualnu vještinu. Davao je vidljiv karakter domaćim prostorima i pomogao definirati atmosferu beduinskog gostoprimstva. Tradicija je također nosila snažno društveno značenje. Tkačke radionice često su okupljale žene u zajedničkom prostoru rada, razmjene i poučavanja. Znanje se prenosilo s jedne generacije na drugu kroz promatranje, vježbu i razgovor. Na taj način, tkanje sadu pomoglo je očuvati ne samo zanat, već i društvenu strukturu. S vremenom je tekstil postao manje funkcionalan predmet, a više simbol zajedničke tradicije i kulture. Glavne nositeljice Al Sadua su starije beduinske žene koje su majstorice tkalja. Igraju ključnu ulogu u prenošenju povezanih vještina drugima, najčešće unutar svojih kućanstava. Udruge i obrazovne organizacije također igraju važnu ulogu u prenošenju vještina i znanja kroz tečajeve, radionice i izložbe. Kao vitalna kulturna, ekonomska i društvena praksa, Al Sadu odražava zajedničku baštinu i važnost ženskih uloga u beduinskom društvu. Al Sadu, ili jednostavno Sadu, opisuje specifičnu tehniku tkanja u geometrijske oblike koje su ručno tkali beduini. Sadu kuću u Kuvajtu osnovalo je Društvo Al Sadu 1980. godine radi očuvanja interesa beduina i Sadu tkanja. Ovaj tradicionalni oblik beduinskog tkanja izrađuje se na tlu koji se može pronaći u domovima ljudi. To je način izgradnje domova koji se zove Bait al shaar, što se prevodi kao kuća napravljena od kose, kao u šatorima. Također proizvodi dodatke za deve za nošenje predmeta i pojaseve za beduine kroz njihovu povijest. Ovo je bilo posebno namijenjeno beduinskim ženama dok stvaraju nove ideje i dizajne. <ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] obz5nbuva9abw5nuoqu3ifsm6m5turn 42716333 42716325 2026-11-04T21:44:02Z Zavičajac 76707 /* Materijal */ 42716333 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Al Sadu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene koristeći tlo na razboju. Tkalci koriste prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci pronađeni u tkanju Al Sadua odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja; Što je pređa finija, to je struktura i uzorak dizajna izraženiji i delikatniji. U arapskom svijet, istorija sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. U pustinjama Arapskog poluotoka zajednice su trebale čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizualno upečatljiva. == Materijal == Za tkanje su korišteni materijali iz beduinskog okruženja. Prvenstveno su to ovčja vuna zbog mekoće i topline, a kozja i kamilja dlaka zbog svoje čvrstoće, izdržljivosti i prikladnosti za pustinjsku upotrebu u oštrim klimatskim uslovima. Beduinski tkalci koristili su materijale poput ljuski nara, ljuski luka, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople nijanse boja. Tako pripremljen materijal odgovarao je teksturom i bojama potrebama nomadskog života.<ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] kftgvddmqn0sy0qu982hzgav138qnze 42716336 42716333 2026-11-04T22:01:34Z Zavičajac 76707 42716336 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Al Sadu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene koristeći tlo na razboju. Tkalci koriste prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci pronađeni u tkanju Al Sadua odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja; Što je pređa finija, to je struktura i uzorak dizajna izraženiji i delikatniji. U arapskom svijet, istorija sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. U pustinjama Arapskog poluotoka zajednice su trebale čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizualno upečatljiva. == Materijal == Za tkanje su korišteni materijali iz beduinskog okruženja. Prvenstveno su to ovčja vuna zbog mekoće i topline, a kozja i kamilja dlaka zbog svoje čvrstoće, izdržljivosti i prikladnosti za pustinjsku upotrebu u oštrim klimatskim uslovima. Beduinski tkalci koristili su materijale poput ljuski nara, ljuski luka, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople nijanse boja. Tako pripremljen materijal odgovarao je teksturom i bojama potrebama nomadskog života.<ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Izrada == Izrada u Sadua stila odvija se po pažljivom procesu koji sirovo vlakno pretvara u gotovu tkanu tkaninu: * Proces izrade počinje prikupljanjem sirovine. Ovčija vuna i kozja dlaka prikupljala se šišanjem, dok se devina dlaka obično skupljala nakon što bi prirodno pala, a ne šišanjem. Ovaj posao obavljali su muškarci * Žene su zatim pripremale vlakna, ukljanjajući prljavštinu i grančice, prali vlakna i sušili ih na suncu. * Vlakna su češljana alatom zvanim 'al kirdash'. To je pomoglo razdvojiti i uravnotežiti vlakna prije predenja. * Predenje se radilo s vretenom, a zatim namotavalo u klupko. * Slijedilo je bojanje. Vuna bijele ovce često se bojala bojom od pustinjskih biljki, dok su dlake deve i koze obično ostajale u svojim prirodnim bojama. * Sama tkanina izrađena je od vertikalnih i horizontalnih niti. Pređa se polagala okomito, dok su horizontalne niti prolazile kroz tkaninu kako bi se oblikovala tkanina kroz različite izbore niti i rasporede. * Ovaj proces, pomogao je stvoriti prepoznatljiv vizualni jezik Sadu stila. * Ispletene linije bile su čvrsto pritisnute kako bi tekstil ostao kompaktan, izdržljiv i ujednačen. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] 5nv6na1g2vo4ash5svpq8xkrtbtax22 42716337 42716336 2026-11-04T22:07:38Z Zavičajac 76707 42716337 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Sadu stilu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene na Arabijskom poluostrvu. Koriste se prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci u tkanju Sadu stola odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja. U arapskom svijet, istorija sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. U pustinjama Arapskog poluotoka zajednice su trebale čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizualno upečatljiva. == Materijal == Za tkanje su korišteni materijali iz beduinskog okruženja. Prvenstveno su to ovčja vuna zbog mekoće i topline, a kozja i kamilja dlaka zbog svoje čvrstoće, izdržljivosti i prikladnosti za pustinjsku upotrebu u oštrim klimatskim uslovima. Beduinski tkalci koristili su materijale poput ljuski nara, ljuski luka, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople nijanse boja. Tako pripremljen materijal odgovarao je teksturom i bojama potrebama nomadskog života.<ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Izrada == Izrada u Sadua stila odvija se po pažljivom procesu koji sirovo vlakno pretvara u gotovu tkanu tkaninu: * Proces izrade počinje prikupljanjem sirovine. Ovčija vuna i kozja dlaka prikupljala se šišanjem, dok se devina dlaka obično skupljala nakon što bi prirodno pala, a ne šišanjem. Ovaj posao obavljali su muškarci * Žene su zatim pripremale vlakna, ukljanjajući prljavštinu i grančice, prali vlakna i sušili ih na suncu. * Vlakna su češljana alatom zvanim 'al kirdash'. To je pomoglo razdvojiti i uravnotežiti vlakna prije predenja. * Predenje se radilo s vretenom, a zatim namotavalo u klupko. * Slijedilo je bojanje. Vuna bijele ovce često se bojala bojom od pustinjskih biljki, dok su dlake deve i koze obično ostajale u svojim prirodnim bojama. * Sama tkanina izrađena je od vertikalnih i horizontalnih niti. Pređa se polagala okomito, dok su horizontalne niti prolazile kroz tkaninu kako bi se oblikovala tkanina kroz različite izbore niti i rasporede. * Ovaj proces, pomogao je stvoriti prepoznatljiv vizualni jezik Sadu stila. * Ispletene linije bile su čvrsto pritisnute kako bi tekstil ostao kompaktan, izdržljiv i ujednačen. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] m94ga46t8e73bgahlizjdreupjjw9za 42716339 42716337 2026-11-04T22:12:38Z Zavičajac 76707 42716339 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Sadu stilu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene na Arabijskom poluostrvu. Koriste se prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci u tkanju Sadu stola odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja. U arapskom svijet, istorija sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. U pustinjama Arapskog poluotoka zajednice su trebale čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizualno upečatljiva. == Materijal == Za tkanje su korišteni materijali iz beduinskog okruženja. Prvenstveno su to ovčja vuna zbog mekoće i topline, a kozja i kamilja dlaka zbog svoje čvrstoće, izdržljivosti i prikladnosti za pustinjsku upotrebu u oštrim klimatskim uslovima. Beduinski tkalci koristili su materijale poput ljuski nara, ljuski luka, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople nijanse boja. Tako pripremljen materijal odgovarao je teksturom i bojama potrebama nomadskog života.<ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Izrada == Izrada u Sadua stila odvija se po pažljivom procesu koji sirovo vlakno pretvara u gotovu tkanu tkaninu: * Proces izrade počinje prikupljanjem sirovine. Ovčija vuna i kozja dlaka prikupljala se šišanjem, dok se devina dlaka obično skupljala nakon što bi prirodno pala, a ne šišanjem. Ovaj posao obavljali su muškarci * Žene su zatim pripremale vlakna, ukljanjajući prljavštinu i grančice, prali vlakna i sušili ih na suncu. * Vlakna su češljana alatom zvanim 'al kirdash'. To je pomoglo razdvojiti i uravnotežiti vlakna prije predenja. * Predenje se radilo s vretenom, a zatim namotavalo u klupko. * Slijedilo je bojanje. Vuna bijele ovce često se bojala bojom od pustinjskih biljki, dok su dlake deve i koze obično ostajale u svojim prirodnim bojama. * Sama tkanina izrađena je od vertikalnih i horizontalnih niti. Pređa se polagala okomito, dok su horizontalne niti prolazile kroz tkaninu kako bi se oblikovala tkanina kroz različite izbore niti i rasporede. * Ovaj proces, pomogao je stvoriti prepoznatljiv vizualni jezik Sadu stila. * Ispletene linije bile su čvrsto pritisnute kako bi tekstil ostao kompaktan, izdržljiv i ujednačen. Vješta tkalja imala je veliku vrijednost u beduinskom društvu. Njezin rad opremo je kuću s šatorom i nosio tragove sjećanja, plemena i ukusa. Kroz žene, povijest sadua ostala je živa ne u knjigama, već u ručnom radu, rutini i nasljeđu. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] 2u75b4fwrkto72zcdna8v1peoocd0mx 42716340 42716339 2026-11-04T22:16:43Z Zavičajac 76707 42716340 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Sadu stilu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene na Arabijskom poluostrvu. Koriste se prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci u tkanju Sadu stola odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja. U arapskom svijet, istorija sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. U pustinjama Arapskog poluotoka zajednice su trebale čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizualno upečatljiva. == Materijal == Za tkanje su korišteni materijali iz beduinskog okruženja. Prvenstveno su to ovčja vuna zbog mekoće i topline, a kozja i kamilja dlaka zbog svoje čvrstoće, izdržljivosti i prikladnosti za pustinjsku upotrebu u oštrim klimatskim uslovima. Beduinski tkalci koristili su materijale poput ljuski nara, ljuski luka, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople nijanse boja. Tako pripremljen materijal odgovarao je teksturom i bojama potrebama nomadskog života.<ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Izrada == Izrada u Sadua stila odvija se po pažljivom procesu koji sirovo vlakno pretvara u gotovu tkanu tkaninu: * Proces izrade počinje prikupljanjem sirovine. Ovčija vuna i kozja dlaka prikupljala se šišanjem, dok se devina dlaka obično skupljala nakon što bi prirodno pala, a ne šišanjem. Ovaj posao obavljali su muškarci * Žene su zatim pripremale vlakna, ukljanjajući prljavštinu i grančice, prali vlakna i sušili ih na suncu. * Vlakna su češljana alatom zvanim 'al kirdash'. To je pomoglo razdvojiti i uravnotežiti vlakna prije predenja. * Predenje se radilo s vretenom, a zatim namotavalo u klupko. * Slijedilo je bojanje. Vuna bijele ovce često se bojala bojom od pustinjskih biljki, dok su dlake deve i koze obično ostajale u svojim prirodnim bojama. * Sama tkanina izrađena je od vertikalnih i horizontalnih niti. Pređa se polagala okomito, dok su horizontalne niti prolazile kroz tkaninu kako bi se oblikovala tkanina kroz različite izbore niti i rasporede. * Ovaj proces, pomogao je stvoriti prepoznatljiv vizualni jezik Sadu stila. * Ispletene linije bile su čvrsto pritisnute kako bi tekstil ostao kompaktan, izdržljiv i ujednačen. Vješta tkalja imala je veliku vrijednost u beduinskom društvu. Njezin rad opremo je kuću s šatorom i nosio tragove sjećanja, plemena i ukusa. Kroz žene, povijest sadua ostala je živa ne u knjigama, već u ručnom radu, rutini i nasljeđu. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> Tkanje u Sadu stilu smatra se drevnim plemenskim zanatom koji umjetnički prikazuje bogatu kulturnu baštinu arapskih nomadskih naroda i instinktivni izraz prirodne ljepote. Ispleteni geometrijski i figurativni uzorci i simboli poput trokuta i dijamanata predstavljaju plemenski identitet, kao i elemente pustinje i kreativni samoizraz tkalaca. Ti se dizajni smatraju načinom pripovijedanja kulturnog značenja i društvenog identiteta. S nestankom plemenskog postojanja i padom povezanih vještina tkanja i sjećanja, potražnja za plemenskim tkaninama od deva gotovo je nestala, pa su tkanje Al Sadu i nomadsko stočarstvo, nekada ključno i vitalno, u padu ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] 7hgk5wq3wr5a29k7pxt7yeqkbjhgq88 42716342 42716340 2026-11-04T22:18:40Z Zavičajac 76707 42716342 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Sadu stilu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene na Arabijskom poluostrvu. Koriste se prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci u tkanju Sadu stola odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja. <ref name=":1">{{cite web|last1=Keireine Canavan and Ali Alnajadar|title=The association between Bedouin Al - Sadu weaving and the camel|url=https://www.soas.ac.uk/camelconference2011/file84330.pdf|website=School of Oriental and African Studies|accessdate=18 May 2016|archive-date=19 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141119015500/http://www.soas.ac.uk/camelconference2011/file84330.pdf|url-status=dead}}</ref U arapskom svijet, istorija sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. U pustinjama Arapskog poluotoka zajednice su trebale čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizualno upečatljiva. == Materijal == Za tkanje su korišteni materijali iz beduinskog okruženja. Prvenstveno su to ovčja vuna zbog mekoće i topline, a kozja i kamilja dlaka zbog svoje čvrstoće, izdržljivosti i prikladnosti za pustinjsku upotrebu u oštrim klimatskim uslovima. Beduinski tkalci koristili su materijale poput ljuski nara, ljuski luka, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople nijanse boja. Tako pripremljen materijal odgovarao je teksturom i bojama potrebama nomadskog života.<ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Izrada == Izrada u Sadua stila odvija se po pažljivom procesu koji sirovo vlakno pretvara u gotovu tkanu tkaninu: * Proces izrade počinje prikupljanjem sirovine. Ovčija vuna i kozja dlaka prikupljala se šišanjem, dok se devina dlaka obično skupljala nakon što bi prirodno pala, a ne šišanjem. Ovaj posao obavljali su muškarci * Žene su zatim pripremale vlakna, ukljanjajući prljavštinu i grančice, prali vlakna i sušili ih na suncu. * Vlakna su češljana alatom zvanim 'al kirdash'. To je pomoglo razdvojiti i uravnotežiti vlakna prije predenja. * Predenje se radilo s vretenom, a zatim namotavalo u klupko. * Slijedilo je bojanje. Vuna bijele ovce često se bojala bojom od pustinjskih biljki, dok su dlake deve i koze obično ostajale u svojim prirodnim bojama. * Sama tkanina izrađena je od vertikalnih i horizontalnih niti. Pređa se polagala okomito, dok su horizontalne niti prolazile kroz tkaninu kako bi se oblikovala tkanina kroz različite izbore niti i rasporede. * Ovaj proces, pomogao je stvoriti prepoznatljiv vizualni jezik Sadu stila. * Ispletene linije bile su čvrsto pritisnute kako bi tekstil ostao kompaktan, izdržljiv i ujednačen. Vješta tkalja imala je veliku vrijednost u beduinskom društvu. Njezin rad opremo je kuću s šatorom i nosio tragove sjećanja, plemena i ukusa. Kroz žene, povijest sadua ostala je živa ne u knjigama, već u ručnom radu, rutini i nasljeđu. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> Tkanje u Sadu stilu smatra se drevnim plemenskim zanatom koji umjetnički prikazuje bogatu kulturnu baštinu arapskih nomadskih naroda i instinktivni izraz prirodne ljepote. Ispleteni geometrijski i figurativni uzorci i simboli poput trokuta i dijamanata predstavljaju plemenski identitet, kao i elemente pustinje i kreativni samoizraz tkalaca. Ti se dizajni smatraju načinom pripovijedanja kulturnog značenja i društvenog identiteta. S nestankom plemenskog postojanja i padom povezanih vještina tkanja i sjećanja, potražnja za plemenskim tkaninama od deva gotovo je nestala, pa su tkanje Al Sadu i nomadsko stočarstvo, nekada ključno i vitalno, u padu ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] 0kx0auhtdjm19kyhb7cs21dbsm3t9gs 42716343 42716342 2026-11-04T22:19:43Z Zavičajac 76707 42716343 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicionalno tkanje u Sadu stilu |slika = Majlis in Sadu style.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02158 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Saudijska Arabija}} }} '''Tradicionalno tkanje u Sadu stilu''' odnosi se na tkani tekstil koji su izrađivale beduinske žene na Arabijskom poluostrvu. Koriste se prirodna vlakna pronađena u njihovoj okolini kako bi napravili čvrsto tkan, izdržljiv tekstil. Uzorci u tkanju Sadu stola odražavaju pustinjsko okruženje u njegovom jednostavnom, čistom obliku, s geometrijskim uzorcima spojenim u ritmičkom ponavljanju i simetriji. Tkalci također koriste jarke boje poput crvene i narančaste kako bi oživjeli okolinu. Ljepota svakog tkanog predmeta ovisi o kvaliteti predenja i tkanja te o stručnosti tkalja. <ref name=":1">{{cite web|last1=Keireine Canavan and Ali Alnajadar|title=The association between Bedouin Al - Sadu weaving and the camel|url=https://www.soas.ac.uk/camelconference2011/file84330.pdf|website=School of Oriental and African Studies|accessdate=18 May 2016|archive-date=19 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141119015500/http://www.soas.ac.uk/camelconference2011/file84330.pdf|url-status=dead}}</ref> U arapskom svijet, istorija sadua usko je povezana s beduinskim zajednicama u regijama poput Tabuka, Al-Jawfa, Al-Qassima i Istočne pokrajine. Zanat se razvio kao dio šire pustinjske kulture, ali je poprimio lokalne identitete kroz regionalne stilove, plemenske ukuse i naslijeđene tehnike. U pustinjama Arapskog poluotoka zajednice su trebale čvrste i prenosive materijale za šatore, podne obloge, opremu za životinje, jastuke i pohranu. Iz te potrebe proizašla je tradicija tkanja koja je bila praktična, prenosiva i vizualno upečatljiva. == Materijal == Za tkanje su korišteni materijali iz beduinskog okruženja. Prvenstveno su to ovčja vuna zbog mekoće i topline, a kozja i kamilja dlaka zbog svoje čvrstoće, izdržljivosti i prikladnosti za pustinjsku upotrebu u oštrim klimatskim uslovima. Beduinski tkalci koristili su materijale poput ljuski nara, ljuski luka, korijenja, stabljika i lokalnih biljaka kako bi stvorili tople nijanse boja. Tako pripremljen materijal odgovarao je teksturom i bojama potrebama nomadskog života.<ref>[https://www.saudicultures.com/blog/discover-al-sadu-the-art-of-traditional-arabian-weaving/ Tradicionalno tkanje u Saud stilu - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Izrada == Izrada u Sadua stila odvija se po pažljivom procesu koji sirovo vlakno pretvara u gotovu tkanu tkaninu: * Proces izrade počinje prikupljanjem sirovine. Ovčija vuna i kozja dlaka prikupljala se šišanjem, dok se devina dlaka obično skupljala nakon što bi prirodno pala, a ne šišanjem. Ovaj posao obavljali su muškarci * Žene su zatim pripremale vlakna, ukljanjajući prljavštinu i grančice, prali vlakna i sušili ih na suncu. * Vlakna su češljana alatom zvanim 'al kirdash'. To je pomoglo razdvojiti i uravnotežiti vlakna prije predenja. * Predenje se radilo s vretenom, a zatim namotavalo u klupko. * Slijedilo je bojanje. Vuna bijele ovce često se bojala bojom od pustinjskih biljki, dok su dlake deve i koze obično ostajale u svojim prirodnim bojama. * Sama tkanina izrađena je od vertikalnih i horizontalnih niti. Pređa se polagala okomito, dok su horizontalne niti prolazile kroz tkaninu kako bi se oblikovala tkanina kroz različite izbore niti i rasporede. * Ovaj proces, pomogao je stvoriti prepoznatljiv vizualni jezik Sadu stila. * Ispletene linije bile su čvrsto pritisnute kako bi tekstil ostao kompaktan, izdržljiv i ujednačen. Vješta tkalja imala je veliku vrijednost u beduinskom društvu. Njezin rad opremo je kuću s šatorom i nosio tragove sjećanja, plemena i ukusa. Kroz žene, povijest sadua ostala je živa ne u knjigama, već u ručnom radu, rutini i nasljeđu. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicionalno tkanje u Sadu stilu je upisano u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Katar]]a i [[Kuvajt]]a.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 UNESCO: Tradicionalno zkanje AL Sadua - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/saudi-arabia-SA |title= Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> Tkanje u Sadu stilu smatra se drevnim plemenskim zanatom koji umjetnički prikazuje bogatu kulturnu baštinu arapskih nomadskih naroda i instinktivni izraz prirodne ljepote. Ispleteni geometrijski i figurativni uzorci i simboli poput trokuta i dijamanata predstavljaju plemenski identitet, kao i elemente pustinje i kreativni samoizraz tkalaca. Ti se dizajni smatraju načinom pripovijedanja kulturnog značenja i društvenog identiteta. S nestankom plemenskog postojanja i padom povezanih vještina tkanja i sjećanja, potražnja za plemenskim tkaninama od deva gotovo je nestala, pa su tkanje Al Sadu i nomadsko stočarstvo, nekada ključno i vitalno, u padu ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al Sadu}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji] r5hn1uqj0vqihxi450sglaakvxpggkc 0 4686859 42716307 42406995 2026-11-04T18:16:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716307 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = 松下 幸之助 | slika = Formal Portrait of Kōnosuke Matsushita in 1929.jpg | širina_slike = 220px | opis = Matsushita in 1929 | ime_po_rođenju = Kōnosuke Matsushita | datum_rođenja = {{Birth date and age|1894|11|27|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Wakayama]], [[Japan]] | datum_smrti = {{Death date and age|1989|4|27|1894|11|27|df=y}} | mjesto_smrti = [[Moriguchi]], [[Japan]] | prebivalište = | zanimanje = biznismen, industrijalac | roditelji = }} {{Nihongo|'''Kōnosuke Matsushita'''|松下 幸之助|Matsushita Kōnosuke|extra=[[Wakayama]], [[27. studenog]] [[1894.]] – [[Moriguchi]], [[27. travnja]] [[1989.]]}}, japanski industrijalac koji je osnovao [[Panasonic]], najveću [[japansku]] potrošačku [[elektroniku]] tvrtku. Matsushita se u Japanu naziva "Bog menadžmenta".<ref>{{cite news|title=The "God of Management" Explained How to Practice the Spirit of Capitalism|url=http://eng.the-liberty.com/2015/5649/|accessdate=24 September 2021|work=The Liberty|date=3 February 2005}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kotter |first=John P. |url=https://www.worldcat.org/oclc/35620432 |title=Matsushita Leadership : lessons from the 20th century's most remarkable entrepreneur |date=1997 |publisher=Free Press |isbn=0-684-83460-X |location=New York |oclc=35620432}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/884755550 |title=Matsushita konosuke keiei no kamisama to yobareta otoko. |date=May 2014 |publisher=Pieichipikenkyujo |others=Yasutoshi Kita, 康利 北 |isbn=978-4-569-76176-3 |oclc=884755550}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/1035905608 |title=Matsushita kōnosuke ni manabu jinseiron = Peace and happiness through prosperity : Keiei no kamisama ga kataru jinsei tenmei uchū |date=2008 |publisher=PHP Kenkyūjo |others=Fumihiko Iida, 史彦 飯田 |isbn=978-4569704821 |location=Tōkyō |oclc=1035905608}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zhou |first=Lixia |url=https://www.worldcat.org/oclc/1152281546 |title=Konosuke Matsushita, the God of Management |date=2017 |isbn=978-7-5451-4195-5 |location=[Place of publication not identified] |oclc=1152281546}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} *[https://www.php.co.jp/en/ PHP INTERFACE] – PHP Institute, Inc's Official Website *[https://konosuke-matsushita.com/ Konosuke Matsushita.com], – Konosuke Matsushita Official Website by PHP Institute, Inc. *[https://web.archive.org/web/20211021204705/https://matsushita-library.jp/en/ Matsushita Memorial Library] – Located in PHP Institute, Inc.'s building in Kyoto, Japan. *[https://www.panasonic.com/global/corporate/history/konosuke-matsushita.html The Founder, Konosuke Matsushita] by Panasonic *[https://www.panasonic.com/global/corporate/history/panasonic-museum/konosuke-matsushita-museum.html Panasonic Museum – Konosuke Matsushita Museum] *[https://www.mskj.or.jp/en/ The Matsushita Institute of Government and Management] {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|894|1989|Matsushita, Kōnosuke}} [[Kategorija:Japanski poslovni ljudi]] rzziu5taf08d6oxtg3x0g7zza90bg0z 0 4693249 42716389 42538071 2026-11-05T04:55:09Z ~2026-58780-31 408547 42716389 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | didaskalija=JOVAN STOJANOVIĆ | slika = | opis_slike= Jovan Stojanović | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1923|3|7}} | mesto_rođenja =[[Sotonići]], kod [[Bar (Crna Gora)|Bara]] | država_rođenja =[[Kraljevina SHS]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1943|9|28|1923|3|7}} | mesto_smrti =[[Budanj]], kod [[Foča|Foče]] | država_smrti =[[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] | profesija=zemljoradnik | KPJ=[[1942]]. | rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] | narodni heroj=[[21. decembar|21. decembra]] [[1951]]. }} '''Jovan Stojanović''' ([[Sotonići]], kod [[Bar (Crna Gora)|Bara]], [[7. mart]] [[1923]] – [[Mateševo]], kod [[Kolašin]]a, [[28. septembar]] [[1943]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[7. mart]]a [[1923]]. godine u [[Sotonići]]ma kod [[Bar (Crna Gora)|Bara]]. Poticao je iz zemljoradničke porodice i posle završetka osnovne škole je živeo u svom selu i bavio se zemljoradnjom. Kad je jula [[1941]]. godine izbio [[Trinaestojulski ustanak]] u Crnoj Gori, Jovan je stupio u Crmničku ustaničku četu. Posle italijanske ofanzive i sloma ustanka, nije otišao kući već je stupio u Partizanski bataljon „[[Jovan Tomašević]]“. Od juna [[1942]]. godine bio je borac Treće čete Prvog bataljona [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske crnogorske udarne brigade]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Iako je bio jedan od najmlađih boraca, Jovan se isticao hrabrošću u borbama. Još u toku Trinaestojulskog ustanka je zarobio puškomitraljez, od koga se nije odvajao sve do pogibije. Sa Četvrtom crnogorskom brigadom, je učestvovao u mnogim borbama u Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori, a posebno se istakao u toku [[Bitka za Kupres (1942)|napada na Kupres]], avgusta 1942. godine. Tada je u toku borbi u samom gradu, upao u jednu kuću, u kojoj su bile utvrđene ustaše, likvidirao ih i potom iz te kuće štitio odstupnicu borcima svoga bataljona. U [[Borbe za Livno 1942.|borbama za Livno]], decembra 1942. godine, privukao se ustaškom položaju, upao među [[Ustaška vojnica|ustaše]] i iskoristivši njihovo iznenađenje, likvidirao posadu. Kao istaknuti borac, u toku 1942. godine je bio primljen u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ).{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} U noći između [[14. februar|14.]] i [[15. februar]]a [[1943]]. godine brigada je išla ka železničkoj stanici u [[Gornja Drežnica|Gornjoj Drežnici]], kod [[Mostar]]a. Borci su uspeli da se probiju uz same zidine italijanskih bunkera i potom uzanim puteljkom produže put uz Neretvu. Kada su se približili železničkoj stanici opazili su italijanske vojnike iz divizije „Murđe“. Borci su tada zauzeli položaj iza kamenjara, između [[Neretva|Neretve]] i železničke stanice, a znak za početak napada bio je rafal iz Jovanovog puškomitraljeza. Posle Jovanovog rafala, Italijani su bili iznenađeni i počeli su da beže. Tada je usledio partizanski juriš i kada se činilo da je železnička stanica zauzeta, iz pravca Jablanice je naišao italijanski oklopni voz, iz koga je osuta paljba na partizane. Voz je na brzinu pokupio deo italijanskih boraca i vratio se ka [[Jablanica (grad)|Jablanici]]. Partizani su tada morali da pređu uzanim visećim mostom preko Neretve na drugu obalu, gde su se nalazili utvrđeni Italijani. Prvi određeni za prelazak mosta, bili su puškomitraljezci, čiji je zadatak bio da tuku Italijane, dok se ostali borci prebacuju preko mosta. Među prvima koji su prešli most bio je Jovan.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Sutradan po prelasku Neretve, borci Jovanove čete su došli do jedne karaule, koju su još ranije izgradili Austrijanci. U njoj se nalazila dobroutvrđena italijanska posada, pa su borci morali da sačekaju noć, da bih mogli da joj se privuku. Tokom čitave noći, bombaši su neuspešno napadali karaulu, koja je bila dobro utvrđena. Pred zoru, na položaj je došao kurir Štaba bataljona i preneo naređenje, da se Treća četa povuče i da je na tom položaju zameni Druga četa. Jovan se tada prvi pobunio i rekao da se neće povući dok ne osvoje karaulu. Ostali borci su prihvatili Jovanov predlog i krenuli u ponovno osvajanje karaule. Praćeni Jovanovom vatrom iz puškomitraljeza, pojedini borci su uspeli da se približe karauli da se popnu na njen krov, odakle su bacali bombe. Ubrzo potom, Italijanska posada od oko 40 vojnika se predala.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Krajem septembra 1943. godine, Četvrta crnogorska brigada se našla u Crnoj Gori i vodila je borbu sa [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnicima]] na zapadnim visovima [[Sinjajevina|Sinjajevine]]. Dana [[26. septembar|26. septembra]] [[1943]]. godine, partizani su u naletu odbili četnike i u sumrak izbili na prilaze [[Kolašin]]u, a potom ga oslobodili. Znajući da se četnici neće pomiriti sa gubitkom Kolašina, partizani su van grada zauzeli položaje. Jovanov Prvi bataljon, tada je bio upućen u pravcu sela Mateševa. Na putu ka ovom selu, partizansku kolonu su napali četnici sa obe strane druma. Partizani su prihvatili borbu i uspeli da sa položaja na Šljivovici odbace četnike, koji su bili pomognuti artiljerijom i bacačima. Četnici su potom krenuli u juriš i nastala je borba prsa u prsa, u kojoj je poginuo Jovan Stojanović.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[21. decembar|21. decembra]] [[1951]]. godine, proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}}{{sfn|Vojna enciklopedija|1973|}} == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == {{Portal NOB}} * {{cite encyclopedia |year=1973|title = ''[[Vojna enciklopedija]]''|encyclopedia= |publisher= |location= Beograd|id=}} * {{cite encyclopedia |year=1975|title = ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} {{Narodni heroji-Crnogorsko primorje}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Stojanović, Jovan}} [[Kategorija:Rođeni 1923.]] [[Kategorija:Umrli 1943.]] [[Kategorija:Biografije, Bar]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Četvrte proleterske brigade]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] hlmnp4nvgaktynzwzvblxj15yh1yp0d 0 4701302 42716390 42316826 2026-11-05T04:57:11Z ~2026-58780-31 408547 42716390 wikitext text/x-wiki [[File:Kosta Nađ i Idriz Maslo snimljeni dan uoči Idrizove pogibije u Maslovarama.jpg|thumb|Kosta Nađ i Idriz Maslo snimljeni dan uoči Idrizove pogibije u Maslovarama]] '''Idriz Maslo''' bio je istaknuti banjalučki komunist i politički komesar Maslovarske čete [[Četvrti krajiški partizanski odred|Četvrtog krajiškog odreda]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Bio je poznat po svojoj predanosti ustanku i partizanskoj borbi. Ubijen je noćnom [[Četnički pučevi u Bosni|četničkom puču]] unutar odreda. == Biografija == === Ustanak === Idriz Maslo je kao komesar Maslovarske čete pokazivao veliko povjerenje u svog komandira, [[Luka Radetić|Luku Radetića]], kojeg je smatrao jednim od najhrabrijih boraca s [[Čemernica (planina)|Čemernice]]. Maslo je posebno cijenio Radetićevo junaštvo prilikom [[Napad na Kotor Varoš|napada na Kotor Varoš]], kada je Radetić uspio prodreti u neprijateljski raspored, uništivši bunkere i likvidiravši ustaške snage.<ref name="Nađ">[https://znaci.org/00001/219.htm Kosta Nađ: 1942. (poglavlje Kriza)]</ref> U februaru [[1942]]. godine, Luka Radetić je preuzeo komandu nad Maslovarskom četom nakon pogibije Milana Bubića, prethodnog komandira čete, tokom napada na Kotor Varoš.<ref name="Nađ"/> === Četnički pučevi u Bosni === {{main|Četnički pučevi u Bosni|Zločin u Jošavki}} U martu 1942. godine, partizanske snage su bile suočene sa četničkim zavereničkim aktivnostima, što je dovelo do serije pučeva u jedinicama [[Četvrti krajiški partizanski odred|Četvrtog krajiškog odreda]]. Maslo je odbijao vjerovati da bi izdaja mogla zahvatiti njegovu četu, iako je Luka Radetić osjećao da "nešto nije u redu" u redovima. Idriz Maslo je, uprkos upozorenjima o mogućnosti izdaje u njegovoj četi, vjerovao da njegovi borci ostaju lojalni partizanskoj borbi.<ref name="Nađ"/> 3. aprila 1942. godine, stigle su vijesti o četničkom puču i [[masakr u Jošavki|masakru u Jošavki]], gdje su četnici napali partizanske štabove i mučki ubili veći broj partizanskih boraca. U noći između 3. i 4. aprila, Maslo je razgovarao sa Radetićem i [[Kosta Nađ|Kostom Nađem]] o mogućnosti sličnog puča u Maslovarama, ali je i dalje vjerovao da je njegova četa sigurna. Nakon insistiranja saboraca gotovo je pristao da se povuče, ali je u posljednjem trenutku promijenio mišljenje, inspirisan borbenom pjesmom. Ipak, poslao je svoju suprugu na sigurno.<ref name="Nađ"/> [[Kosta Nađ]] je 4. aprila 1942. godine napustio [[Maslovare]] sa malom pratnjom, među kojom su bili Hatidža Maslo, supruga Idriza Masla, i saborac Duško Kerkez. === Puč u Maslovarama i smrt === {{main|Četnički puč u Maslovarama}} U noći 4. aprila 1942. godine, u kontekstu pojačanih zavereničkih aktivnosti četnika u regionu, Maslovarska četa se našla pod sve većim uticajem četničke propagande i subverzivnih akcija. Četnici su počeli potkopavati partizanske jedinice, kako na moralnom, tako i na vojnom planu. Te noći su se pojavili prvi znaci izdaje unutar redova. Oko ponoći, saborac Duško Kerkez je primijetio da se među borcima nešto čudno događa, kao da se planira zavjera. Maslo je te sumnje odbacio, vjerujući da su to samo glasine pod utiskom tragedije u Jošavki.<ref name="Nađ"/> Uprkos Maslovom uvjerenju, izdaja je zahvatila njegovu četu, i 8. aprila 1942. godine četnici su izveli puč u Maslovarama. Idriz Maslo je tom prilikom ubijen zajedno sa brojnim borcima koji su ostali lojalni partizanima. Maslov saborac Luka Radetić je jedva pretekao. U objašnjenju okolnosti pod kojim je poginuo Komesar, u pismu Slavku Odiću, Radetić javlja: {{Citat| „Spavao sam i probudio sam se začula se neka galama u sobama đe vojnici spavaju. Poslao sam jednoga druga da vidi kakva je galama. On je otišo i kad je meni došo kazo mi je da su upali četnici. Ja sam skočio da vidim šta je i da izdam komandu za odbranu. Kad sam sišo u donji sprat uvatili su s moji vojnici sa onim banditima, to jest Sredom Jotanović i Anđelkom Sebića i Cenića Stankom i još dva kurira iz moje čete koji su uvatili. Mene su razoružali dok su Druga komesara ubili. Po dokazu drugova i razgovaranju između sebe da su ćeli da zarobe komesara Maslu. On je spavo i kad su ga pritisli da ga svezu on je skočijo iza sna i uvatio se za pištolj. Oni su ga ubili. Imali su zadatak da ubiju i mene, Radića Milana, Bubića Vida, Terzića Milana i vodnika Đurića Dragu. Mene su slobodili da me neće ubiti, ali ja sam sazno da će i mene ubiti i pobjego sam, što se kaže ispod noža - i ovde se nalazim u Skenderu. Izdaja je bila u četi od samih vojnika za koje se uopšte nije sumnjalo da su pokvareni elementi i kad je bio puč čete onda su se istakli. Druže komandante, ja bi vas molio, ako je moguće, da prebacite na ovaj sektor nekoliko drugova da se razoruža Maslovarska četa. A ja bi siguran bio da bi sa malom snagom razoružo nedrugove u Maslovarama. Druže komandante, to je razdor čete najviše napravio Čenić Stanko, koji je izdao bolnicu na Borjima i njega su postavili za komandira čete, te bi vas molio da prebacite nekoliko drugova da se oduzme od banditske i razbojničke izdajničke hrđe oružje. Uz drugarski pozdrav sa Smrt fašizmu - Sloboda narodu 12.IV. 1942. godine Skender Vakuf Radetić Luka".<ref>{{Cite book|author=Nevenka Petrić|year=2004|title=I zvijezde smo dosezali – III revolucionarni omladinski pokret srednje bosne 1941-1945|publisher=Futura|place=Beograd|isbn=86-83691-08-Х}}</ref>}} Maslova smrt duboko je pogodila njegove saborce, posebno [[Luka Radetić|Luku Radetića]], koji je bio emotivno slomljen nakon pokolja u Maslovarama.<ref name="Nađ"/> {{citiranje|Najteže smo preboleli zločin u Jošavki, a zatim u Maslovarima, gde je tri dana posle mog odlaska ubijen divni Idriz Maslo i gotovo cela četa prišila kokarde. Ni vesti o uspešnom pohodu Udarnog bataljona na Manjači, ni one o uspesima proletera u teslićkom kraju, nisu nas mogle smiriti. Tragediju naših drugova bilo je teško odbolovati. Luka Radetić je kao dete plakao 12. aprila, kad nam je pričao o pokolju u Maslovarama. Lepa je sedela skamenjena; činilo mi se da je ni vest o Mladenu i njenoj sestri nije toliko potresla kao saznanje da je i Maslo izrešetan mecima izdaje.<ref name="Nađ"/>|[[Kosta Nađ]]}} == Nasljeđe == Idriz Maslo je ostao upamćen kao simbol nepokolebljive borbe i lojalnosti Narodnooslobodilačkoj borbi, uprkos tragičnoj izdaji koja je zahvatila Maslovarsku četu. Njegova smrt označila je jedan od najtežih trenutaka za partizanske snage u tom regionu. == Reference == {{reflist}} == Povezano == *[[Četnički pučevi u Bosni]] [[Kategorija:Partizani]] [[Kategorija:Komunisti]] [[Kategorija:Biografije, Banja Luka]] [[Kategorija:Četnički pučevi u Bosni]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] sxzxvn87wuvfquui9ypa20qt3wf18hi 0 4701898 42716341 42407028 2026-11-04T22:17:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716341 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Layon | drugo_ime = | slika =Saint-Lambert-du-Lattay (49) Pont sur le Layon - 01.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis= | kontinenti= [[Evropa]] | regije =[[Nouvelle-Aquitaine]], [[Pays de la Loire]] | države ={{flag|Francuska}} | pokrajine =[[Deux-Sèvres]], [[Maine-et-Loire]] | gradovi =[[Chalonnes-sur-Loire]] | izvor =[[Saint-Maurice-Étusson]] | izvor_visina =117 | izvor_koord =47° 02′ 01″ N, 0° 28′ 08″ W | ušće =[[Chalonnes-sur-Loire]] | ušće_visina=13 | ušće_koord=47° 21′ 04″ N, 0° 45′ 17″ W | ušće_vrsta= | dužina =90<ref name=brit/> | pritoke=Hyrôme, Lys, Soire, Douet | protok_sred =3,98 | protok_min = | protok_maks = | sliv =[[Atlantik|Atlanski]] | površina =1,070<ref name=sliv/> | ulijeva_se_u =[[Loire|Loiru]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost= | luke = | kol_robe = | karta= | karta_širina = | karta_opis = }} '''Layon''' je [[rijeka]] na [[zapad]]u [[Francuska|Francuske]]a lijeva [[pritoka]] [[Loire]], duga 90 [[km]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.sandre.eaufrance.fr/geo/CoursEau_Carthage2017/M5--0200 |title=''le Layon'' |publisher=Sandre |language=francuski |accessdate=07.10. 2024. |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130062906/https://www.sandre.eaufrance.fr/geo/CoursEau_Carthage2017/M5--0200 |archive-date=2024-11-30 |url-status=dead}}</ref> == Hidrologija== Rijeka [[izvor|izvire]] na terenu [[općina|općine]] [[Saint-Maurice-Étusson]] u [[Deux-Sèvres|Departmanu Deux-Sèvres]]. Nakon svega 6&nbsp;km utječe u [[Maine-et-Loire|Departman Maine-et-Loire]] u kom teče daljnih 84&nbsp;km prema [[sjeveroistok]]u do [[ušće|ušća]] u Loiru kod [[grad]]a [[Chalonnes-sur-Loire]].<ref name=brit/> [[obala|Obale]] rijeke su od davnina uređene i prekrivene brojnim [[vinograd]]ima. [[Porječje]] rijeke ima [[površina|površinu]] 1,070 [[km²]], od tog se 995&nbsp;km² prostire se po [[Maine-et-Loire|Departmanu Maine-et-Loire]] a ostatak po [[Deux-Sèvres|Departmanu Deux-Sèvres]].<ref name=sliv>{{cite web |url=https://eau.maine-et-loire.fr/leau-en-anjou/cours-deau/layon |title = ''Layon'' |publisher=l'eau en Anjou |language =francuski |accessdate =07.10. 2024..}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Layon River}} * [https://mapcarta.com/es/18356486 ''Layon'' (na portalu Mapcarta)] {{es icon}} [[Kategorija:Rijeke u Francuskoj]] nf0hxhhgn1flez19oj4oa0ep5kmbajn 0 4702385 42716367 42598805 2026-11-05T03:58:55Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Urušavanje nadstrešnice Železničke stanice Novi Sad]] na [[Pad nadstrešnice Železničke stanice Novi Sad]]: Prepoznatljivost 42598805 wikitext text/x-wiki [[File:Novi Sad railway station canopy collapse.jpg|thumb|desno]] '''Urušavanje nadstrešnice Železničke stanice Novi Sad''' je nesreća koja se desila [[1. novembra]] [[2024|2024.]] u 11:52 na [[Železnička stanica Novi Sad|Železničkoj stanici Novi Sad]], kada se urušila nadstrešnica iznad glavnog ulaza. Prema izveštajima stradalo je 16 osoba, uključujući i jedno šestogodišnje dete, a 3 osobe su povređene, od kojih je jedna preminula 17 dana nakon tragedije, a druga 21. marta 2025. Od preminulih, petnaestoro su državljani [[Srbija|Srbije]], a jedan državljanin [[Severna Makedonija|Severne Makedonije]]. == Pozadina == U [[2021]]. godini otkriveni su planovi za renoviranje i proširenje stanice kao deo nastojanja Vlade Srbije za revitalizaciju i modernizaciju železnice širom zemlje da uvede brzi železnički saobraćaj u zemlji.<ref>{{Cite news|url=https://www.gradnja.rs/zeleznicka-stanica-novi-sad-brza-pruga-beograd-budimpesta/|title=Kako će izgledati železnička stanica u Novom Sadu i dokle se stiglo s radovima|date=21.12.2021|work=gradnja.rs|access-date=1.11.2024}}</ref> Planom je predviđena rekonstrukcija koloseka 1, 2, 3, 10 i 11, izgradnja nove platforme i kompletna obnova glavne zgrade sa dodatnim liftovima za invalidna lica. Rekonstrukcija železničke stanice počela je u septembru 2021. <ref>{{Cite news|url=https://www.gradnja.rs/zeleznicka-stanica-novi-sad-rekonstrukcija-dron/|title=Šta se sve radi na Železničkoj stanici kako bi Novi Sad dočekao brzi voz|last=Conić|first=Igor|date=14 February 2022|work=gradnja.rs|access-date=23 September 2023|language=Serbian}}</ref> Preduslov za renoviranje stanice bila je demontaža Mosta Boška Peroševića i rekonstrukcija [[Žeželjev most|Žeželjevog mosta]], po projektu Aleksandra Bojovića, a koji je izgradio međunarodni konzorcijum -{JV Azvi - Taddei – Horta Coslada international}- u periodu od 2012. do 2018. godine. Rekonstrukciju železničke stanice uradile su -{China Railway International}- i -{China Communications Construction Company (CCCC)}- u okviru projekta [[Pruga Budimpešta—Beograd|pruge Budimpešta—Beograd]], prve faze planirane međunarodne [[Železnička pruga Budimpešta—Beograd—Skoplje—Atina|železničke pruge Budimpešta—Beograd—Skoplje—Atina]].<ref name="Insajder" /> Rekonstruisana zgrada železničke stanice otvorena je 19. marta 2022. uz {{val|75|u=km}} pruge za brzinu do {{val|200|u=km/h}} između [[Železnička stanica Beograd centar|Beograda]] i Novog Sada.<ref>{{Cite web|url=https://www.gradnja.rs/zeleznicka-stanica-novi-sad-brzi-voz-soko/|title=Kako izgleda rekonstruisana stanica i polazak brzog voza iz Novog Sada (video)|last=Conić|first=Igor|date=2022-03-18|website=Gradnja|language=sr-RS|url-status=live|access-date=2024-11-01}}</ref> Izgradnja {{val|107.4|u=km}} duge deonice između Novog Sada i Subotice (državna granica) započeta je 7. aprila 2022. godine i trebalo bi da bude završena do kraja 2024.<ref>[http://www.sattelevizija.com/vesti/jedna_vest/pruga_od_novog_sada_do_subotice_menja_geografiju__vijadukt_kod_vrbasa_bice_dug_1_600_metara_22411123243 Pruga od Novog Sada do Subotice menja geografiju - vijadukt kod Vrbasa biće dug 1.600 metara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220826081338/http://www.sattelevizija.com/vesti/jedna_vest/pruga_od_novog_sada_do_subotice_menja_geografiju__vijadukt_kod_vrbasa_bice_dug_1_600_metara_22411123243 |date=2022-08-26 }} (The railway from Novi Sad to Subotica is changing its geography - the viaduct near Vrbas will be 1,600 meters long), 11 April 2022, SatTV.</ref> Druga rekonstrukcija zgrade železničke stanice završena je 5. jula 2024.<ref>{{Cite news|url=https://www.021.rs/story/Novi-Sad/Vesti/380711/Zavrsena-rekonstrukcija-zgrade-Zeleznicke-stanice-u-Novom-Sadu.html|title=Završena rekonstrukcija zgrade Železničke stanice u Novom Sadu|date=5 July 2024|work=021.rs|access-date=9 July 2024|language=Serbian}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.gradnja.rs/zeleznicka-stanica-novi-sad-rekonstrukcija-druga-faza/|title=Kako izgleda Železnička stanica u Novom Sadu nakon obnove|last=Gojkov|first=Stevan|date=17 July 2024|work=gradnja.rs|access-date=1 November 2024|language=Serbian}}</ref> U zgradu Železničke stanice sveukupno je uloženo 65 miliona [[Evro|evra]] za vreme obe rekonstrukcije.<ref>{{Cite web|url=https://www.raskrikavanje.rs/page.php?id=Za-provladine-medije-srusila-se-stara-nadstresnica-Zeleznicke-stanice--Prethodno-milioni-evra-ulozeni-u-rekonstrukciju-1414|title=Za provladine medije srušila se „stara nadstrešnica” Železničke stanice. Prethodno milioni evra uloženi u rekonstrukciju|last=Kosanović|first=Stefan|date=1.11.2024|website=Raskrikavanje|url-status=live|access-date=2024-11-01}}</ref> Ugovor koji je potpisan za ove radove je tajna, s obzirom de je [[Ministarstvo građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture Republike Srbije|Ministarstvo građevinarstva]] odbilo da ga obajvi pod izgovorom da kineski partneri to ne žele.<ref>{{Cite web|url=https://www.021.rs/story/Novi-Sad/Vesti/365297/FOTO-Obnova-zeleznicke-stanice-u-Novom-Sadu-tajna-Kinezi-tako-zele-a-ministarstvo-poslusno.html|title=Obnova železničke stanice u Novom Sadu tajna: Kinezi tako žele, a ministarstvo poslušno|last=Prica Kovačević|first=Dragana|date=2024-01-26|website=Portal 021|language=sr|url-status=live|access-date=2024-11-01}}</ref> Milan Pogačar, odbornik u [[Skupština grada Novog Sada|Skupštini grada Novog Sada]] i aktivista [[Pokret „Bravo“|pokreta „Bravo“]],<ref>{{Cite web|url=https://www.istinomer.rs/akter/miran-pogacar/|title=Miran Pogačar|website=Istinomer|language=sr-RS|access-date=2024-11-01}}</ref> tvrdi da su građani par nedelja pre nesreće slali upite govoreći da je zgrada napukla ali da nadležni nisu ništa uradili povodom tog pitanja.<ref>{{Cite web|url=https://n1info.rs/vesti/miran-pogacar-gradjani-su-slali-upit-i-govorili-da-je-zgrada-napukla-da-ima-ostecenja/|title=Miran Pogačar: Građani su slali upit i govorili da je zgrada napukla, da ima oštećenja|date=2024-11-01|website=N1|language=sr-RS|url-status=live|access-date=2024-11-01}}</ref> == Nesreća == Dana 1. novembra 2024, u 11.52 č, na [[Železnička stanica Novi Sad|železničkoj stanici Novi Sad]] se urušila nadstrešnica iznad glavnog ulaza. Stradalo je 16 osoba - 14 u samom padu nadstrešnice, a dvoje usled teških povreda koje su tada zadobili. == Reakcije == [[Vlada Srbije]] je povodom ove nesreće proglasila [[2. novembar]] [[2024]]. godine [[dan žalosti|danom žalosti]], dok je u Novom Sadu proglašena trodnevna žalost.<ref name="RTV" /> U [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]] je takođe proglašen dan žalosti.<ref name="Srpska info" /> Predsednik Vlade [[Mađarska|Mađarske]] [[Viktor Orban]] je uputio saučešće Srbiji i srpskom narodu zbog tragedije.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnevnik.rs/vesti/drustvo/madjarski-premijer-orban-izrazio-saucesce-povodom-tragedije-novom-sadu-nase-misli-molitve-su-uz-porodice-zrtava-2024-11-01|title=MAĐARSKI PREMIJER ORBAN IZRAZIO SAUČEŠĆE povodom tragedije u Novom Sadu: "Naše misli i molitve su uz porodice žrtava" - Dnevnik|date=2024-11-01|website=www.dnevnik.rs|language=sr-Cyrl|access-date=2024-11-01}}</ref> Predsednik Srbije [[Aleksandar Vučić]] je izjavio da traži i političku i krivičnu odgovornost<ref name="N1-Vučić" /> koja još uvek nije utvrđena. Konzorcijum kineskih firmi -{CRIC-CCCC}-, koji je izvodio radove rekonstrukcije železničke stanice, izjavio je da izražava saučešće porodicama poginulih, ali i da nadstrešnica nije bila deo rekonstrukcije, u skladu sa građevinskom dozvolom.<ref>{{Cite web |url=https://n1info.rs/biznis/kineski-konzorcijum-o-zeleznickoj-u-novom-sadu-nadstresnica-nije-bila-predmet-rekonstrukcije/ |title=Kineski konzorcijum o Železničkoj u Novom Sadu: Nadstrešnica nije bila predmet rekonstrukcije |date=1. 11. 2024. |work=[[N1]]}}</ref> Građevinski inženjer Danijel Dašić tvrdi da se nadstrešnica urušila zato što je tokom rekonstrukcije na nju dodata masovna čelična konstrukcija sa teškim staklima.<ref>{{Cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/gradjevinski-inzenjer-objasnio-kako-je-doslo-do-rusenja-nadstresnice-u-novom-sadu/ |title=Građevinski inženjer objasnio kako je došlo do rušenja nadstrešnice u Novom Sadu |date=1. 11. 2024. |work=[[Danas (novine)|Danas]]}}</ref> Evropsko javno tužilaštvo potvrdilo je za N1 da je u toku istraga o mogućoj zloupotrebi sredstava EU u vezi sa Železničkom stanicom Novi Sad.<ref>[https://n1info.rs/vesti/eu-javno-tuzilastvo-potvrdilo-u-toku-istraga-o-zloupotrebi-eu-fondova-u-slucaju-nadstresnica/ EU javno tužilaštvo potvrdilo: U toku istraga o zloupotrebi EU fondova u slučaju nadstrešnica.] (Serbian) 14 March 2025, N1</ref> == Reference == {{reference|refs= <ref name="N1-Akcija">{{cite news | first1 = Lea | last1 = Apro | first2 = Ana | last2 = Opačić | title = Akcija spasavanja još traje, građani odaju poštu: 14 stradalih u urušavanju nadstrešnice na Železničkoj stanici | work = N1 | agency = Fonet | date = 1. 11. 2024. | url = https://n1info.rs/vesti/najmanje-jedna-osoba-stradala-u-urusavanju-nadstresnice-na-zeleznickoj-stanici-u-novom-sadu/ | archive-url = https://archive.today/20241101185922/https://n1info.rs/vesti/najmanje-jedna-osoba-stradala-u-urusavanju-nadstresnice-na-zeleznickoj-stanici-u-novom-sadu/ | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="N1-Dačić">{{cite news | title = Dačić: Među stradalima u Novom Sadu i dete od šest godina | work = N1 | date = 1. 11. 2024. | url = https://n1info.rs/vesti/dacic-medju-stradalima-u-novom-sadu-i-dete-od-sest-godina/ | archive-url = https://archive.today/20241101190124/https://n1info.rs/vesti/dacic-medju-stradalima-u-novom-sadu-i-dete-od-sest-godina/ | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="N1-Vučić">{{cite news | first = S. | last = S. | title = Vučić o tragediji u Novom Sadu: Tražim i političku i krivičnu odgovornost | work = N1 | date = 1. 11. 2024. | url = https://n1info.rs/vesti/dacic-medju-stradalima-u-novom-sadu-i-dete-od-sest-godina/ | archive-url = https://archive.today/20241101193824/https://n1info.rs/vesti/vucic-o-nesreci-u-novom-sadu/ | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="RTV">{{cite news | first = Nada | last = Zelić | title = Četrnaest osoba poginulo u obrušavanju dela zgrade železničke stanice; Dačić: Završena akcija spasavanja | work = RTV | agency = Tanjug; Fonet | date = 1. 11. 2024. | url = https://www.rtv.rs/sr_ci/vojvodina/novi-sad/jedanaestoro-nastradalih-u-nesreci-na-zeleznickoj-stanici-sutra-dan-zalosti-(video)_1580999.html | archive-url = https://archive.today/20241101211006/https://www.rtv.rs/sr_ci/vojvodina/novi-sad/jedanaestoro-nastradalih-u-nesreci-na-zeleznickoj-stanici-sutra-dan-zalosti-(video)_1580999.html | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="Srpska info">{{cite web | title = „Saosjećamo sa bolom porodica stradalih” U Republici Srpskoj sutra dan žalosti povodom tragedije u Novom Sadu | work = Srpska info | agency = SRNA | date = 1. 11. 2024. | url = https://srpskainfo.com/saosjecamo-sa-bolom-porodica-stradalih-u-republici-srpskoj-sutra-dan-zalosti-povodom-tragedije-u-novom-sadu/ | archive-url = https://archive.today/20241101185535/https://srpskainfo.com/saosjecamo-sa-bolom-porodica-stradalih-u-republici-srpskoj-sutra-dan-zalosti-povodom-tragedije-u-novom-sadu/ | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="Insajder">{{cite news | first = Radoslavka | last = Žigić Despotović | title = Ko je odgovoran za to što nije rekonstruisana nadstrešnica? | work = Insajder | date = 1. 11. 2024. | url = https://insajder.net/teme/ko-je-odgovoran-sto-do-rekonstrukcije-nadstresnice-nije-doslo-video | archive-url = https://archive.today/20241101193451/https://insajder.net/teme/ko-je-odgovoran-sto-do-rekonstrukcije-nadstresnice-nije-doslo-video | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> }} [[Kategorija:Historija Novog Sada]] [[Kategorija:Istorija Vojvodine u savremenom dobu]] [[Kategorija:Katastrofe u Srbiji]] pqoj5alkzmfd9o4jeg1pucexyogp8le 42716369 42716367 2026-11-05T03:59:44Z Vipz 151311 42716369 wikitext text/x-wiki [[File:Novi Sad railway station canopy collapse.jpg|thumb|desno]] '''Pad nadstrešnice Železničke stanice Novi Sad''' je nesreća koja se desila [[1. novembra]] [[2024|2024.]] u 11:52 na [[Železnička stanica Novi Sad|Železničkoj stanici Novi Sad]], kada se urušila nadstrešnica iznad glavnog ulaza. Prema izveštajima stradalo je 16 osoba, uključujući i jedno šestogodišnje dete, a 3 osobe su povređene, od kojih je jedna preminula 17 dana nakon tragedije, a druga 21. marta 2025. Od preminulih, petnaestoro su državljani [[Srbija|Srbije]], a jedan državljanin [[Severna Makedonija|Severne Makedonije]]. == Pozadina == U [[2021]]. godini otkriveni su planovi za renoviranje i proširenje stanice kao deo nastojanja Vlade Srbije za revitalizaciju i modernizaciju železnice širom zemlje da uvede brzi železnički saobraćaj u zemlji.<ref>{{Cite news|url=https://www.gradnja.rs/zeleznicka-stanica-novi-sad-brza-pruga-beograd-budimpesta/|title=Kako će izgledati železnička stanica u Novom Sadu i dokle se stiglo s radovima|date=21.12.2021|work=gradnja.rs|access-date=1.11.2024}}</ref> Planom je predviđena rekonstrukcija koloseka 1, 2, 3, 10 i 11, izgradnja nove platforme i kompletna obnova glavne zgrade sa dodatnim liftovima za invalidna lica. Rekonstrukcija železničke stanice počela je u septembru 2021. <ref>{{Cite news|url=https://www.gradnja.rs/zeleznicka-stanica-novi-sad-rekonstrukcija-dron/|title=Šta se sve radi na Železničkoj stanici kako bi Novi Sad dočekao brzi voz|last=Conić|first=Igor|date=14 February 2022|work=gradnja.rs|access-date=23 September 2023|language=Serbian}}</ref> Preduslov za renoviranje stanice bila je demontaža Mosta Boška Peroševića i rekonstrukcija [[Žeželjev most|Žeželjevog mosta]], po projektu Aleksandra Bojovića, a koji je izgradio međunarodni konzorcijum -{JV Azvi - Taddei – Horta Coslada international}- u periodu od 2012. do 2018. godine. Rekonstrukciju železničke stanice uradile su -{China Railway International}- i -{China Communications Construction Company (CCCC)}- u okviru projekta [[Pruga Budimpešta—Beograd|pruge Budimpešta—Beograd]], prve faze planirane međunarodne [[Železnička pruga Budimpešta—Beograd—Skoplje—Atina|železničke pruge Budimpešta—Beograd—Skoplje—Atina]].<ref name="Insajder" /> Rekonstruisana zgrada železničke stanice otvorena je 19. marta 2022. uz {{val|75|u=km}} pruge za brzinu do {{val|200|u=km/h}} između [[Železnička stanica Beograd centar|Beograda]] i Novog Sada.<ref>{{Cite web|url=https://www.gradnja.rs/zeleznicka-stanica-novi-sad-brzi-voz-soko/|title=Kako izgleda rekonstruisana stanica i polazak brzog voza iz Novog Sada (video)|last=Conić|first=Igor|date=2022-03-18|website=Gradnja|language=sr-RS|url-status=live|access-date=2024-11-01}}</ref> Izgradnja {{val|107.4|u=km}} duge deonice između Novog Sada i Subotice (državna granica) započeta je 7. aprila 2022. godine i trebalo bi da bude završena do kraja 2024.<ref>[http://www.sattelevizija.com/vesti/jedna_vest/pruga_od_novog_sada_do_subotice_menja_geografiju__vijadukt_kod_vrbasa_bice_dug_1_600_metara_22411123243 Pruga od Novog Sada do Subotice menja geografiju - vijadukt kod Vrbasa biće dug 1.600 metara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220826081338/http://www.sattelevizija.com/vesti/jedna_vest/pruga_od_novog_sada_do_subotice_menja_geografiju__vijadukt_kod_vrbasa_bice_dug_1_600_metara_22411123243 |date=2022-08-26 }} (The railway from Novi Sad to Subotica is changing its geography - the viaduct near Vrbas will be 1,600 meters long), 11 April 2022, SatTV.</ref> Druga rekonstrukcija zgrade železničke stanice završena je 5. jula 2024.<ref>{{Cite news|url=https://www.021.rs/story/Novi-Sad/Vesti/380711/Zavrsena-rekonstrukcija-zgrade-Zeleznicke-stanice-u-Novom-Sadu.html|title=Završena rekonstrukcija zgrade Železničke stanice u Novom Sadu|date=5 July 2024|work=021.rs|access-date=9 July 2024|language=Serbian}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.gradnja.rs/zeleznicka-stanica-novi-sad-rekonstrukcija-druga-faza/|title=Kako izgleda Železnička stanica u Novom Sadu nakon obnove|last=Gojkov|first=Stevan|date=17 July 2024|work=gradnja.rs|access-date=1 November 2024|language=Serbian}}</ref> U zgradu Železničke stanice sveukupno je uloženo 65 miliona [[Evro|evra]] za vreme obe rekonstrukcije.<ref>{{Cite web|url=https://www.raskrikavanje.rs/page.php?id=Za-provladine-medije-srusila-se-stara-nadstresnica-Zeleznicke-stanice--Prethodno-milioni-evra-ulozeni-u-rekonstrukciju-1414|title=Za provladine medije srušila se „stara nadstrešnica” Železničke stanice. Prethodno milioni evra uloženi u rekonstrukciju|last=Kosanović|first=Stefan|date=1.11.2024|website=Raskrikavanje|url-status=live|access-date=2024-11-01}}</ref> Ugovor koji je potpisan za ove radove je tajna, s obzirom de je [[Ministarstvo građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture Republike Srbije|Ministarstvo građevinarstva]] odbilo da ga obajvi pod izgovorom da kineski partneri to ne žele.<ref>{{Cite web|url=https://www.021.rs/story/Novi-Sad/Vesti/365297/FOTO-Obnova-zeleznicke-stanice-u-Novom-Sadu-tajna-Kinezi-tako-zele-a-ministarstvo-poslusno.html|title=Obnova železničke stanice u Novom Sadu tajna: Kinezi tako žele, a ministarstvo poslušno|last=Prica Kovačević|first=Dragana|date=2024-01-26|website=Portal 021|language=sr|url-status=live|access-date=2024-11-01}}</ref> Milan Pogačar, odbornik u [[Skupština grada Novog Sada|Skupštini grada Novog Sada]] i aktivista [[Pokret „Bravo“|pokreta „Bravo“]],<ref>{{Cite web|url=https://www.istinomer.rs/akter/miran-pogacar/|title=Miran Pogačar|website=Istinomer|language=sr-RS|access-date=2024-11-01}}</ref> tvrdi da su građani par nedelja pre nesreće slali upite govoreći da je zgrada napukla ali da nadležni nisu ništa uradili povodom tog pitanja.<ref>{{Cite web|url=https://n1info.rs/vesti/miran-pogacar-gradjani-su-slali-upit-i-govorili-da-je-zgrada-napukla-da-ima-ostecenja/|title=Miran Pogačar: Građani su slali upit i govorili da je zgrada napukla, da ima oštećenja|date=2024-11-01|website=N1|language=sr-RS|url-status=live|access-date=2024-11-01}}</ref> == Nesreća == Dana 1. novembra 2024, u 11.52 č, na [[Železnička stanica Novi Sad|železničkoj stanici Novi Sad]] se urušila nadstrešnica iznad glavnog ulaza. Stradalo je 16 osoba - 14 u samom padu nadstrešnice, a dvoje usled teških povreda koje su tada zadobili. == Reakcije == [[Vlada Srbije]] je povodom ove nesreće proglasila [[2. novembar]] [[2024]]. godine [[dan žalosti|danom žalosti]], dok je u Novom Sadu proglašena trodnevna žalost.<ref name="RTV" /> U [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]] je takođe proglašen dan žalosti.<ref name="Srpska info" /> Predsednik Vlade [[Mađarska|Mađarske]] [[Viktor Orban]] je uputio saučešće Srbiji i srpskom narodu zbog tragedije.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnevnik.rs/vesti/drustvo/madjarski-premijer-orban-izrazio-saucesce-povodom-tragedije-novom-sadu-nase-misli-molitve-su-uz-porodice-zrtava-2024-11-01|title=MAĐARSKI PREMIJER ORBAN IZRAZIO SAUČEŠĆE povodom tragedije u Novom Sadu: "Naše misli i molitve su uz porodice žrtava" - Dnevnik|date=2024-11-01|website=www.dnevnik.rs|language=sr-Cyrl|access-date=2024-11-01}}</ref> Predsednik Srbije [[Aleksandar Vučić]] je izjavio da traži i političku i krivičnu odgovornost<ref name="N1-Vučić" /> koja još uvek nije utvrđena. Konzorcijum kineskih firmi -{CRIC-CCCC}-, koji je izvodio radove rekonstrukcije železničke stanice, izjavio je da izražava saučešće porodicama poginulih, ali i da nadstrešnica nije bila deo rekonstrukcije, u skladu sa građevinskom dozvolom.<ref>{{Cite web |url=https://n1info.rs/biznis/kineski-konzorcijum-o-zeleznickoj-u-novom-sadu-nadstresnica-nije-bila-predmet-rekonstrukcije/ |title=Kineski konzorcijum o Železničkoj u Novom Sadu: Nadstrešnica nije bila predmet rekonstrukcije |date=1. 11. 2024. |work=[[N1]]}}</ref> Građevinski inženjer Danijel Dašić tvrdi da se nadstrešnica urušila zato što je tokom rekonstrukcije na nju dodata masovna čelična konstrukcija sa teškim staklima.<ref>{{Cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/gradjevinski-inzenjer-objasnio-kako-je-doslo-do-rusenja-nadstresnice-u-novom-sadu/ |title=Građevinski inženjer objasnio kako je došlo do rušenja nadstrešnice u Novom Sadu |date=1. 11. 2024. |work=[[Danas (novine)|Danas]]}}</ref> Evropsko javno tužilaštvo potvrdilo je za N1 da je u toku istraga o mogućoj zloupotrebi sredstava EU u vezi sa Železničkom stanicom Novi Sad.<ref>[https://n1info.rs/vesti/eu-javno-tuzilastvo-potvrdilo-u-toku-istraga-o-zloupotrebi-eu-fondova-u-slucaju-nadstresnica/ EU javno tužilaštvo potvrdilo: U toku istraga o zloupotrebi EU fondova u slučaju nadstrešnica.] (Serbian) 14 March 2025, N1</ref> == Reference == {{reference|refs= <ref name="N1-Akcija">{{cite news | first1 = Lea | last1 = Apro | first2 = Ana | last2 = Opačić | title = Akcija spasavanja još traje, građani odaju poštu: 14 stradalih u urušavanju nadstrešnice na Železničkoj stanici | work = N1 | agency = Fonet | date = 1. 11. 2024. | url = https://n1info.rs/vesti/najmanje-jedna-osoba-stradala-u-urusavanju-nadstresnice-na-zeleznickoj-stanici-u-novom-sadu/ | archive-url = https://archive.today/20241101185922/https://n1info.rs/vesti/najmanje-jedna-osoba-stradala-u-urusavanju-nadstresnice-na-zeleznickoj-stanici-u-novom-sadu/ | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="N1-Dačić">{{cite news | title = Dačić: Među stradalima u Novom Sadu i dete od šest godina | work = N1 | date = 1. 11. 2024. | url = https://n1info.rs/vesti/dacic-medju-stradalima-u-novom-sadu-i-dete-od-sest-godina/ | archive-url = https://archive.today/20241101190124/https://n1info.rs/vesti/dacic-medju-stradalima-u-novom-sadu-i-dete-od-sest-godina/ | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="N1-Vučić">{{cite news | first = S. | last = S. | title = Vučić o tragediji u Novom Sadu: Tražim i političku i krivičnu odgovornost | work = N1 | date = 1. 11. 2024. | url = https://n1info.rs/vesti/dacic-medju-stradalima-u-novom-sadu-i-dete-od-sest-godina/ | archive-url = https://archive.today/20241101193824/https://n1info.rs/vesti/vucic-o-nesreci-u-novom-sadu/ | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="RTV">{{cite news | first = Nada | last = Zelić | title = Četrnaest osoba poginulo u obrušavanju dela zgrade železničke stanice; Dačić: Završena akcija spasavanja | work = RTV | agency = Tanjug; Fonet | date = 1. 11. 2024. | url = https://www.rtv.rs/sr_ci/vojvodina/novi-sad/jedanaestoro-nastradalih-u-nesreci-na-zeleznickoj-stanici-sutra-dan-zalosti-(video)_1580999.html | archive-url = https://archive.today/20241101211006/https://www.rtv.rs/sr_ci/vojvodina/novi-sad/jedanaestoro-nastradalih-u-nesreci-na-zeleznickoj-stanici-sutra-dan-zalosti-(video)_1580999.html | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="Srpska info">{{cite web | title = „Saosjećamo sa bolom porodica stradalih” U Republici Srpskoj sutra dan žalosti povodom tragedije u Novom Sadu | work = Srpska info | agency = SRNA | date = 1. 11. 2024. | url = https://srpskainfo.com/saosjecamo-sa-bolom-porodica-stradalih-u-republici-srpskoj-sutra-dan-zalosti-povodom-tragedije-u-novom-sadu/ | archive-url = https://archive.today/20241101185535/https://srpskainfo.com/saosjecamo-sa-bolom-porodica-stradalih-u-republici-srpskoj-sutra-dan-zalosti-povodom-tragedije-u-novom-sadu/ | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> <ref name="Insajder">{{cite news | first = Radoslavka | last = Žigić Despotović | title = Ko je odgovoran za to što nije rekonstruisana nadstrešnica? | work = Insajder | date = 1. 11. 2024. | url = https://insajder.net/teme/ko-je-odgovoran-sto-do-rekonstrukcije-nadstresnice-nije-doslo-video | archive-url = https://archive.today/20241101193451/https://insajder.net/teme/ko-je-odgovoran-sto-do-rekonstrukcije-nadstresnice-nije-doslo-video | archive-date = 1. 11. 2024. | url-status = live }}</ref> }} [[Kategorija:Historija Novog Sada]] [[Kategorija:Istorija Vojvodine u savremenom dobu]] [[Kategorija:Katastrofe u Srbiji]] iww8y13k1np1j781me1ixj424jv6tyj 0 4712401 42716284 42716146 2026-11-04T15:49:08Z Zavičajac 76707 42716284 wikitext text/x-wiki '''Lista parkova prirode u Srbiji''', prema evidenciji Zavoda za zaštitu prirode Srbije sadrži devetnaest (19) zaštićenih područja:<ref name="parkovipr">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/parkovi-prirode/?script=lat |title=Parkovi prirode u Srbiji |work=Zavod za zaštitu prirode Srbije - /www.zzps.rs/ |accessdate=9. 12. 2021 |archive-date=2021-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229151521/https://www.zzps.rs/wp/parkovi-prirode/?script=lat }}</ref> U [[WDPA]] evidenciji ne postoje zaštićena područja pod nazivom - Park prirode - pa se svrstavaju u kategoriju - V, kojom se evidentiraju - [[Zaštićeni krajolik|predeli izuzetnih odlika]]<ref name="wdpaPredeli">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=V |title= Predeli izuzetnih odlika u Srbiji |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.03.2025}}</ref> ili u Kategoriju IV, kojom se evidentiraju - [[Zaštićeno stanište]] u Srbiji.<ref name="wdpaiucn">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=IV |title= Zaštićena staništa u Srbiji |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> {| class="wikitable" !Redni<br/>broj !class="unsortable" | Foto !Naziv<br/>područja !Godina !Kategorija<br/>u WDPA<br/>evidenciji<ref name="wdpaSrbija">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/country/SRB |title= Zaštićena područja u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.03.2025}}</ref> !Površina<br/>(ha) !Opština |- |1. |[[File:Зобнатичко језеро.jpg|80px]] |[[Park prirode Panonija|Park prirode<br/>Panonija]] |1975.<ref name="panonija">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16388 |title= Kompleks PTK Panonija (ID 16388)|work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |Nedefinisana |39.73 |[[Bačka Topola]] |- |2. | |[[Grmija]] |1987. | |1.167 |[[Priština]] |- |3. | |[[Begečka jama]] |1981, 1999.<ref name="begečkajama">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/zastita-prirode/zasticena-podrucja/parkovi-prirode/item/998-pp-begecka-jama.html |title= Begečka jama - Uredba o proglašenju Parka prirode |work= Službeni glasnik RS br. 83/2021 |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |IV<ref name="begečka">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16398 |title= Park prirode Begečka jama (ID 16398) |work= WDPA - Svjetska baza podataka zaštićenih područja - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. oktobar 2026.}}</ref> |379 |[[Bački Jarak]] |- |4. |[[File:Klisura.jpg|80px]] |[[Sićevačka klisura]] |2000.<ref name="Sćevo">{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/OPSTI_PROPISI_IZ_ZIVOTNE_SREDINE/ZAKON_O_ZASTITI_ZIVOTNE_SREDINE/UREDBA_O_ZASTITI_PARKA_PRIRODE_SICEVACKA_KLISURA.pdf |title= Sićevačka klisura - Uredba o zaštiti parka prirode |work= Službeni glasnik RS br. 16/2000 |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> |V<ref name="Sićevačka">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16399?site_pid=16399 |title= Park prirode Sićevačka klisura |work= WDPA - Svjetska baza podataka zaštićenih područja- www.protectedplanet.net |accessdate= 27. oktobar 2026.}}</ref> |7.746 |[[Niš]]<br/>[[Bela Palanka]] |- |5. |[[File:Golija3.jpg|80px]] |[[Golija (Srbija)|Golija]] |2001. 2009.<ref name="Golijaplanina">{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/OPSTI_PROPISI_IZ_ZIVOTNE_SREDINE/ZAKON_O_ZASTITI_ZIVOTNE_SREDINE/UREDBA_O_ZASTITI_PARKA_PRIRODE_GOLIJA.pdf |title= Golija - Uredba o zaštiti parka prirode |work= Službeni glasnik RS br. 45/2001 i 47/2009 |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> |V<ref name="golija">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16401?site_pid=16401 |title= Park prirode Golija |work= WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 27. oktobar 2026.}}</ref> |75.183 |[[Ivanjica]], [[Kraljevo]]<br/>[[Raška]], [[Novi Pazar]]<br/>[[Sjenica]] |- |6. |[[File:Park prirode Kamaraš7.JPG|80px]] |[[Kamaraš]] |2005.<ref name="Kamaraš">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/zastita-prirode/zasticena-podrucja/parkovi-prirode/item/1013-pp-kamaras.html |title= Park prirode Kamaraš |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode |accessdate= 17. 2. 2025}}</ref> |IV |267 |[[Kanjiža]] |- |7. |[[File:ПП14 2.jpg|80px]] |[[Šargan-Mokra gora]] |2005.<ref name="šarganMokra">{{Cite web |url= https://www.parkprirodemokragora.org/index.php/en/about-us |title= O nama |work= Zvanična stranica Parka prirode Šargan-Mokra Gora |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> |V<ref name="wdpappšargan">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/145132 |title= Šargan-Mokra gora (ID 145132) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |10.813 |[[Užice]], [[Čajetina]]<br/>[[Bajina Bašta]] |- |8. |[[File:Jegrička Temerin.JPG|80px]] |[[Jegrička]] |2005.<ref name="Jegrička">{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/OPSTI_PROPISI_IZ_ZIVOTNE_SREDINE/ZAKON_O_ZASTITI_ZIVOTNE_SREDINE/UREDBA_O_ZASTITI_PARKA_PRIRODE_GOLIJA.pdf |title= Park prirode Jegrička - Pravilnik o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi |work= Službeni list AP Vojvodina br. 33/2024. |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> |V<ref name="wdpappjegrička">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/16406 |title= Jegrička (ID 16406) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |1.144 |[[Bačka Palanka]], [[Vrbas]]<br/>[[Temerin]], [[Žabalj]] |- |9. |[[File:Стара Тиса код Чуруга4.jpg|80px]] |[[Stara Tisa kod Bisernog ostrva|Stara Tisa<br/>kod Bisernog ostrva]] |2008.<ref name="StaraTisa">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_09/APV_035_2023_012.htmf |title= Stara Tisa kod Bisernog ostrva - Odluka o zaštiti parka prirode |work= Službeni list AP Vojvodina br. 35/2023. |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> |V<ref name="wdpappbiserno">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/388809 |title= Stara Tisa kod Bisernog ostrva (ID 388809) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |391 |[[Bečej]], [[Novi Bečej]]<br/>[[Žabalj]] |- |10. |[[File:Babin zub posle uspona.jpg|80px]] |[[Stara planina]] |1997, 2009.<ref name="Staraplanina">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2009_04/t04_0096.htm |title= Stara planina - Uredba o zaštiti parka prirode |work= Službeni glasnik RS br. 23/2009) |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> |V<ref name="wdpappstarapl">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/16397?site_pid=16397 |title= Stara planina (ID 16307) |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |114.392 |[[Zaječar]], [[Knjaževac]]<br/>[[Pirot]], [[Dimitrovgrad]] |- |11. |[[File:Beljanska bara 04.jpg|80px]] |[[Beljanska bara]] |2013. |V<ref name="wdpappbeljan">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555560011?site_pid=555560011 |title= Beljanska bara (ID 555560011) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |173 |[[Srbobran]], [[Bečej]] |- |12. |[[File:88 ruža i 40 breza za Tita 28-06-2005 - panoramio.jpg|80px]] |[[Park prirode Palić]] |2013.<ref name="Palić">{{Cite web |url= https://www.palic-ludas.rs/documents/pages/100_odluka_o_zastiti_pp_palic_iz_2013.pdf |title= Palić - Odluka o proglašenju zaštićenog područja |work= Službeni list Grada Subotice br. 15/13 i |accessdate= 7. oktobar2026.}}</ref> |V<ref name="wdpapppalić">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16393?site_pid=16393 |title= Palić (ID 16393) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |712 |[[Subotica]] |- |13. |[[File:Melenci Rusanda-lake.jpg|80px]] |[[Rusanda]] |2014.<ref name="wdpapprusanda">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/555561724 |title= Rusanda (ID 555561724) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |IV |1.160 |[[Zrenjanin]], [[Novi Bečej]] |- |14. | |[[Ponjavica]] |1995. |V<ref name="wdpappponjav">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16395?site_pid=16395 |title= Ponjavica (ID 16395) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |302 |[[Pančevo]] |- |15. |[[File:Plaza tikvara.jpg|80px]] |[[Tikvara]] |1997. |V<ref name="wdpapptikvara">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/16396 |title= Tikvara (ID 16396) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |554 |[[Bačka Palanka]] |- |16. |[[File:Begovica grob 04.jpg|80px]] |[[Radan]] |2017. 2024.<ref name="ratno ostrvo">{{Cite web |url= https://srda.rs/wp-content/uploads/eko-pravo/BILJE_SUME_I_ZIVOTINJE/ZAKON_O_ZASTITI_PRIRODE/UREDBA_O_PROGLASENJU_PARKA_PRIRODE_RADAN.pdf |title= Park prirode Radan - Odluka o proglašenju |work= Službeni glasnik 4/2024. |accessdate= 9. 2. 2025}}</ref> |V<ref name="wdpappradan">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555597203?site_pid=555597203 |title= Radan (ID 555597203) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |41.312 |[[Kuršumlija]], [[Bojnik]]<br/>[[Lebane]], [[Prokuplje]]<br/>[[Medveđa]] |- |17. |[[File:Pejzaz10.jpg|80px]] |[[Zlatibor (planina)|Zlatibor]] |2017. |V<ref name="wdpappzlatibor">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555597204?site_pid=555597204 |title= Zlatibor (ID 555597204) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> |41.932 |[[Čajetina]], [[Nova Varoš]]<br/>[[Užice]], [[Priboj]] |- |18. | |[[Bačkotopolske doline]] |2017.2017.<ref name="dolibato">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/zastita-prirode/zasticena-podrucja/parkovi-prirode/item/1012-pp-backotopolske-doline.html |title= Park prirode Bačkotopolske doline - Odluka o proglašenju |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode - 6. april 2017. |accessdate= 27. oktobar 2026.}}</ref> |IV<ref name="wdpappdoline">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/555597202 |title= Park prirode Bačkotopolske doline (ID 555597202) |work= WDPA - Svjetska baza podataka zaštićenih područja - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. oktobar 2026.}}</ref> |522 |[[Bačka Topola]] |- |19. |[[File:Bosut - Rokovci-Andrijasevci 5.jpg|80px]] |[[Park prirode Mali Bosut]] |2024.<ref name="bosut">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2024_02/SG_008_2024_005.htm |title= Park prirode Mali Bosut - Odluka o proglašenju |work= Službeni glasnik RS br. 8/2024. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |V<ref name="WDPASrbija">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555771436?site_pid=555771436 |title= Park prirode Mali Bosut |work= WDPA |accessdate= 4. oktobar 2026.}}</ref> |931,20 |[[Šid]] |} == Izvori == {{Izvori}} {{Portal|Srbija}} [[Kategorija:Parkovi prirode u Srbiji| ]] hhoyrederid6xysu1s61gyj3769itcu 0 4714099 42716371 42450048 2026-11-05T04:04:23Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Pad nadstrešnice Železničke stanice Novi Sad]] 42716371 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Pad nadstrešnice Železničke stanice Novi Sad]] 11lcc19i84z4b9tbe7qczpu1eq2h5ja 0 4714530 42716384 42649258 2026-11-05T04:40:55Z ~2026-58780-31 408547 42716384 wikitext text/x-wiki {{Logor | ime = Logor ''Metino brdo'' | postojao_(od-do)= | mesto = [[Metino brdo]], [[Kragujevac]] | slika = Monuments on Metino Brdo 19.jpg | opis_slike = [[Spomenik „Talac” na Metinom brdu|Spomenik „Talac”]], podignut u spomen na stradale u logoru Metino brdo, rad vajara [[Dragan Panić (vajar)|Dragana Panića]] | kontrola = | komandant = Toza Muštiklar | veličina = | tip_zatvorenika = <!-- prvenstveno [[Srbi]], [[Jevreji]] i [[Romi]] --> | poznati_zatvorenici = | broj_žrtava = | map = Srbija | lat = 43.9976438 | long = 20.9242924 | veb-sajt = }} '''Logor ''Metino brdo''''' u [[Kragujevac|Kragujevcu]] je bio nemački zatvor tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] za pripadnike [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskog pokreta]], njihove simpatizere, [[Romi|Rome]] i [[Jevreji|Jevreje]], koji su na tom mestu zadržavani, ispitivani i streljani. Podignut je radi [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]] krajem 1941. godine i bio je jedini [[koncentracioni logor]] u ovom delu Srbije, odnosno na teritoriji [[Šumadija|Šumadije]] i [[Pomoravlje|Pomoravlja]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.subnor.org.rs/metino-brdo-5|title=Metino brdo|date=2020-03-03|website=SUBNOR|url-status=live|access-date=2024-10-04}}</ref><ref>[https://rtk.co.rs/u-drugom-svetskom-ratu-na-metinom-brdu-podignut-logor-za-rodoljube-jedini-u-sumadiji/ У Другом светском рату на Метином брду подигнут логор за родољубе, једини у Шумадији (Радио телевизија Крагујевац)]</ref> [[Metino brdo]] bilo je 2. marta 1942. godine mesto masovnog streljanja, prema nekim izvorima oko 60, a prema drugima 173 logoraša.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ikragujevac.com/vesti/24241-logor-na-metinom-brdu-u-kragujevcu.html|title=Logor na Metinom brdu u Kragujevcu|date=2014-09-25|website=www.ikragujevac.com|url-status=dead|access-date=2024-10-04|archive-date=2024-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007093539/https://www.ikragujevac.com/vesti/24241-logor-na-metinom-brdu-u-kragujevcu.html}}</ref> Zatvoren je iste godine.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.glassumadije.rs/metino-brdo-poligon-za-pse-i-mesto-stradanja/|title=Metino brdo: Poligon za pse i mesto stradanja|last=Nikolić|first=Jovanka|date=2024-06-14|website=Glas Šumadije|url-status=live|access-date=2024-10-04}}</ref> U spomen na streljane logoraše 1987. godine na Metinom brdu podignut je [[Spomenik „Talac” na Metinom brdu|spomenik „Talac”]],<ref name=":4">{{Cite web|url=http://visitsumadija-pomoravlje.rs/localities/199/show|title=Visit Sumadija i pomoravlje {{!}} Home|website=visitsumadija-pomoravlje.rs|access-date=2024-10-04|archive-date=07. 10. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007092208/http://visitsumadija-pomoravlje.rs/localities/199/show|url-status=}}</ref> rad kragujevačkog vajara [[Dragan Panić (vajar)|Dragana Panića]].<ref name=":5">{{Cite web|url=https://gtokg.org.rs/spomenici/|title=Spomenici|last=Dzenopoljac|first=Kristina|website=GTO Kragujevac|url-status=live|access-date=2024-10-04}}</ref> == Uspostavljanje logora == {{main|Gušenje ustanka u Srbiji}} {{izdvojeni citat|Kada su Nemci i oružane formacije Milana Nedića slomili ustanak, najveći broj pripadnika jedinica D. Mihailovića se legalizovao kod vlade Milana Nedića. Sva oštrica odmazde za događaje u ustanku pala je na partizane i njihove simpatizere koji su stravično progonjeni. Zapravo, legalizovani četnici su na terenu hvatali pripadnike partizana i odvodili ih Nemcima koji su ih streljali.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>}} [[File:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|thumb|[[Legalizovani četnici]] Draže Mihailovića čuvaju nemački logor Metino brdo.]] Odmah po slomu [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] krajem 1941. godine, kvislinške vlasti su postavile po svim selima kragujevačkog okruga nove predsednike opština, koji su morali dostavljati spiskove svih muškaraca iz svoje sredine sreskim načelstvima, zatim spiskove izginulih i odbeglih u šumu. Na osnovu tih spiskova vršene su racije i pogromi. Za najveći broj uhapšenika poslednje stanište je bilo Metino brdo kod Kragujevca, gde je krajem novembra 1941. godine uspostavljen logor za zarobljene ustanike i civilne taoce.<ref name="Begović">[https://znaci.org/00003/817.pdf Sima Begović, Logor Banjica]</ref> Za komandanta logora na Metinom Brdu postavljen je izvesni Toza Muštiklar iz Kragujevca, poznati nasilnik i bivši četnik Draže Mihailovića koji je prišao Nediću.<ref>[https://znaci.org/00003/745.pdf Vladimir Dedijer, Dnevnik I]</ref> U logoru su postojale tri barake sa po dve osmatračnice, ambulanta i stražarnica.<ref name=":1" /> Prema nekim izvorima, nalazio se na mestu današnjeg kragujevačkog Doma zdravlja Bresnica.<ref name=":3" /> Osim Nemaca, u procesu zatvaranja i ispitivanja učestvovali su i domaći [[Kvisling|kvislinzi]] - [[četnici]] [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], [[legalizovani četnici]] [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]]<ref>Dokumenti o izdajstvu Draže Mihailovića, knjiga I (str. 519), Beograd 1945.</ref> i pripadnici pokreta [[Jugoslovenski narodni pokret Zbor|Zbor]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]].<ref name=":2" /> == Hvatanje partizana == Prioritet ovog logora bilo je hvatanje preostalih šumadijskih partizana i njihovih pristalica, koji su zarobljavani na različite načine. Većina boraca je bila iz okoline [[Rača|Rače]], [[Topola|Topole]] i [[Aranđelovac|Aranđelovca]]. Novembra 1941. godine Veroljub Lukić Čarobnjak, komandir 8. čete 3. bataljona [[1. šumadijski partizanski odred|1. šumadijskog odreda]], pao je u zarobljeništvo [[ljotićevci]]ma. Prvo je sproveden u aranđelovački zatvor, a potom prebačen u Kragujevac. Streljan je na Metinom brdu marta 1942.<ref>Milovan Mika Milosavljević, Milorad Mile Prokić, Ilija Lala Jovanović: [https://znaci.org/00003/474.htm PREGLED ISTORIJE NARODNOOSLOBODILAČKE BORBE U ŠUMADIJI - I]</ref> Nakon sloma ustanka i nemačkog proglasa ustanicima da predaju oružje, u [[Topola (grad)|Topoli]] se prvi predao Panta Stojanović iz [[Vinča (Topola)|Vinče]], borac 3. bataljona [[1. šumadijski partizanski odred|1. šumadijskog odreda]] (rasformiranog 4. decembra 1941. godine), a za njim kao najstarijim i najpoznatijim, i ostali borci.<ref name="Begović"/> Policiji su pali u ruke gotovo svi borci devete čete, mahom iz sela Vinča, koji su se razišli po kućama. Većina ih je streljana na Metinom brdu u Kragujevcu, a Panta Stojanović je sproveden na Banjicu.<ref name="Begović"/> U ovom logoru su završili i mnogi borci [[Kragujevački partizanski odred|Kragujevačkog partizanskog odreda]]. Oni su iz logora na Metinom brdu izvođeni na streljanje u većem broju, a manji deo je poslat u [[Banjički logor]].<ref name="Begović"/> Krajem decembra 1941. godine, četnici Radovana Stojanovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića, da bi potom legalizovao odred, uhvatili su na prevaru oko 80 stanovnika [[Takovo|takovskih]] sela, uglavnom bivših partizana i partizanskih saradnika. Zarobljenici su sprovedeni u zatvor u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]], gdje su isljeđivani i zlostavljani od strane kvislinških policajaca, žandarma i četnika, u čemu je učestvovao i Stojanović. Sredinom januara 1942, više od polovine uhapšenih je pušteno kućama, dok je preostalih 35 Stojanović stražarno sproveo u [[Kragujevac]], gdje ih je ustupio Njemcima. Prema podacima [[Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača|Državne komisije]], njemački vojnici su 22. marta 1942. u Kragujevcu strijeljali 17 bivših partizana iz takovskog kraja.<ref>{{harv|Radanović|2015|p=67}}</ref> Početkom 1942. godine uhvaćen je od četnika Draže Mihailovića Gvozden Savić, opančar, i sproveden u sresko načelstvo u Belanovici, gde je zadržan u zatvoru oko četiri i po dana, pa je zatim sproveden i predat Nemcima u Kragujevac, koji su ga posle nekoliko dana streljali kao partizanskog saradnika na Metinom Brdu.<ref>[https://znaci.org/00003/444.pdf Dokumenti iz istorije Jugoslavije]</ref> == Sudbina logoraša == [[File:Grupa žena zatvorenih u logor na Metinom brdu.jpg|thumb|Grupa žena zatvorenih u logor na Metinom brdu 1942. S leva: Živka Žiropada (poslata u [[Koncentracijski logor Auschwitz|Aušvic]]), Milica Žižović (streljana), Obrenija Bečanović, Zorka Radulović (streljana), Persa Blagojević i Milica Janković.]] Zarobljeni borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Prvo streljanje logoraša organizovano je 13. februara 1942. godine, kada je na Metinom brdu streljana grupa partizana. Najveći zločin izvršen je 2. marta 1942. godine kada je streljano, prema nekim izvorima 64, prema drugim 173, a treći tvrde da je tog dana streljano čak 276 rodoljuba.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.glassumadije.rs/zaboravljena-godisnjica-streljanja-antifasista-na-metinom-brdu/|title="Zaboravljena" godišnjica streljanja antifašista na Metinom brdu|last=Nikolić|first=Jovanka|date=2022-03-30|website=Glas Šumadije|url-status=live|access-date=2024-10-04}}</ref> Najmlađa žrtva imala je 18, a najstarija 46 godina. Toga dana streljano je i pet članova porodice Vujanović iz sela [[Brezovac (Aranđelovac)|Brezovca]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]]. Najmlađi streljani je imao samo 18 a najstariji 46 godina. Bogdan Pešić, učitelj iz Okletca, borac 1. račanske čete Užičkog partizanskog odreda, u martu 1942. uhvaćen je i sproveden u Kragujevac, gde ga je preki sud osudio na kaznu smrti streljanjem. Streljan je na Metinom brdu u toku 1942.<ref>[https://znaci.org/00001/112_4.pdf ЛИЦА СТРАДАЛА ОД ЧЕТНИКА]</ref> Miodrag Mile Novaković, komesar 7. čete 1. šumadijskog partizanskog odreda, nakon povlačenja partizana iz Srbije vratio se u svoje selo, gde je zarobljen i sproveden u zatvor u Aranđelovcu, pa u Topoli. Streljan je na Metinom brdu 19. marta 1942. godine.<ref>[https://znaci.org/00003/474.pdf ПРЕГЛЕД ИСТОРИЈЕ НАРОДНООСЛОБОДИЛАЧКЕ БОРБЕ У ШУМАДИЈИ]</ref> U logoru na Metinom brdu bile su zatvorene i žene, pripadnice narodno-oslobodilačkog pokreta. Neke od poznatih logorašica bile su: Živka Žiropada (poslata u [[Koncentracijski logor Auschwitz|Aušvic]], odakle se nije vratila), Milica Žižović (streljana), Obrenija Bečanović, Zorka Radulović (streljana), Persa Blagojević i Milica Janković.<ref>Neda Božinović, ''Žensko pitanje u Srbiji u XIX i XX veku'' (str. 205), Beograd 1996.</ref> Logoraši koji nisu ubijeni u samom logoru deportovani su u [[Banjički logor]], [[Logor Sajmište|Staro sajmište]] ili u [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]],<ref name=":2" /> kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj. Iz ovog logora odvedeni su u Banjički logor u Beogradu kragujevački Jevreji, porodica doktora Vladislava Barona.<ref name=":0" /> Formacije kvislinške vlade, tj. Srpskih dobrovoljačkih odreda (SDO), izvršili su 21. novembra 1941. hapšenje svih odraslih [[Romi|romskih]] muškaraca u [[Batočina|Batočini]]. Uhapšenici su sprovedeni u zatvor u Kragujevcu i potom u logor na Metinom brdu. Zatočeni Romi su oslobođeni nakon 37 dana.<ref>Arhiv Jugoslavije, Državna komisija, 110, f. 290, s. 144-161.</ref><ref>{{harv|Radanović|2015|p=298}}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. godine. Preostali logoraši su transportovani u logor na Banjici, gde je većina streljana.<ref name=":1" /> Postoje navodi da je neposredno posle Drugog svetskog rata na Metino brdo dovedena i grupa uhapšenika koji su tretirani kao „narodni neprijatelji“, te da je i tada bilo pojedinačnih ili masovnijih egzekucija.<ref name=":2" /> == Spomenik stradalima == {{glavni članak|Spomenik „Talac” na Metinom brdu}} U spomen na streljane logoraše 1987. godine na Metinom brdu podignut je [[Spomenik „Talac” na Metinom brdu|spomenik „Talac”]],<ref name=":4" /> rad kragujevačkog vajara [[Dragan Panić (vajar)|Dragana Panića]]<ref name=":5" /> koji je i sam tokom rata bio zarobljenik u nemačkim logorima za vojnike. Spomenik predstavlja mladića čije su ruke lancima vezane na leđima. Inspirisan je herojskim delom studenta Dragiše Banića, koji se bacio na puškomitraljeze, omogućivši time beg nekolicini svojih saboraca.<ref name=":3" /> == Literatura == * Dokumenti o izdajstvu Draže Mihailovića, knjiga I, Beograd 1945. * Milovan Mika Milosavljević, Milorad Mile Prokić, Ilija Lala Jovanović: [https://znaci.org/00003/474.htm PREGLED ISTORIJE NARODNOOSLOBODILAČKE BORBE U ŠUMADIJI - I], 1981. * Sima Begović, Logor Banjica, Beograd, 1989. * {{cite book|ref=harv|last=Radanović|first=Milan|title=Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji|year=2015|url= https://www.academia.edu/45434289/KAZNA_i_ZLO%C4%8CIN_Snage_kolaboracije_u_Srbiji_Drugo_dopunjeno_izdanje|publisher=Rosa Luxemburg Stiftung|location=Beograd|isbn=978-86-88745-15-4}} == Reference == {{reflist|2}} == Vidi još == * [[Gušenje ustanka u Srbiji]] * [[Legalizovani četnici]] * [[Logor Banjica]] * [[Logor Sajmište]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Historija Kragujevca]] [[Kategorija:Nacistički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Holokaust]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] 48ldg911cj2fbre4n1c4mg2cz8udsuj 0 4715911 42716332 42468189 2026-11-04T21:06:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716332 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime=Lambaréné | drugo_ime = | službeno_ime= | izvorno_ime = | tip_naselja = [[grad]] | transkripcija_jezik1= | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | slika_horizont =Port_Gentil_Ferries_(45310769765).jpg | slika_veličina = 280px | slika_alt= | opis_slike=[[Luka]] na [[Ogooué|rijeci]] | marker_mapa =Gabon | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis =Lambaréné na karti Gabona | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef= | koordinate= {{Coord|0|41|18|S|10|13|55|E|type:adm1st_region:XK|display=inline,title}} | podjela_vrsta= | podjela_ime= | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Gabon}} | podjela_vrsta1=[[Provincije Gabona|Provincija]] | podjela_ime1= [[Moyen-Ogooué]] | osnivanje_naslov = | osnivanje_datum= | osnivač = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = | vođa_titula =[[gradonačelnik|Mairie]] | vođa_ime =️Jean Justin Maury Ngowemandji | nadmorska_visina=26 | površina_ukupno =52 | površina_napomen = | stanovništvo_datum = [[2013]]. | stanovništvo_ukupno =38775 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro= | stanovništvo_blank1= | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[UTC+1]] | vremenska_zona_DST= | utc_pomak = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | registarska_oznaka = | pozivni_broj = | veb-sajt = | napomene = }} '''Lambaréné''' je [[grad]] od 38,775 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/gabon/cities/?cityid=931 | title =''Lambaréné in Moyen-Ogooué'' | accessdate =23.05.2025. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> u centru [[Gabon]]a, u [[Moyen-Ogooué|Provinciji Moyen-Ogooué]] u kojoj je [[Upravni centar|administrativni centar]].<ref name=his/> == Geografske karakteristike == Lambaréné se nalazi u [[Tropska kišna šuma|tropskoj kišnoj šumi]] duž rijeke [[Ogooué]], udaljen 275 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Libreville]]a.<ref name=his/> == Historija == [[datoteka:Albert Schweitzer's Pharmacy (45569770834).jpg|thumb|left|240px|<center>[[Bolnica]] [[Albert Schweitzer|Alberta Schweitzera]]</center>]] Nukleus današnjeg grada nastao je između [[1820]].- ]]1830]]. kad je [[Pierre Savorgnan de Brazza|Savorgnan de Brazza]] tražeći [[izvor]] [[Ogooué|Rijeke Ogooué]], došao do mjesta gdje se ona račva na dva [[rukavac|rukavca]] i podigao [[koliba|kolibu]] da [[trgovina|trguje]] sa [[autohtoni narodi|domorcima]]. Prvi [[Francuzi|francuski]] [[kolonizacija|kolonisti]] došli su [[1874]]. i podigli svoje [[trgovina|trgovine]]. Između [[1870]]. - [[1880]]. [[Protestantizam|protestanti]] su podigli svoju [[misionarstvo|misiju]] Andèndè, a [[Katoličanstvo|katolici]] [[1881]]. svoju sv.Franje Ksaverskog sa istoimenom [[crkva|crkvom]].<ref name=his/> U [[januar]]u [[1883]]. [[komandant]] Teritorija Gabon, postavio je [[garnizon]] u tom naselju, koje je [[1884]]. postalo [[administrativna jedinica]] [[Francuski Kongo|Francuskog Konga]] pod imenom ''Lambaréné''. U protestansku misiju Andèndè [[1913]]. stigao je [[1913]]. [[pastor]] i [[liječnik]] [[Albert Schweitzer]], koji je [[1914]]. podigao [[bolnica|bolnicu]] koja je grad učinila slavnim po čitavom [[svijet]]u.<ref name=his/> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], pored [[firma|firmi]] koje su se uglavnom bavile eksploatacijom [[Tropska kišna šuma|šuma]] osnovane su i druge, što je dovelo do povećanja broja stanovnika, od 1,058 na oko 3,500 - [[1955]]. [[Dekret]]om iz [[august]]a [[1963]]. ''Lambaréné'' je postao [[općina]].<ref name=his/> Velika prekretnica u životu grada bila je izgradnja prvog [[most]]a preko [[Ogooué|rijeke]] [[1970-e|1970-ih]]. U povodu [[100|stogodišnjice]] dolaska Alberta Schweitzera, [[2013]]. podignuta je nova [[univerzitet]]ska [[bolnica]].<ref name=his/> == Privreda == [[1980-e|Osamdesetih]] je osnovano nekoliko pogona [[drvna industrija|drvne]] i [[prehrambena industrija|prehrambene industrije]], a početkom [[21. vijek]]a podignut je Centar za [[ribarstvo]].<ref name=his>{{cite web | url =http://lambarene.ga/3-infos-pratiques/101-histoire-de-la-ville/ | title =''Historique de la Ville'' | accessdate =23.05.2025.. | language =francuski | publisher =Lambaréné | archive-url =https://web.archive.org/web/20250529134327/http://lambarene.ga/3-infos-pratiques/101-histoire-de-la-ville/ | archive-date =2025-05-29 | url-status =dead}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lambaréné}} * [https://web.archive.org/web/20251011085156/http://www.lambarene.ga/ ''Mairie de Lambaréné''] {{fr icon}} [[Kategorija:Gradovi u Gabonu]] e9wyjswpr1p74byx2fvj0hvp3sm4u9k 0 4715957 42716411 42468398 2026-11-05T09:30:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716411 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime=Makokou | drugo_ime = | službeno_ime= | izvorno_ime = | tip_naselja = [[grad]] | transkripcija_jezik1= | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | slika_horizont =Coat_of_arms_of_Makokou,_Gabon.svg | slika_veličina = 280px | slika_alt= | opis_slike=[[Grb]] grada | marker_mapa =Gabon | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis =Makokou na karti Gabona | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef= | koordinate= {{Coord|0|34|0|S|12|52|0|E|type:adm1st_region:XK|display=inline,title}} | podjela_vrsta= | podjela_ime= | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Gabon}} | podjela_vrsta1=[[Provincije Gabona|Provincija]] | podjela_ime1= [[Ogooué-Ivindo]] | osnivanje_naslov = | osnivanje_datum= | osnivač = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = | vođa_titula =[[gradonačelnik|Mairie]] | vođa_ime =️Andre Nkoghe Ella | nadmorska_visina=308 | površina_ukupno = | površina_napomen = | stanovništvo_datum = [[2013]]. | stanovništvo_ukupno =20653 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro= | stanovništvo_blank1= | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[UTC+1]] | vremenska_zona_DST= | utc_pomak = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | registarska_oznaka = | pozivni_broj = | veb-sajt = | napomene = }} '''Makokou''' čita se ''Makoki'' je [[grad]] od 20,653 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/gabon/cities/?cityid=934 | title =''Makokou in Ogooué-Ivindo'' | accessdate =26.05.2025. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[istok]]u [[Gabon]]a, u [[Ogooué-Ivindo|Provinciji Ogooué-Ivindo]] u kojoj je [[Upravni centar|administrativni centar]].<ref name=his/> == Geografske karakteristike == Makokou se nalazi na [[ušće|ušću]] rijeke Liboumba u [[Ivindo (rijeka)|Ivindo]], udaljen 540 [[km]] [[istok|istočno]] od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Libreville]]a.<ref name=pod>{{cite web | url =https://gifex.com/fr/fichier/carte-de-la-province-de-l-ogooue-ivindo/ | title =''Carte de la province de l’Ogooué-Ivindo'' | accessdate =26.05.2025. | language=francuski | publisher=Gifex}}</ref> == Historija == Makokou je osnovan [[1912]]. kao [[garnizon]] zbog [[strategija|strateških]] razloga. Nakon adminitrativne reforme [[Francuska Ekvatorijalna Afrika|Francuske Ekvatorijalne Afrike]] [[1958]]. postao je administrativni centar provincije. Taj status je zadržao do danas. <ref name=his>{{cite web | url =https://www.memoireonline.com/07/23/14267/m_Restructuration-et-amenagement-de-la-ville-de-makokou-cas-du-projet-des-lotissements-beaux-quartier12.html | title =''Bref de la ville de Makokou'' | accessdate =26.05.2025.. | language=francuski | publisher=Memoire Online}}</ref> Makokou je siromašan grad u [[Tropska kišna šuma|tropskoj džungli]] iako u njegovoj okolici ima [[željezna ruda|željezne rude]] i [[šuma]] koje se ne iskorištavaju jer do njega nema [[željeznička pruga|željezničke pruge]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Makokou}} * [https://web.archive.org/web/20250527201427/http://www.makokou.ga/''Mairie de Makokou''] {{fr icon}} [[Kategorija:Gradovi u Gabonu]] 030ro137ye9wcy1mnb0ugoziug6fnp3 0 4715963 42716272 42682369 2026-11-04T14:55:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716272 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime=Koulamoutou | drugo_ime = | službeno_ime= | izvorno_ime = | tip_naselja = [[grad]] | transkripcija_jezik1= | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | slika_horizont =Koulamoutou.jpg | slika_veličina = 280px | slika_alt= | opis_slike= | marker_mapa =Gabon | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis =Koulamoutou na karti Gabona | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef= | koordinate= {{Coord|1|08|21|S|12|28|0|E|type:adm1st_region:XK|display=inline,title}} | podjela_vrsta= | podjela_ime= | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Gabon}} | podjela_vrsta1=[[Provincije Gabona|Provincija]] | podjela_ime1= [[Ogooué-Lolo]] | osnivanje_naslov = | osnivanje_datum= | osnivač = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = | vođa_titula =[[gradonačelnik|Mairie]] | vođa_ime =️Alphonse Ndjandja | nadmorska_visina=349 | površina_ukupno = | površina_napomen = | stanovništvo_datum = [[2013]]. | stanovništvo_ukupno =25,651 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro= | stanovništvo_blank1= | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[UTC+1]] | vremenska_zona_DST= | utc_pomak = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | registarska_oznaka = | pozivni_broj = | veb-sajt = | napomene = }} '''Koulamoutou''' (čita se Kulamotu) je [[grad]] od 25,651 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/gabon/cities/?cityid=930 | title =''Koulamoutou in Ogooué-Lolo'' | accessdate =27.05.2025. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> u centru [[Gabon]]a, u [[Ogooué-Lolo|Provinciji Ogooué-Lolo]] u kojoj je [[Upravni centar|administrativni centar]].<ref name=his/> == Geografske karakteristike == Koulamoutou se nalazi u [[Chaillu|Masivu Chaillu]], prostire se drž rijeke Bouenguidi koja na izlazu iz grada ima [[ušće]] rijeku u [[Lolo (rijeka)|Lolo]]. Od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Libreville]]a je udaljen 594 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]].<ref name=his/> [[80|Osamdesetak]] km [[zapad]]no od grada nalazi se najviša planina Gabona ''Iboundji'' visoka 972 [[metar]]a. == Historija == Koulamoutou je osnovan [[1909]]. u vrijeme dok je Gabon dio kolonije za [[Francuski Kongo]].<ref name=his>{{cite web | url =http://anom.archivesnationales.culture.gouv.fr/geo.php?lieu=Koulamoutou%2C+Subdivision+%28Gabon%29#:~:text=En%201909%2C%20elle%20fait%20partie%20de%20la,cr%C3%A9%C3%A9e%20par%20arr%C3%AAt%C3%A9%20du%204%20novembre%201913. | title =''Koulamoutou, Subdivision (Gabon)'' | accessdate =27.05.2025.. | language=francuski | publisher=Archives Nationales}}</ref> Od [[1949]], je administrativni centar tadašnjeg [[okrug|Departmanai]] Adoumas, kad je i pored protesta stanovnika [[Lastoursville|lLastoursvilla]], [[državna uprava|administracija]] preseljena u Koulamoutou. U [[maj]]u [[1953]]., kolonijalna administracija iz Brazzavilla promjenila je ime departmana u ''Ogooué-Lolo''.<ref name=rod>{{cite web | url =https://www.amazinggabon.com/fr/les-9-provinces-gabon/province-ogooue-lolo/ | title =''Province de l'Ogooué Lolo au Gabon'' | accessdate =27.05.2025.. | language =francuski | publisher =Amazing Gabon | archive-date =2025-05-29 | archive-url =https://web.archive.org/web/20250529135134/https://www.amazinggabon.com/fr/les-9-provinces-gabon/province-ogooue-lolo/ | url-status =dead }}</ref> [[Katoličanstvo|Katolička]] [[misionarstvo|misija]] ''Notre Dame de la Salette'' djeluje u gradu od [[1956]]..<ref name=kat>{{cite web | url =https://fr.allafrica.com/stories/200710291554.html | title =''Notre Dame de la Salette'' | accessdate =27.05.2025.. | language=francuski | publisher=allAfrica}}</ref> == Privreda == Većina zaposlenih radi u [[državna uprava|državnoj upravi]], svi ostali bave se [[poljoprivreda|poljoprivredom]] i [[Šumarstvo|šumarstvom]]- == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Koulamoutou}} * [https://web.archive.org/web/20250613000149/http://koulamoutou.ga/ ''Mairie de Koulamoutou''] {{fr icon}} [[Kategorija:Gradovi u Gabonu]] lm0wuzhngrgsh2a9s0dpcbhldv75crz 0 4716940 42716386 42488553 2026-11-05T04:49:26Z ~2026-58780-31 408547 42716386 wikitext text/x-wiki [[File:Andra Savčić, valjevski ilegalac u Balinoviću, krajem septembra 1943.jpg|thumb|Andra Savčić u Balinoviću krajem septembra 1943.]] '''Andra Savčić''' je bio jedan od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih]] vođa iz zapadne Srbije u drugom svetskom ratu i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Borio se protiv fašizma i okupacije sve do svoje smrti 1944. godine.<ref name=":0" /> == Biografija == Andra Savčić je rođen 18. decembra [[1909.|1909]]. u Valjevu, u imućnoj trgovačkoj porodici.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.andrasavcic.edu.rs/o-nama/|title=О нама – Трећа школа|language=sr-RS|access-date=2023-07-08}}</ref> Osnovnu školu i gimnaziju je završio u [[Valjevo|Valjevu]], diplomirao je na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu]].<ref name=":0" /> Radio je kao sudija Sreskog suda u [[Kosjerić|Kosjeriću]]. === Drugi svetski rat === {{main|Suvoborski partizanski odred}} [[File:Valjevski ilegalci Andra Savčić, Kaja Lalović, Milenko Topalović, Mika Milosavljević, Žika Gajić i Milica Pavlović, krajem septembra 1943. u šumi u Balinoviću.jpg|thumb|Valjevski ilegalci Andra Savčić, Kaja Lalović, Milenko Topalović, Mika Milosavljević, Žika Gajić i [[Milica Pavlović Dara|Milica Pavlović]], krajem septembra 1943. u šumi u Balinoviću]] Po izbijanju ustanka u Srbiji, kao [[Rodoljublje|rodoljub]] je stupio u [[Narodno oslobodilački pokret|narodno oslobodilački pokret]]. Od janura [[1942.|1942]]. godine, bio je politički komesar [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborskog partizanskog odreda]], sve do njegovog uništenja u [[antipartizanska ofanziva u Srbiji (1942)|velikoj antipartizanskoj ofanzivi]] 18. marta 1942. godine. Tek kada je njegov odred uništen, nemački komandant Jugoistoka, general [[Walter Kuntze]], 23. marta [[1942]]. je izvestio [[Vrhovna komanda Wehrmachta|Vrhovnu komandu Vermahta]] da je razbijeno žarište ustanka u Srbiji.<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref> Nakon uništenja odreda, Andra je nastavio da organizuje otpor kao ilegalac u valjevskom kraju.{{sfn|Čitaković|1988|p=65}} [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]] je imao uporišta u mnogim valjevskim selima, ali su bili proganjani od četničkih "vlasti".{{sfn|Čitaković|1988|p=282}} U [[Joševa (Valjevo)|Joševi]] su skoro sve kuće bile obuhvaćene ilegalnim radom, pa je tu formirana i partijska ćelija na čelu sa Živanom Andrićem, koji je bio i predsednik ilegalnog [[Narodnooslobodilački odbor|narodnooslobodilačkog odbora]].{{sfn|Čitaković|1988|p=282}} Nakon što su istaknuti ilegalci Andra Savčić i [[Milica Pavlović Dara|Milica Pavlović]] održali sastanak u Živanovoj kući, ostali su kod njega da prenoće.{{sfn|Čitaković|1988|p=285}} To je bila kobna greška, jer ih je prethodno video Milivoje Matić, kojeg su oni pustili, a on ih prijavio četnicima.{{sfn|Čitaković|1988|p=285}} [[22. juna]] 1944. godine četnici upadaju u kuću Živana Andrića, dok su kod njega boravili valjevski ilegalci. Četnici su Živana u bekstvu ubili, dok su Milicu i Andru uhvatili par dana kasnije, i potom streljali. Prilikom streljanja u [[Dračić]]u [[4. jula]] 1944. godine, Andra je okupljenim seljacima i četnicima rekao: "Pobeda je naša."{{sfn|Čitaković|1988|p=285}} == Nasleđe == Po njemu je nazvana [[OŠ Andra Savčić]] u Valjevu. Njegova porodica je poklonila svoju imovinu građanima Valjeva.<ref name=":0" /> == Literatura == * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Vidi još == * [[Suvoborski partizanski odred]] [[Kategorija:Partizani]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] 39g66tncmljur185474znd6g2pu5u6b 0 4717120 42716388 42489502 2026-11-05T04:53:17Z ~2026-58780-31 408547 42716388 wikitext text/x-wiki [[File:Dr Dimitrije Pitović.jpg|thumb|Dr Dimitrije Pitović]] '''dr Dimitrije Pitović''' je bio srpski [[lekar]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizan]] u drugom svetskom ratu. == Biografija == [[File:Osoblje bolnice Valjevskog partizanskog odreda septembra 1941.jpg|thumb|Osoblje bolnice Valjevskog partizanskog odreda, septembra 1941, selo Stapar kod Valjeva. Dr Dimitrije Pitović stoji 5. sleva.]] Dimitrije Pitović je rođen [[1909]]. u [[Solun]]u. Pitović je iz Gornje Toplice (kolubarski srez).<ref name="SPISAK LEKARA"/> Od avgusta 1941. godine bio je upravnik bolnice [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]].<ref name="SPISAK LEKARA"/> [[15. februara]] 1942. uveče, [[legalizovani četnici]] su izvršili noćni napad na Valjevski NOP odred na [[Divčibare|Divčibarima]]. Posle kraće borbe poginuo je jedini lekar odreda dr Dimitrije Pitović.{{sfn|Joksimović|1971|p=137}} Prema drugom izvoru, prilikom napada četnika na bolnicu u Divčibarama, teško ranjen dr Pitović izvršio je samoubistvo.<ref name="SPISAK LEKARA">[https://znaci.org/00001/199_15.htm SPISAK LEKARA POGINULIH U NOR-U]</ref> == Nasleđe == Po njemu je u Srbiji nazvano više zdravstvenih ustanova, uključujući Dom zdravlja dr Dimitrije Pitović u Kosjeriću<ref>https://www.privredni-imenik.com/index.php/Imenik/DOM-ZDRAVLJA-DR-DIMITRIJE-PITOVIC-10822</ref> i Zdravstveni Centar Dr Dimitrije Pitović u Gornjoj Toplici.<ref>https://www.portal-srbija.com/zdravstveni-centar-dr-dimitrije-pitovic</ref> == Literatura == * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} == Izvori == {{reflist|2}} == Vidi još == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Valjevski partizanski odred]] [[Kategorija:Partizani]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] g018k03uhatiab41bho3orozdb0vdkp 0 4717171 42716387 42495318 2026-11-05T04:51:46Z ~2026-58780-31 408547 42716387 wikitext text/x-wiki [[File:Pogubljenje Stevana Borote i Josipa Majera u Valjevu.jpg|thumb|Javno pogubljenje [[Stevan Borota|Stevana Borote]], komandira čete Posavsko-tamnavskog odreda, i [[Josif Majer|Josifa Majera]], političkog komesara, u Valjevu 27. marta 1942. godine.]] [[File:Javno saopštenje o pogubljenju ustaničkih vođa 1942.png|thumb|Javno saopštenje o pogubljenju ustaničkih vođa u tri grada, 27. marta 1942.]] '''Vešanje zarobljenih partizana 27. marta 1942. godine''' organizovali su Nemci u [[okupirana Srbija|okupiranoj Srbiji]], na godišnjicu [[Martovski prevrat|martovskog prevrata]] [[27. 3.|27. marta]] 1941. godine, kada je srpski narod masovno ustao protiv [[Trojni pakt|pakta]] sa [[Nacistička Njemačka|Trećim Rajhom]]. Vešanja su trijumfalno organizovana nakon konačnog sloma [[Suvoborski partizanski odred|ustanika zapadne Srbije]], u drugoj polovini marta 1942. godine.{{sfn|Joksimović|1971|p=141}} Zarobljene partizane su na stratište sprovodili [[legalizovani četnici]]. Javna vešanja su 27. marta 1942. godine organizovana u tri grada:{{sfn|Joksimović|1971|p=142}} * U [[Valjevo|Valjevu]] na trgu javno obešeni [[Stevan Borota]], komandir čete i [[Josif Majer|Josip Majer]], politički komesar čete u [[Posavotamnavski NOP odred|Posavotamnavskom NOP odredu]]. * Na [[Ub]]u obešeni javno [[Dobrosav Simić]], komandant 3. Tamnavskog bataljona i [[Sveta Popović]], komandant 4. Tamnavskog bataljona. * U [[Obrenovac|Obrenovcu]] na trgu javno obešeni [[Vlada Aksentijević]], komesar bataljona i politički radnik i [[Budimir Davidović]], borac. == Literatura == * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} == Izvori == {{Izvori|2}} == Vidi još == * [[Posavski partizanski odred]] * [[Valjevski partizanski odred]] * [[Suvoborski partizanski odred]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] jkykof8m2uesdgv6e01qcylvnomuk36 0 4717345 42716393 42604906 2026-11-05T05:02:34Z ~2026-58780-31 408547 42716393 wikitext text/x-wiki [[File:Kurt Levi.jpg|thumb|dr Kurt Levi, upravnik partizanske bolnice u Užicu]] '''Dr Kurt Levi''' je bio jugoslovenski lekar jevrejskog porekla i upravnik partizanske bolnice u Užicu tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] [[1941.|1941]]. godine.{{sfn|Broz|1979|p=251}} Prilikom [[Operacija protiv Užičke republike|povlačenja partizana iz Užica]] uhvatili ga četnici i predali Nijemcima, koji su ga strijeljali.{{sfn|Broz|1979|p=251}} == Biografija == Levi Avram Kurt je rođen 1912. u Zemunu.<ref name="Romano"/> Medicinski fakultet završio 1935. u Beogradu, a zatim specijalizirao neuropsihljatriju.<ref name="Romano2">[https://znaci.org/00001/191.htm Dr Jaša Romano: JEVREJI JUGOSLAVIJE 1941 - 1945. ŽRTVE GENOCIDA I UČESNICI NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA]</ref> U napredni pokret stupio još u vreme studija, kada je primljen za člana [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]].<ref name="Romano2"/> Radio je kao neuropsihijatar u Beogradu.<ref name="Romano"/> === Drugi svetski rat === Po dolasku Nemaca pobegao je iz Beograda. Od avgusta 1941. je pristupio [[NOVJ]].<ref name="Romano">[https://znaci.org/00001/199_7.pdf Jaša Romano, Pregled lekara učesnika NOR]</ref> Bio je najpre raspoređen u Račansku četu.<ref>https://www.pisi.co.rs/h-content/uploads/2020/03/02-Logor-Banjica-1941-1944-2-FINAL-pisi.pdf</ref> Ubrzo je postao lekar [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]].<ref name="Romano"/> Nakon oslobođenja Užica postao je komesar partizanske bolnice u Užicu.<ref name="Romano"/> U toku [[Operacija protiv Užičke republike|prve neprijateljeve ofanziva]] zarobljen od četnika kod sela Žepe na Drini.<ref name="Romano"/> Od četnika je predat [[Gestapo]]u, koji ga je internirao u [[logor na Banjici]].<ref name="Romano"/> 17. aprila [[1942]]. je streljan u Jajincima.<ref name="Romano"/> == Literatura == * [https://znaci.org/00001/191.htm Dr Jaša Romano: JEVREJI JUGOSLAVIJE 1941 - 1945. ŽRTVE GENOCIDA I UČESNICI NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA] * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1979|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-viii-29-novembar-1941-17-februar-1942/|title=Sabrana djela, tom VIII, 29. novembar 1941. – 17. februar 1942.|location=Beograd}} == Izvori == {{reflist|2}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] 7p6gxqtsgmuqcwctqoxog90bvydbhgy 0 4717681 42716309 42559755 2026-11-04T18:23:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716309 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox book | name = Tajanstveno ostrvo | title_orig = L'Île mystérieuse | translator = {{Plainlist| * Agnes Kinloch Kingston i [[William Henry Giles Kingston|W. H. G. Kingston]] (1875) * [[Stephen William White|Stephen W. White]] (1876) * I. O. Evans (1959) * Lowell Bair (1970) * Sidney Kravitz (2001) * Jordan Stump (2001) }} | image = [[File:Ile Mysterieuse 02.jpg|240px]] | caption = Naslovnica ''Tajanstvenog ostrva'' | author = [[Jules Verne]] | illustrator = [[Jules Férat]] | cover_artist = | country = Francuska | language = Francuski | series = {{Plainlist| * [[Voyages Extraordinaires]] #12 * [[Captain Nemo]] #2 }} | genre = [[Pustolovni roman]], [[naučna fantastika]]<ref>Canavan, Gerry (2018). ''The Cambridge History of Science Fiction''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-1-31-669437-4}}.</ref> | publisher = [[Pierre-Jules Hetzel]] | release_date = august 1874 – septembar 1875 (serijal); novembar 1875 (knjiga) | english_pub_date = 1875 | media_type = Štampa ([[tvrdi povez]]) | pages = | preceded_by = [[Le Tour du monde en quatre-vingts jours|Put oko svijeta za osamdeset dana]] | followed_by = [[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon|Preživjeli sa Chancellora]] | wikisource = The Mysterious Island }} '''''Tajanstveno ostrvo''''' (fr. '''''L'Île mystérieuse''''') je roman [[Jules Verne|Julesa Vernea]], objavljivan u serijalima od augusta 1874. do septembra 1875. godine, a zatim objavljen u obliku knjige u novembru 1875. godine. Prvo izdanje, koje je objavio [[Pierre-Jules Hetzel|Hetzel]], sadrži ilustracije [[Jules Férat|Julesa Férata]]. Roman je [[nastavak]] Verneovih poznatih djela ''[[Dvadeset hiljada milja pod morem]]'' (1870) i ​​''[[Les Enfants du capitaine Grant|U potrazi za brodolomnicima]]'' (1867–68), iako se njegove teme znatno razlikuju od tih knjiga. Rani nacrt romana, koji je Verneov izdavač odbacio i u potpunosti preoblikovao prije objavljivanja, nosio je naslov ''Porodica brodolomnika: Nasukana sa ujakom Robinsonom'', što ukazuje na uticaj romana ''[[Robinson Crusoe]]''<ref>{{cite web |url=http://www.unmuseum.org/verne.htm |title=Jules Verne: An Author Before His Time? |year=2002 |first=Lee |last=Krystek |website=The UnMuseum |access-date=1 October 2017}}</ref> i ''[[Švicarska porodica Robinson]]''.<ref>{{cite journal |url=http://www.depauw.edu/sfs/birs/bir87.htm |title=Books in Review: New Editions of "Classic" SF |journal=[[Science Fiction Studies]] |date=July 2002 |volume=29 |issue=2 |publisher=[[DePauw University]] |archive-date=2007-10-05 |access-date=2025-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005052108/http://www.depauw.edu/sfs/birs/bir87.htm |url-status=dead }}</ref> Verne je razvio sličnu temu u svom romanu ''[[L'École des Robinsons|Godfrey Morgan]]'' iz 1882. godine.<ref>{{cite web |last=Nash |first=Andrew |date=27 November 2001 |url=http://www.julesverne.ca/vernebooks/jvbkschool.html |title=École des Robinsons (L') – 1882 |website=JulesVerne.ca |access-date=13 August 2009}}</ref> Hronologija ''Tajanstvenog ostrva'' nije kompatibilna s hronologijom ''Dvadeset hiljada milja pod morem'', koji počinje 1866. godine, dok radnja ''Tajanstvenog ostrva'' počinje tokom Američkog građanskog rata, ali bi se trebala dogoditi 16 godina nakon ''Dvadeset hiljada milja pod morem''. == Sažetak == Tokom [[američki građanski rat|Američkog građanskog rata]], pet [[ratnih zarobljenika]] sa Sjevera pobjeglo je tokom [[opsada Richmonda|opsade Richmonda]] u Virginiji otmicom balona za posmatranje napunjenog vodonikom. Bjegunci su [[Cyrus Smith]], [[željeznica|željeznički]] [[inženjer]] u vojsci [[Unija (Američki građanski rat)|Unije]] (zvan Cyrus Harding u [[William Henry Giles Kingston|Kingstonovom]] prijevodu); njegov bivši rob i odani sljedbenik Neb (skraćeno od [[Nabukodonosor II|Nabukodonozor]]); [[Bonadventure Pencroff]], [[mornar]] (kojem se obraćaju samo prezimenom; u Kingstonovoj verziji zove se Pencroft); njegov [[mentorstvo|štićenik]] i usvojeni sin [[Harbert Brown]] (zvan Herbert u nekim prijevodima); i [[novinar]] [[Gedéon Spilett]] (Gideon Spilett u engleskim verzijama). Društvo im je pravio i Cyrusov pas "Top".{{Ref|orig-names|a}} Nakon nekoliko dana leta u velikoj oluji, grupa se sruši na nepoznato vulkansko [[greben Ernest Legouve|ostrvo]] okruženo liticama, opisano kao ostrvo koje se nalazi na 34°57′J 150°30′W (južni Tihi okean/azijska strana: okeanska strana), oko 2500 kilometara istočno od Novog Zelanda i oko 11 000 kilometara od Virdžinije. Nazvali su ga "Ostrvo Lincoln" u čast [[Abraham Lincoln|Abrahama Lincolna]]. Zahvaljujući znanju briljantnog inženjera Smitha, njih petorica su u stanju da se održe na ostrvu, proizvodeći vatru, keramiku, cigle, [[nitroglicerin]], željezo, [[električni telegraf]], pećinsku kuću unutar kamene litice nazvanu "Granitna kuća", pa čak i brod sposoban za plovidbu, koji su nazvali "Bonadventure". Počinju sebe doživljavati kao koloniste, a ne kao brodolomce. [[File: Ile Mysterieuse 03.jpg|left|thumb|Karta "ostrva Lincoln"]] Tokom boravka na ostrvu, "kolonisti" podnose loše vrijeme i pripitomljavaju [[orangutan]]a, Jupitera, skraćeno Jup (ili Joop, u prijevodu Jordana Stumpa). Na ostrvu postoji misterija u obliku nevidljivog ''[[deus ex machina]]'', odgovornog za Cyrusovo preživljavanje nakon pada iz balona, ​​misteriozno spašavanje Topa iz [[dugong]]a, pojavu kutije s opremom (puške i municija, alati itd.) i druge naizgled neobjašnjive događaje. Grupa pronalazi [[poruka u boci|poruku u boci]] koja ih upućuje da spase brodolomca na obližnjem ostrvu Tabor, koji nije niko drugi do [[Tom Ayrton]] (iz romana ''[[Les Enfants du capitaine Grant|U potrazi za brodolomcima]]''). Na povratku na ostrvo Lincoln, gube put u oluji, ali ih misteriozni vatreni svjetionik vraća na njihov kurs. Ayrtonovi bivši drugovi slučajno stižu na ostrvo Lincoln i pokušavaju se dokopati svog skrovišta. Nakon borbe s protagonistima, gusarski brod misteriozno uništava eksplozija. Šest pirata preživljava i otima Ayrtona. Kada ga kolonisti traže, pirati pucaju u Harberta, teško ga ranivši. Harbert preživljava, jedva izbjegavši ​​smrt. Kolonisti isprva pretpostavljaju da je Ayrton ubijen, ali kasnije pronalaze dokaze da nije ubijen odmah, što njegovu sudbinu ostavlja neizvjesnom. Kada kolonisti nepromišljeno pokušaju da se vrate u Granitnu kuću prije nego što se Harbert potpuno oporavi, Harbert se zarazi [[malarija|malarijom]], ali ga spašava kutija [[kinin]] sulfata, koja se misteriozno pojavljuje na stolu u Granitnoj kući. Nakon što se Harbert oporavi, pokušavaju spasiti Ayrtona i uništiti pirate. Pronalaze Ayrtona u toru, a pirate mrtve, bez ikakvih vidljivih rana osim male crvene mrlje na svakom od njih. [[File:Nemo s death.jpg|right|upright|thumb|[[Cyrus Smith]] blagosilja [[kapetan Nemo|kapetana Nema]] na samrti u romanu ''Tajanstveno ostrvo'']] Otkriveno je da je ostrvo skrovište [[kapetan Nemo|kapetana Nema]] i matična luka ''[[Nautilus (fiktivna podmornica)|Nautilusa]]''. Nakon što je pobjegao iz [[Moskstraumen|vrtloga]] na kraju ''[[Dvadeset hiljada liga pod morem]]'', ''Nautilus'' je plovio okeanima svijeta sve dok sva posada osim Nema nije umrla. Sada već starac, Nemo je vratio Nautilus u njegovu tajnu luku unutar ostrva Lincoln. Nemo je bio misteriozni dobrotvor doseljenika, obezbijedio im je kutiju s opremom, poslao poruku koja otkriva Ayrtona, postavio torpedo koji je uništio gusarski brod i ubio pirate "električnim pištoljem". Na samrti, kapetan Nemo otkriva svoj pravi identitet kao izgubljeni indijski princ Dakkar, sin [[radža|radže]] tada nezavisne teritorije [[Bundelkund]] i nećak indijskog heroja [[Tippu-Sahib]]a. Nakon što je učestvovao u neuspjeloj [[Indijski ustanak 1857. godine|Indijanskoj pobuni 1857. godine]], princ Dakkar je pobjegao na [[pusto ostrvo]] sa dvadeset svojih sunarodnika i započeo izgradnju ''Nautilusa'' te usvojio novo ime "Kapetan Nemo". Prije nego što umre, Nemo im daje kutiju dijamanata i bisera kao uspomenu. Nemove posljednje riječi su "Bog i moja zemlja!" ("Nezavisnost!", u Vernovom originalnom rukopisu). ''Nautilus'' je potopljen i služi kao grobnica kapetana Nema.{{Ref|nemo-time-paradox|b}} Nakon toga, centralni vulkan na ostrvu eruptira, uništivši ostrvo. Orangutan Jup pada u pukotinu u zemlji i umire. Kolonisti, upozoreni na erupciju od strane Nema, pronalaze sklonište na posljednjem preostalom dijelu ostrva iznad nivoa mora. Spašava ih brod ''Duncan'', koji je došao da spasi Ayrtona, ali ih je preusmjerila poruka koju je Nemo prethodno ostavio na ostrvu Tabor. Nakon povratka u Sjedinjene Države, osnivaju novu koloniju u Iowi, finansiranu Nemovim darovima. == Historija objavljivanja na engleskom jeziku == U Sjedinjenim Američkim Državama prvo štampanje na engleskom jeziku započelo je u ''[[Scribner's Monthly]]'', u aprilu 1874. godine, kao serija.<ref>{{cite magazine |first=Jules |last=Verne |title=The Mysterious Island |magazine=Scribner's Monthly |volume=7 |number=6 |pages=722–734 |date=April 1874 |url=https://archive.org/stream/centuryillustrat07newyuoft#page/722/mode/2up}}</ref> U septembru 1875. godine, Sampson Low, Marston Low i Searle objavili su prvo britansko izdanje ''Tajanstvenog ostrva'' u tri toma pod naslovom ''Pali iz oblaka'', ''Napušteni'' i ''Tajna ostrva'' (195 000 riječi). U novembru 1875. godine, Scribner's je objavio američko izdanje tih tomova sa engleskih ploča Samsona Lowa. Navodni prevodilac, [[William Henry Giles Kingston|W. H. G. Kingston]], bio je poznati autor dječačkih avanturističkih i jedriličarskih priča koji je zapao u teška vremena 1870-ih zbog poslovnih neuspjeha, pa je angažovao Samsona Lowa kao prevodioca za ove tomove. Međutim, sada je poznato da je prevodilac Tajanstvenog ostrva i njegovih drugih Verneovih romana zapravo bila njegova supruga, Agnes Kinloch Kingston, koja je u mladosti studirala na kontinentu. Kingstonov prijevod mijenja ime glavnog junaka iz "Smith" u "Harding"; "Smith" je vrlo uobičajeno prezime u Velikoj Britaniji i u to vrijeme se povezivalo s nižim klasama. Osim toga, mnogi tehnički odlomci su skraćeni ili izostavljeni, a antiimperijalistički osjećaji umirućeg kapetana Nema su izbrisani kako ne bi uvrijedili engleske čitatelje. Ovo je postao standardni prijevod više od jednog stoljeća. Godine 1876. prijevod [[Stephen William White|Stephena W. Whitea]] (175 000 riječi) pojavio se prvo u stupcima lista ''The Evening Telegraph'' iz Philadelphije, a potom i kao knjiga reprinta Evening Telegrapha. Ovaj prijevod je vjerniji originalnoj priči i vraća scenu smrti kapetana Nema, ali i dalje postoji sažimanje i izostavljanje nekih dijelova poput Verneovog opisa rada pilane. U 20. stoljeću pojavila su se još dva skraćena prijevoda: izdanje Fitzroy (Associated Booksellers, 1959.) koje je skratio I. O. Evans (90 000 riječi) i ''Mysterious Island'' (Bantam, 1970.) koje je skratio Lowell Bair (90 000 riječi). Osim knjige Complete and Unabridged Classics Series CL77 objavljene 1965. godine (Airmont Publishing Company, Inc.), nijedan drugi neskraćeni prijevod nije se pojavio sve do 2001. godine kada se pojavila ilustrovana verzija Sidneyja Kravitza (Wesleyan University Press) gotovo istovremeno s novim prijevodom djela Jordan Stump objavljenim od strane Random House Modern Library (2001). Kravitz je također preveo ''Shipwrecked Family: Marooned With Uncle Robinson'', koju su objavili North American Jules Verne Society i BearManor Fiction 2011. godine. == Utjecaj na ''Nasukan na grebenu'' == Englesko izdanje knjige ''Nasukan na grebenu'' (1869), memoara francuskog preživjelog brodolomca [[François Édouard Raynal|Françoisa Édouarda Raynala]], ima dodatne dodatke francuske naučnice Christiane Mortelier koja predstavlja slučaj utjecaja Raynalove knjige na Verneov roman ''Tajanstveno ostrvo''. Brod ''Grafton'' je nasukan u blizini Novog Zelanda na [[Otočje Auckland|otocima Auckland]] 3. januara 1864. godine, gdje je posada od pet članova preživjela 19 mjeseci prije nego što je spašena. ''Nasukan na grebenu'', Raynalovi memoari o incidentu, bili su vrlo popularni u vrijeme objavljivanja i prevedeni su na više jezika. Prema Mortelier, Verne je pročitao Raynalov izvještaj i labavo zasnovao svoj roman na istinitoj životnoj priči o brodolomu ''Graftona'', preživljavanju, oskudici i konačnom spašavanju. == Prijevodi na druge jezike == Roman je na [[Marathi jezik|marati]] preveo [[Bhaskar Ramachandra Bhagwat|B. R. Bhagwat]] pod nazivom 'निर्जन बेटावरचे धाडसी वीर', što se otprilike prevodi kao "Hrabri borci na pustom ostrvu", i ima kultni status u [[Maharaštra|Maharaštri]]. Roman je također preveden na [[Malajalam jezik|malajalamski]], kao ''Nigoodadweep'', u prijevodu Kesavana Nambisana. Postoji više od jednog prijevoda na [[Bengalski jezik|bengalski]]. Prijevod Kuladaranjan Roya zove se “আশ্চর্য দ্বীপ” (''Aschorjo Dwip'') i ponovo je objavljen od strane [[Kalpabiswa Publications]] 2023. Drugi prijevod Shamsuddina Nawaba objavljen je u [[Sheba Prokashoni]]ju 1979. i zove se ''Rahosshor Dip''. == Adaptacije == [[File:Lobby Card for the 1929 version of The Mysterious Island.jpg|right|thumb|Lobi kartica za filmsku verziju ''Tajanstvenog ostrva'' iz 1929. godine, snimljenu u [[Technicolor|tehnikolor]] tehnici]] === Film – engleski jezik === * ''[[20,000 Leagues Under the Sea (1916 film)|20.000 milja pod morem]]'' (1916): Ovaj klasični američki nijemi film kombinuje ''Dvadeset hiljada milja pod morem'' i ''Tajanstveno ostrvo'' u jednu narativnu cjelinu, prelazeći između ''Nautilusa'' i otoka. * ''[[The Mysterious Island (1929 film)|Tajanstveno ostrvo]]'' (1929): labavo zasnovan na pozadinskoj priči koja se spominje u romanu o kapetanu Nemu. To je američki film snimljen uglavnom u [[technicolor|tehnikolor]] tehnici, sa govornim sekvencama, zvučnim efektima i sinhroniziranom muzikom. Snimljen je kao nijemi film, ali je na početak dodana jedna govorna sekvenca, a dodatne kratke govorne sekvence integrirane su u film. Režirao ga je [[Lucien Hubbard]] s [[Benjamin Christensen|Benjaminom Christensenom]] i [[Maurice Tourneur|Mauriceom Tourneurom]]. * ''[[Mysterious Island (serija)|Tajanstveno ostrvo]]'' (serija, 1951): [[filmska serija|serija]] od 15 poglavlja kojeg je režirao [[Spencer Gordon Bennet]]. * ''[[Mysterious Island (1961 film)|Tajanstveno ostrvo]]'' (1961): režirao Cy Endfield, također poznat kao ''Jules Verneovo Tajanstveno ostrvo'', sa specijalnim efektima [[Ray Harryhausen|Raya Harryhausena]] i [[Herbert Lom|Herberta Loma]] kao Nema i muzikom [[Bernard Herrmann|Bernarda Herrmanna]]. * ''[[Putovanje 2: Tajanstveno ostrvo]]'': film iz 2012. godine, labavo zasnovan na romanu, u režiji [[Brad Peyton|Brada Peytona]], snimljen kao nastavak ranije [[adaptacija|adaptacije]] Verneovog ''[[Putovanje u središte Zemlje|Putovanja u središte Zemlje]]'', u kojem [[Dwayne Johnson]] preuzima glavnu ulogu od [[Brendan Fraser|Brendana Frasera]].<ref>{{cite news |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2012/02/10/movies/journey-2-the-mysterious-island-starring-josh-hutcherson.html?_r=0 |title=Volcanic Adventures in Jules Verne Country |first=Neil |last=Genzlinger |date=February 9, 2012}}</ref> === Televizija – engleski jezik === * ''[[Mysterious Island (TV serija)|Tajanstveno ostrvo]]'': kanadska televizijska serija koja se prikazivala jednu sezonu 1995. godine. * ''[[Mysterious Island (2005 film)|Tajanstveno ostrvo]]'' (2005): TV film s [[Patrick Stewart|Patrickom Stewartom]] kao Kapetanom Nemom, koji je samo labavo zasnovan na romanu. Nominiran za [[Nagrada Saturn|nagradu Saturn]] za najbolju TV prezentaciju. * ''[[Jules Verne's Mysterious Island (2012 film)|Jules Verneovo Tajanstveno ostrvo]]'': filmska adaptacija iz 2012. godine, labavo zasnovana na romanu, snimljena za [[Syfy Channel]]. * Netflixova televizijska serija ''[[The I-Land]]'' iz 2019. godine nadahnuta je Vernesovim ''Misterioznim ostrvom'', a meki povez Vernesove knjige prikazan je u prvoj epizodi. Također postoji određeni značaj adaptacije Kapetana Nema i Misterioznog ostrva u prvom dijelu šeste sezone serije ''Once Upon a Time''. === Film i TV – strani jezici === * ''[[Таинственный остров|Tajanstveno ostrvo]]'' (1941): produkcija [[SSSR]]-a, režija Eduard Pentslin. * Igrani/animirani film ''[[Ukradená vzducholoď|Ukradeni zračni brod]]'' češkog filmskog stvaraoca Karela Zemana iz 1967. godine labavo je zasnovan na romanima Julesa Vernea ''[[Deux ans de vacances|Dvogodišnji odmor]]'' i ''Tajanstveno ostrvo''. * ''[[La isla misteriosa y el capitán Nemo]]'' (''L'Île mystérieuse'') (1973): režija [[Juan Antonio Bardem]] i [[Henri Colpi]]: TV mini-serija s [[Omar Sharif|Omarom Sharifom]] kao kapetanom Nemom. === Audio i muzika === * ''Tajanstveno ostrvo'' (1977): radio adaptacija Iana Martina emitovana na ''[[CBS Radio Mystery Theater]]''. * ''Tajanstveno ostrvo'' (2018): nova radio dramatizacija [[Gregory Evans|Gregoryja Evansa]] emitovana na [[BBC Radio 4|BBC Radiju 4]] 5. augusta 2018. kao dio njihove dramske serije ''To the Ends of the Earth''.<ref>{{cite web |title=BBC Radio 4 – Drama, To the Ends of the Earth: The Mysterious Island |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0bd7bm4 |website=BBC}}</ref> * ''Pulp Musicals, Epizoda 4: The Searcher in the Shadows'' (2024): Tajanstveno ostrvo je labavo poslužilo kao nadahnuće za trodijelni mjuzikl kompozitora Matta Dahana kao dio njegove muzičke radio serije ''Pulp Musicals''. Epizoda se prvenstveno odvija na ostrvu Lincoln i nadahnuta je i ''Tajanstvenim ostrvom'' i ''Dvadeset hiljada milja pod morem''.<ref>{{Citation |title=Episode 4: The Searcher in the Shadows (Original Cast Recording) by Pulp Musicals on Apple Music |date=2024-09-09 |url=https://music.apple.com/gb/album/episode-4-the-searcher-in-the-shadows-original/1765504543 |access-date=2024-12-08 |language=en-GB}}</ref> === Društvene igre === * Društvena igra ''Mysterious Island'' objavljena je od strane The Game Crafter 2019. godine. Igra je kooperativna, zasnovana na temama romana Julesa Vernesa, gdje svi igrači moraju preživjeti i pobjeći s ostrva.<ref>{{cite web |url=https://boardgamegeek.com/boardgame/269100/mysterious-island |title=Mysterious Island |website=boardgamegeek.com |access-date=25 August 2021}}</ref> === Videoigre === * Kompjuterska igra ''[[Myst]]'', objavljena 1993. godine, i nekoliko lokacija predstavljenih u igri također su nadahnute tim romanom Julesa Vernea.<ref>{{cite web |url=https://www.wired.com/wired/archive/2.08/myst_pr.html |first=Jon |last=Carroll |date=8 January 1994 |title=Guerrillas in the Myst |website=Wired.com |access-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101109173452/http://www.wired.com/wired/archive/2.08/myst_pr.html |archive-date=2010-11-09 |url-status=dead}}</ref> * Kompjuterska igra ''[[Return to Mysterious Island]]'' (2004) je avanturistički nastavak priče. Njena junakinja, Mina, doživi brodolom sama na neistraženom ostrvu i pronalazi tijelo prethodnog stanovnika, kapetana Nema (kojeg sahranjuje). Konačno bježi pronalazeći ''Nautilus'' i onesposobljavajući odbranu ostrva.<ref>{{cite web |url=http://www.mysteriousislandgame.com/1/uk/ |title=Return To Mysterious Island – Microïds |website=mysteriousislandgame.com |access-date=1 October 2017}}</ref> Dana 25. novembra 2008. [[Microïds]] (izdavačka kuća avanturističkih igara [[Anuman Interactive]]a) najavio je da se pravi nastavak, ''Return to Mysterious Island II''. [[Kheops Studio]] ga je razvijao od aprila 2008. godine, a objavljen je za PC i Apple [[iPhone]] 14. augusta 2009. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.mysteriousislandgame.com/2/en/ |title=Return to Mysterious Island 2 – Mina's fate – Microïds |website=mysteriousislandgame.com |access-date=1 October 2017}}</ref> * [[Zen Studios]] je objavio sto zasnovan na knjizi za ''[[Pinball FX]]'' 8. juna 2023. godine.<ref>{{Cite web |date=2023-06-08 |title=New tables have arrived to Pinball FX! |url=https://zenstudios.com/news/new-tables-have-arrived-to-pinball-fx/ |access-date=2025-01-04 |website=Home of the Best Pinball Games |language=en-US}}</ref> Igrajući kao Cyrus Smith, Gideon Spilett, Bonaventure Pencroft ili Harbert Brown, cilj je preživjeti i pobjeći s otoka. Dizajner stolova je bio inspirisan čitanjem knjige dok je imao ljetni posao.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?si=G0qYQW1PL6K7PW2c&t=239&v=tVy8H4v_o_I&feature=youtu.be |title=Pinball Bites - Three new tables and other updates await! |date=2023-06-08 |last=Zen Studios |access-date=2025-01-04 |via=YouTube}}</ref> === Literatura === * Roman iz 2002. godine, ''[[Captain Nemo: The Fantastic History of a Dark Genius|Kapetan Nemo: Fantastična historija mračnog genija]]'', zasniva događaje iz ovog romana na „stvarnim“ događajima koji su se dogodili pravom Nemu, Andreu, koji je Verneu dao detalje o svojim susretima. * Roman iz 2021. godine, „Kći dubine“, autora Ricka Riordana, nadahnut je knjigama Julesa Vernea "20.000 milja pod morem" i "Tajanstveno ostrvo". === Tematski park === * [[Mysterious Island (Tokyo DisneySea)|Tajanstveno ostrvo]] je ujedno i naziv tematskog parka u [[Tokyo DisneySea|Tokijskom DisneySea]] parku otvorenom 2001. godine, koji sadrži dvije atrakcije zasnovane na drugim romanima Julesa Vernea, ''[[Dvadeset hiljada milja pod morem]]'' i ''[[Putovanje u središte Zemlje]]''. == Bilješke == * {{Note|orig-names|a}} U francuskom originalu, neki likovi su imenovani malo drugačije: Gédéon Spillet, Nabuchodonosor (Nab) i Harbert Brown. U Kingstonovom prijevodu, inžinjer se zove Cyrus Harding, a mornar Pencroft. * {{Note|nemo-time-paradox|b}} Postoje neslaganja u [[kontinuitet]]u između ovog romana i romana ''[[Dvadeset hiljada milja pod morem]]''. Iako je ovaj roman napisan 1874. godine, njegovi događaji se odvijaju od 1865. do 1869. godine. Događaji u ''Dvadeset hiljada milja pod morem'' odvijaju se između 1867. i 1868. godine. Na primjer, kapetan Nemo koji se pojavljuje u ovom romanu umire u vrijeme kada je kapetan Nemo u romanu ''Dvadeset hiljada milja pod morem'' još uvijek bio živ. Obično postoji napomena u većini izdanja knjige koja priznaje neslaganja u datumima. Slična neslaganja postoje i sa romanom ''[[Les Enfants du capitaine Grant|U potrazi za brodolomcima]]'', iako se ona ne ističu tako često. Još jedna greška je da je Neb prikazan kao Smithov bivši rob. Ali budući da je Smith identificiran kao da je iz Massachusettsa, gdje je ropstvo ukinuto 1780-ih, Neb nikada ne bi bio rob. == Reference == {{Reflist}} == Vanjske poveznice == {{Commons category|The Mysterious Island}} {{Wikisourcelang|fr|L’Île mystérieuse}} {{Wikisource|The Mysterious Island|''The Mysterious Island''}} * {{Gutenberg|no=8993|name=Tajanstveno ostrvo}} — prijevod Stephena W. Whitea (1876) * {{Gutenberg|no=1268|name=Tajanstveno ostrvo}} - prijevod W. H. G. Kingstona (gđa. Agnes Kinloch Kingston) (1875) * {{FadedPage|id=20180906|name=Tajanstveno ostrvo}} * [http://jv.gilead.org.il/kravitz/ ''Tajanstveno ostrvo''] — neuređeni, neskraćeni prijevod Sidneyja Kravitza (2001). Opširni uvod i bilješke za ovaj svezak nalaze se na [http://www.ibiblio.org/julesverne/books/mi%20crit%20mat.pdf ''Tajanstveno ostrvo uvod'']. * [http://mysteryisland.narod.ru ''Tajanstveno ostrvo''] — interaktivni 3D model na CryEngine 1 od Cryteka * [http://najvs.org Sjevernoameričko društvo Jules Verne] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:The_Mysterious_Island Poveznica na kartu ostrva Lincoln sa oznakama na engleskom jeziku] * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b0bd7bm4 ''Tajanstveno ostrvo''] — dramska adaptacija za [[BBC Radio 4]] {{Jules Verne}} {{Izabran}} [[Kategorija:Djela Julesa Vernea]] qfdxiyvtee1y2nri4ggtoc0xt1ie9aq 0 4722069 42716397 42707126 2026-11-05T05:12:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716397 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | url= https://archive.org/details/wolvesbehaviorec0000unse | year=2001 | page= [https://archive.org/details/wolvesbehaviorec0000unse/page/448 448] | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-wildlife-management_2011-04_75_3/page/595 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće neizazvane smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web |url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924035712/http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |url=https://archive.org/details/lizards00davi |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |url=https://archive.org/details/southseaislandsn0000ball |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Neki dokazi podržavaju tvrdnju da afrički orao vrste ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' povremeno napada djecu u potrazi za hranom, sa iskazom svjedoka o jednom napadu (u kojem je žrtva, sedmogodišnji dječak, preživio, a orao je ubijen),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> i otkrićem dijela lobanje ljudskog djeteta u jednom gnijezdu. To bi ga učinilo jedinom živom pticom za koju se zna da lovi ljude, iako su i druge ptice poput [[noj]]eva i [[kazuar]]a ubijale ljude u samoodbrani, a [[kostoberina]] je možda slučajno ubila drevnog grčkog dramskog pisca [[Eshil]]a.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Zabilježeno je da razne velike grabljivice poput [[suri orao|surog orla]] napadaju ljude,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> ali nije jasno da li je to sa namjerom da ih pojedu i da li su ikada uspjeli da ubiju jednog. U Etiopiji je 2019. zabilježen niz incidenata u kojima je orao vrste ''[[Polemaetus bellicosus]]'' napao i ubio jedno ljudsko dijete, a ranio još dvoje.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Neki fosilni dokazi ukazuju na to da su velike [[ptice grabljivice]] povremeno lovile prethistorijske hominide. Smatra se da je [[dijete iz Taunga]], ''[[Australopithecus africanus]]'' pronađen u Africi, ubijen od strane ptice slične [[Stephanoaetus coronatus|krunastom orlu]]. Izumrli [[Haastov orao]] je možda lovio ljude na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], a taj zaključak bi bio u skladu s [[maorski folklor|maorskim folklorom]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> je možda lovio i ''[[Homo floresiensis]]a'' i anatomski moderne ljude, a ''[[Stephanoaetus mahery]]'', [[Teratornithidae|teratornitidi]], ''[[Buteogallus woodwardi]]'' i ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> su po veličini slične Haastovom orlu, što implicira da su na sličan način mogle predstavljati prijetnju ljudskim bićima. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Napad ajkule}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Znak koji upozorava plivače na opasnost od napada ajkula]] Suprotno uvriježenom mišljenju, samo je za ograničen broj vrsta ajkula poznato da su ozbiljna prijetnja ljudima. Najopasnije vrste mogu biti neselektivne i ugrabit će svaki potencijalni obrok na koji naiđu (kao što bi ''[[Carcharhinus longimanus]]'' mogla pojesti osobu koja pluta u vodi nakon brodoloma) ili mogu ugristi iz radoznalosti ili pogrešne procjene (kao što je slučaj s [[velika bijela ajkula|velikom bijelom ajkulom]] koja napada ljude na daskama za surfanje, možda zato što ju podsjećaju na njen omiljeni plijen, [[perajari|tuljane]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Od više od 568 [[popis vrsta ajkula|vrsta ajkula]], samo četiri su bile uključene u značajan broj smrtonosnih neizazvanih napada na ljude: velika bijela ajkula, [[Galeocerdo cuvier|tigrasta ajkula]], [[Carcharhinus leucas|ajkula bik]]<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> i ''Carcharhinus longimanus''.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> Te ajkule, budući da su veliki, snažni predatori, ponekad mogu napasti i ubiti ljude; vrijedi napomenuti da su svaku od njih do sada snimili nezaštićeni ronioci na otvorenom moru.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> Jedan od najzloglasnijih i najpoznatijih incidenata predacije od strane ajkula dogodio se s potapanjem [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], prilikom kojeg su ajkule (za koje se smatra da su jedinke vrste ''C. longimanus'') pojele otprilike 150 preživjelih koji su ostali nasukani danima.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Nedavno, 8. juna 2023. godine, zbog popularnosti društvenih mreža, [[Galeocerdo cuvier|fatalni napad tigraste ajkule na Vladimira Popova]] kod obale [[Hurgada|Hurgade]] u Egiptu u [[crveno more|Crvenom moru]] također je stekao značajnu ozloglašenost, jer je gotovo cijeli napad snimljen prije nego što je postao viralan. === Pirane === Napadi [[pirana]] koji su rezultirali smrtnim ishodom dogodili su se u [[sliv Amazona|slivu Amazona]]. 2011. godine, pijani 18-godišnji dječak napadnut je i ubijen u Rosario del Yata ([[Bolivija]]).<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> 2012. godine, petogodišnju brazilsku djevojčicu napalo je i ubilo jato pirana vrste ''[[Pygocentrus nattereri]]''.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Neke brazilske rijeke imaju znakove upozorenja o smrtonosnim piranama.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Napadi gunča u rijeci Kali|Silurus glanis|Sobral Santos II}} Postoje izvještaji [[Bagarius|gunča somovima]] koji su jeli ljude u [[Sharda (rijeka)|rijeci Kāli]] u Indiji.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Osim toga, bilo je izvještaja o somovima vrste ''[[Silurus glanis]]'' da su ubili i pojeli ljude u Evropi.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Smatra se da su veliki grabežljivi somovi, poput vrsta ''[[Phractocephalus hemioliopterus]]'' i ''[[Brachyplatystoma filamentosum]]'', doprinijeli gubitku života kada je trajekt ''[[Sobral Santos II]]'' potonuo u [[amazona|rijeci Amazon]] 1981. godine.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škrapinjci === [[Epinephelus lanceolatus|Divovski škrapinjac]] je jedna od najvećih vrsta košljoriba na svijetu, te dostiže maksimalnu dužinu od 3 metra i težinu od 600 kilograma.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> Bilo je slučajeva u kojima je ta vrsta napadala ljude,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> zajedno sa blisko srodnim [[Epinephelus itajara|atlantskim golijatskim škrapinjcem]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315130337/https://www.jonesboro.com/node/1282|archive-date=2022-03-15|url-status=dead}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detalj napada vuka na pastira. Slika ''Dobri pastir'' [[Pieter Brueghel Mlađi|Pietera Bruegela Mlađeg]], 1616.]] Broj smrtnih ishoda pojedinačnih slučajeva ljudožderstva: {| class="wikitable" |+ !Naziv !Navodni broj poginulih !Lokacija |- |[[George Gilman Rushby|Lavovi iz Njombea]] |Do 1500 (prema glavnom izvoru) |Tanzanija |- |[[Tigar iz Champawata]] |436 |Nepal/Indija |- |[[Leopard iz Panara]] |400 |Sjeverna Indija |- |[[Gustave (krokodil)]] |300+ |Burundi, navodno |- |[[Ljudožder iz Talla Desa]] |150 |Indija |- |[[Leopard iz centralnih provincija]] |150 |Indija |- |[[Ljudožderi iz Tsavoa|Ljudožderni lavovi iz Tsavoa]] |34–100+ |Kenija |- |[[Leopard iz Rudraprayaga]] |125+ |Indija |- |[[Zvijer iz Gévaudana]] |113 |Francuska <ref name="Attacks" /> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Golis Rangea]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Kahanija]] |100 |Indija <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Bhimashankara]] |100 |Indija <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Lav iz Chiengija |90+ |Zambija <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Krokodil Osama |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigrovi iz Chowgarha]] |64 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vukovi iz Uttar Pradesha]] |60+ |Indija <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Lav Osama |50+ |Tanzanija <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Lav Namelieza |43 |Namibija <ref name="smith" /> |- |[[Leopard iz Gummalapura]] |42 |Indija |- |[[Courtaud|Vukovi iz Pariza]] |40 |Francuska <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Hijene iz Mulanjea |36 |Malavi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz doline Mulher]] |30+ |Indija <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tigar iz [[Nacionalni park Dudhwa|Nacionalnog parka Dudhwa]] |24 |Indija <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Napadi vukova iz Kirova]] |22 |Rusija |- |[[Vukovi iz Turkua]] |22 |Finska |- |Zvijer iz Sarlata (vjerojatno vuk sa bjesnilom) |18 |Francuska <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur. }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Vukovi iz Ashte]] |17 |Indija |- |[[Tigrica iz Jowlagirija]] |15 |Indija |- |[[Vukovi iz Hazaribagha]] |13 |Indija |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Yavatmala]] |13 |Indija <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Vuk iz Gysingea]] |12 |Švedska |- |[[Usnati medvjed iz Mysorea]] |12 |Indija |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Punanaija]] |12 |Šri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[Spisak smrtonosnih napada ajkula u Južnoj Africi|Napadi ajkula u luci St-John]] |11 |Južna Afrika, druga plaža |- |[[Tigrovi iz Gavera]] |10 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vuk iz Cusaga]] |9 |Italija <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tigar iz Mundachipallama]] |7 |Južna Indija |- |[[Incident sa mrkim medvjedom u Sankebetsuu|Medvjed iz Sankebetsua]] |7 |Japan |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Moradabada]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Ljudožderni lavovi iz Mfuwea]] |6 |Zambija |- |Krokodil iz Bang Mooda |6 |Tajland |- |[[Ljudožder iz Kande]] |5 |Indija |- |[[Tigar iz Segura]] |5 |Indija |- |[[Vuk iz Soissonsa]] |4 |Francuska |- |[[Napadi ajkula na obali Jerseyja 1916. godine|Ajkula iz New Jerseyja]] |4 |Sjeverni New Jersey |- |[[Ljudožder iz Thaka]] |4 |Indija |- |[[Leopard iz brda Yellagiri]] |3 |Indija |- |[[Ljudožder iz Chuke]] |3 |Indija |- |[[Malavijska zvijer terora]] (hijena) |3 |Malavi |- |[[Bitka kod ostrva Ramree|Napadi krokodila u bitci na ostrvu Ramree]] |Nepoznato |Mjanmar |- |[[Vuk iz Ansbacha]] |Nepoznato |Njemačka Svetog Rimskog Carstva |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|Napadi ajkula na USS ''Indianapolis'']] |Nepoznato |Filipinsko more |} * == Povezano == * [[Napad životinje]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', drevni oblik pogubljenja gdje su osuđene zatvorenike ubijale životinje * [[Sukob između ljudi i divljih životinja]] * [[Biljka ljudožderka]], razne legendarne velike biljke mesožderke == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} [[Kategorija:Meso]] [[Kategorija:Uzroci smrti]] gvc38tz6g52fpf9bmwyaegb81pjnnrk 0 4725713 42716300 42706983 2026-11-04T16:45:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42716300 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Kubanska invazija na Panamu | dio = | slika = | opis_slike = | datum = [[3. travnja]] – [[1. svibnja]] [[1959.]] | mjesto = {{flag|Panama}} | teritorija = | rezultat = Neuspjeh invazije i planiranog puča | strana1 = {{flag|Kuba}}<br>Panamski gerilci | strana2 = {{flag|Panama}}<br>([[Nacionalna garda Paname|Nacionalna garda]])<br>'''Podrška:'''<br>{{flag|Sjedinjene Države|1912}}<br>{{flag|Gvatemala|1871}} | strana3 = | komandant1 = {{flagicon|KUB}} [[César Vega]]<br>[[Roberto Arias]]<br>Enrique Morales{{KIA}} | komandant2 = {{nowrap|{{flagicon|PAN}} [[Ernesto de la Guardia]]<br>}} | komandant3 = | snaga1 = '''Glavne snage:'''<br/>94 sudionika{{efn|85 vojnika, 4 specijalista za eksplozive i 5 medicinskih djelatnika.}}<br/>'''Lokalna podrška:'''<br/>Nepoznato<br/>'''Pojačanja:'''<br/>300 osoba{{efn|Nikada nisu ni stigli u Panamu.}} | snaga2 = Nepoznato | snaga3 = | gubici1 = {{ubl|90 ranjenih|4 ubijena{{efn|Uključujući i dva ubijena gerilca od [[6. travnja]] te jednog ubijenog sudionika iz neborbenog sektora.}}}} | gubici2 = min. 2 ranjena | gubici3 = | napomene = }} Početkom travnja [[1959.]] godine, '''[[Kuba]]''' je pokrenula '''invaziju na [[Panama|Panamu]]''' s ciljem svrgavanja predsjednika [[Ernesto de la Guardia|Ernesta de la Guardije]] i uspostave socijalističkog režima poput onog na Kubi. Invaziju su zajednički provele kubanske jedinice i lokalni protuvladini gerilci, a mozak operacije u Panami bio je diplomat [[Roberto Arias]], sin bivšeg predsjednika [[Harmodio Arias|Harmodija Ariasa]]. Ova je operacija bila dio [[Fidel Castro|Castrovog]] plana izvoza [[Kubanska revolucija|revolucije]] po zemljama [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]], u sklopu kojega je socijalistička Kuba pružala oružanu podršku lokalnim gerilcima tijekom [[Hladni rat|Hladnog rata]]. Iako je invazija u konačnici bila neuspješna, dovela je do stvaranja niza malih gerilskih pokreta diljem zemalja Latinske Amerike, što je dodatno zaoštrilo tenzije između Kube i [[SAD|Sjedinjenih Država]]. == Pripreme i planiranje == Nakon uspjeha [[Kubanska revolucija|Kubanske revolucije]], [[Fidel Castro]] imao je ideju o "izvoru" revolucije u druge zemlje te je obećao vojnu pomoć svim socijalističkim organizacijama koje su na sličan način htjele dovesti ideološki bliske pokrete na vlast.<ref name="angulo">{{cite web|url=http://www.radioangulo.cu/columnistas/memoria-holguinera/16355-el-internacionalismo-militar-cubano-en-la-historiografia-de-la-isla|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613234240/http://www.radioangulo.cu/columnistas/memoria-holguinera/16355-el-internacionalismo-militar-cubano-en-la-historiografia-de-la-isla|url-status=dead|archive-date=2018-06-13|title=El internacionalismo militar cubano en la historiografía de la isla|last=Abreu|first=José|date=5 September 2011|publisher=Radio Angulo|location=Holguín|language=es|access-date=14 September 2018}}</ref> Iako je ova politika formalno pokrenuta tek [[1966.]] godine, Castro je već [[1959.]] godine počeo nuditi svoju pomoć,<ref name="Revolution3"/> a Panama je bila prvi primjer takve intervencije. Već u siječnju [[1959.]] godine, panamski diplomat [[Roberto Arias]] sastao se s Castom, koji mu je obećao pružiti vojnu pomoć u pokušaju državnog udara u [[Panama|Panami]].{{sfn|Bowcott|2010}} Dana [[3. travnja]] [[1959.]] godine, lokalni gerilci iz Pokreta revolucionarne akcije napali su i opljačkali oružarnicu, uz kubansku podršku, nakon čega su se povukli u planine. [[Nacionalna garda Paname|Nacionalna garda]] ubrzo je reagirala, a dvije su se strane sukobile [[6. travnja]], uslijed čega su dva gerilca ubijena, a dva gardijca – među kojima je bio i [[Omar Torrijos]] – ranjena.<ref>{{Cite web|url=https://www.panamaviejaescuela.com/levantamiento-cerro-tute/|title=El levantamiento del Cerro Tute|accessdate=2022-10-19|date=2015-04-15|language=es-MX}}</ref> Tri dana kasnije došlo je do novog sukoba u kojem su gerilci uspjeli osloboditi svoje ranije zarobljene suborce, dio kojih je ponovo uhapšen nekoliko dana kasnije.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://cedema.org/digital_items/2804|title=Los rebeldes de Tute|accessdate=2022-10-19|website=cedema.org}}</ref><ref name=":3">{{cite book|accessdate=2022-10-19 |date=2014-12-02 |first=Alejandro Prieto |isbn=978-1-62934-894-0 |language=es |last=Blanco |publisher=Punto Rojo Libros |title=Fidel Castro Escupiré sobre su tumba |url=https://books.google.com/books?id=2dX3BQAAQBAJ&dq=panama+cuba+invassion+1959&pg=PA464}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref> Panama je [[15. travnja]] službeno osudila kubansko djelovanje pred međunarodnom zajednicom. To, međutim, nije spriječilo ni Kubu ni revolucionare da nastave s pripremama. Kubanci su u [[Pinar del Río|Pinar del Ríju]] utrenirali oko 200 gerilaca pod nadzorom Dermidija Escalone. [[Jahta]] s revolucionarima službeno je isplovila iz [[Batabanó|Batabanóa]] [[19. travnja]],<ref name=BBC>{{cite news |last=Bermúdez |first=Ángel |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-47674885 |title=Cómo fueron las intervenciones armadas impulsadas por Cuba en América Latina |trans-title=How were armed interventions promoted by Cuba in Latin America |work=[[BBC News Mundo]] |date=29 March 2019 |access-date=19 November 2025 |language=es}}</ref> a na njoj su bila 82 Kubanca, 2 Panamca (među kojima i [[Floyd Britton]]) te jedan Amerikanac, a zapovijedio im je kubanski časnik César Vega.<ref name=":3" /> Na brodu se nalazio liječnik, četiri medicinske sestre, četiri stručnjaka za eksplozive, a sama brodica bila je dobro naoružana.<ref name=":1">{{cite web|accessdate=2022-10-19 |language=es |place=Panamá |publisher=GESE-La Estrella de |title=Panamá, la invasión de 1959 |url=https://www.laestrella.com.pa/nacional/190922/1959-panama-invasion |website=La Estrella de Panamá}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref> == Invazija == Kubanski revolucionari pristali su u Panamu [[24. travnja]] [[1959.]] godine kao podrška planiranom državnom udaru protiv panamskog predsjednika [[Ernesto de la Guardia|Ernesta de la Guardije]], što je bila prva prekomorska vojna akcija kubanskih trupa nakon [[Kubanska revolucija|revolucije]];<ref>{{Cite web |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1958-60v05/d90&ved=2ahUKEwidypGgzKmKAxU9TGwGHXi1IXgQFnoECCcQAQ&sqi=2&usg=AOvVaw1eOXdVGEvCSuW5XihZmeZ_ |title=Foreign Relations of the United States, 1958–1960, American Republics, Volume V |access-date=2026-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215105807/https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1958-60v05/d90%26ved%3D2ahUKEwidypGgzKmKAxU9TGwGHXi1IXgQFnoECCcQAQ%26sqi%3D2%26usg%3DAOvVaw1eOXdVGEvCSuW5XihZmeZ_ |archive-date=2024-12-15 |url-status=dead}}</ref><ref name="Revolution3">{{cite book |last=Domínguez |first=Jorge |title=To Make a World Safe for Revolution: Cuba's Foreign Policy |publisher=Harvard University Press |year=1989 |isbn=978-0674893252 |location=Cambridge |pages=114–120, 168–169}}</ref> državni udar organizirao je diplomat [[Roberto Arias]], koji je ranije bio dogovorio kubansku podršku.<ref>{{Cite news |date=1959-04-22 |title=1959: Dame Margot Fonteyn released from jail |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/low/dates/stories/april/22/newsid_2938000/2938889.stm |access-date=2024-09-17 |language=en-GB}}</ref> Gerilci su sljedećeg dana stigli do panamskih džungli, gdje se njihov lokalni zapovjednik, Enrique Morales, utopio i umro. Nakon toga su se trupe podijelile na nekoliko manjih skupina te razdvojile s ciljem dobivanja podrške među lokalnim stanovništvom.<ref name=FR61>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1958-60v06/d296 Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Cuba, Volume VI]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Bračni par Arias je [[26. travnja]] isplovio na svojoj jahti ''The Nola'' te su naredili lokalnim ribarima da preuzmu obližnju plutaču, a koja je bila napunjena oružjem. Ribari su prijavili incident vlastima, nakon čega se Arias dao u bijeg na rakolovcu ''Elaine'', dok je njegova supruga, balerina [[Margot Fonteyn]], iskoristila jahtu kao mamac, samo da bi se kasnije sama predala panamskim vlastima.{{sfn|''BBC''|2008}}{{sfn|Bowcott|2010}}{{sfn|''BBC''|2008}}{{sfn|Bowcott|2010}}{{sfn|''The Age''|1959|p=4}} Panamske vlasti uhapsile su Fonteyn te su ju zadržali 24 sata prije nego su ju pustile da otputuje za [[New York (grad)|New York]].{{sfn|''BBC''|2008}}{{sfn|''The Manchester Guardian''|1959a|p=1}} Dan kasnije, pukovnik [[Bolívar Vallarino]] javno je je osudio neuspješni pokušaj puča te je javnosti prezentirao troje uhapšenih gerilaca. Do kraja sljedećeg dana, gerilci okruženi u [[Nombre de Dios (Panama)|Nombre de Diosu]] tražili su da im se dopusti povratak na Kubu, dok su panamske vlasti zahtijevale bezuvjetnu predaju; istovremeno, [[Fidel Castro]] javno se distancirao od propale invazije te ju je nazvao neodgovornom.<ref name=":1" /><ref name="FR61" /> Trideset članova Nacionalne garde krenulo je na gerilce [[30. travnja]], ali su zaustavili borbe kako bi propustili neutralne promatrače. Dok su potonji prošli, gerilci su već bili u blizini [[Panamski kanal|Panamskog kanala]], nakon što su dugo pješačili uz panamsku obalu; prema izvještajima, na terenu je bilo 89 gerilaca, uz oko 300 pričuvnih boraca koji su bili na putu.<ref>{{cite news |title=President of Panama Orders Out Troops Against Cuban Invaders |agency=[[Associated Press]] |via=[[The Harvard Crimson]] |url=https://www.thecrimson.com/article/1959/5/1/president-of-panama-orders-out-troops/ |date=1 May 1959 |access-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119160429/https://www.thecrimson.com/article/1959/5/1/president-of-panama-orders-out-troops/ |archive-date=19 January 2025 |url-status=live}}</ref> Nacionalna garda spriječila je pokušaj invazije uz podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]] i [[Gvatemala|Gvatemale]].<ref name=BBC/><ref>[https://www.britishpathe.com/asset/196133&ved=2ahUKEwidypGgzKmKAxU9TGwGHXi1IXgQFnoECBwQAQ&sqi=2&usg=AOvVaw0PqqwyYVMXerOJuICDLlQx PANAMA - THE INVASION THAT FAILED (1959)]</ref> Ukupno 87 gerilaca formalno se predalo [[1. svibnja]] [[1959.]] godine nakon pregovora s odborom [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]], u kojem su sjedili delegati iz [[Brazil]]a, [[SAD|Sjedinjenih Država]], [[Argentina|Argentine]], [[Kostarika|Kostarike]] i [[Paragvaj]]a.<ref name=FR61/> Predaja je navodno bila u skladu s Castrovim naredbama.<ref>{{cite web|accessdate=2022-10-19 |title=Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Cuba, Volume VI - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1958-60v06/d296 |website=history.state.gov}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref> == Posljedice == Uhapšeni revolucionari pušteni su da se vrate na Kubu nakon mjesec dana.<ref name=BBC/> Povodom toga, [[Che Guevara]] izjavio je kako Kuba izvozi revolucionarne ideje, a ne i same revolucije.<ref name=":0">{{Cite news|title=Cómo fueron las intervenciones armadas impulsadas por Cuba en América Latina|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-47674885|publisher=BBC News Mundo|accessdate=2022-10-19|language=es}}</ref> Iste godine, panamske su vlasti podigle optužnicu protiv Ariasa i Fonteyn za pokušaj krijumčarenja oružja u Panamu. Fonteyn je sve priznala tadašnjem britanskom ambasadoru Sir Ianu Hendersonu kada ju je ovaj jednom prilikom posjetio u zatvoru, a Ministarstvo vanjskih poslova pristalo je držati to priznanje tajnim.{{sfn|Bowcott|2010}} Ambasada je tada organizirala njezin odlazak u New York,{{sfn|''BBC''|2008}}{{sfn|''The Age''|1959|p=1}} pri čemu Sjedinjene Države nisu bila obaviještene o tome da je sudjelovala u neuspješnom puču. Arias se sakrio u brazilskoj ambasadi i tu je boravio dva mjeseca dok mu nije omogućen siguran odlazak u [[Lima|Limu]].{{sfn|Bowcott|2010}}{{sfn|''The Age''|1959|p=1}} Dokumenti britanske vlade iz [[2010.]] godine potvrdili su njihovu upletenost u pokušaj puča.<ref>{{cite news| newspaper=[[Huffington Post]] | title=Margot Fonteyn, British Ballerina, Involved In Plot Overthrow Panama's Government | first=Sylvia | last=Hui | date=27 March 2010 | url=http://www.huffingtonpost.com/2010/05/28/margot-fonteyn-british-ba_n_593907.html }}</ref> Ipak, nakon promjene vlasti u Panami, optužbe protiv njih odbačene su. Neuspjela invazija dovela je do jačanja tenzija između [[Kuba|Kube]] i [[SAD|Sjedinjenih Država]], a potaknula je i jačanje gerilskih pokreta diljem [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]].<ref name=":4">{{Cite book|title=To Make a World Safe for Revolution: Cuba's Foreign Policy|url=https://books.google.com/books?id=_BpGRtcwG98C&q=panama|publisher=Harvard University Press|date=2009-06-01|accessdate=2022-10-19|isbn=978-0-674-03427-3|language=en|first1=Professor Jorge I.|last1=Doma-Nguez|first2=Jorge I.|last2=Domnguez}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|title=Cómo fueron las intervenciones armadas impulsadas por Cuba en América Latina|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-47674885|publisher=BBC News Mundo|accessdate=2022-11-14|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|title=Seis décadas de exportar la Revolución|url=https://www.nytimes.com/es/2019/02/03/espanol/opinion/jorge-castaneda-revolucion-cubana.html|work=The New York Times|date=2019-02-03|accessdate=2022-11-14|issn=0362-4331|language=es-LA}}</ref> Također je ubrzala proces utemeljenja Organizacije latinoameričke solidarnosti te inspirirala kasnije gerilske skupine u njihovom djelovanju.<ref>{{Cite web|url=http://www.democracynow.org/2013/3/7/operation_condor_trial_tackles_coordinated_campaign|title=Operation Condor Trial Tackles Coordinated Campaign by Latin American Dictatorships to Kill Leftists|accessdate=2022-11-14|website=Democracy Now!|language=en}}</ref> == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite news |last=Bowcott |first=Owen |title=Dame Margot Fonteyn: the ballerina and the attempted coup in Panama |url=https://www.theguardian.com/uk/2010/may/28/margot-fonteyn-panama-coup |access-date=28 May 2010 |newspaper=[[The Guardian]]|date=28 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228094316/https://www.theguardian.com/uk/2010/may/28/margot-fonteyn-panama-coup |archive-date=28 February 2018 |location=London, England}} * {{cite news |ref={{harvid|''The Manchester Guardian''|1959a}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=A Panama Invasion: Hunt for fifty men |url=https://www.newspapers.com/clip/21163419/the_guardian/ |access-date=21 June 2018 |agency=[[United Press International|British United Press]] |newspaper=[[The Manchester Guardian]] |date=27 April 1959 |location=London, England |page=5 |via = Newspapers.com}} * {{cite news |ref={{harvid|''BBC''|2008}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=On this day 22 April 1959: Dame Margot Fonteyn released from jail |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/22/newsid_2938000/2938889.stm |access-date=21 June 2018 |publisher=[[BBC]] |date=22 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208070920/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/22/newsid_2938000/2938889.stm |archive-date=8 December 2017 |location=London, England}} * {{cite news |ref={{harvid|''The Age''|1959}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Dame Margot Fonteyn 'Detained' by Panama Govt: Alleged Plot for Revolution (pt 1) |url=https://www.newspapers.com/clip/21163309/the_age/ |access-date=21 June 2018 |agency=[[Australian Associated Press]] |newspaper=[[The Age]] |date=22 April 1959 |location=Melbourne, Victoria, Australia |page=1 |via = Newspapers.com}} {{Hladni rat}} {{Authority control}} [[Kategorija:1959.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Vojna historija Kube]] [[Kategorija:Hladni rat]] [[Kategorija:Pučevi]] cmuslei86wb3inu8c5nd72290yo25dc 0 4726217 42716304 42714541 2026-11-04T17:34:02Z Inokosni organ 160059 /* Masovni prosvjedi */ 42716304 wikitext text/x-wiki {{Aktualno}} '''Prosvjedi u Albaniji''' protiv vlade [[Edi Rama|Edija Rame]] izbili su sredinom oktobra [[2026.]] godine, a započeli su s prvim demonstracijama u maju iste godine. == Pozadina == {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = | background color = | total_width = 400px | caption_align = center | image1 = Zvërnec, Albania – Adria Coast 02.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Albanska obala kod [[Zvërnec]]a | image2 = Sazan Island, Albania 2016 02.jpg | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = Otok [[Sazan]] (2016.) }} [[Albanija|Republika Albanija]] se već dugo bori s problemom političke korupcije i nedostatkom transparentnosti u obnašanju vlasti – čimbenicima koji su, između ostalog, potaknuli i [[Pad komunizma u Albaniji|ustanak]] [[1991.]] godine te brojne narodne prosvjede tijekom godina, od kojih su se neki čak razbuktali u nasilje. Dugi niz godina (od [[1992.]] do [[2017]]) zemlja je bilježila zabrinjavajuće visoke stope [[nezaposlenost]]i, praćene značajnim valovima iseljavanja, naročito u [[Italija|Italiju]], [[Grčka|Grčku]], [[Njemačka|Njemačku]], [[Švicarska|Švicarsku]], [[SAD|Sjedinjene Države]] i druge zemlje. Desetljećima je jedan znatan dio albanskog stanovništva živio ispod granice siromaštva. Istovremeno, zemlja je ostvarila zamjetan gospodarski rast, potaknut ponajviše turizmom. No, tijekom godina, proširili su se i korupcija,<ref>{{en}} {{cite web |url= https://www.transparency.org/en/cpi/2025/index/alb |title= Corruption Perception Index: Albania |last= |first= |date= |website= |publisher= Transparency International |accessdate= 20. oktobra 2026 |quote=}} </ref> podmićivanje, trgovina [[Droga|drogom]] te druge aktivnosti koje je poticala [[albanska mafija|mafija]]. U [[2026.]] godini premijer Albanije je [[Edi Rama]], uz [[Socijalistička partija Albanije|Socijalističku partiju Albanije]] vodi zemlju već 13 godina, a trenutačno obnaša svoj četvrti mandat. Ramina vlada započela je s radom [[2013.]] godine s ciljem suzbijanja korupcije, preustrojavanja javne uprave prema većoj učinkovitosti te čineći od države pokretača rasta zemlje putem velikih infrastrukturnih projekata i urbane obnove, da bi potom usmjerila albansku politiku prema reformama i s time približila zemlju [[Europska unija|Europskoj uniji]], s ciljem [[Pristupanje Albanije Europskoj uniji|integracije]]. Godine [[2019.]] premijer Rama je se našao u situaciji da mora žurno rješavati posljedice [[Zemljotres kod Drača (2019)|potresa]] ([[29. novembra]] [[2019.]]) koji je pogodio [[Drač]] i okolicu, a nakon toga i zdravstvenu krizu te opće zatvaranje uslijed [[Pandemija COVID-a 19|pandemije bolesti]] [[COVID-19]] (mart [[2020.]] – april [[2021]]). Nakon velike krize, Ramina vlada povećala je napore usmjerene prema europskom integracijom. Ponajprije, sklopila je sporazum o migracijama s konzervativnom talijanskom vladom [[Giorgia Meloni|Giorgie Meloni]].{{efn|Vlada Albanije i Vlada [[Italija|Italije]] su [[6. novembra]] [[2023.]] potpisale protokolol o migracijskim politikama, a tijekom razdoblja [[2024]]/[[2025|25.]] Albanija je izgradila dva prihvatna centra, smještena na albanskom teritoriju, ali pod upravom talijanskih policijskih snaga, u kojima bi boravili neprijavljeni doseljenici koji redovno pristižu u Italiju, radi identifikacije, kategorizacije i provedbe postupaka. Prvi centar predviđen je u mjestu [[Šenđin|Shëngjinu]], a drugi u mjestu [[Gjadër|Gjadru]] blizu [[Lješ]]a.<ref>{{it}} {{cite web |url= https://www.esteri.it/wp-content/uploads/2023/12/PROTOCOLLO-ITALIA-ALBANIA-in-materia-migratoria.pdf |title= Protocollo per il rafforzamento della collaborazione in materia migratoria |last= |first= |date= |website= |publisher= Ministarstvo spoljnih poslova Italijanske Republike |accessdate= 19. oktobra 2026 |quote=}} </ref>}} Drugi fokus Ramine politike bio je razvoj i širenje turizma – konkretno, ljetnog turizma – duž albanskom obalom, po uzoru na [[Hrvatska|Hrvatsku]] i [[Crna Gora|Crnu Goru]]. Albanija je se oko [[2017.]] godine počela oblikovati kao konkurentno turističko odredište, da bi do [[2022.]] godine postala središte masovnog turizma, s lokacijama kao što su [[Ksamil]], [[Saranda]], [[Dhërmi]], [[Himarë]], [[Jalë]] i [[Borsh]]. Albanske plaže se nudile pristupačne cijene i prostrana područja koja još nisu bila preplavljena obalnom gradnjom. Slično kao što je došlo do naglog porasta ruskih ulaganja u [[Crna Gora|Crnu Goru]] u razdoblju oko [[2006]]/[[2008|08]], i Albanija je privukla razna zanimanja iz inozemstva, konkretno iz [[SAD|Sjedinjenih Država]]. Izgradnjom nove [[Aerodrom Valona|zračne luke u Valoni]], Ramina vlada je potaknula i razvoj okolnog područja. Godine [[2021.]] [[Jared Kushner]], suprug [[Ivanka Trump|Ivanke Trump]] i zet [[Donald Trump|Donalda Trumpa]], predložio je projekt izgradnje jednog velikog turističkog odmarališta na otoku [[Sazan]], nedaleko od obale [[Valona|Valone]], te u [[Zvërnec]]u, primorskoj lokaciji na kopnu u ravnoj liniji s otokom. Godine [[2024.]] nacrt je predstavljen javnosti, dok je Ramina vlada namjerno izmijenila zakon o zaštićenim prirodnim područjima te je u decembru iste godine projektu na Sazanu dodijelila status strateškog ulaganja. Između [[2025.]] i [[2026.]] godine započela su prva otkupljanja zemljišta i pripremni radovi za izgradnju. U maju 2026. nastali su prvi protesti protiv nacrta o luksuznom resortu na Sazanu. U međuvremenu, u februaru 2026. milicija je privela [[Belinda Balluku|Belindu Balluku]], ministricu infrastrukture, protiv koje se vodila istraga zbog korupcije povezane s ugovorima o javnoj nabavi za izgradnju [[Prijevoj Llogara|tunela Llogara]]. == Masovni prosvjedi == {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = | background color = | total_width = 400px | caption_align = center | image1 = Flamingo Revolution Tirana Protest nr22 June 21 2026 55.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Masovni protesti u junu 2026. | image2 = 2026 Zvërnec protests Tirana bulevard June 5th - 5.jpg | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = }} Između [[16. maja|16.]] i [[26. maja]] [[2026.]] započeli su prvi ekološki prosvjedi u obalnom području [[Valona|Valone]], u [[Zaštićeno područje|zaštićenoj zoni]] koja služi kao stanište za [[Plamenci|plamence]] ​i za druge [[Selica|ptice selice]]. Dana [[30. maja]] nastavili su ispred ograde gradilišta u [[Zvërnec]]u, što je dovelo do sukoba s privatnim zaštitarima. Ubrzo su se vijesti o sukobima proširile su se društvenim mrežama. Početkom juna u [[Tirana|Tirani]] su počeli veliki demonstracijski marševi, tijekom kojih je policija upotrijebila vodene topove i suzavce kako bi rastjerala masu. Pokret je ubrzo poprimio političku dimenziju, a okupljeni su tražili ostavku [[Edi Rama|Edija Rame]]. Dana [[11. juna]] tisuće ljudi krenule su u marš prema parlamentu u Tirani. Zatim je jedna masovna demostracija održana [[21. juna]], a slične aktivnosti nastavile su se sve do kraja mjeseca. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = | background color = | total_width = 400px | caption_align = center | image1 = Protests in Tirana, Albania, 2026.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Sukobi u [[Tirana|Tirani]] u oktobru 2026. | image2 = Protests in Tirana, Albania, October 2026.jpg | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = }} [[13. oktobra]] [[2026.]] u Tirani su se pooštrili studentski prosvjedi, te su između [[14. oktobra|14.]] i [[18. oktobra]] demonstracije prerasle u izravne sukobe s policijom.<ref>{{en}} {{cite AV media |people= |date= 2026-10-19 |title= Protesters set off flares and fireworks towards riot police in Albania |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=zV6fd4dzlXc |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= Associated Press @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> Demonstranti su upali u brojne javne i financijske zgrade, kao i u policijske postaje,<ref >{{en}} {{cite web |url= https://www.afp.com/fr/node/3847358 |title= Government buildings torched in violent Albanian protests |last= |first= |date= 15. oktobra 2026 |website= |publisher= AFP Press |accessdate= 20. oktobra 2026 |quote=}} </ref><ref>{{en}} {{cite AV media |people= |date= 2026-10-14 |title= Protesters attack government buildings, set fires in Albanian capital |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=FehknbWcLHE |access-date= 2026-10-20|archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= AFP News Agency @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> sukobi su poprimili oblik urbanog [[Gerilski rat|gerilskog ratovanja]]. Pobunjenici su prvenstveno koristili kamenje, kocke za popločavanje, domaće [[Molotovljev koktel|molotovke]] i [[Vatromet|pirotehniku]]. Dana [[18. oktobra]] Rama je održao jedan govor u videozapisu u kojem osuđuje prosvjede kao djelo kriminalaca:<ref name="Rama-18-10">{{sq}} {{cite AV media |people= |date= 2026-10-18 |title= Rama flet për protestat me një gur në dorë: Janë një grup zjarri i paguar! |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=qLbMeXbvcP8 |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= RTV KLAN @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> {{cquote|[...] osim činjenice da oni koji bacaju kamenje i hitaju kocke s pločnika [...] su kriminalci, slijepa djeca Albanije. [...]<br/> Ovo je jedan od tisuću komada kamenja iščupanih iz pločnika na Bulevaru narodnih heroja kako bi bili bačeni na policiju. To je, u svakom smislu, potencijalno smrtonosno oružje.}} U istom videu Rama tvrdi da su nasilje sproveli ljudi koji nemaju nikakve veze sa studentima, obučeni plaćenici kojim upravlja određena sila (aludirajući na [[Demokratska stranka Albanije|Demokratsku stranku]] [[Sali Berisha|Salija Beriše]]) s podrškom iz [[Albanska dijaspora|dijaspore]] i u sklopu šireg plana širenja panike i nasilja po Europi koji je proizvela vlada [[Vladimir Putin|Vladimira Putina]] i [[Iran|Islamska republika Iran]] s prosvjedima u Portugalu, Francuskoj, Italiji i drugim zemljama.<ref name="Rama-18-10"/> Rama je također naveo da je se [[17. oktobra]] jedan [[Bespilotna letjelica|dron]] natovaren eksplozivom kretao prema njegovom uredu te da je on oboren. Iz toga ponovno zaključuje da je riječ o ciljanom vojnom napadu strane sile, a ne o djelu nekog studenta.<ref name="Rama-18-10"/> Dana 20. oktobra Rama je pozvao mnoštvo prosvjednika na uljuđenu, javnu političku raspravu, postavivši kao simboličnu gestu niz stolica ispred zgrade vlade. Kao odgovor, prosvjednici su ih prevrnuli, odbivši razgovore.<ref>{{sh}} {{cite AV media |people= |date=2026-10-20 |title=Edi Rama iznio stolice i tražio dijalog, demonstranti ih polomili |trans-title= |type= |language= |url=https://www.youtube.com/shorts/5K3sbmmGKoE |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= [[Al Jazeera|Al Jazeera Balkans]] @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> Rama je izjavio da smatra smiješnima ideje jedne intelektualne klase koja odbacuje dijalog, istovremeno uzvikujući: "Dolje komunizam! Dolje diktatura!" Jedna skupina aktivista je podnijela prijavu SPAK-u, posebnom sudskom tijelu usmjerenom na borbu protiv organiziranog kriminala, protiv Edija Rame i šefa policije [[Skender Hita|Skendera Hite]], tereteći ih za [[genocid]], zlouporabu položaja i zlouporabu javne sile.<ref>{{sq}} {{cite AV media |people= |date=2026-10-20 |title= Kallezohet në SPAK kryeministri Edi Rama dhe kryepolici Skender Hita, ja per cfare akuzohen! |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=WJR7xs6C37M |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= Fax News Albania @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> Istog dana je se oglasio [[Sali Berisha]], pohvalivši napore građana, studenata i profesora protiv "crvenog terora" Edija Rame te pozvavši na okončanje njegova političkog režima, nakon 13 godina korupcije.<ref>{{sq}} {{cite AV media |people= |date=2026-10-20 |title= Berisha thirrje qytetarëve për pjesëmarrje në protestë: Mos i lini vetëm studentët |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=QZDOMxx4AAw |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= RTV KLAN @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> U međuvremenu, studentski pokret je opetovano naglasio svoju borbu kako protiv berišove desnice tako i protiv ramine ljevice. 24. oktobra je zapaljena zgrada Ministarstva turizma i okoliša bacanjem molotovki, neposredno nakon napada na zgradu gradske uprave u Tirani. Između 14. i 24. oktobra zapaljene su zgrade Ministarstva obrazovanja i Ministarstva pravosuđa, poslovnica [[Raiffeisen Bank International|Raiffeisen banke]] u Tirani,<ref name="straitstimes">{{en}} {{cite news |last=|first=|authorlink= |date= 16. 10. 2026 |title= Banks, buildings burn as Albania's capital Tirana erupts into student violence |url= https://www.straitstimes.com/world/europe/fire-breaks-out-at-albanias-education-ministry-during-student-protest |work= |location= |publisher= the Straits Times |access-date=4. 11. 2026}} </ref> zgrada Vrhovnog suda te zgrade Ministarstva okoliša i Ministarstva poljoprivrede. Vlada je 28. oktobra usvojila zakon kojim se propisuje novčana kazna od 500.000 leka, što odgovara iznosu od 5.500 eura, za svakoga tko je prisutan na nasilnom prosvjedu, čak i ako ta osoba nije počinila nikakav nasilni čin. Iznos kazne je jednak šesterostrukom iznosu prosječne plaće u Albaniji danas.<ref name="guardian">{{en}} {{cite news |last= |first= |authorlink= |date= 29.10.2026 |title= Albania imposes $6,000 fine for demonstrators present at a protest that turns violent|url= https://www.theguardian.com/world/2026/oct/29/albania-protest-attendance-fine-law |work= |location= |publisher= [[The Guardian]] |access-date=29. 10. 2026}} </ref> Istovremeno je premijer naredio policijskim snagama da neselektivno napadnu okupljene te obećao bonus od 2.500 € svakom policajcu koji je sudjelovao u sukobima.<ref name="theexit">{{en}} {{cite news |last=Zaganjori |first=Bledar |authorlink= |date= 19.10.2026 |title= Prime Minister Rama Orders Police to Target Protesters Without Distinction |url= https://exit.al/en/exit-explains/prime-minister-rama-orders-police-to-target-protesters-without-dis-i48108 |work= |location= |publisher= the Exit |access-date=29. 10. 2026}} </ref> == Povezano == * [[Historija Albanije]] * [[Edi Rama]] == Napomene == {{notelist}} {{commonscat|Flamingo Revolution}} == Reference == {{reflist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Protesti]] [[Kategorija:Historija Albanije]] 9k9ss27ljtcab1x5f1z6rz0s9vudpt9 42716306 42716304 2026-11-04T17:54:29Z Inokosni organ 160059 42716306 wikitext text/x-wiki {{Aktualno}} {{Infokutija vojni sukob | sukob = Prosvjedi u Albaniji | dio = [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovnih prosvjeda u Europi]] | slika = | opis_slike = | datum = oktobar [[2026.]] | mjesto = [[Tirana]], [[Drač]], [[Skadar]] i drugi gradovi | teritorija = | rezultat = | strana1 = Milicija republike Albanije<br/>Vlada [[Edi Rama|Edija Rame]] | strana2 = studenti<br/>građani | strana3 = | komandant1 = [[Edi Rama]] | komandant2 = {{small|(bez vođâ)}} | komandant3 = | snaga1 = | snaga2 = | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = | napomene = }} '''Prosvjedi u Albaniji''' protiv vlade [[Edi Rama|Edija Rame]] izbili su sredinom oktobra [[2026.]] godine, a započeli su s prvim demonstracijama u maju iste godine. == Pozadina == {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = | background color = | total_width = 400px | caption_align = center | image1 = Zvërnec, Albania – Adria Coast 02.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Albanska obala kod [[Zvërnec]]a | image2 = Sazan Island, Albania 2016 02.jpg | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = Otok [[Sazan]] (2016.) }} [[Albanija|Republika Albanija]] se već dugo bori s problemom političke korupcije i nedostatkom transparentnosti u obnašanju vlasti – čimbenicima koji su, između ostalog, potaknuli i [[Pad komunizma u Albaniji|ustanak]] [[1991.]] godine te brojne narodne prosvjede tijekom godina, od kojih su se neki čak razbuktali u nasilje. Dugi niz godina (od [[1992.]] do [[2017]]) zemlja je bilježila zabrinjavajuće visoke stope [[nezaposlenost]]i, praćene značajnim valovima iseljavanja, naročito u [[Italija|Italiju]], [[Grčka|Grčku]], [[Njemačka|Njemačku]], [[Švicarska|Švicarsku]], [[SAD|Sjedinjene Države]] i druge zemlje. Desetljećima je jedan znatan dio albanskog stanovništva živio ispod granice siromaštva. Istovremeno, zemlja je ostvarila zamjetan gospodarski rast, potaknut ponajviše turizmom. No, tijekom godina, proširili su se i korupcija,<ref>{{en}} {{cite web |url= https://www.transparency.org/en/cpi/2025/index/alb |title= Corruption Perception Index: Albania |last= |first= |date= |website= |publisher= Transparency International |accessdate= 20. oktobra 2026 |quote=}} </ref> podmićivanje, trgovina [[Droga|drogom]] te druge aktivnosti koje je poticala [[albanska mafija|mafija]]. U [[2026.]] godini premijer Albanije je [[Edi Rama]], uz [[Socijalistička partija Albanije|Socijalističku partiju Albanije]] vodi zemlju već 13 godina, a trenutačno obnaša svoj četvrti mandat. Ramina vlada započela je s radom [[2013.]] godine s ciljem suzbijanja korupcije, preustrojavanja javne uprave prema većoj učinkovitosti te čineći od države pokretača rasta zemlje putem velikih infrastrukturnih projekata i urbane obnove, da bi potom usmjerila albansku politiku prema reformama i s time približila zemlju [[Europska unija|Europskoj uniji]], s ciljem [[Pristupanje Albanije Europskoj uniji|integracije]]. Godine [[2019.]] premijer Rama je se našao u situaciji da mora žurno rješavati posljedice [[Zemljotres kod Drača (2019)|potresa]] ([[29. novembra]] [[2019.]]) koji je pogodio [[Drač]] i okolicu, a nakon toga i zdravstvenu krizu te opće zatvaranje uslijed [[Pandemija COVID-a 19|pandemije bolesti]] [[COVID-19]] (mart [[2020.]] – april [[2021]]). Nakon velike krize, Ramina vlada povećala je napore usmjerene prema europskom integracijom. Ponajprije, sklopila je sporazum o migracijama s konzervativnom talijanskom vladom [[Giorgia Meloni|Giorgie Meloni]].{{efn|Vlada Albanije i Vlada [[Italija|Italije]] su [[6. novembra]] [[2023.]] potpisale protokolol o migracijskim politikama, a tijekom razdoblja [[2024]]/[[2025|25.]] Albanija je izgradila dva prihvatna centra, smještena na albanskom teritoriju, ali pod upravom talijanskih policijskih snaga, u kojima bi boravili neprijavljeni doseljenici koji redovno pristižu u Italiju, radi identifikacije, kategorizacije i provedbe postupaka. Prvi centar predviđen je u mjestu [[Šenđin|Shëngjinu]], a drugi u mjestu [[Gjadër|Gjadru]] blizu [[Lješ]]a.<ref>{{it}} {{cite web |url= https://www.esteri.it/wp-content/uploads/2023/12/PROTOCOLLO-ITALIA-ALBANIA-in-materia-migratoria.pdf |title= Protocollo per il rafforzamento della collaborazione in materia migratoria |last= |first= |date= |website= |publisher= Ministarstvo spoljnih poslova Italijanske Republike |accessdate= 19. oktobra 2026 |quote=}} </ref>}} Drugi fokus Ramine politike bio je razvoj i širenje turizma – konkretno, ljetnog turizma – duž albanskom obalom, po uzoru na [[Hrvatska|Hrvatsku]] i [[Crna Gora|Crnu Goru]]. Albanija je se oko [[2017.]] godine počela oblikovati kao konkurentno turističko odredište, da bi do [[2022.]] godine postala središte masovnog turizma, s lokacijama kao što su [[Ksamil]], [[Saranda]], [[Dhërmi]], [[Himarë]], [[Jalë]] i [[Borsh]]. Albanske plaže se nudile pristupačne cijene i prostrana područja koja još nisu bila preplavljena obalnom gradnjom. Slično kao što je došlo do naglog porasta ruskih ulaganja u [[Crna Gora|Crnu Goru]] u razdoblju oko [[2006]]/[[2008|08]], i Albanija je privukla razna zanimanja iz inozemstva, konkretno iz [[SAD|Sjedinjenih Država]]. Izgradnjom nove [[Aerodrom Valona|zračne luke u Valoni]], Ramina vlada je potaknula i razvoj okolnog područja. Godine [[2021.]] [[Jared Kushner]], suprug [[Ivanka Trump|Ivanke Trump]] i zet [[Donald Trump|Donalda Trumpa]], predložio je projekt izgradnje jednog velikog turističkog odmarališta na otoku [[Sazan]], nedaleko od obale [[Valona|Valone]], te u [[Zvërnec]]u, primorskoj lokaciji na kopnu u ravnoj liniji s otokom. Godine [[2024.]] nacrt je predstavljen javnosti, dok je Ramina vlada namjerno izmijenila zakon o zaštićenim prirodnim područjima te je u decembru iste godine projektu na Sazanu dodijelila status strateškog ulaganja. Između [[2025.]] i [[2026.]] godine započela su prva otkupljanja zemljišta i pripremni radovi za izgradnju. U maju 2026. nastali su prvi protesti protiv nacrta o luksuznom resortu na Sazanu. U međuvremenu, u februaru 2026. milicija je privela [[Belinda Balluku|Belindu Balluku]], ministricu infrastrukture, protiv koje se vodila istraga zbog korupcije povezane s ugovorima o javnoj nabavi za izgradnju [[Prijevoj Llogara|tunela Llogara]]. == Masovni prosvjedi == {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = | background color = | total_width = 400px | caption_align = center | image1 = Flamingo Revolution Tirana Protest nr22 June 21 2026 55.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Masovni protesti u junu 2026. | image2 = 2026 Zvërnec protests Tirana bulevard June 5th - 5.jpg | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = }} Između [[16. maja|16.]] i [[26. maja]] [[2026.]] započeli su prvi ekološki prosvjedi u obalnom području [[Valona|Valone]], u [[Zaštićeno područje|zaštićenoj zoni]] koja služi kao stanište za [[Plamenci|plamence]] ​i za druge [[Selica|ptice selice]]. Dana [[30. maja]] nastavili su ispred ograde gradilišta u [[Zvërnec]]u, što je dovelo do sukoba s privatnim zaštitarima. Ubrzo su se vijesti o sukobima proširile su se društvenim mrežama. Početkom juna u [[Tirana|Tirani]] su počeli veliki demonstracijski marševi, tijekom kojih je policija upotrijebila vodene topove i suzavce kako bi rastjerala masu. Pokret je ubrzo poprimio političku dimenziju, a okupljeni su tražili ostavku [[Edi Rama|Edija Rame]]. Dana [[11. juna]] tisuće ljudi krenule su u marš prema parlamentu u Tirani. Zatim je jedna masovna demostracija održana [[21. juna]], a slične aktivnosti nastavile su se sve do kraja mjeseca. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = | background color = | total_width = 400px | caption_align = center | image1 = Protests in Tirana, Albania, 2026.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Sukobi u [[Tirana|Tirani]] u oktobru 2026. | image2 = Protests in Tirana, Albania, October 2026.jpg | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = }} [[13. oktobra]] [[2026.]] u Tirani su se pooštrili studentski prosvjedi, te su između [[14. oktobra|14.]] i [[18. oktobra]] demonstracije prerasle u izravne sukobe s policijom.<ref>{{en}} {{cite AV media |people= |date= 2026-10-19 |title= Protesters set off flares and fireworks towards riot police in Albania |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=zV6fd4dzlXc |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= Associated Press @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> Demonstranti su upali u brojne javne i financijske zgrade, kao i u policijske postaje,<ref >{{en}} {{cite web |url= https://www.afp.com/fr/node/3847358 |title= Government buildings torched in violent Albanian protests |last= |first= |date= 15. oktobra 2026 |website= |publisher= AFP Press |accessdate= 20. oktobra 2026 |quote=}} </ref><ref>{{en}} {{cite AV media |people= |date= 2026-10-14 |title= Protesters attack government buildings, set fires in Albanian capital |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=FehknbWcLHE |access-date= 2026-10-20|archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= AFP News Agency @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> sukobi su poprimili oblik urbanog [[Gerilski rat|gerilskog ratovanja]]. Pobunjenici su prvenstveno koristili kamenje, kocke za popločavanje, domaće [[Molotovljev koktel|molotovke]] i [[Vatromet|pirotehniku]]. Dana [[18. oktobra]] Rama je održao jedan govor u videozapisu u kojem osuđuje prosvjede kao djelo kriminalaca:<ref name="Rama-18-10">{{sq}} {{cite AV media |people= |date= 2026-10-18 |title= Rama flet për protestat me një gur në dorë: Janë një grup zjarri i paguar! |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=qLbMeXbvcP8 |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= RTV KLAN @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> {{cquote|[...] osim činjenice da oni koji bacaju kamenje i hitaju kocke s pločnika [...] su kriminalci, slijepa djeca Albanije. [...]<br/> Ovo je jedan od tisuću komada kamenja iščupanih iz pločnika na Bulevaru narodnih heroja kako bi bili bačeni na policiju. To je, u svakom smislu, potencijalno smrtonosno oružje.}} U istom videu Rama tvrdi da su nasilje sproveli ljudi koji nemaju nikakve veze sa studentima, obučeni plaćenici kojim upravlja određena sila (aludirajući na [[Demokratska stranka Albanije|Demokratsku stranku]] [[Sali Berisha|Salija Beriše]]) s podrškom iz [[Albanska dijaspora|dijaspore]] i u sklopu šireg plana širenja panike i nasilja po Europi koji je proizvela vlada [[Vladimir Putin|Vladimira Putina]] i [[Iran|Islamska republika Iran]] s prosvjedima u Portugalu, Francuskoj, Italiji i drugim zemljama.<ref name="Rama-18-10"/> Rama je također naveo da je se [[17. oktobra]] jedan [[Bespilotna letjelica|dron]] natovaren eksplozivom kretao prema njegovom uredu te da je on oboren. Iz toga ponovno zaključuje da je riječ o ciljanom vojnom napadu strane sile, a ne o djelu nekog studenta.<ref name="Rama-18-10"/> Dana 20. oktobra Rama je pozvao mnoštvo prosvjednika na uljuđenu, javnu političku raspravu, postavivši kao simboličnu gestu niz stolica ispred zgrade vlade. Kao odgovor, prosvjednici su ih prevrnuli, odbivši razgovore.<ref>{{sh}} {{cite AV media |people= |date=2026-10-20 |title=Edi Rama iznio stolice i tražio dijalog, demonstranti ih polomili |trans-title= |type= |language= |url=https://www.youtube.com/shorts/5K3sbmmGKoE |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= [[Al Jazeera|Al Jazeera Balkans]] @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> Rama je izjavio da smatra smiješnima ideje jedne intelektualne klase koja odbacuje dijalog, istovremeno uzvikujući: "Dolje komunizam! Dolje diktatura!" Jedna skupina aktivista je podnijela prijavu SPAK-u, posebnom sudskom tijelu usmjerenom na borbu protiv organiziranog kriminala, protiv Edija Rame i šefa policije [[Skender Hita|Skendera Hite]], tereteći ih za [[genocid]], zlouporabu položaja i zlouporabu javne sile.<ref>{{sq}} {{cite AV media |people= |date=2026-10-20 |title= Kallezohet në SPAK kryeministri Edi Rama dhe kryepolici Skender Hita, ja per cfare akuzohen! |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=WJR7xs6C37M |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= Fax News Albania @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> Istog dana je se oglasio [[Sali Berisha]], pohvalivši napore građana, studenata i profesora protiv "crvenog terora" Edija Rame te pozvavši na okončanje njegova političkog režima, nakon 13 godina korupcije.<ref>{{sq}} {{cite AV media |people= |date=2026-10-20 |title= Berisha thirrje qytetarëve për pjesëmarrje në protestë: Mos i lini vetëm studentët |trans-title= |type= |language= |url= https://www.youtube.com/watch?v=QZDOMxx4AAw |access-date= 2026-10-20 |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher= RTV KLAN @ [[Youtube]] |id= |isbn= |oclc= |quote= |ref=}}</ref> U međuvremenu, studentski pokret je opetovano naglasio svoju borbu kako protiv berišove desnice tako i protiv ramine ljevice. 24. oktobra je zapaljena zgrada Ministarstva turizma i okoliša bacanjem molotovki, neposredno nakon napada na zgradu gradske uprave u Tirani. Između 14. i 24. oktobra zapaljene su zgrade Ministarstva obrazovanja i Ministarstva pravosuđa, poslovnica [[Raiffeisen Bank International|Raiffeisen banke]] u Tirani,<ref name="straitstimes">{{en}} {{cite news |last=|first=|authorlink= |date= 16. 10. 2026 |title= Banks, buildings burn as Albania's capital Tirana erupts into student violence |url= https://www.straitstimes.com/world/europe/fire-breaks-out-at-albanias-education-ministry-during-student-protest |work= |location= |publisher= the Straits Times |access-date=4. 11. 2026}} </ref> zgrada Vrhovnog suda te zgrade Ministarstva okoliša i Ministarstva poljoprivrede. Vlada je 28. oktobra usvojila zakon kojim se propisuje novčana kazna od 500.000 leka, što odgovara iznosu od 5.500 eura, za svakoga tko je prisutan na nasilnom prosvjedu, čak i ako ta osoba nije počinila nikakav nasilni čin. Iznos kazne je jednak šesterostrukom iznosu prosječne plaće u Albaniji danas.<ref name="guardian">{{en}} {{cite news |last= |first= |authorlink= |date= 29.10.2026 |title= Albania imposes $6,000 fine for demonstrators present at a protest that turns violent|url= https://www.theguardian.com/world/2026/oct/29/albania-protest-attendance-fine-law |work= |location= |publisher= [[The Guardian]] |access-date=29. 10. 2026}} </ref> Istovremeno je premijer naredio policijskim snagama da neselektivno napadnu okupljene te obećao bonus od 2.500 € svakom policajcu koji je sudjelovao u sukobima.<ref name="theexit">{{en}} {{cite news |last=Zaganjori |first=Bledar |authorlink= |date= 19.10.2026 |title= Prime Minister Rama Orders Police to Target Protesters Without Distinction |url= https://exit.al/en/exit-explains/prime-minister-rama-orders-police-to-target-protesters-without-dis-i48108 |work= |location= |publisher= the Exit |access-date=29. 10. 2026}} </ref> == Povezano == * [[Historija Albanije]] * [[Edi Rama]] == Napomene == {{notelist}} {{commonscat|Flamingo Revolution}} == Reference == {{reflist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Protesti]] [[Kategorija:Historija Albanije]] t4zjyzwvygbmgo6mzob4i990w69znw0 118 4727150 42716347 42715898 2026-11-04T22:38:04Z Aca 108187 dodan pokazatelj 42716347 wikitext text/x-wiki {{nacrt članka|godina=2026}} '''Aktualni događaji''' jesu rubrika [[Glavna stranica|Glavne stranice]] koja iznosi kratke informacije o značajnim aktualnim događajima te pruža pregled novosti i veze do tema o kojima se može saznati više na Wikipediji. Vijesti se biraju prema značaju događaja. Postojanje članka o događaju i njegov kvalitet nisu uvjeti za objavljivanje vijesti. Osim toga, nije nužno da članak bude dopunjen najnovijim informacijama. Wikipedija ne objavljuje ni originalne novinske članke ni izvještaje iz prve ruke. Informacije u rubrici moraju se zasnivati na pouzdanim izvorima i biti napisane neutralno. Vijesti se izlažu obrnutim hronološkim redom: najnoviji događaji nalaze se na vrhu. Njihov položaj na listi ne označava stepen važnosti. == Ciljevi == Ciljevi rubrike su sljedeći: * pružiti sažet pregled značajnih aktualnih događaja; * olakšati pronalaženje tema na Wikipediji koje su zastupljene u medijima; * pokazati da je Wikipedija dinamična enciklopedija koja prati i objašnjava promjene u svijetu. == Značaj vijesti == Pri izboru vijesti procjenjuje se značaj konkretnog događaja. Događaj treba biti aktualan, to jest o njemu se treba naširoko izvještavati. Sama činjenica da je neka informacija objavljena u medijima ne znači da je dovoljno značajna za ovu rubriku Glavne stranice. Pri procjeni značaja mogu pomoći sljedeća pitanja: * '''Koliko je izvještavanje temeljito?''' – Obrađuju li izvori događaj iscrpno ili ga samo usput spominju? * '''Koliko ima nezavisnih izvještaja?''' – Izvještava li više medija samostalno ili svi prenose vijest iste novinske agencije? * '''Koliko se često pojavljuju nove informacije?''' – Je li riječ o jednokratnom dešavanju ili događaju koji mediji nastavljaju pomno pratiti? * '''Kakvi izvori izvještavaju o događaju?''' – Prate li ga pouzdani mediji s razvijenom uredničkom provjerom? * '''Može li događaj biti tema zasebnog članka''' '''na Wikipediji?''' – Ima li dovoljno samostalnog značaja i obrade u pouzdanim izvorima da zaslužuje zaseban članak? To su pokazatelji koji pomažu u procjeni, a ne obavezni uvjeti koje svaka vijest mora ispuniti. Položaj vijesti na naslovnici nekog medija nije sam po sebi mjerilo značaja. Mediji mogu prilagođavati prikaz lokaciji, interesima i historiji pregledavanja pojedinog čitatelja ili čitateljice, pa ista vijest može imati različitu vidljivost. == Postavljanje vijesti == Vijest može izravno dodati svako ko ima status autopatrolera. Nema posebnog postupka kandidiranja ni prethodnog glasanja. # Provjerite informacije u pouzdanim izvorima i sastavite kratak, neutralan sažetak. # Uredite [[Šablon:Aktualni događaji]] i dodajte vijest na odgovarajuće mjesto prema datumu. # Dodajte odgovarajuće unutrašnje poveznice i, ako postoji prikladna slobodna slika, razmotrite njeno postavljanje. # Pregledajte prikaz prije spremanja i u sažetku izmjene navedite izvor vijesti. Korisnici koji ne mogu uređivati šablon mogu predložiti vijest ili ispravku na [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji|njegovoj stranici za razgovor]]. Za aktualnost je važan trenutak kada je informacija objavljena u pouzdanim izvorima. To se često poklapa s datumom samog događaja, ali ne mora uvijek biti slučaj. Naprimjer, rezultati naučnog istraživanja mogu biti objavljeni znatno kasnije od provođenja istraživanja. == Uređenje rubrike == === Sažeci vijesti === Sažetak treba ukratko objasniti šta se dogodilo i zbog čega je događaj značajan. Poveznice vode na događaj, osobe, mjesta ili druge povezane teme. Nepostojanje odgovarajućeg članka nije prepreka za objavljivanje vijesti. Pri pisanju sažetaka: * Pišite jasno, sažeto i neutralno, u potpunim rečenicama, po mogućnosti u prezentu. * Izbjegavajte senzacionalističke formulacije i nepotrebne izraze poput »prvi put u historiji«. * Izbjegavajte poređenja poput »najveći u regiji od određene godine« kada nisu potrebna za razumijevanje značaja događaja. * Navedite dovoljno konteksta da se vijest može razumjeti bez prethodnog praćenja teme. Vijesti se raspoređuju prema datumu događaja, uz uvažavanje datuma objavljivanja kada informacija postane javno poznata naknadno. Događaje koji se odnose na isti dan nije potrebno poredati prema tačnom vremenu. Broj vijesti može se prilagođavati njihovoj dužini i raspoloživom prostoru na Glavnoj stranici. Starije vijesti povremeno se uklanjaju kako bi rubrika ostala pregledna i aktualna. === Slike === Rubriku može pratiti slika povezana s jednom od objavljenih vijesti. Pri izboru slike vrijedi sljedeće: * Slika mora biti slobodna, s jasno navedenim porijeklom i odgovarajućom licencom. U pravilu se koriste datoteke s Wikimedijine ostave. Neslobodne slike koje se u člancima koriste na temelju poštene upotrebe ne postavljaju se na Glavnu stranicu. * Slika treba prikazivati nešto što se spominje u vijesti, poput osobe, mjesta ili događaja. Veza između slike i vijesti treba biti jasna iz opisa ili napomene »na slici«. * Prednost ima slika povezana s viješću koja je bliže vrhu rubrike. Ako za najnoviju vijest nema prikladne slike, može se koristiti slika uz neku od ostalih vijesti. * Izbjegavajte čisto ukrasne elemente, poput zastava i logotipa. Karte koristite samo ako su čitljive u malom prikazu. Ako nema prikladne slobodne slike, rubrika može biti prikazana bez nje. === Aktualne teme === U odjeljku »Aktualne teme« navode se teme koje su trenutno u toku, poput ratova, protesta i drugih događaja koji traju duže vrijeme. Za uvrštavanje je bitno da je tema u toku. Postojanje, kvaliteta i učestalost dopunjavanja povezanog članka nisu uslovi. Kada se događaj završi, tema se uklanja s popisa. Teme se navode abecednim redom prema prikazanom nazivu. === Nedavne smrti === U odjeljku »Nedavne smrti« navode se enciklopedijski značajne osobe koje su nedavno umrle. Podatak o smrti mora biti potvrđen u pouzdanom izvoru. Za uvrštavanje nisu potrebni poseban postupak kandidiranja ni procjena kvalitete biografskog članka. Ako je sama smrt značajan događaj o kojem se opširno izvještava, može biti predstavljena i zasebnom viješću. c8ne0pn1j7gy4arusc0y1cob4jfd5fx 4 4727200 42716404 42715864 2026-11-05T08:42:35Z Zavičajac 76707 42716404 wikitext text/x-wiki * [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) * [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] * [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) * [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) * [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor s korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 09:42 (CET) <!-- Svoj potpis ostavite ispod potpisa drugih učesnika unosom sljedećeg teksta (u redak iznad ovog komentara): Hvala vam na učešću! --> <noinclude> [[Kategorija:Wikipedijin Mjesec Azije 2026.| ]] </noinclude> 5qrb3dkznkmnmb7lz1gpn4eptljxje4 4 4727205 42716423 42716152 2026-11-05T10:32:40Z Vipz-bot 331934 Ažuriranje statistike Mjeseca Azije 2026. 42716423 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Panel za uređivačke akcije/styles.css"/> '''Zadnje ažuriranje:''' 2026-11-05 11:32 CET <div class="info-columns"> <div class="info-columns__col" id="new"> {{lažni odjeljak|sub=3|Novi članci}} <!-- BOT:NEW:START --> {| class="wikitable sortable" ! br. ! članak ! korisnik |- | 1. | [[Shisshin Sasori TOUR 2025 Tornado in Budokan]] | [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] |- | 2. | [[Ashidematoi]] | [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] |- | 3. | [[Lista epizoda animea Bleach]] | [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] |} <!-- BOT:NEW:END --> </div> <div class="info-columns__col" id="expanded"> {{lažni odjeljak|sub=3|Prošireni članci}} <!-- BOT:EXPANDED:START --> Trenutno nema zabilježenih doprinosa. <!-- BOT:EXPANDED:END --> </div> </div> [[Kategorija:Wikipedijin Mjesec Azije 2026.| ]] 5pilifsls3o1baxhq8qsf77n4injmlm 10 4727266 42716239 2026-11-04T12:39:12Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <includeonly>{{#invoke:math|sum}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 42716239 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:math|sum}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 2lbiik0bla7oqxqwbbk7kumw5vkoktx 10 4727267 42716240 2026-11-04T12:40:07Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <includeonly>{{#invoke:age|age_generic|template=age_w}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 42716240 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:age|age_generic|template=age_w}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> h2cflfdnn3nd9nq0cjtvhhcj90gg08k 42716242 42716240 2026-11-04T12:41:45Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Age in weeks]] na [[Šablon:Starost u tjednima]] 42716240 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:age|age_generic|template=age_w}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> h2cflfdnn3nd9nq0cjtvhhcj90gg08k 10 4727268 42716243 2026-11-04T12:41:45Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Age in weeks]] na [[Šablon:Starost u tjednima]] 42716243 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Starost u tjednima]] 7t8sc2ahb8p0o1tq3qr17b6xf8h9991 10 4727269 42716244 2026-11-04T12:42:19Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Šablon:Zbroj]] 42716244 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Zbroj]] 2udffiqbafpj5gz6hjoo896o44q1qvw 14 4727270 42716260 2026-11-04T13:33:56Z Југословен 408400 Nova stranica: {{Commonscat|Animated films of the Soviet Union}} [[Kategorija:Sovjetska animacija|Filmovi]] [[Kategorija:Sovjetski filmovi|Animirani]] [[Kategorija:Animirani filmovi]] 42716260 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Animated films of the Soviet Union}} [[Kategorija:Sovjetska animacija|Filmovi]] [[Kategorija:Sovjetski filmovi|Animirani]] [[Kategorija:Animirani filmovi]] rqrwnfk539cnevpl5vvmmq6ls9subp0 0 4727271 42716269 2026-11-04T14:54:14Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, an... 42716269 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Bleach}} {{Authority control}} ipp1oii7wr284trh15nc78g6baemxrq 42716271 42716269 2026-11-04T14:55:41Z Edgar Allan Poe 29250 /* Vanjske veze */ 42716271 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] h6b2cq8fuhfp10r7j8v4fl89magg0hk 42716288 42716271 2026-11-04T16:10:03Z Edgar Allan Poe 29250 /* Epizode */ 42716288 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == {{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}} === Sezona 1: ''The Substitute Soul Reaper'' (2004–2005) === === Sezona 2: ''The Entry'' (2005) === === Sezona 3: ''The Rescue'' (2005–2006) === === Sezona 4: ''The Bount'' (2006) === === Sezona 5: ''The Assault'' (2006–2007) === === Sezona 6: ''Arrancar: The Appearance'' (2007) === === Sezona 7: ''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) === === Sezona 8: ''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight'' (2007–2008) === === Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) === === Sezona 10: ''The Arrancar Part 4: Arrancar vs. Soul Reaper'' (2008–2009) === === Sezona 11: ''Turn Back the Pendulum'' (2009) === === Sezona 12: ''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura'' (2009) === === Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) === === Sezona 14: ''The Arrancar Part 6: Fall of the Espada'' (2010–2011) === === Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) === === Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) === === Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) === == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] ioqcji5ask099s5st5dry15jtdpujcd 42716290 42716288 2026-11-04T16:14:40Z Edgar Allan Poe 29250 42716290 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} [[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]] '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == {{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}} === Sezona 1: ''The Substitute Soul Reaper'' (2004–2005) === === Sezona 2: ''The Entry'' (2005) === === Sezona 3: ''The Rescue'' (2005–2006) === === Sezona 4: ''The Bount'' (2006) === === Sezona 5: ''The Assault'' (2006–2007) === === Sezona 6: ''Arrancar: The Appearance'' (2007) === === Sezona 7: ''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) === === Sezona 8: ''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight'' (2007–2008) === === Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) === === Sezona 10: ''The Arrancar Part 4: Arrancar vs. Soul Reaper'' (2008–2009) === === Sezona 11: ''Turn Back the Pendulum'' (2009) === === Sezona 12: ''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura'' (2009) === === Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) === === Sezona 14: ''The Arrancar Part 6: Fall of the Espada'' (2010–2011) === === Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) === === Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) === === Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) === == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] dztkce4v9l2uau24f1spm3972ptdu2f 42716291 42716290 2026-11-04T16:18:38Z Edgar Allan Poe 29250 /* Vanjske veze */ 42716291 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} [[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]] '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == {{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}} === Sezona 1: ''The Substitute Soul Reaper'' (2004–2005) === === Sezona 2: ''The Entry'' (2005) === === Sezona 3: ''The Rescue'' (2005–2006) === === Sezona 4: ''The Bount'' (2006) === === Sezona 5: ''The Assault'' (2006–2007) === === Sezona 6: ''Arrancar: The Appearance'' (2007) === === Sezona 7: ''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) === === Sezona 8: ''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight'' (2007–2008) === === Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) === === Sezona 10: ''The Arrancar Part 4: Arrancar vs. Soul Reaper'' (2008–2009) === === Sezona 11: ''Turn Back the Pendulum'' (2009) === === Sezona 12: ''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura'' (2009) === === Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) === === Sezona 14: ''The Arrancar Part 6: Fall of the Espada'' (2010–2011) === === Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) === === Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) === === Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) === == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] 52u4hvtaizx5mi39ks0qdo2fo0octfx 42716301 42716291 2026-11-04T16:48:17Z Edgar Allan Poe 29250 /* Sezona 1: The Substitute Soul Reaper (2004–2005) */ 42716301 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}} [[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]] '''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anima imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.<ref>{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}</ref> Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove'' 3–4.}} Anime je emitiran globalno<ref>{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}</ref> – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). == Pregled animea == {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Epizode == {{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}} === Sezona 1: ''The Substitute Soul Reaper'' (2004–2005) === {{main|Bleach (sezona 1)}} {| class="wikitable" border="1" width="100%" |-style="color:black" ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>ukupno ! style="background-color:#485858; color:white;" width="4%"| Br.<br>u sezoni ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Naslov ! style="background-color:#485858; color:white;" width="21%"| Prijevod ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Redatelj(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Scenarist(i) ! style="background-color:#485858; color:white;" width="10%"| ''Storyboard'' ! style="background-color:#485858; color:white;" width="12%"| Datum {{Popis epizoda |BrojEpizode= 1 |BrojEpizode2= 1 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]] |Aux1= "Dan kada sam postao Shinigami" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 2 |BrojEpizode2= 2 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]] |Aux1="Posao Shinigamija" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 3 |BrojEpizode2= 3 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]] |Aux1="Želja starijeg brata, želja mlađe sestre" |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 4 |BrojEpizode2= 4 |Naslov= [[Noroi no Inko]] |Aux1="Ukleta papiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Hidehito Ueda]] |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 5 |BrojEpizode2= 5 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]] |Aux1="Pobijedi nevidljivog neprijatelja" |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 6 |BrojEpizode2= 6 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]] |Aux1="Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga" |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 7 |BrojEpizode2= 7 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]] |Aux1="Pozdrav od plišanca" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]]<br />[[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]<br />[[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 8 |BrojEpizode2= 8 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]] |Aux1="17. srpnja, uspomene na kiši" |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Noriyuki Abe]] |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 9 |BrojEpizode2= 9 |Naslov= [[Taosenai Teki]] |Aux1="Nepobjedivi protivnik" |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 10 |BrojEpizode2= 10 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]] |Aux1="Napad na putovanju za sveto tlo!" |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Kazunori Mizuno]] |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 11 |BrojEpizode2= 11 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]] |Aux1="Legendarny Quincy" |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 12 |BrojEpizode2= 12 |Naslov= [[Yasashii Migiude]] |Aux1="Nježna desnica" |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕) |Redatelj= [[Kōji Aritomi]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Kōji Aritomi]] |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 13 |BrojEpizode2= 13 |Naslov= [[Hana to Horō]] |Aux1="Cvijet i Hollow" |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]] |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 14 |BrojEpizode2= 14 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]] |Aux1="Borba do smrti, leđa uz leđa!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！) |Redatelj= [[Noriyuki Abe]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 15 |BrojEpizode2= 15 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]] |Aux1="Konov veliki plan" |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦) |Redatelj= [[Chiaki Kon]] |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]] |Aux3= [[Chiaki Kon]] |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 16 |BrojEpizode2= 16 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]] |Aux1="Susret s Renjijem Abarijem!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！) |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]] |Scenarist= [[Michiko Yokote]] |Aux3= [[Motosuke Takahashi]] |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 17 |BrojEpizode2= 17 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]] |Aux1="Ichigo umire!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！) |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]] |Scenarist= [[Rika Nakase]] |Aux3= [[Manabu Fukazawa]] |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 18 |BrojEpizode2= 18 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]] |Aux1="Vrati! Moć Shinigamija!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！) |Redatelj= [[Akira Shimizu]] |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]] |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]] |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 19 |BrojEpizode2= 19 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]] |Aux1="Ichigo, postani Hollow!" |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！) |Redatelj= [[Takuji Kimura]] |Scenarist= [[Genki Yoshimura]] |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]] |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]] }} {{Popis epizoda |BrojEpizode= 20 |BrojEpizode2= 20 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]] |Aux1="Sjena Gina Ichimarua" |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影) |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]] |Scenarist= [[Masashi Sogo]] |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]] |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]] }} |} === Sezona 2: ''The Entry'' (2005) === === Sezona 3: ''The Rescue'' (2005–2006) === === Sezona 4: ''The Bount'' (2006) === === Sezona 5: ''The Assault'' (2006–2007) === === Sezona 6: ''Arrancar: The Appearance'' (2007) === === Sezona 7: ''The Arrancar Part 2: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) === === Sezona 8: ''The Arrancar Part 3: The Fierce Fight'' (2007–2008) === === Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) === === Sezona 10: ''The Arrancar Part 4: Arrancar vs. Soul Reaper'' (2008–2009) === === Sezona 11: ''Turn Back the Pendulum'' (2009) === === Sezona 12: ''The Arrancar Part 5: Battle in Karakura'' (2009) === === Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) === === Sezona 14: ''The Arrancar Part 6: Fall of the Espada'' (2010–2011) === === Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) === === Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) === === Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) === == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]] [[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]] ojm8orvuwyrdxun02iebbtypaolfl3y 1 4727272 42716270 2026-11-04T14:55:11Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Mjesec Azije 2026|korisnik=Edgar Allan Poe}} 42716270 wikitext text/x-wiki {{Mjesec Azije 2026|korisnik=Edgar Allan Poe}} 3oyqqw113qpys0tyw0qm4c54s64vjdi 14 4727273 42716273 2026-11-04T14:56:06Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:TV-epizode|Bleach]] 42716273 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:TV-epizode|Bleach]] q791u12vbgkhskzflx4o90na71941ry 6 4727274 42716289 2026-11-04T16:13:20Z Edgar Allan Poe 29250 {{Infoslika |Opis=Omot prvog DVD izdanja animea ''[[Bleach (anime)|Bleach]]'' |Izvor=https://bleach.fandom.com/wiki/Bleach_Wiki |Datum=4. studenog 2026. (postavljeno na sh.wiki) |Autor=Autorsko pravo: © Aniplex |Objašnjenje=Pravedna uporaba za sliku Bleach DVD1 JAP.png. Iako fotografija podliježe zaštiti autorskih prava, ja smatram kako ju također za ovu stranicu pokriva američki zakon o pravednoj uporabi i to iz razloga: #to je fotografija niske rezolucije; #ono uvelike doprinosi članku;... 42716289 wikitext text/x-wiki == Sažetak == {{Infoslika |Opis=Omot prvog DVD izdanja animea ''[[Bleach (anime)|Bleach]]'' |Izvor=https://bleach.fandom.com/wiki/Bleach_Wiki |Datum=4. studenog 2026. (postavljeno na sh.wiki) |Autor=Autorsko pravo: © Aniplex |Objašnjenje=Pravedna uporaba za sliku Bleach DVD1 JAP.png. Iako fotografija podliježe zaštiti autorskih prava, ja smatram kako ju također za ovu stranicu pokriva američki zakon o pravednoj uporabi i to iz razloga: #to je fotografija niske rezolucije; #ono uvelike doprinosi članku; #ova slika je puštena u medije u promocionalne svrhe; #nijedan slobodni primjerak trenutačno nije dostupan; #ova slika predstavlja promotivni poster; #ova slika se koristi isključivo u informativne i edukacijske svrhe od strane neprofitne organizacije; #ova slika neće nikako onesposobiti vlasnika autorskih prava da profitira od prava na ovu sliku; }} == Licenciranje == {{DVD omot}} ngw8zwbngn3kymbru7ezmpz2sa4o8xv 0 4727275 42716294 2026-11-04T16:33:25Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Park prirode "Palić" | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:ПКИЦ Палић, детаљ 15.jpg | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Vojvodina | najbliži_grad = [[Subotica]], {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 7.12 | oznaka = Vrsta: Park prirode<br/... 42716294 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Park prirode "Palić" | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:ПКИЦ Палић, детаљ 15.jpg | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Vojvodina | najbliži_grad = [[Subotica]], {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 7.12 | oznaka = Vrsta: Park prirode<br/>Značaj: III kategorija<br/>Režim zaštite I (5 ha, 0,7 %), II (216,24 ha, 30,4%) i III (491,12 ha, 68,9%) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2013.<ref name="PALIĆ">{{Cite web |url= https://www.palic-ludas.rs/documents/pages/100_odluka_o_zastiti_pp_palic_iz_2013.pdf |title= Palić - Odluka o proglašenju zaštićenog područja |work= Službeni list Grada Subotice br. 15/13 i 17/13-ispravka |accessdate= 20. oktobar 2026.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Javno preduzeće «Palić-Ludaš» Palić | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Park prirode Palić''' je naziv [[Zaštićeno područje|zaštićenog područja]] na teritoriji Grada [[Subotica|Subotice]], [[Srbija]]. Jezero Palić je četverosektorsko jezero površine 4,6 km², prosječne dubine 2 m, na sjeveru Bačke, nastalo prije otprilike 10.000 godina. Nasipima je podijeljena na 4 sektora. Najveći je četvrti sektor na sjeveru. == Zaštićeno područje == Odlukom objavljenom u Službenom listu Grada Subotice br. 15/13 Palić je proglašen [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro lokalnog značaja i svrstan je u I kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Park prirode]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji, ne postoji kategorija - park prirode, pa ga [[WDPA]] svrstava u neku od postojećih kategorija, u ovom slučaju kategoriju V - [[Zaštićeni krajolik|Predio izuzetnih odlika]].<ref name="wdpapppalić">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/16393?site_pid=16393 |title= Palić (ID 16393) |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> Cilj proglašenja Parka prirode «Palić» zaštićenim područjem III kategorije je očuvanje: * Velikog Parka, njegove funkcije u očuvanju biološke raznovrstnosti, očuvanja jedinstvenosti njegove vrtne arhitekture, bogatstva vrstama šumskih staništa, od kojih se po značaju izdvajaju vrste mezofilnih [[hrast]]ovih šuma pješčare, * stabala hrasta lužnjaka (''Quercus robur'') stara preko 250 god. i zelenila Zoološkog vrta sa preko 250 vrsta drveća i žbunja, * staništa strogo zaštićenih vrsta ptica od kojih se po ugroženosti izdvajaju [[mali vranac]] (''Microcarbo pygmeus'') iz porodice kormorana i [[patka njorka]] (''Aythia nyorca''), staništa crnoglavog galeba (''Larus melanocephalus''), travarke (''Saxicola rubetra''), žutog voljića (''Hipolais icterina''), vuga (''Oriolus oriolus'') i zelene žune (''Picus viridis''); === Površina i režim zaštite === Ukupna površina Parka prirode «Palić» iznosi 712,36 ha, od čega je 702,8 ha (98,66 %) u javnoj svojini, 6,8 ha (0,96 %) u privatnoj svojini i 2,7 ha (0,38 %) u crkvenoj svojini. Na području Parka prirode «Palić» utvrđeni su režimi zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena, ukupne površine 5 ha, odnosno 0,7 % područja, obuhvata «Ptičja ostrva» - veštačka ostrva od nagomilanog mulja duž sredine Drugog sektora jezera Palić. Režim zaštite II stepena, ukupne površine 216,24 ha, odnosno 30,4 % područja, obuhvata sledeće lokalitete: Drugi i Treći sektor jezera Palić, Malo pojilo, slatinu uz zapadnu obalu Četvrtog sektora, zabarenu depresiju kod kanala Tapše, Veliki park – jugozapad, Veliki park – severozapad i Krvavo jezero. Režim zaštite III stepena, površine 491,12 ha, odnosno 68,9 % područja, obuhvata preostali dio == Galerija == <gallery> File:25. 2025 May 28 Palic (10) Laslovarga.jpg File:25. 2025 May 28 Palic (12) Laslovarga.jpg File:25. 2025 May 28 Palic (16) Laslovarga.jpg File:Palić 55.jpg File:Palić 52.jpg File:Језеро Палић, парк природе код Суботице.jpg File:Палићко језеро, парк природе.jpg File:Marangone minore (Microcarbo pygmeus) DSC5669 01.jpg|[[Mali vranac]] (''Microcarbo pygmeus'') File:Aythya nyroca16.jpg|[[Patka njorka]] (''Aythia nyorca'') </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Palić}} [[Kategorija:Planine u Srbiji]] [[Kategorija:Parkovi prirode u Srbiji]] [[Kategorija:Subotica]] 4nua388phd9yvf0du1b6e8s217lkczc 0 4727276 42716319 2026-11-04T19:26:44Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Bisht |slika = His Highness Sheikh Chassib.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02233 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/bisht-men-s-abaa-skills-and-practices-02233 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Bahrein}}, {{flag|Irak}}, {{flag|Jordan}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Oman}}, {{flag|Saudijska Arabija}}, {{flag|Sirija}}, {{flag|UAE}}, }} '''Bisht''' je tradicionalni muški dugi ogrtač popularan... 42716319 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Bisht |slika = His Highness Sheikh Chassib.jpg |godina = 2025. |regija = Azija |id = 02233 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/bisht-men-s-abaa-skills-and-practices-02233 |država = {{flag|Katar}}, {{flag|Bahrein}}, {{flag|Irak}}, {{flag|Jordan}}, {{flag|Kuvajt}}, {{flag|Oman}}, {{flag|Saudijska Arabija}}, {{flag|Sirija}}, {{flag|UAE}}, }} '''Bisht''' je tradicionalni muški dugi ogrtač popularan u [[Arapi|arapskom]] svijetu i općenito se nosi hiljadama godina. Izvorno su ga zimi nosili [[beduini]]. Riječ bisht potječe od [[Perzijski jezik|perzijsko]]g — ići na leđa. Danas se nosi preko obične odjeće, prebačen preko ramena, samo za posebne prilike poput rođenja, vjenčanja, sprovoda, ceremonija i festivala. Percipira se kao simbol poštovanja, zaštite, a u nekim slučajevima i društvenog statusa i vodstva. Ovaj ogrtač obično je izrađen od [[Vuna|vune]] i dlake [[Kamila|deve]] ili [[Koza|koze]]. Varira u [[boja]]ma od bijele, bež i krem do tamnijih nijansi smeđe, sive i crne. Stil varira ovisno o regiji, godišnjem dobu i dobu dana, a odjevni predmet izrađen je od prirodnih materijala poput vune . Proces izrade podrazumijeva predenje, bojanje, tkanje i krojenje. Rubovi se pažljivo ručno vezu oko izreza i do polovine odjevnog predmeta pomoću finog [[Svila|svilenog]] konca, ponekad [[Zlato|zlatnom]] ili [[srebro]]mom niti. Znanje i vještine potrebne za izradu, nošenje i očuvanje Bishta prenose se neformalno unutar porodice i radionica, ali i formalno kroz škole i institute specijalizirane za [[umjetnost]] i tradicionalnu odjeću. Postoje tri glavna bisht dizajna: * Darbeyah se ručno izrađuje s pravim zari vezom i tradicionalnim uzorcima, a stil je četvrtast i opušten. * Mekasar, poznat i kao Gasbi, ima svileni vez duž ruba tkanine. * Tarkeeb znači pristajanje i dolazi s Darbeyah dizajnom sa zlatnim vezom na krojenoj bisht tkanini,<ref>[https://www.arabnews.com/fashion/traditional-modern-the-saudi-mans-bisht-429954 ARAB NEWS - Tradicionalno i moderno: Saudijski bisht - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Bisht je upisan u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Tunis]]a i [[UAE]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/bisht-men-s-abaa-skills-and-practices-02233 UNESCO: Bisht - Pristupljeno, 14. oktobar 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].<ref name="Jordan">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/jordan-JO |title= Nematerijalna kulturna baština u Jordanu |work= UNESCO |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bisht (clothing)}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Bahreinu]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Iraku]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Jordanu]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kataru]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Kuvajtu]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Omanu]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Saudijskoj Arabiji]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Siriji]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima]] grlwqnezexy7z5yr6z134edyye06wvs 0 4727277 42716368 2026-11-05T03:58:55Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Urušavanje nadstrešnice Železničke stanice Novi Sad]] na [[Pad nadstrešnice Železničke stanice Novi Sad]]: Prepoznatljivost 42716368 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Pad nadstrešnice Železničke stanice Novi Sad]] 11lcc19i84z4b9tbe7qczpu1eq2h5ja 15 4727278 42716419 2026-11-05T10:16:18Z Vipz 151311 Nova stranica: == Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista == Zdravo, Novače. Primijetio sam u tvojim nedavnim doprinosima da raznorazne biografije uvrštavaš u kategorije tipa "Bosanskohercegovački komunisti", "Crnogorski komunisti", "Hrvatski komunisti", "Srpski komunisti" i "Jugoslavenski komunisti" na osnovu njihovog nekadašnjeg članstva u Savezu komunista. Mislim da trebamo razlikovati formalno članstvo u stranci od stvarnog političkog i ideološkog op... 42716419 wikitext text/x-wiki == Kategorizacija članaka o komunistima i članovima Saveza komunista == Zdravo, Novače. Primijetio sam u tvojim nedavnim doprinosima da raznorazne biografije uvrštavaš u kategorije tipa "Bosanskohercegovački komunisti", "Crnogorski komunisti", "Hrvatski komunisti", "Srpski komunisti" i "Jugoslavenski komunisti" na osnovu njihovog nekadašnjeg članstva u Savezu komunista. Mislim da trebamo razlikovati formalno članstvo u stranci od stvarnog političkog i ideološkog opredjeljenja, naročito u jednopartijskim sistemima, gdje članstvo u komunističkoj partiji ne mora nužno podrazumijevati prihvatanje komunističke ideologije. Jedno, naravno, može, ali ne mora isključivati drugo; primjerice, [[:Kategorija:Članovi NSDAP-a]] i [[:Kategorija:Njemački nacisti]] sasvim se opravdano mogu koristiti paralelno. Međutim, s obzirom na to da na srpskohrvatskoj Wikipediji dosad nismo raspravljali o ovom konkretnom pitanju, zamolio bih te da zasad možda odgodimo daljnju kategorizaciju i poništimo sporne izmjene dok o tome ne provedemo širu raspravu. Ukoliko želiš preuzeti inicijativu za raspravu, bilo bi mi drago. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 04:51 (CET) :{{komentar}} Pozdrav, Vipz, ta ''njihova'' natkategorija [[:Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] je dodana u ''svoju'' natkategoriju [[:Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] (od strane drugih), te takva kategorizacija več egzistira dulji niz godina na sh.wiki (vidi: [[Posebno:Razlike/29580263]]). Međutim, pozdravljam neku, nekakvu bolju i jasniju re-kategorizaciju (bilo mojih izmjena, bilo tuđih uređivanja) – ali tek nakon uspostave novog konsenzusa o tomu, dok ču ja trenutaćno pauzirati tu vrstu mojih izmjena ovdje (na tvoj zahtjev iznad). ^ --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 10:13 (CET) ::+ {{komentar}} Inaće, korisnije je prenijeti ovu temu odavde na: → [[Razgovor o kategoriji:Jugoslavenski komunisti]]. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 10:52 (CET) Preneseno sa stranice [[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان]]. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 5. novembra 2026. u 11:16 (CET) e3e2ima3fdgai47min6pavc4j73z15f 4 4727279 42716421 2026-11-05T10:22:01Z Vipz 151311 Preusmjereno na [[Wikipedija:Naslovi članaka]] 42716421 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Naslovi članaka]] mr6co9xv7rxlzi3k8zb93ki7wwfpvel